MOGGALLANA
ABHIDHANAPPADIPIKA
(
1
)
片
山
一
良
Abhidhanappadipika
は
,12c
後 半
(
Parakkamabahu
・1
の治
世
)
に セイ
ロ ンで
著
わ
さ れ
た
唯
一
最古
の パー
リ
語辞 典
で
あ
る
。著 者
は
Moggallana
と さ れ
る
が
,文法 家
Moggallana
と区 別 さ れ
,Nava
Moggallana
と も 呼 ぼ れ
る
・) 。
本書
は
,天
・
地
・一
般
の3
章
,
1203
偈
か
ら
成
り
,お よ
そ
6
.OOO
語
の同
義語
,同
音
異
義
語
,不
変
化 詞
を
含
む
。そ
の形
式
,内容
は
と
も
に
サ ソ ス ク リ ヅ ト語
の辞 典
Amarakos
α に範
を 垂 れ , 又
MahdVyutPatti
にも相 通
じ
, パー
リ語
文
献
で は
特
にfataka
か
ら
の引
用 が 目 立
つ 2)。
名
詞
(
abhidhana)
の意 味
に
光
(
padipa
)を
当
て
,「
仏
語
(
buddha
−
vacana
)
を
理 解 す
る た め
に」
作 成
され
た
本
書
は
,ま
さ
に “類
語 大 集 成
” の観
を 呈
し
て いる
。注 釈 書
には
・14c
に ビル マ で著
わ
さ
れ
た
勲
δ(
以下
を
見
よ) が
存
し
,
又
同 類
の書
と し て
Ekakleharakosa3
)が
あ る
。以 下
は
AbhidhdnaPPadipikd
の原
文
校 訂
(
但
し刊 本
に よ る)
で
あ
る
が
,底 本
と
し て
次
のビ
ル マ字
本
を
使
用
し
・か
つ シ ソ ハラ
字
本
,お よ び デ
ー
ヴ
ァ ナー
ガ
リー
字
本
を
併
用 し た
。Be
,Buddhasasana
Press
1968
〔略 号
B
〕
Ce
,ed
.
by
W
.
Subhiti
,Colombo
1900
〔
略
号
C
〕
Ce
,ed
・
by
M
・
Nfinobh5satissa
,Colombo
1960
〔略 号
C
エ〕
D
・,
ed
.
by
Muni
Jinavijaya
,Gujarata
Puratattva
Mandira
Grantavah
19024
冫1
)
Gandhavarksa
623
,W
・
Geiger
:Pdli
Literatur
undSprach
ε§
51
,Malalasekera
:The
pali
Literature
ofCeylon
p .
179
,188f .本 書
の著 者
はPulastipura
のJetavana
・
vihara に
・
文 法 家 は
Anuradhapura
のThtiparama
に住
ん で い た と言 わ れ
る。2
)
0
・Franke
:Geschichte
undKritile
der
einheimischen
l
・’dili
−
Grammalik
und・
LexicograPhie
に詳
し
い。3
、拙稿
「
パー
リ語
に於
け
る ekakkhara の点描
Volksetymologie
考
」
(
『
曹
洞 宗研
究 員研 究 生 研 究 紀要 』
第
6 号
,昭 和
49
年 ) 参照
。4
)
本
書
はC
に基
づくも
のであ る
。 こ の索
引
は整
っ ている が
,本文
に は かな り
の粗
漏
が
目 立
つた
め脚註
には
示 され な
い 。又
,次
の 二書
を
参 考
と
し て
用
いた
。Be
,Abhidh
δ
nappadipik
反
・
tikd
(
:Catura
血
gabala)
,Buddhasasana
Press
1964
〔略号
T
〕
C
・ ,Abhidha
−
nappadipt
’
ka
■stici
,by
W
.
Subhttti
,Colombo
1893
本 文
中
,「
左
肩
の数 字
」 は
,類語 (
グルー
プ
)
の始 ま り
に
付
し た
も
の でそ
の数
の類 語
が
以
下
に
列
挙
さ れ
て
いる
こと を
示
し
,又
,「
イ タ リ
ック
」
は
説 明
(
補
足
)
の語
で
あ
る
ことを
示 す
。尚
,紙
数
の制
限
に よ
り
,本 号 (
1
)
には
第
一
,二
章 (
vv
.
1
〜690
)
次 号
(
1
)
には
第
三
章
(
vv.
691
〜
1203
)
が
収
め
ら
れ る
こと
にな
った
。因
み に
,本書
の内容
全
体
を 目
次
と
し
て示
せ
ば
,次
の通
り
で
あ
る
。1
。
Sagga
・
ka4da
・
…
一・
・
・
・
…
一・
… ・
・
・
・
・
…
vv
.
