UNITS OF LANGUAGE WITH INDEFINITENESS SEMANTICS IN N.V.GOGOL’S POEM
“DEAD SOULS”
The description of units of language with semantics of the indefiniteness (uncovered in N.V.
Gogol’s poem Dead souls) is presented in the article. Defined as key enabler of the expression to categories of the indefiniteness – an indefinite pronouns. Practically all levels of the language (semantic, morphological, syntax) participate in explication of the category to indefiniteness.
Key words: the definiteness / the indefiniteness, category to indefiniteness, indefinite pronouns, irony, the comic element, the euphemisms.
÷òîáû íå îáèäåòü, ïðèóêðàñèòü, ñîçäàòü àäðåñàòó óñëîâèÿ äëÿ ñîòâîð÷åñòâà, ââåñòè â çàáëóæäåíèå, îáìàíóòü, ñäåëàòü ðå÷ü óáåäèòåëüíîé, íå âûçûâàþùåé âîçðàæåíèÿ.
Õàðàêòåðèçóÿ ÿçûêîâûå åäèíèöû ñ ñåìàíòèêîé íåîïðåäåëåííîñòè â ïîýìå Í.Â. Ãîãîëÿ
“Ìåðòâûå äóøè”, îáðèñóåì îáùóþ êàðòèíó óïîòðåáëåíèÿ ñðåäñòâ íåîïðåäåëåííîñòè â àíàëèçèðóåìîì ïðîèçâåäåíèè (ïðåäñòàâëåíû â ïîðÿäêå óáûâàíèÿ).
1. Íåîïðåäåëåííûå ìåñòîèìåíèÿ (ÍÌ).
Íåîïðåäåëåííûå ìåñòîèìåíèÿ ÿâëÿþòñÿ îäíèì èç îñíîâíûõ ñðåäñòâ âûðàæåíèÿ ñåìàíòèêè íåîïðåäåëåííîñòè â ðóññêîì ÿçûêå. Âûñòóïàÿ â êà÷åñòâå ñâîåîáðàçíîãî ýêâèâàëåíòà àíãëèéñêîìó àðòèêëþ èëè áîëãàðñêîìó ïîñëåëîãó, íåîïðåäåëåííûå ìåñòîèìåíèÿ ñïîñîáíû ïåðåäàâàòü øèðîêèé äèàïàçîí îòòåíêîâ çíà÷åíèÿ íåîïðåäåëåííîñòè: ýòî ìîæåò áûòü íåéòðàëüíîå óêàçàíèå íà íåèçâåñòíûé ïðåäìåò (èñïîëüçóåòñÿ
÷àñòèöà -òî) èëè ññûëêà íà ïðåäïî÷òèòåëüíûé
âûáîð îäíîãî èç íåèçâåñòíûõ ïðåäìåòîâ â êà÷åñòâå ïðèîðèòåòíîãî, ëèáî ïðîñòîå óêàçàíèå íà ñàì ôàêò âîçìîæíîñòè îñóùåñòâëåíèÿ ýòîãî âûáîðà (÷àñòèöà -ëèáî). Âñå óêàçàííîå ìíîãîîáðàçèå çíà÷åíèé ñïîñîáíî àêòóàëèçèðîâàòüñÿ è êîíêðåòíî âîïëîùàòüñÿ â ñîñòàâå êîíêðåòíûõ ñî÷åòàíèé íåîïðåäåëåííûõ ìåñòîèìåíèé ñ ðàçëè÷íûìè ñëîâàìè. Âûáîð òîãî èëè èíîãî âèäà çíà÷åíèÿ äèêòóåòñÿ àâòîðñêîé èíòåíöèåé.
Îïèøåì íåîïðåäåëåííûå ìåñòîèìåíèÿ ñ ðàçëè÷íûìè êîìïîíåíòàìè-÷àñòèöàìè, çàôèêñèðîâàííûå â ïîýìå Í.Â. Ãîãîëÿ “Ìåðòâûå äóøè”.
À. Ñ êîìïîíåíòîì -òî:
…êàêîé-òî çëîé äóõ òîëêàë åãî…;
…íà÷àë îí çàâîäèòü… êàêèå-òî âíåøíèå ïîðÿäêè…;
…âèäåëè ïðîñòî êàêóþ-òî ñâåòëî-ñåðóþ êóðòêó…;
…ãðàâþð êàêîãî-òî ñðàæåíèÿ…;
…êòî-òî, ñ óñàìè… âûëåçàë èç òåëåãè…;
…îäíà áóòûëêà ñ êàêèì-òî êèïðñêèì…;
…èç áðè÷êè âûëåçàëè äâîå êàêèõ-òî ìóæ÷èí…;
…êàðòèíû ñ êàêèìè-òî ïòèöàìè…;
…âûñóíóëàñü êàêàÿ-òî ôèãóðà…;
…â ëèöå åãî ïîêàçàëîñü êàêîå-òî íàïðÿæåííîå âûðàæåíèå… .
Ìåñòîèìåíèå êàêîé-òî â ðóñèñòèêå îïèñàíî ñ èñ÷åðïûâàþùåé ïîëíîòîé (Í.Ä. Àðóòþíîâà, Î.Ï. Åðìàêîâà, Ñ.Ì. Êóçüìèíà, Ò.Ì. Íèêîëàåâà è äð.). Èññëåäîâàòåëÿìè âûäåëÿåòñÿ ðàçíîå êîëè÷åñòâî çíà÷åíèé äëÿ ÍÌ êàêîé-òî. Òàêîâî, ê ïðèìåðó, òîëêîâàíèå Ñ.Ì. Êóçüìèíîé: 1) â ìîìåíò ðå÷è ãîâîðÿùåìó íåèçâåñòíî êàêîé; 2) òî÷íî íå îïðåäåëÿåìûé;
3) íåáîëüøîé, íåçíà÷èòåëüíûé; 4) íå çàñëóæèâàþùèé âíèìàíèÿ; 5) ïîõîæèé íà… . (êóðñèâ íàø. – Ñ.À.).
 ïðèâåäåííûõ ïðèìåðàõ ðàçâèâàåòñÿ ïåðâîå è âòîðîå çíà÷åíèÿ: ÷àùå ðå÷ü èäåò î íåèçâåñòíûõ ëèöàõ èëè êà÷åñòâàõ, òî÷íî íå îïðåäåëÿåìûõ.
