Abdubaliev(2008)

Abdubaliev(2008)は、キルギス語の動詞について、意味に重点をおいて記述している。

Abdubaliev(2008:156-158)は、キルギス語の動詞を4つのタイプに分類している²³。

（1）Kïymïl ětišter「動作動詞」

（2）Abal ětišter「状態動詞」

（3）Özgörüm ětišter「変化動詞」

（4）Sezim ětišter「感情動詞」

Abdubaliev(2008:156-158)は、それぞれの動詞のタイプについて、次のように記述してい

る²⁴。

（ 1 ） Kïymïl ětišter 「動作動詞」

Кыймыл этиштер кыймыл-аракетти ачык билдирет. Булар кыймыл-аракетти аткаруучу субө²⁵ект менен кыймылга кириптер болгон обөектилердин катышына карата андан ары дагы

бөлүнөт: (p.156)「動作動詞は、動作を明確に表わす。これらは、動作主体と動作客体によっ

て更に分類される。」

a). Субөектинин кыймылга келишин, бир нерсеге багыталышын билдирген этиш сөздөр:

жүгүр-, чурка-, бас-, жорт-,чап-, ур-, кайт-, чык-, көтөрүл-, калкы-, серүүндө-, тара-(кабар тарады), тарка-ж.б. Мындай этиштер сүйлөмдөгү субөектинин өзүн кыймылга кириптер кылат, башкача айтканда, кыймыл-аракетти аткарган заттын өзү кыймылга келет. (p.156)「主 体が動きをし、なにかの為に向かうことを表わす動詞がはいる。jügür-「走る」、_čurka-「走 る」、_bas-「歩く」、_jort-「探し回る（駈け回る）」、_čap-「早く走る」、_ur-「叩く」、_kayt-「戻 る」、_čïk-「出る」、_kötörül-「上がる」、_kalkï-「浮かぶ」、_serüündö-「散歩する」、_tara-「広が る」（kabar taradï情報が広がった） 、_tarka-「別れる」など。これらの動詞の場合、主体自 身が動作をすることになる。」

23 Abdubaliev(2008)はこの動詞分類の際、参考にしている先行研究について記述していない。

24 Abdubaliev(2008:156-158)の原文はキルギス語であり、筆者自身が日本語に訳した。キルギス語の語の表

記なども本論文の表記に従った。例文の斜め字や太字は原文のままである。なお、グロスは、筆者が追加 した。

25 原文では、硬音符のъはөで表記されている。本論文でもそのまま示す。

39

b). Обөектини өзгөрүүгө дуушар кылган этиш сөздөр: каз-,курут-, майла-, самында-, көтөр-, алып бер-, алып кел-, жүр-(шахматты, картаны, тогуз корголду) ж.б. Мындай этиштер сүйлөмдөгү обөектини, башкача айтканда, кыймыл-аракет барып тийип турган затты кыймылга келтирет. (p.156)「客体を変化させるような動詞がはいる。 kaz-「掘る」、

kurut-「根絶する」、_mayla-「塗る」、_samïnda-「石けんをつける」、_kötör-「あげる」、_{alïp ber-}「取 ってあげる（くれる）」、_{alïp kel-}「持ってくる」、_jür-「動かす（_šaxmattï「チェスを」、_kartanï

「トランプを」、toguz korgoldu「トグズ・コルゴール（キルギス伝統ゲーム）を」）」など。

これらの動詞の場合、主体の動作が客体を変化させる。」

（ 2 ） Abal ětišter 「状態動詞」

Булар даана туюндурулган кыймыл-аракетти эмес, субөектинин кандайдыр бейпилдик ал-абалын билдирет: отур-,олтур-, жат-, тур-, бол-ж.б. (p.156)「これらは動作ではなく、主 体のなんらかの空間的な状態を表わす。otur-「座る」、_oltur-「座る」、_jat-「横たわる」、

tur-「立つ」、_bol-「なる」など。」

・ üstöl-dö _{čalkala-p Asan agay} oltur-a-t.

椅子-LOC 寄り掛る-CVB PSN 先生 座る-PRES-3

「椅子に寄りかかってアサン先生が座っている。」

・ üč okuuču uč burč-ta tur-a-t.

三 生徒 三 角-LOC 立つ-PRES-3

「三人の生徒が三ヵ所の（部屋の）角に立っている。」

Мисалдардагы олтурат, турат деген этиштер кыймылды эмес, Асан агай менен үч окуучунун бир орундагы бейпилдик абалын билдирди.Абал этиштердин этиштик маанилери адатта контекст менен аныкталат. Заттардын кандайдыр бейпилдикте болушу, бейпилдик абалда турушунун өзү аракет болгондугун, аракеттин барып токтогондугун туюндурат.

Демек, анын ар жагында кыймыл жатат, ошондуктан мындай сөздөрдү абал этиштер дейбиз.Абал этиштер татаал формада да айтылат. (pp.156-157)「これらの例文でのolturatと

turatという動詞は動作ではなく、アサン先生と3人の生徒のある場所での空間的な状態を示

している。状態動詞は文脈によって決定される。事柄の何らかの空間的な状態にあるとい うことは、動作が行われたということを表わす。したがって、その裏には動作が行われて いる。だから、このような動詞のことを状態動詞という。状態動詞は、複合形式でも用い られる。」

40

・ Orto-do il-in-gen _kooz lyustra üy-dü jarïk 真中-LOC 掛ける-PASS-PART 美しい 照明 家-ACC 明るい kïl-ïp tur-a-t.