1
〜179
11
.
BhU
.
kanda
… … … … ・
… ・
… ・
… …
vv.
180
〜
690
■
●
1
234567
§
§
& 訂§
& δ§
§
bhUmi
.
vagga
(
180
〜197
)
pura
−
vagga
(
198
〜
226
)
nala
.
vagga(
227
〜331
)
catubbap
!pa
.
vagga(
332
〜535
)
ara
五道a
『
vagga
(
536
〜
604
)
arafi
五adi
−
vagga
(
605
〜
648
)
P
五t
且la
・
vagga
(
649
〜690
)
III
.
Sama
五ha
・
kanda
… ・
… ・
… … … ・
vv.
691
〜
1203
風
■
1
234
§
§
§
R
δvisesyadhina
・
vagga
(
691
〜757
)
sahkippa
”
vagga
(
758
〜
776
)
anekattha
.
vagga
(
777
〜
1135
)
avyaya
.
vagga
(
1136
〜
1203
)
最
後
に
W
.
Subhifti
のSitci
を
参
照 す る
に
当
り
・を
頂
いた
こと を
記
し て
感 謝
の意
を
表
し た
い 。前
田
恵 学 博
士
に
格 別
の
御 配
慮
一 14 一
ABHIDHANAPPADIPIKA
NAMOTASSA
BHAGAVATO
ARAHATO
SAMMASAMBUDDHASSA
i
ii
iii
iv
v
vivii
viiiix
1.
tathagato
yo
karupakaro
karo-,
payatam
osajja
sukhappadain
padarb,
aka
parattharh
kalisambhave
bhave,
namami
taih
kevaladukkaraih
karaih.
aptijayufu
yath
munikufijara
jara-,
rujadimutta
yahim
uttare
tare,
thita
tivattambunidhirb
naranara,
tarirbsu
tarb
dharnrnamaghappaharb
p'
ahain.gatarb
munindorasasanutarb
nutarb,
supufifiakhettarb
bhuvane
sutafu
'sutarb,ga4am
pi
pEpikatasarhvararh
varaTh,
sadti
gupoghena
nirantarantararb.
namalifigesu
kosallam
atthanicchayakaraparh,
yato
mahabbalafu
buddhavacane
patavatthinarb.
namalifigany
ato
buddhabhasitassarahany
ahafu,
dassayanto
pakasissam
abhidhanappadipikarh.
bhiyyo
rtipantarE
sshacariyena
ca
katthaci,
kvacahaccavidhanena
fieyyarb
thipunnapurbsakafu.
abhinnalifiganafu
yeva
dvando
ca
lihgavacaka,
gathapadantamajjhatthE
pubbarh
yanty
apare
pararb・
pumitthiyarb
padarb
dvisu
sabbalifigeca
tisv
iti,
abhidhAnantararambhe
fieyyaih
tv
antam athadica.
bhiyyo
payogam
agarnma
sogate
agame
kvaci,
nigha4duyuttifi
caniya
namalifigain
kathiyati.
I.
SAGGA-KANDA
--32)buddho
dasabalo
sattha
sabbafifiU
*dvipaduttamo,
munindo
bhagava
nathe cakkhumafigirasomuni.
l・
*C,Ci
dipadO
-15-2.
3.
4.
5.6.
z
8.
9.
10.
11.
12.13.
14.
15.
16.
IZ18.
lokanath6nadhivaro
mahesica
vinayako,
samantacakkhu
sugato
bhtiripanno
ca
mfiraji.narasiho
naravaro
dhammartija
mahamuni,devadevo
lokagaru
dhammassami
tathagato.
sayambhfi
sammasambuddho
varapafiffo
ca
nayako,
jino
"sakkotu
siddhattho suddhodani
ca
gotamo.
sakyasiho
tathd
sakyamunl
c'
adiccabandhu
ca.
`6)mokkho
nirodho
nibbanafu
dipo
ta4hakkhayo
pararb,
taqarh
lerpam
arfipafuca
santarh saccam analayafu.asafikhatath
sivam amatarh sududdasarb,parayapam
sararpain
anitikarb
tatha,
anasavarb
dhuvam
anidassanakata,
'palokitarbnipurpam
anantam
akkharath.
dukkhakkhay6"byapajjharh
ca
vivattaih
khema-kevalaih,
apavaggo
virago
ca
panitam
accutarb
padarb.
yogakkhemo
param
aPi
mutti
santi visuddhiyo,vimuty
asafikhatadhtitu
suddhi
nibbutiyosiyuth.
`)khi4asavo
tv
asekkho
ca
vitaragotathd
'raha, 5)devalokodivo
"saggotidivo
tidasalayo.