Á. Ñ êîìïîíåíòîì -íèáóäü:
…óçíàòü, íåò ëè òàì ÷åãî-íèáóäü;
 äîìå åãî ÷åãî-íèáóäü âå÷íî íåäîñòàâàëî…;
…ïîä òåíüþ êàêîãî-íèáóäü âÿçà ïîôèëîñîôñòâîâàòü î ÷åì-íèáóäü;
…â íèõ åñòü êàêîé-íèáóäü ïðîê?
Ïîïðîáóé ÷òî-íèáóäü ïîëîæèòü, ìèãîì óêðàäåò!
…âåðíî, êòî-íèáóäü äðóãîé ïðèíåñ åå…;
…èç áîÿçíè âñòðåòèòü ÷òî-íèáóäü íà ëèöàõ;
…ïðåäïîëîæèòü ÷òî-íèáóäü – ýòî äðóãîå äåëî… .
Ìåñòîèìåíèþ êàêîé-íèáóäü â ëèíãâèñòèêå ñâîéñòâåííû ñëåäóþùèå çíà÷åíèÿ:
1) áåçðàçëè÷íî êàêîé; 2) òîò èëè èíîé, òî÷íî íå îïðåäåëÿåìûé; 3) íåáîëüøîé, íåçíà÷èòåëüíûé; 4) íå çàñëóæèâàþùèé âíèìàíèÿ; 5) ïîõîæèé íà…, âðîäå. (êóðñèâ íàø.
– Ñ.À.). Çíà÷åíèÿ òðåòüå, ÷åòâåðòîå è ïÿòîå ÿâëÿþòñÿ âòîðè÷íûìè, ìîäàëüíî-îöåíî÷íûìè (Ñ.Ì. Êóçüìèíà, Ò.Ì. Íèêîëàåâà, À.Á. Ïåíüêîâ-ñêèé, Å.Ï. Ñåíè÷êèíà è äð.).
 èññëåäóåìîì òåêñòå êîìïîíåíò -íèáóäü â ñîñòàâå íåîïðåäåëåííûõ ñî÷åòàíèé ïðèâíîñèò îòòåíîê çíà÷åíèÿ “âñå ðàâíî êàêîé”, ïðè÷åì îáúåêò èçâåñòåí àâòîðó, ÷òî âûçûâàåò ýôôåêò ïàðàäîêñà.
Â. Ñ êîìïîíåíòîì -ëèáî:
…õîòü áû êòî-íèáóäü ìîã ÷òî-ëèáî ïîíÿòü;
…îò êàêèõ-ëèáî ëèõîðàäîê.
Ìåñòîèìåíèå êàêîé-ëèáî èìååò òå æå çíà÷åíèÿ, ÷òî è êàêîé-íèáóäü.  ëèíãâèñòè÷åñêîé ëèòåðàòóðå êàêîé-ëèáî ñ÷èòàåòñÿ ñòèëèñòè÷åñêèì ñèíîíèìîì ÍÌ êàêîé-íèáóäü – êàêîé-ëèáî õàðàêòåðèçóåò êíèæíóþ ðå÷ü [5, ñ. 187]. Êîìïîíåíò -ëèáî äàåò îòñûëêó ê òîìó èëè èíîìó âûáîðó îäíîé èç íåèçâåñòíûõ àëüòåðíàòèâ.
Ã. Ñ êîìïîíåíòîì êîå-:
Îêàçàëèñü êîå-êàêèå èçëèøåñòâà;
…êîå-÷òî ïðèãîðåëî, êîå-÷òî è âîâñå íå ñâàðèëîñü;
…ìîæíî è çàãëÿíóòü êîå-êóäà;
…ïîïðîáîâàë åùå êîå-÷òî ïðèáàâèòü, íî êîå-÷òî ñîâñåì íå âûøëî.
Ãîâîðÿùèé, óïîòðåáëÿÿ äàííûé êîìïîíåíò ñ ñåìàíòèêîé íàìåêà, íå ñ÷èòàåò íóæíûì óòî÷íèòü, êàêîé èìåííî ïðåäìåò îí èìååò â âèäó.
Ïðè ýòîì âàæíî, ÷òî ãîâîðÿùèé, âûäåëÿÿ ýòèì ìåñòîèìåíèåì îáúåêò, óìûøëåííî íå óòî÷íÿåò åãî, õîòÿ è ìîã áû; èìååò íàìåðåíèå óìîë÷àòü î åãî ñâîéñòâàõ. “Óìîë÷àíèå ìîæåò îáúÿñíÿòüñÿ æåëàíèåì ñêðûòü îò ñîáåñåäíèêà, îò íåïîñâÿùåííûõ, íàìåêíóòü íà âàæíîñòü èëè ñêðîìíîñòüþ” [Êóçüìèíà 1989, 181].
Ý.Ô. Êåðî Õåðâèëüÿ çàìå÷àåò, ÷òî â êîíòåêñòå ìåñòîèìåíèÿ êîå-êàêîé èìÿ ñóùåñòâèòåëüíîå ÷àñòî óïîòðåáëÿåòñÿ â óìåíüøèòåëüíîé ôîðìå, ÷òî êàê áû ãîâîðèò îá îïðåäåëåííîì óðîâíå èíòèìèçàöèè ðåôåðåíòà ñî ñòîðîíû ãîâîðÿùåãî [4, ñ. 128].
Ïðèñòàâêà êîå- â ñîñòàâå íåîïðåäåëåííîãî ìåñòîèìåíèÿ ÷àñòî íîñèò ýâôåìèñòè÷åñêèé õàðàêòåð: ñ åå ïîìîùüþ àâòîð âûñêàçûâàíèÿ íåðåäêî ìàñêèðóåò òî èëè èíîå íåãàòèâíîå, âñåì èçâåñòíîå ÿâëåíèå, “îäåâàÿ” åãî â “îäåæäó”
íåèçâåñòíîãî.
Ñåìàíòèêà íåîïðåäåëåííûõ ìåñòîèìåíèé ìàêñèìàëüíî äèôôóçíà è çà÷àñòóþ ñïîñîáñòâóåò ñîçäàíèþ êîìè÷åñêîãî ýôôåêòà. Íåîïðåäåëåííîå
ìåñòîèìåíèå ìîæåò âûðàæàòü âïîëíå êîíêðåòíîå ñîäåðæàíèå (íàïðèìåð, â êîíòåêñòå î êèïðñêîì âèíå, êîòîðîå óæå êâàëèôèöèðîâàíî â îòíîñèòåëüíîì ïðèëàãàòåëüíîì, íî ìåñòîèìåíèå êàêîå-òî äîáàâëÿåò èðîíè÷íîñòè, ïðèâíîñèò çíà÷åíèå “íåíàñòîÿùåå, ëþáîå, íå îáÿçàòåëüíî êèïðñêîå âèíî”), íî ýòî ñîäåðæàíèå îáûãðûâàåòñÿ.