する-CVB 立つ-PRES-3

「真ん中にかかっている美しい照明が家中を明るくしている。」

・ Biz-din mektep-tin klass bölmö-lör-ü 私達-GEN 学校-GEN クラス 教室-PL-3:POSS dayïma taza bol-up tur-a-t.

いつも 綺麗な なる-CVB 立つ-PRES-3

「私達の学校の教室はいつも綺麗になっている。」

（ 3 ） Özgörüm ětišter 「変化動詞」

Өзгөрүм этиштери субөектинин же обөектинин сандык же сапаттык жактан кандайдыр өзгөрүүгө дуушар болгондугун билдирет: агар-, жаша-, түлө-, той-, чанай-, кампай-, ичиркен-,семир-, арыкта-, аз-(өңдөн аз) ж.б. (p.157)「変化動詞は客体或いは主体の数および 質の面からなんらかの変化を受けたことを表わす。agar-「白くなる」、_jaša-「柔らかくなる」、

tülö-「色あせる」、_toy-「満腹になる」、_čanay-「腹一杯になる」、_kampay-「腹一杯になる」、

ičirken-「身震いする」、_semir-「太る」、_arïkta-「痩せる」、_az-「痩せる」（_{öŋdön az}「青白い 顔になる」）など。」

・ Akmat-tïn bak-kan _{mal-ï bïyïl jakšï semir-di.}

PSN-GEN 育てる-PART 家畜-3:POSS 今年 良い 太る-PST1

「アクマトが育てている家畜は今年、よく太った。」

Кыймыл-аракет анча байкала бербейт. Этиш сөз (семирди) заттын кыймыл-аракетин эмес, сапаттык жактан өзгөрүшун билдирип турат. Акырындык менен сапаттык өзгөрүү

кыймылынын жүргөнүн байкайбыз. Албетте, заттагы сандык өзгөрүү да, сапаттык өзгөрүү да кыймылдын натыйжасы менен жүрөт. Ошондуктан мындай сөздөрдү кыймыл-аракетти билдирген сөздөр катары сандык-сапаттык өзгөрүү этиштери деп атайбыз. (p.157)「動作が余 りみられない。動詞（semirdi「太った」）は、物の動作ではなく、質の面から変化したこと を表わす。徐々に質の変化が起こっていることが分かる。もちろん、物の数の変化や質の 変化は動作の結果によって生じるものである。その為、これらの動詞は動作を表わしつつ、

数や質の変化を表わす動詞だと呼ばれている。」

41

（ 4 ） Sezim ětišter 「感情動詞」

Сезим этиштери субөектини же обөектини кыймылга келтирбестен, акыл-ой

ишмердигиндеги кыймыл-аракет маанилерин гана туюндурат: эсте-, түшүн-, ойло-, ук-, тыңша-, бил-, сүй-, сез-, көр-, эшит-, байка-, баамда-ж.б. (p.158)「感情動詞は、客体或いは主 体に動作を起こすのではなく、認識での動作の意味だけを表わす。ěste-「思い出す」、

tüšün-「分かる」、_oylo-「考える」、_uk-「聞く」、_tïŋša-「立ち聞きする」、_bil-「知る」、_süy-「愛す る」、_sez-「感じる」、_kör-「見る」、_ěšit-「聞く」、_bayka-「観察する」、_baamda-「考える、理 解する」など。」

Мындай этиштерде аткарылган же аткарыла турган кыймыл-аракет боло бербейт, бирок бул сөздөрдүн лексикалык маанисинде биз баамдагыдай даана кыймыл-аракет болбогону менен кандайдыр натыйжалуу аракет, акыл-эс аракети жатат. Мисалы: Ушундай мазмунда кат жазганын эстеди. Этиш сөздө (эстеди) кыймыл-аракеттин өзү жок, субөектинин акыл-оюндагы, баамындагы аракеттин натыйжасы гана жатат. (p.158)

「このような動詞には行われた或いは行われる動作にならない。しかし、これらの動詞の 語彙的な意味から考えられるように明確な動作が行われないにしても、なんらかの結果的 な動作、認識的な動作が存在する。」

・ Ušunday mazmun-da kat jaz-ïl-gan-ï-n ěste-di.

このような 内容-LOC 手紙 書く-PASS-VN-3:POSS-ACC 思い出す-PST1

「このような内容で手紙が書かれていたことを思い出した。」

「動詞（ěstedi思い出した）には、動作自体はないが、主体の認識や考えの中の動作の結

果だけは存在する。」

上では、Abdubaliev(2008)からキルギス語の動詞分類について原文に上がっている動詞や

例文を全てそのまま引用した。この動詞分類はどのような観点から分類されているかにつ いて詳しく記述されていない。なお、それぞれの動詞分類には全ての動詞が示されている わけではなく、典型的だと思われるもののみあがっている。

42