'4)tidasa
tv
arnarfi
devs
vibudhaca
sudhAsino,
sura
'mariidivoka
carnatapfi
saggavasino.
nijjaranimisa
dibba
aPume
devatani
ca.
8'siddho
bhttto
ca
gandhabbo
guyhako
yakkha-rakkhasa,
kumbharpdo
ca
pisacadi
niddit.
tha
devayoniyo.
`'pubbadeva
suraripU
asura
danava
Pume,
tabbisesa
3'paharadosambaro
bali
adayo.
8)pitamaho
plta
brahma
lokeso
kamalasano,
tatha
hirafifiagabbho
ca
surajettho
paj5pati.
5'vasudevo
hari
karpho
kesavo
cakkapa4y
atha,
6)mahissaro
sivo
sali
issaro
pasupaty
aPi.
haro
vutto
3)kumarotu
'khandosattidharo
bhave.
20)sakko
purindado
devaraja
vajirapaqica,
sujampati
sahassakkho
mahindo
vajiravudho.
8.
*BbyabajjhaMC,
Ci
vyapajjarb10.
*C,Ci
nako
11.
*C19.
vfisavo
ca
dasasatanayano
tidivadhibha,
suranatho
ca
vajirahattho
ca
bhatapaty
aPi.
20.
maghavakosiyo
indo
vatrabha
pakasasano,
vidojo 'tha
"'suja
tassa
bhariya
'thaPurath
bhave.
21,
3)"masakkasaravassokasara
cevfimaravati,
i)vejayanto
tu
Pasa-do
i)sudhammatu
sabhd
mata.
22.
i)vejayantoratho
tassa
vutto
i)matalisarathi,
i)erava4o
gojo
i>papdukambalotu
silasanariz.
23.
"suviro
'cc'adayo
puttd
i)nandaPohkhara4i
bhave,
`)nandanani
missakafu
cittalata
pharusakain
vana.
24.
3)asanidvisu
kulisarb
vajirarb
PunnaPuMsake,
`'accharayo
tthiyath
vuttd
*rambha
alambusadayo,
devitthlyo
'thagandhabbd
i'paficasikhoti
a-dayo.
25.
2)vimEnonitthiyark
"byamharii 3)piyasarhtv
amataih
sudha,
5)sineru meru
tidivadharo
neru sumeruca.
26.
7)yugandharoisadharo
karaviko
sudassano,
neminclharo
vinatako
assakanno
kula-cala-.
--27.
3'mandtikinitathd
'kasagafigasuranadi
Py
atha・
28.
3)kovila-'ro
tatha
paricchattako
parijatako,
2'kapparukkho
tu
santanadayo
devadduma
siy"2iz.
29.
Z'pAci 2)paticy2)udlci
tthi
pubba-pacchima-uttara,
disdtha
dakkhiBa
Z)'paci 2)vidisanudisabhave.
30.
6)eravatopurpdariko
vamano
kumudo
'fijano,pupphadanto
sabbabhummo suppatikodisa
gaj'a"-.
31.
2'dhatarattho
ca
gandhabbadhipo
2'kumbha4dasamitu,
"viralhako 2)virttpakkho
tu
nagadhipatirito.
32.
`)yakkhadhipovessavaqo
kuvero
naravtihano,2)'a!aka!akamanda 'ssa
Puri
Paharapaih
i'gada,
catuddisanem
adhipj
pubbddinath
kama-
ime.
33.
'S)jatavedosikhi
joti
pavako
dahano
'nalo,hutavaho
'ccimadhifmaketv
aggi
gini
bhfinumE,
20.
*C sujata 'ssaT
sujata 'ssa21.
*C,Ci
masakkasaro24.
*C,Ci
rambhacalO
25.
*C,Ci vyambhaMpiyifsam
amatath
30.
*C,Ci
eravaqo
31.*B
virulhako
32.
34.
tejo
dhamasikho
vayusakho
ca
kaphavattani,
vessanaro
hut5so
'tha3)sikh5
*jal'acci
caPume.
35.
2'vipphulifigathphulingarb
ca
8"bhasmatu
setthi
chfirika.
36.
i)"kukkulotu4habhasmasmim
S)afigfiro
'latamummukarh,
5)samidha
idhumain
c'
edho
upadanarb
tath'
indhanafu.
37.
ath'
5)obhasopakaso
c'slok6jjotatapfi
sama,
iO)maluto
pavano
vayu
vAto
'nila-samirarpE,gandhavaho
tathd
vayo
samiro
ca
sadagati.
38.
vdyubheda
ime
ch'
6)uddhartgamocacihogamo
tatha,
kucchittho
ca
kotthasayo
assasafiganusarino.