2. Îáîðîòû ñ ñåìàíòèêîé íåîïðå-äåëåííîñòè.
Ïîä òåðìèíîì “îáîðîòû ñ ñåìàíòèêîé íåîïðåäåëåííîñòè”, òî åñòü ñî÷åòàíèÿ ñëîâ, èìåþùèå ñåìàíòèêó íåîïðåäåëåííîñòè, ìû ïîíèìàåì ñàìûé øèðîêèé êðóã ñðåäñòâ âûðàæåíèÿ äàííîé êàòåãîðèè: ñëîæíûå ìåñòîèìåíèÿ, ðåäóïëèöèðîâàííûå (îáðàçîâàííûå ñ ïîìîùüþ ïîâòîðà ëåêñåì) ìåñòîèìåííûå îáîðîòû, ÷àñòèöû è ñëîâà äèôôóçíîé ñåìàíòèêè.
Òâîð÷åñêàÿ ìàíåðà Í.Â. Ãîãîëÿ îòëè÷àåò-ñÿ ïðèñóùåé åé îñîáåííîñòüþ îáðàùàòüîòëè÷àåò-ñÿ ê ñëîâàì è ñëîâîñî÷åòàíèÿì ñ íåîïðåäåëåííîé ñåìàíòèêîé â öåëÿõ ñîçäàíèÿ êîìè÷åñêîãî ýôôåêòà.
Ïåðå÷èñëèì ðÿä ïîäîáíûõ îáîðîòîâ.
1) ñëîâîñî÷åòàíèå êàêîé-íèáóäü ýòàêèé / ýäàêèé:
…ñëåäèòü êàêóþ-íèáóäü ýòàêóþ íàóêó…;
Âäðóã êàêîé-íèáóäü ýäàêîé… Íåâñêèé ïðîñïåêò…;
Ýäàêîé, êàêîé-íèáóäü, òî åñòü, êàïèòàí Êîïåéêèí…;
…èç îêíà âûãëÿäûâàåò… ñåìãà ýäàêàÿ.
Êîìïîíåíò ýòàêèé /ýäàêèé ÿâíî ðàçãîâîðíîãî òèïà ìàêñèìàëüíî äèôôóçíîé ñåìàíòèêè: ýòî ìîæåò áûòü ïðîñòîå îáîçíà÷åíèå íåèçâåñòíîãî ÿâëåíèÿ, à ìîæåò èñïîëüçîâàòüñÿ â êà÷åñòâå óêàçàòåëÿ íà îöåíêó ôàêòà, ïðåäìåòà, ëèöà. Ñòîëêíîâåíèå çíà÷åíèÿ “ëþáîé” ñ èìåíåì ñîáñòâåííûì (Íåâñêèé ïðîñïåêò) èëè ñ êîíêðåòíûì èìåíåì ñóùåñòâèòåëüíûì (ñåìãà) ñîçäàåò èðîíè÷åñêèé ýôôåêò.
2) ñî÷åòàíèå ÷òî-òî âðîäå (ñ ýëåìåíòîì ñðàâíåíèÿ):
Ñëó÷èëîñü ÷òî-òî âðîäå ëþáâè…;
…Ïîñëàë åìó ÷òî-òî âðîäå ñâèíüè;
Òîãäà ÷óâñòâóåøü êàêîå-òî, â íåêîòîðîì ðîäå, ÷óâñòâî… .
Ñðàâíåíèå, ïðèñóòñòâóþùåå â ñåìàíòèêå ýòîãî ñî÷åòàíèÿ, òàêæå èìååò íåîïðåäåëåííîñòü:
ðàñïëûâ÷àòîñòü îáúåêòà ñðàâíåíèÿ ñòàâèò ïîä âîïðîñ ïðàâîìî÷íîñòü ýòîãî ñîïîñòàâëåíèÿ.
Ïîñëåäíèé êîíòåêñò ÿâíî óêàçûâàåò íà íåäîñòàòî÷íîñòü îñíîâàíèÿ äëÿ íîìèíàöèè ÷åãî-òî ÷óâñòâîì, ÷÷åãî-òî äîñòèãàåòñÿ óïîòðåáëåíèåì ñî÷åòàíèÿ “â íåêîòîðîì ðîäå”.
3) ñî÷åòàíèå ÷òî-òî òàêîå:
…â çâóêå ýòîãî ñëîâà… çàêëþ÷àåòñÿ
÷òî-òî òàêîå…;
…áûëî â íåì ÷òî-òî íåîæèâëåííîå è
ñîííîå;
…âûðàæàëîñü ÷òî-òî òàêîå, íèñïîñûëàþùåå âìåñòå è íàäåæäó, è ñëàäêèå ìóêè…;
…ñëûøàëîñü ÷òî-òî íåçåìíîå;
…áûëî ÷òî-òî òàêîå ñòðàííîå, ÷òî-òî â òàêîì ðîäå, ÷åãî îí ñàì íå ìîã ñåáå îáúÿñíèòü;
…ïîêàçàëîñü ÷òî-òî äâóñìûñëåííîå.
4) ñî÷åòàíèå êàêîé-òî íåîïðåäåëåííûé:
Ñ êàêèì-òî íåîïðåäåëåííûì ÷óâñòâîì ãëÿäåë îí…;
…ïåñòðûé øëàãáàóì ïðèíÿë êàêîé-òî íåîïðåäåëåííûé öâåò.
5) ñî÷åòàíèå òèïà òî÷íî êàêîé-òî:
…ïîñëå âñÿêîãî áàëà òî÷íî êàê áóäòî êàêîé ãðåõ ñäåëàë;
Òî÷íî êàê áû èñïîëèíñêèé âàë êàêîé-òî áåñêîíå÷íîé êðåïîñòè.