39.
atho
2)apanarb
passaso
2)assasoanam
uccate.
40.
S'vegojavo
rayo 9)khipparb
tu
sigharhturitarh
lahu,
asu
turpqam
arafu
cavilambitarb
tuvatarb
Pi
ca.
41.
7)satatafuniccam
aviratanarata-santatam
anavaratath
ca
dhuvarh,
7'bhusam
atisayo
ca
dalhain
tibbekantatimatta-balhani,
khimpadi
Pa4dake
dabbe
dabbagd
tesu
ye
tisu.
42.
4)aviggahotu
kamo
ca
manobha
madano
bhave,
8)antako
vasavatti
ca
ptipimE
ca
pajapati.
43.
pamattabandhu
kapho
ca
maro
namuci
tassa
tu,
3'ta4ha 'rati
raga
dhitti
hatthi
tu
')girimekhalo.44.
3)yamarajaca
vesayi
yamo
'ssa i)nayanavudharb,2)vepacitti
pulomo
ca
2)kimpurisotu
kinnaro.
45.
'5'antalikkhaih
kham
adiccapatho
'bbhathgaganambararh,
vehaso
canilapatho
akaso
nitthiyark
nabharb.
46.
devo
vehayasotarapatho
surapatho
aghafu.
47.
'i)megho valahakodevo
pajjunno
'mbudharoghano,
dharadharo
ca
jimUto
varivAho
tathd
'mbudo.48.
abbhafu
tisv
atha
3)vassarbca
vassanarb
vutthinariyark,
5'saterata 'kkhaqa
vijju
vijjuta
cacirappabha.
49.
meghandcte
tu
3"dhanitaihgajjitarh
rasitadica,
2'"'indavudharh
indadhanu
2'vatakkhittambu
sikaro.
50.
3'asarodhara
sampato
Z)karakatu
ghanopalarb,
34.
C,
Ci
jalacci
va
pume
35.
*C,Ci,
T
bhasmarh
36.
*C,Ci
kukkulo
49.
thanitain
**C,Ci
indayudharb
5L
52.
53.
54.
55.
56.
57.58.
59.
60.
61.
62.
63.
64.
65.
66.
i)duddinarh
meghacchannahe
6)pidhanarhtv
apadhara4am.
*tirodhanantaradhanapidhana-chfidananica,
i`)indu
cando
ca
nakkhattaraja
somo
nis5karo.
osadhisohimarafusi
sasahko
candima
sasi,
sitararbsi
nisanatho
uluraja
ca
maPume.
i'kalasogasamo
bhago
2'bimbarhtu
ma4dalaih
bhave,
5'addho
tv
addho
upaddhoca
vd
ka4darh
sakalarh
Pume.
"addhaM
vattaM
same
bhage
2)pasadotu
pasannata,
3)komudi candika
jurphti
`)kantisobha
juti
cchavi.
7'kalankolafichanafu
lakkham
afiko
'bhififiarpa-lakkharpain,'cihanarh
caPi
sobhd
tu
Parama
')susamatha
ca.
sitath
gu4e
gugeiliiga
3)sita-sisira-sitala,5)himafu
tuhinam
ussavo
niharo
mahika
Py
atha.
6)nakkhattarh
joti
bharh
tfira
aPume
tarak61u
ca.
27'assayujo
bharapt
tthi
sakattikti
rohirpi
*Pica,
"*migasiramadda
ca
punabbasu
"**phussocasilesa
Pi.
'magha
ca
phagguni
dve
ca
hatth5
citttica
'*svatiPi,
visakha 'nuradha
jettha
mulasalha
duve
tathd.
sava4o
ca
dhanitth5
ca
satabhisajopubbuttarabhaddapada,
revatyaPiti
leamato
sattddhikavisanalekhattd.
2)sobbh5nu
kathito
rahu
9'sitraditu
navaggaha,
i2'rasi
mesadiko
2'bhaddapadapotthapada
sama.
i9)adicco
sariyo
sarosataraihsi
divakaro,
verocanodinakaro
u4harafusi
pabhafikaro.
arhsumali
dinapati
tapano
ravi
bhanuma,
rarhsimti
bhAkaro
bhEnu
akko
sahassararhsi
ca.
'`'rarhsi "AbhE
pabh5
ditti
rucibha
juti
didhiti,
marici
dvisu
bhfinv
arhsu
mayUkho
kirapo
karo.
2'paridhi
pariveso
'tha2)marici
migatarphika,
stzrassodayato
PubbutFhitaratizsi
siyd
')'rurpo.`)kalo 'ddha
samayo
velatabbisesd
lehaua-dayo,
')kha4odasczccharakalo
khapd
dasa
')layobhave.