Ýëåìåíò ñðàâíåíèÿ ñ ÷åì-ëèáî, ïðèñóòñòâóþùèé â ñåìàíòèêå äàííîãî ñî÷åòàíèÿ, ïðèâíîñèò îòòåíîê çíà÷åíèÿ “ïîõîæèé íà ÷òî-ëèáî, íî, âîçìîæíî, è íå ñîâñåì íàïîäîáèå ÷åãî-ëèáî”.
6) ñî÷åòàíèå ñîþçíîãî ñëîâà è óêàçàòåëüíîãî ñëîâà:
…ñòîëüêî, ñêîëüêî íóæíî äëÿ êóïëåííûõ êðåñòüÿí;
…à ìåæäó òåì è ñëîâöî ïðîìîëâèò òîìó-äðóãîìó… .
Íåîïðåäåëåííîñòü, ïîä÷åðêíóòàÿ ýòèì ñî÷åòàíèåì, ñòàíîâèòñÿ ÿðêèì ñðåäñòâîì èçîáðàæåíèÿ êîëè÷åñòâåííîé íåîïðåäåëåííîñòè: îò âïîëíå î÷åð÷åííîé äî ñîâåðøåííî áåçãðàíè÷íîé (ñòîëüêî, ñêîëüêî íóæíî).
7) ðàçíîðîäíûå ñî÷åòàíèÿ ñ ñåìàíòèêîé íåîïðåäåëåííîñòè:
…÷òî çà æèçíü? Òàê êàê-òî ñåáå;
Êîå-ãäå äûìèëèñü ëåãêèå òóìàííî-ñèçûå ïÿòíà. Ýòî áûëè îòäàëåííûå äåðåâíè;
Êàêèå-òî ôèëîñîôû èç ãóñàð… çàòåÿëè êàêîå-òî ôèëàíòðîïè÷åñêîå îáùåñòâî;
“Íåïîíÿòíî!” – ïîäóìàë ïðî ñåáÿ
×è÷èêîâ…;
…÷òî íàâåðíî íåëüçÿ ñêàçàòü, ñêîëüêî áûëî òàì äåíåã;
…íà ÷åòâåðòîå ìåñòî ÿâèëàñü î÷åíü ñêîðî, òðóäíî ñêàçàòü óòâåðäèòåëüíî, êòî òàêàÿ, äàìà èëè äåâèöà…;
…÷òî èìåííî íàõîäèëîñü â êó÷å, ðåøèòü áûëî òðóäíî;
…âñå-òàêè ÷òî-íèáóäü äà áóäåò òàêîå,
÷åãî ñ äðóãèì íèêàê íå áóäåò.
Èñïîëüçóþòñÿ è èìåíà ïðèëàãàòåëüíûå â ôóíêöèè íåîïðåäåëåííûõ ìåñòîèìåíèé òèïà èçâåñòíûé, èçâåñòíîãî ðîäà:
Ïîêîé áûë èçâåñòíîãî ðîäà, èáî ãîñòèíèöà áûëà òîæå èçâåñòíîãî ðîäà… .
Òàêæå ïðåäñòàâëåíû ââîäíî-ìîäàëüíûå
êîìïîíåíòû ñ ñåìàíòèêîé íåîïðåäåëåííîñòè:
…÷òî íàâåðíî íåëüçÿ ñêàçàòü, ñêîëüêî áûëî òàì äåíåã.
 ýòîé ðóáðèêå îáúåäèíåíû òàêèå ñî÷åòàíèÿ ñ ñåìàíòèêîé íåîïðåäåëåííîñòè, êîòîðûå íå óêëàäûâàþòñÿ â îïðåäåëåííûå ðàìêè èç-çà íåîäíîðîäíîñòè ñâîåãî ëåêñè÷åñêîãî ñîñòàâà.
Ñòèëèñòè÷åñêàÿ è õóäîæåñòâåííàÿ ôóíêöèÿ ïîäîáíûõ îáîðîòîâ ñîñòîèò â ñîçäàíèè ðå÷åâîé õàðàêòåðèñòèêè ïåðñîíàæà (ðå÷ü Ìàíèëîâà èñïåùðåíà ñëîâàìè-“ïàðàçèòàìè”, ñî÷åòàíèåì â íåêîòîðîì ðîäå), â íàìåðåííîì èñïîëüçîâàíèè àâòîðîì ñ öåëüþ îáîáùåíèÿ è äëÿ ñîçäàíèÿ êîìè÷åñêîãî ýôôåêòà.  ñëó÷àå, êîãäà ÷èòàòåëþ èçâåñòíî, î ÷åì èäåò ðå÷ü, Í.Â. Ãîãîëü íå ïåðåñòàåò óïîòðåáëÿòü íåîïðåäåëåííûå êîíñòðóêöèè, ÷òî ñîçäàåò èðîíèþ è êîìèçì.
Íàïðèìåð, èñïîëüçîâàíèå ðàññêàç÷èêîì â “Ïîâåñòè î êàïèòàíå Êîïåéêèíå” ñëîâà ýäàêèé â êà÷åñòâå ñâÿçêè ìåæäó ñëîâàìè ðîæäàåò êîìèçì, êîãäà îíî ñî÷åòàåòñÿ ñ èìåíåì ñîáñòâåííûì: “Ýäàêèé Íåâñêèé ïðîñïåêò”.
Ïåðå÷èñëåíèÿ ðÿäà ïðåäìåòîâ, ïðèçíàêîâ àâòîð ïîäûòîæèâàåò íåîïðåäåëåííûì îáîðîòîì.
Òàê, îïèñàâ ìåñòíîñòü è äåðåâíþ, Í.Â. Ãîãîëü ñîîáùàåò: “Ñëîâîì, âèäû èçâåñòíûå”.
Îñîáî îñòàíîâèìñÿ íà îáîðîòå ñ êîìïîíåíòîì “èçâåñòíî / íåèçâåñòíî”, êîòîðûé ÿâëÿåòñÿ äîñòàòî÷íî ïðîäóêòèâíûì â àíàëèçèðóåìîì òåêñòå. Ïðèâåäåì íåêîòîðûå èç íèõ.
Ïîêîé áûë èçâåñòíîãî ðîäà, èáî ãîñòèíèöà áûëà òîæå èçâåñòíîãî ðîäà…;
Âñå ýòè òîëêè, ìíåíèÿ è ñëóõè, íåèçâåñòíî ïî êàêîé ïðè÷èíå, áîëüøå âñåãî ïîäåéñòâîâàëè íà áåäíîãî ïðîêóðîðà;
… êàðòèíàõ, íåèçâåñòíî â êàêîå âðåìÿ, îòêóäà è êåì ïðèâåçåííûõ ê íàì â Ðîññèþ;
…òåìíåëè èçáû, êîòîðûå, íåèçâåñòíî ïî êàêèì ïðè÷èíàì, ãåðîé íàø ïðèíÿëñÿ ñ÷èòàòü… .