51.
*C,
Ct
OntaradhanapidhanacchaO **C,Ci
magasiram***T
pusso
59.
ss.
*c,ci
cirphamcapi
*C,Ci
magha **C,Ci,
tu
soOT sati.58.64.*C,
Cl
*ceva *c,ci
cabha
67.
laya
'dasa i'kha4alayo i'muhuttote
siya
dasa,
"dasa i'khanamuhutto
te
S)divasotza
aharh.
68.
`)pabhatafuca
vibhatafu
ca
paccfiso
kallam
aPy
atha,
2)abhidoso
padoso
'tha 2)sayo safijha 'dinaccayo.69.
5)nisaca
rajanl
ratti
tiyama
sainvari
bhave,
')jupha
tu
candihdyuttd
tamussanna
t)timisik5.70.
3'nisithomay'j'hima
ratti
addharatto
mahanisa,
`)andhakaro
tamo
nitthi
timisarb
timirarb
matark.
71.
`)caturafigatamafuevark
kdgaPakfehacatuddasi,
vanasautllo
ghano
meghaPaFalath
caql4haratti
ca.
72.
"*andhatamarh
ghanatame
"paharoyamasafifiito,
PdtiPado
tu
dutiya
tatiyadi
i'tithidvisu.
73.
Z)pannarasipaficadasi
2)purprpamfisitu
pu4pama,
2)amavasi
Py
amavasi
thiyark
Pannarasi
'Para.74.
ghatikd
saFghy
"ahoratto
i'pakkhote
dasa
Pafica
ca,
te
tu
PubbdPard
2)sukka-kslA ')m5sotu
te
duve.
75.
i2)cittovesakha-"jettha
c'
asfilho
dvisu
ca
savapo,
potthapadassayujti
ca
mdsd
dvddasa
kattiko.
76.
magasiro
tathd
phusso
hamena
mfigha-*phaggu4a,
kattikassayu]'a-
mdisa
2'pacchima-pubbakattika.77.
sdva4o
i)nikkhamaniyocittamdso
tza
')rammako.78.
caturo
caturo
masd
kattikakdlaPakkhato,
hama
hemanta-gimhana-vassdnd
uteayo
dvisu.
79.
i)hemanto i)sisiramutti
cha
va
i)vasantoca
i)gimha-i)vassana,')sarado
ti
kamd
mdsd
dve
dve
vuttanusdrene.
80.
3)urpho
nidagho
gimho
'tha 3)vassovassana-pavusE,
uttihi
tihi
vassdnadileehi
"dakkhi4ayanarh.
81.
i)uttarayanamafifiehi
tihi
*vassdyanadvayariz,5)vassa-sarhvaccharfi
nitthi
sarado
hayano
sama.82.
`)kappakkhayotu
safuvatto
yuganta-palaya
aPi,
2'alakkhi
kalakappi
tthi
atha
2'Iakkhisiri
tthiyain.
83.
2)danudanavamatti
'tha 2)devamataPanaditi.
67.
*C,
Ci
dasakkhaqa"
68.
*C,
Ci
dinaccaye
72.
*C,
Ci
andhantamaM75.
*B,C,
Ci
jettho
76.
*C,Ci
phagguna
81.
*C,Ci,
T
vassoyanaO-20-84.
'2)paparb
ca
kibbisarh
veraghath
duccarita-dukkatarb,
apufifiakusalafu
kapharb
kalusarb
duritagu
ca.
85.
6)kusalafusukatain
sukkarb
pufifiafu
dhammam
anitthiyaM,
sucaritam
atho
3'ditthadhammikain "ihalokikarb.--86.
sanditthikam
atho
2'p5ralokikarbsamparayikarb,
2'takkalarh
tu
*tadatvarh 2)c6ttarakalotu
ayati.
87.
t3'haso 'ttamanatapiti
vitti
tutthi
ca
ndriNaM,
anando
*pamudamodosantoso
nandi
sammado.
88.
pamojjarh
ca
pamodo
'tha 3)sukharhsataih
ca
phasv
atha,
7)bhaddarb
seyyo
subhaih
khemarh
kalyaparh
mafigalathsivarb.
89.
6)dukkhafuca
kasirafu
kiccharb
nigho
byasanarb
aghain,dabbe
tu
papapufifiani
tisv
akicchark
sufehadi
ca.
90.
5'bhagyarb
niyatibhago
ca
bhagadheyyafu
vidhirito,atho
5'uppattinibbatti
jati
jananam
ubbhavo.