Ðàññìàòðèâàåìûé îáîðîò íàèáîëåå íàãëÿäíî è ÿðêî ðåïðåçåíòèðóåò ñîçäàíèå êîìè÷åñêîãî ýôôåêòà â òåêñòå, ïîñêîëüêó ñîäåðæèò ñëîâî ñ ìàêñèìàëüíî äèôôóçíîé ñåìàíòèêîé –
“èçâåñòíî” èëè “íåèçâåñòíî”. Êîìïîíåíò èçâåñòíî îáîçíà÷àåò ôàêòû äåéñòâèòåëüíîñòè îòñûëî÷íûì ñïîñîáîì è ïîñðåäñòâîì ýòîãî ïåðåäàåò ñåìàíòèêó íåîïðåäåëåííîñòè. Ïðè÷åì îòñûëêà ê êàçàëîñü áû èçâåñòíîìó ôàêòó, ÷òî ñëåäóåò èç ñåìàíòèêè ñàìîãî ñëîâà, ïðåäñòàåò íåîäíîçíà÷íîé: êàæäûé
÷èòàþùèé äîãàäûâàåòñÿ, ÷òî ðå÷ü èäåò î íå ñîâñåì ïîçèòèâíîì ôàêòå, íî ðàçìûòîñòü çíà÷åíèÿ ñëîâà äàåò ïðîñòîð äëÿ äîïîëíèòåëüíûõ ñåìàíòè÷åñêèõ âêëþ÷åíèé è àññîöèàöèé.
Òàê, ïîñëå îïèñàíèÿ ãîñòèíèöû ñ âïîëíå êîíêðåòíûì èíòåðüåðîì Í.Â. Ãîãîëü äåëàåò îáîáùåíèå: Ïîêîé áûë èçâåñòíîãî ðîäà, èáî
ãîñòèíèöà áûëà òîæå èçâåñòíîãî ðîäà. Â ñèëó òîãî, ÷òî ãîñòèíèöà íå âïîëíå êîìôîðòíàÿ è îáóñòðîåííàÿ, à òàêèõ ãîñòèíèö â ñòðàíå áîëüøèíñòâî, òàêîå îáîáùåíèå ïðèîáðåòàåò îòòåíîê êîìèçìà.
Îïèñàòåëüíîå ñî÷åòàíèå íåèçâåñòíî ïî êàêîé ïðè÷èíå (ðå÷ü èäåò î òîëêàõ è ñëóõàõ âîêðóã ôèãóðû ×è÷èêîâà) èìååò îòòåíîê íåîæèäàííîñòè, âíåçàïíîñòè. Åãî óïîòðåáëåíèå ñîçäàåò êîìè÷åñêèé ýôôåêò: íàïðèìåð, êîãäà ×è÷èêîâ âäðóã íà÷èíàåò ñ÷èòàòü èçáû, ìèìî êîòîðûõ îí ïðîåçæàåò, èëè Ìàíèëîâû íà÷èíàþò âäðóã öåëîâàòüñÿ. Èíîãäà ñàìî íàëè÷èå ïðè÷èíû äåéñòâèÿ íå ñîâñåì óìåñòíî (êàê â ïîñëåäíåì ñëó÷àå).
3. Ñèíòàêñè÷åñêèå ñðåäñòâà âûðàæåíèÿ êàòåãîðèè íåîïðåäåëåííîñòè.
Ê ñèíòàêñè÷åñêèì ñðåäñòâàì âûðàæåíèÿ íåîïðåäåëåííîñòè îòíîñèì ïîðÿäîê ñëîâ è íàëè÷èå ñîþçîâ, îðãàíèçóþùèõ ñèíòàêñè÷åñêîå öåëîå (ëè, èëè).
À. Ïîðÿäîê ñëîâ.
Ïîðÿäîê ñëîâ (ïðè àêòóàëüíîì ÷ëåíåíèè ïðåäëîæåíèÿ) ÿâëÿåòñÿ ÿðêèì ïîêàçàòåëåì ñåìàíòèêè íåîïðåäåëåííîñòè. Èíâåðñèâíûé ïîðÿäîê ñëîâ ÷àùå âñòðå÷àåòñÿ ïðè óêàçàíèè íà êîëè÷åñòâî èëè âîçðàñò.
Ýòî áûë ÷åëîâåê ëåò ïîä ñîðîê…;
…ñ ïîìåùèêîì Íîçäðåâûì, ÷åëîâåêîì ëåò òðèäöàòè…;
×åðåç íåäåëè äâå ïîñëå ýòîãî ðàçãîâîðà… .
Îòñóòñòâèå àêöåíòóàöèè íà òî÷íîñòè â îïðåäåëåíèè âîçðàñòà ãåðîÿ èëè äàòå ãîâîðèò î íåâàæíîñòè ýòîãî ôàêòà äëÿ ïîâåñòâîâàíèÿ: àâòîðó íóæíî ïîä÷åðêíóòü ñàì ôàêò ïðîèçîøåäøåãî ñîáûòèÿ èëè ïðîñòî â îáùèõ ÷åðòàõ óêàçàòü âîçðàñò ïåðñîíàæà, ÷òî ñïîñîáñòâóåò ñîçäàíèþ ðåàëèñòè÷åñêîãî òîíà ïîâåñòâîâàíèÿ.
Á. Èñïîëüçîâàíèå ñîþçîâ.
– ñîþç ëè / èëè:
Íî äîñàäà ëè… èëè ïðîñòî äóðü, òîëüêî… îíè íå äâèãàëèñü è ñòîÿëè êàê âêîïàííûå;
Ïëîõî ëè âàì áûëî ó Ïëþøêèíà èëè ïðîñòî, ïî ñâîåé îõîòå, ãóëÿåòå ïî ëåñàì äà äåðåòå ïðîåçæèõ? Ïî òþðüìàì ëè ñèäèòå èëè ïðèñòàëè ê äðóãèì ãîñïîäàì è ïàøåòå çåìëþ?