91.
i2)nimittaThkfiranarh
th5nafu
padarh
bijarh
nibandhanarh,
nidanarh
pabhavo
hetu
sambhavo
setu
paccayo・
92.
kdra4ark
yaM
samdsannark
i)padatth5nan
ti
tark
matain,
3'jivo
tu
puriso
'tta 'tha E'padhanartipakati
tthiyath.
93.
'3)pa4o sariribhtitarb
va
satto
dehi
ca
puggalo,
jivo
papi
paja
jantu
jano
loko
tathagato.
94.
6)rapainsaddo
gandha-rasfi
phasso
dhammo
ca
5'"gocara,alamba
visaya
te
charamma4alambarpani
ca.
95.
"sukkogoro
sit6data
dhavalo
seta-pa4dara,
6'sorpo
tu
lohito
ratto
tamba-'mafijittha-rohita.
96.
7'nilo 'karphasitakalo
mecakosama-sEmala,
sitaPite
tu
i'pa4du 'ttoisath
Pa"4u
tu
"dhasaro.
97.
')aru4okafici
ratto
'tha Vpfitalosetalohito,
atho
2)pito
*halidyabhoS)palaso
harito
hari.
98.
2)kalarokapilo
nilaPite
'tharocanaPPabhe,
2'pifigo
pisahgo
Py
atha
vd
kalaMdi
tu
Piigale.
99.
3)kammaso *sabalocitto
')savotu
lea4haPitalee,
85.
*C,
Ci
cehaO
86.
*C,Ci
tadattaM
87.
*C,Ci
Omodavisayo
95.
*C,Ci,
T
mafijettha
96.
*C,Ci
kaqho
sito
Ci
saba!o **C,Ci
gurpinete
94.9Z*C,
Ci
gocaro
alarnbo
100.
101.
le2.
103.
104.
105.
106.
107.
108.
109.
110.
11L
112.
113.
114.
vaccalin'
gd
*"gupinyetegupte
szakkddayo
Pume.
5)naccarb nattarb
ca
natanafu
nattanafu
lasanafu
bhave,
naccath
tu
vdditath
gitam
iti
3'natyam "idarktayaTiz.
nacca!thanath
siyd
i)rafigo i)'bhinayo "sacyastzcanath,2)afigaharo 'figavikkhepo 3)nattako
na!ako nato. 9)sifigaro
karurpo
virabbhuta-hassa-bhayanaka,
santo
bibhaccha-ruddani
nava
natyarasaime.
Posassa
na-riyain
Pose
itthiya
sahgamaM
Pati,
yd
Piha
esa
i'sihg5roratikilddi
kdra"o.
uttamaPPakatiPPdyo
itthiPurisahetuko,
so
2)sambhogo
viyogoti
siigaro
duvidho
mato.
'3)bhasitarb
lapitarh
bhEsa
voharo
vacanarh vaco,utti
vtica
gira
vani
bharati
kathita
vaci.
ekdlehyato
Padacayo
siyd
i'vakyainsakdrako,
i'*ameditan
ti
vinNfieyyark
dvattikkhattum
udira4ark.
bhaye
kodhe
Pasainsayath
turite
kottihalecchare,
hdse
soke
Pasade
ca
kare
*ame4itaMbudho.
B)iru
ndri
yaju
samam
iti
veda
tayo
siyuM,
ete
eva
i'tayindri
3'vedomanto
suti
tthiyariz.
iO)atthako
vamako
vamadevo
c'
afigiraso
bhagu,
*yamadaggi
ca
vasittho
bharadvajo
ca
kassapo,
vessamitto
ti
mantdnath
kattdro
isayo
ime.
6)kappo
vyakararparh
jotisattharb
sikkha
nirutti
ca,
chandoviciti
cetdni
vedahgdni
vedanti
cha.
i)itihaso
puravasttaPPabandeo
bharatadifeo,
ndmaPPakdsakath
satthath
rzakkhddinain
i)nighaqduso.
vitap4asatthath
vin-fieyyariz
yark
tark
"lokayatarhiti,
i'ketubharb
tu
kriydhaPPavikalbybo
kavinant
hito.
i'akhyfiyik6Paladdhattha
pabandhahaPPana
i'kathE, ')dapdanityatthasatthasmim'
2)vuttantotu
pavatti
ca.
9)safifiakhyavha samafifia
cabhidhanarb
n5mam
avhayo,
namadheyyadhivacanath Z)pativakyarbtu
*uttaraih.100.
*Cidattayath
Ci
amepditath
109.101.
*C sttccaOCt
succaO106.
*C,Ci
yamataggi
ca
vtisettho
-22-*C,Ci
5merpditarb
tu
114.
*C,Ci
cottaraM107.
*C,
115.
116.
117.
118.
119.
120.
121.
122.
123.
124.
125.