Èçâîçîì ëè ïðîìûøëÿë è, çàâåäøè òðîéêó è ðîãîæíóþ êèáèòêó, îòðåêñÿ íàâåêè îò äîìó, îò ðîäíîé áåðëîãè, è ïîøåë òàùèòüñÿ ñ êóïöàìè íà ÿðìàðêó. Íà äîðîãå ëè òû îòäàë äóøó áîãó, èëè óõîäèëè òåáÿ òâîè æå ïðèÿòåëè çà êàêóþ-íèáóäü òîëñòóþ è êðàñíîùåêóþ ñîëäàòêó, èëè ïðèãëÿäåëèñü ëåñíîìó áðîäÿãå ðåìåííûå òâîè ðóêàâèöû è òðîéêà ïðèçåìèñòûõ, íî êðåïêèõ êîíüêîâ, èëè, ìîæåò, è ñàì, ëåæà íà ïîëàòÿõ, äóìàë-äóìàë, äà íè ñ
òîãî íè ñ äðóãîãî çàâîðîòèë â êàáàê, à ïîòîì ïðÿìî â ïðîðóáü, è ïîìèíàé êàê çâàëè.
Ìàñòåð ëè òû áûë, èëè ïðîñòî ìóæèê, è êàêîþ ñìåðòèþ òåáÿ ïðèáðàëî? Â êàáàêå ëè, èëè ñåðåäè äîðîãè ïåðååõàë òåáÿ ñîííîãî íåóêëþæèé îáîç?
Âçìîñòèëñÿ ëè òû äëÿ áîëüøåãî ïðèáûòêó ïîä öåðêîâíûé êóïîë.
Äîëãî îí íå ìîã ðàñïîçíàòü, êàêîãî ïîëà áûëà ôèãóðà: áàáà èëè ìóæèê.
Äàííûå ñîþçû ÷àùå âñåãî â òåêñòå ïîýìû ïåðåäàþò ãèïîòåòè÷åñêèå ñóæäåíèÿ, ïðåäñòàâëåííûå â âèäå ïåðåáèðàíèÿ ñåðèè àëüòåðíàòèâ, âîçìîæíûõ ìîäåëåé ðàçâèòèÿ ñîáûòèé.
– ñîþç íè… íè:
…áûë íè òîëñò, íè òîíîê ñîáîé… . Ñîþç íè… íè ïðåäñòàâëÿåò ñîáîé òèïè÷íîå ñðåäñòâî âûðàæåíèÿ íåîïðåäåëåííîñòè, àêöåíòèðóÿ âíèìàíèå íà êàêîì-òî ñðåäèííîì êà÷åñòâå.
– ñîþç “íî è íå” (ñëèøêîì):
…íå ñëèøêîì áîëüøîé è íå ñëèøêîì ìàëûé;
 áðè÷êå ñèäåë ãîñïîäèí, íå êðàñàâåö, íî è íå äóðíîé íàðóæíîñòè, íè ñëèøêîì òîëñò, íè ñëèøêîì òîíîê; íåëüçÿ ñêàçàòü, ÷òîáû ñòàð, îäíàêî è íå òàê ÷òîáû ñëèøêîì ìîëîä.
– ñîþç íå òî… íå òî:
…äåíü áûë íå òî ÿñíûé, íå òî ìðà÷íûé, à êàêîãî-òî ñâåòëî-ñåðîãî öâåòà… .
Íåîïðåäåëåííîñòü, ïåðåäàâàåìàÿ ýòèì ñîþçîì, ÷àùå âñåãî ñâÿçàíà ñ àâòîðñêèì âîñïðèÿòèåì ðåàëüíîñòè: èìåííî ðàññêàç÷èê íå ìîæåò àäåêâàòíî îïèñàòü êàêîå-ëèáî ÿâëåíèå äåéñòâèòåëüíîñòè.
– îáîðîò êàêîé áû òî íè áûë:
…âñå äåëà ïî êðåïîñòÿì â êàêóþ áû òî íè áûëî öåíó, íàõîäÿòñÿ â îäíîì ìåñòå… .
Ñèíòàêñè÷åñêèå ñðåäñòâà âûðàæåíèÿ íåîïðåäåëåííîñòè îðãàíèçóþòñÿ âîïðîñèòåëüíîé
÷àñòèöåé ëè, êîòîðàÿ èìååò îòòåíîê ïðåäïîëîæåíèÿ, à òàêæå ïîâòîðÿþùèìèñÿ èëè äâîéíûìè ñîþçàìè ñ ñåìàíòèêîé íåîïðåäåëåííîñòè.
Àíàëèç îñíîâíûõ ñðåäñòâ âûðàæåíèÿ
êàòåãîðèè íåîïðåäåëåííîñòè â ïîýìå Í.Â. Ãîãîëÿ
“Ìåðòâûå äóøè” â î÷åðåäíîé ðàç ïîä÷åðêèâàåò óíèêàëüíîñòü òâîð÷åñêîé ìàíåðû ïèñàòåëÿ, ïàëèòðà åäèíèö ñ ñåìàíòèêîé íåîïðåäåëåííîñòè áîãàòà è ìíîãîîáðàçíà (îò ìåñòîèìåíèé íåîïðåäåëåííîãî ðàçðÿäà äî ñîþçîâ), àïåëëÿöèÿ ê íèì îñîáåííî çíà÷èìà äëÿ ïèñàòåëÿ (âûïîëíÿþò ôóíêöèþ êîìè÷åñêóþ è îáîáùåíèÿ), ïðàêòè÷åñêè âñå óðîâíè ÿçûêà (ñåìàíòè÷åñêèé, ìîðôîëîãè÷åñêèé, ñèíòàêñè÷åñêèé) ó÷àñòâóþò â ýêñïëèêàöèè êàòåãîðèè íåîïðåäåëåííîñòè.
Ïåðñïåêòèâíûì ïðåäñòàâëÿåòñÿ äàëüíåéøåå èññëåäîâàíèå òâîð÷åñòâà Í.Â. Ãîãîëÿ ñ öåëüþ âûÿâëåíèÿ îñîáåííîñòåé ñåìàíòèêè è ôóíêöèé ÿçûêîâûõ åäèíèö âûðàæåíèÿ êàòåãîðèè íåîïðåäåëåííîñòè êàê âåäóùåé êàòåãîðèè, îòðàæàþùåé èäèîñòèëåâûå îñîáåííîñòè ÿçûêà ïèñàòåëÿ.