126.
127.
128.
129.
130,
3)pafiho
tisv
anuyogo
ca
pueehfi
ltuv
atha
4)nidassanarb,upogghato
ca
ditthanto
tath6daharaparb
bhave.
5'sama safikhepa-sainhara
samaso
safigaho
tuy
atha,
satath
dhdrayasi
ty
ady
"abbhakkhanarb
tucchabhasanain.
2)voharo
tu
vivado 'tha 2)sapanaihsapatho
Pi
ca,
3)yaso
siloko
kitti
tthi
"ghosanatu
'ccasaddanuM.Z)patighoso
patiravo
2"th6pafifiasovacimukharh,
7)katthanA
ca
silagha
ca
vaipipana
'canuti
tthuti.
thomanath
ca
pasarhsa
'tha i)kekanddo
sikha44inath,
gajo-na7h
i'koficanado 'thamata
i'hesahayaddhani.
2)pariyayo vevacanarb 2)sakaccha
tu
ca
safikatha, 7)upavado
c'
upakkosava4pavada
'nuvadoca,
janavadapavada
Pi
parivado
ca
tulyattha.
5'khepo
ninda
tathd
kuccha
jiguccha
garah2
bhave,
nindaPubbo
uParambho
Oparibhasanam
zaccate.
aFthanariyavoharavasena
yd
Pavattita,
i'abhivakyain
siyd
vdcd
sa
vitikkamadiPani.
muhuMbhdsa
')'nulapo 'tha "palaponatthika
gird,
adobhasanam
"alapo 2)vilapotu
pariddavo.
2)vippalapo
virodhotti
2'sandesottitu
vacikarb,
sambhdsanath
tu
i'sallapovirodharahitant
mithu.
"pharusarh
nit.thurariz
vdhyaM
manufifiath
i)hadayafigamarh,2'safikularb
tu
kilitthaih
ca
PubbaParavirodhini.
samudayattharahitain
"abaddhamiti
leittitaiii,
i)vitatharh
tu
musa
catha
Pharusadi
tiliigikd.
5)samma 'b>Jayaiizcavitathafu
saccathtaecharh
yathatathafu,
tabbanta
tisv
`"alikafutv
asaccarb
miccha
musa
'byayaM.!6)ravo nintido ninado
ca
saddo nigghosa-nada-ddhanayoca
ravo,arava-
sathrdva-virava-ghosa
ravasuti
tthi
sara-nissana
ca.
vissa#ha-mafi1'u-vinA"fieyya
savaniya
visarino,
bindu-gambhira-ninnddi
"tyevam
aethahgtho
saro.
tiracchanagatdnaM
hi
ruta7ii
i'vassitamuccate
2'kolahalo
kalahalo
3'gitafuganafu
ca
gitika.
131.
132.
l33.
134.
135.
136.
13Z
138.
139.
140.
141.
142.
143.
144.
145.
146.
sard
satta
tayo
gamd
'cekavisati
mucchana-,
*tdnan'
ektinaPafifiasa
iccetath
')sarama4dalarb. ')usabhodhevato
ceva
chajja-gandhara-majjhima,paficamo
ca
nisado
ti
satte
'tegadita
sara.
nadanti
usabhaM
gdvo
turaga
dhevataM
tathd,
cha]'joM
maptra
gandhdram
ajo-
leoficd
ca
mal'1'himaM.
paficamaM
ParaPu#hddi
nisadath
Pi
ca
vara4a,
chatio
ca
majthimo
gama
tayo
sddhdrapo
ti
ca.
saresu
tesu
Pacceke
tisso
tisso
hi
mucchana,
siyuth
tatheva
'tananisatta
satteva
labbhare.
tisso
duve
catasso
ca
catasso
kamato
sare,
tisso
duve
catasso
ti
dvavisati
suti
siyuM.
uccatare
rave
i'tarothabyaite
madhure
i)kalo,gambhire
tu
rave
i)mandotaradi
tisv
atho
hale,
i'kakali
sukhume
vutto
kriyddisamata
"layo. Z)vipaca
yallaki
satta
tanti
sd
i)parivadini, i)pokkharodopi
vi4aya
2'upavipotu
vethako. 5)atatarhceva
vitatamatatavitatath
ghanarh,
susirafu
ceti
ttiriyaM
Paficahgikam
udiritaM.