ËÈÒÅÐÀÒÓÐÀ
1. Ãîãîëü Í.Â. Ñîáðàíèå ñî÷èíåíèé â øåñòè òîìàõ: ò. 5. – Ì.: Ãîñ. Èçä-âî Õóäîæåñòâåííîé ëèòåðàòóðû, 1952.
2. Àðóòþíîâà Í.Ä. Ïðåäëîæåíèå è åãî ñìûñë. – Ì.: Íàóêà, 1976. – 383 ñ.
3. Åðìàêîâà Î.Ï. Ìåñòîèìåíèå êàêîé-òî //
Ôèëîëîãè÷åñêèå íàóêè. – 1986. –¹ 1. – Ñ. 54–58.
4. Êåðî Õåðâèëüÿ Ý.Ô. Ñîïîñòàâèòåëüíîå èçó÷åíèå êàòåãîðèè îïðåäåëåííîñòè / íåîïðåäåëåííîñòè â ðóññêîì è èñïàíñêîì ÿçûêàõ. – Ì.: Åäèòîðèàë ÓÐÑÑ, 2001. – 198 ñ.
5. Êóçüìèíà Ñ.Ì. Ñåìàíòèêà è ñòèëèñòèêà íåîïðåäåëåííûõ ìåñòîèìåíèé // Ãðàììàòè÷åñêèå èññëåäîâàíèÿ. Ôóíêöèîíàëüíî-ñòèëèñòè÷åñêèé àñïåêò.
Ñóïåðñåãìåíòíàÿ ôîíåòèêà. Ìîðôîëîãè÷åñêàÿ ñåìàíòèêà. – Ì., 1989. – Ñ. 158–231.
6. Íèêîëàåâà Ò.Ì. Îïðåäåëåííîñòè – íåîïðåäåëåííîñòè êàòåãîðèÿ // ßçûêîçíàíèå: ÁÝÑ. – Ì., 1998. – Ñ. 349.
7. Ïåíüêîâñêèé À.Á. Î÷åðêè ïî ðóññêîé ñåìàíòèêå. – Ì.: ßçûêè ñëàâÿíñêîé êóëüòóðû, 2004. – 464 ñ.
8. Ñåíè÷êèíà Å.Ï. Ñïåöèôèêà êàòåãîðèè íåîïðåäåëåííîñòè â ðóññêîì ÿçûêå. – Ì.: ÌÃÏÓ, 2004. – 78 ñ.
ÓÄÊ 811.161.1.(082) Å.À. Ëþõíè÷¸âà
ÎÑÎÁÅÍÍÎÑÒÈ ÔÓÍÊÖÈÎÍÈÐÎÂÀÍÈß ÝÂÔÅÌÈÇÌÎÂ Â ÕÓÄÎÆÅÑÒÂÅÍÍÎÌ ÒÅÊÑÒÅ (ÍÀ ÏÐÈÌÅÐÅ ÏÎÝÇÈÈ À.Ñ. ÏÓØÊÈÍÀ)
Å.À. Ëþõíè÷¸âà
ÎÑÎÁÅÍÍÎÑÒÈ ÔÓÍÊÖÈÎÍÈÐÎÂÀÍÈß ÝÂÔÅÌÈÇÌÎÂ Â ÕÓÄÎÆÅÑÒÂÅÍÍÎÌ ÒÅÊÑÒÅ (ÍÀ ÏÐÈÌÅÐÅ ÏÎÝÇÈÈ À.Ñ. ÏÓØÊÈÍÀ)
Îòäåëüíóþ ïðîáëåìó â ðóñèñòèêå ïðåäñòàâëÿåò èçó÷åíèå ýâôåìèçìîâ â õóäîæåñòâåííîé ðå÷è.  íàñòîÿùåé ñòàòüå ïðèâîäèòñÿ àíàëèç ôóíêöèîíèðîâàíèÿ ýâôåìèçìîâ â ïîýòè÷åñêîé ðå÷è (íà ìàòåðèàëå ëèðèêè À.Ñ. Ïóøêèíà). Ýâôåìèçìû ëèðèêè âåëèêîãî ïîýòà õàðàêòåðèçóþòñÿ
© Å.À. Ëþõíè÷¸âà, 2010
 ðóñèñòèêå ñóùåñòâóåò äâå òî÷êè çðåíèÿ íà ýâôåìèçìû. Ñîãëàñíî ïåðâîé òî÷êå çðåíèÿ, ýâôåìèçìû íå ñâîéñòâåííû õóäîæåñòâåííîé ðå÷è (Á.À. Ëàðèí, Â.Ï. Ìîñêâèí è äð.). Ñîãëàñíî äðóãîé òî÷êå çðåíèÿ, ñôåðà áûòîâàíèÿ ýâôåìèçìîâ ðàñïðîñòðàíÿåòñÿ è íà õóäîæåñòâåííóþ, â òîì
÷èñëå è íà ïîýòè÷åñêóþ ðå÷ü (Â.Â. Âèíîãðàäîâ, Å.Ï. Ñåíè÷êèíà è äð.)
Äîâîäû ñòîðîííèêîâ ïåðâîé òî÷êè çðåíèÿ òàêîâû: “Ýâôåìèçìû èìåþò öåëüþ íå îáðàçíîå ïðåäñòàâëåíèå äåéñòâèòåëüíîñòè, êàê òðîïû ïîýòè÷åñêîãî ÿçûêà, à çàòåìíåíèå, ïðèêðûòèå íåïðèãëÿäíûõ ÿâëåíèé æèçíè” [2, ñ. 110].
Â.Ï. Ìîñêâèí ïîëàãàåò, ÷òî ýâôåìèÿ è ïîýòè÷åñêàÿ òðîïèêà ïðîòèâîñòîÿò ôóíêöèîíàëüíî:
ýâôåìèçì ÿâëÿåòñÿ ñðåäñòâîì çàøèôðîâêè, ïîýòè÷åñêèé òðîï âûïîëíÿåò â òåêñòå äåêîðàòèâíóþ ôóíêöèþ [3, ñ. 15 – 16]. Ìû ïðèäåð-æèâàåìñÿ òî÷êè çðåíèÿ ïðîôåññîðà Å.Ï. Ñåíè÷-êèíîé, êîòîðàÿ ñ÷èòàåò, ÷òî ðàçëè÷íûå ýâôåìèçìû çàêðåïëåíû çà ðàçíûìè ñôåðàìè ðå÷è. Óñíóë ïîñëåäíèì ñíîì – ýâôåìèçì õóäîæåñòâåííîé ëèòåðàòóðû, à óø¸ë èç æèçíè – ýâôåìèçì îôèöèàëüíî-äåëîâîãî ñòèëÿ [Ñåíè÷êèíà 2004, 127].
Òàêèì îáðàçîì, îòäåëüíîé ïðîáëåìîé ÿâëÿåòñÿ èçó÷åíèå ýâôåìèçìîâ â õóäîæåñòâåííîé ðå÷è. Ýòà ïðîáëåìà ÿâëÿåòñÿ àêòóàëüíîé è ïðàêòè÷åñêè íå èçó÷åííîé â ðóñèñòèêå. Î íåé êàê î ïðîáëåìå âïåðâûå ãîâîðèò Å.Ï. Ñåíè÷êèíà â ðàáîòå
“Ýâôåìèçìû â õóäîæåñòâåííîé ðå÷è” (2004).
Õóäîæåñòâåííàÿ ðå÷ü ïî îòíîøåíèþ ê ýâôåìèçìàì âûïîëíÿåò äâå âàæíûå ôóíêöèè:
1) ÿâëÿåòñÿ “ðåãèñòðàòîðîì” ýâôåìèñòè÷åñêîãî óïîòðåáëåíèÿ ÿçûêîâîé åäèíèöû; 2) ïîñòàâëÿåò íîâûå ýâôåìèçìû â øèðîêóþ ÿçûêîâóþ ñòèõèþ [4, ñ. 127].
Ýâôåìèçìû õóäîæåñòâåííîé ðå÷è ìîãóò áûòü çàôèêñèðîâàíû â ñëîâàðå è âêëþ÷åíû â ñîîòâåòñòâóþùèå ñèíîíèìè÷åñêèå ðÿäû ýâôåìèçìîâ.
Íà îñíîâàíèè äàííûõ õóäîæåñòâåííîé ðå÷è, çàïå÷àòë¸ííûõ â ñëîâàðÿõ, óñòàíàâëèâàåòñÿ âðåìÿ âîçíèêíîâåíèÿ è ôóíêöèîíèðîâàíèÿ ýâôåìèçìà. Àíàëèç ñèíîíèìè÷íûõ ýâôåìèçìîâ ïîçâîëÿåò ñîñòàâèòü ýâôåìèñòè÷åñêèå öåïî÷êè.
Ýâôåìèñòè÷åñêèå öåïî÷êè âîçíèêàþò èç-çà òîãî,
÷òî çàìåííûå íàèìåíîâàíèÿ ñî âðåìåíåì
“çàãðÿçíÿþò ñâîé äåíîòàò”, òåðÿþò ýâôåìèñòè÷åñêóþ ñèëó, òîãäà âîçíèêàåò ïîòðåáíîñòü â ñîçäàíèè íîâîãî ýâôåìèçìà [4, ñ. 128].
Ýâôåìèçìû, âûÿâëåííûå â ïîýòè÷åñêèõ òåêñòàõ À.Ñ. Ïóøêèíà, áûëè ïðîàíàëèçèðîâàíû â àñïåêòå ðàçëè÷íûõ êëàññèôèêàöèé çàìåííûõ íàèìåíîâàíèé è ñ òî÷êè çðåíèÿ ðàçëè÷íûõ âèäîâ ýâôåìèçìîâ.
Ïî óðîâíåâîé êëàññèôèêàöèè (ïðè óðîâíåâîé êëàññèôèêàöèè ýâôåìèçìû ïîäðàçäåëÿþòñÿ íà äâà òèïà: ýâôåìèñòè÷åñêèå ñî÷åòàíèÿ ðàçíîé ñòåïåíè ñïàÿííîñòè êîìïîíåíòîâ (ýâôåìèñòè÷åñêèå ðå÷åíèÿ) è ëåêñè÷åñêèå ýâôåìèçìû (îäíîñëîâíûå ýâôåìèçìû); äàííàÿ êëàññèôèêàöèÿ áûëà âïåðâûå ïðåäëîæåíà Á.À. Ëàðèíûì [2, ñ. 111]).  òåêñòàõ ïîýòà âûñîêîé ÷àñòîòíîñòüþ óïîòðåáëåíèÿ, áîãàòñòâîì è ðàçíîîáðàçèåì òåìàòè÷åñêèõ ãðóïï, ðàçíîîáðàçèåì â ìîðôîëîãè÷åñêîì ïëàíå.
Êëþ÷åâûå ñëîâà: ýâôåìèçì, õóäîæåñòâåííàÿ ðå÷ü, ôóíêöèîíèðîâàíèå ýâôåìèçìîâ, ñåìàíòè÷åñêàÿ ãðóïïà, ëèðèêà, ìåòàôîðà.
Ê.Î. Ëþõí³÷îâà
ÎÑÎÁËÈÂÎÑÒ² ÔÓÍÊÖ²ÎÍÓÂÀÍÍß ÅÂÔÅ̲ÇÌ²Â Ó ÕÓÄÎÆÍÜÎÌÓ ÒÅÊÑÒ² (ÍÀ ÌÀÒÅвÀ˲ ÏÎÅDz¯ Î.Ñ. ÏÓØʲÍÀ)
Îêðåìîþ ïðîáëåìîþ â ðóñèñòèö³ º âèâ÷åííÿ åâôåì³çì³â ó õóäîæíüîìó ìîâëåíí³. Ó ñòàòò³ íàâîäèòñÿ àíàë³ç ôóíêö³îíóâàííÿ åâôåì³çì³â ó ïîåòè÷íîìó ìîâëåíí³ (íà ìàòåð³ë³ ë³ðèêè Î.Ñ. Ïóøê³íà). ªâôåì³çìè ë³ðèêè âåëèêîãî ïîåòà õàðàêòåðèçóþòüñÿ âèñîêîþ ÷àñòîòí³òþ âæèâàííÿ, áàãàòñòâîì òà ðîçìà¿òòÿì òåìàòè÷íèõ ãðóï, ðîçìà¿òòÿì ó ìîðôîëîã³÷íîìó ïëàí³.
Êëþ÷îâ³ ñëîâà: åâôåì³çì, õóäîæíº ìîâëåííÿ, ôóíêö³îíóâàííÿ åâôåì³çì³â, ñåìàíòè÷íà ãðóïà, ë³ðèêà, ìåòàôîðà.