i'atatarh
ndma
cammdvanaddhesu
bheriyadisu,
talekekayutark
'kumbhathupadaddarikadika7iz.Vvitatafu
c6bhayatalark
*ttiriyathmural'adihaM,
"atatavitatarb
sabbavinaddhaM
Pa4avadikaM
"susirarh
varksasahfehadi
sammataladikath
"ghanaTh, 4'atojjaintu
ca
vadittafu vaditarb vajjam zaccate. Z'bheridundubhi
vutto
'tha 2)mudifigomurajo
'ssatu,
3)ti1ingauky6ddhaka
bhedd
2'ti4avo
tu
ca
*di4dimo.2'"alambaro
tu
papavo
i'koqovi4adivaclana7h,
3'daddari
pataho
bheri
PPabheda
maddaladayo.
junaPPiye
vimaddu#he
gandhe
i)parimalo
bhave,
so
tv
i'amododtiragdmi
vissanta
tisv
ito
Parant
`'itthagandho
ca
surabhi
sugandho
ca
sugandhi
ca,
131.imo135.
*C,Ci,
T
thanO
140.
*C,Ci
Othttrpae141.
*C,Ci
144.
*C,Ci
alambaro
ca-24-147.
148.
149.
150.
151.
152.
153.
154.
155.
156.
157.
158.
159.
160.
161.
162.
151.
2)patigandhi
tu
dttggandho
'tha2)vissarh
amagandhi
yain.
`)kufikumafu
ceva
yavanapupphain
ca
tagararb
tatha,
turukkho
ti
catuj'1'atigandha
ete
Pahdsita.
6)kasavo
nitthiyath
titto
madhurolavarpo
ime,
ambilokatuko
ceti
cha
rczsa
tabbati
tisu.
.
siya
2'phassoca
photthabbo
3'visayitv
akkhamindriyarb,
6'nayanafutv
akkhi
nettafu
ca
locanain
c'
aechi
cakkhu
ca.
5)sotafu
saddaggaho
kaprpo
savanaih
suti
`)natthutu,
nasa
ca
nasika
ghanarb
2)jivhatu
rasana
bhave.
tO)sarirarh vapu
gattarh
cattabhavo
bondi
viggaho,
dehafu
va
Purise
kayo
thiyath
tanu
'kalevararb. 6'cittainceto
mano
nitthi
vififiapath
hadayafu
tathd,
manasarh
i`)dhitu
pafifia
ca
buddhi
medha matimuti.
bhari
mantaca
pafifiapaih
fiti4arb
vijjfica
yoni
ca,
patibhAnam
amoho 'thaPafifidbhedd
2)vipassana.sammaditthi
'Pabhutika 2'vimarbs5tu
viefirapd,
2)sampajafifiarh
tu
nepakkarb
2)vedayitarbtu
vedana.
5)takko
vitakko
sankappo
'ppan6hA 2)'yutu
jivitaih,
`'ekaggata
tu
samatho
avikkhepo
samadhi
ca.
iO)ussahfitappa-paggEhavayfimo
ca
parakkamo,
padhanarb
viriyarh
ceha
uyyAmo
ca
dhiti
tthiyath.
cattari
`)viriyafigEnitacassa
ca
nahdruno,
avisissanam
atthissa marksalohitasussanaha.--"usso!hi
tv
adhimattehd
2)sati
tv
anussati
tthiyariz,
2'lajja
hiri
samand
'tha 2'ottapparhpapabhiruta.
S)majjhattata
tu
'pekkhaca
adukkhamasukha
siya,
2)cittabhogo manakk5ro
2)adhimokkho
tu
nicchayo.
5)daya 'nukampa
ktirufifiarb
karupa
ca
anuddaya,
thiyaM
S)veramarpiceva
viraty
arati
capt
atha.
`)titikkha
khanti
khamanarh
khama
2'mettatu
mety
atha,
5'dassanarb
ditthi
laddhi
tthi
siddhanto
samayo
bhave.
25)ta4ha
ca
"tasi4a
eja
j51ini
ca
visattika,
chando
jata
nikanty
as5
""sibbinibhavanetti
ca.
163.
164.
165.
166.167.
168.
169.
170.
171.
172.
173.
174.
175.
176.
17Z
178.179.
abhijjha
vanatho
vanarb
lobho
rago
ca
alayo,
piha
manoratho
iccha
'bhilasokama-doha!a,
akafikha
ruci
vuttd
sd
tv
adhikd
"lalasadvtsu,
3)verath
virodho
viddeso
6)dosoca
patigharti
ca
vd,
kodhaghata
kopa-rosa
2'byapado 'nabhiraddhica.
2)baddhaveram
upantiho
siyd
2)sokotu
socanafu,
3'rodhitarh
kanditarb
ru4parh
2)paridevo
pariddavo.
3'bhiti
tthi
bhayam
uttaso
2)bheravafutu
mahabbhayarb.
9)bheravarh
bhisanain
bhimarh
darurparb
ca
bhayanakafu,
ghoraih
patibhayarh
bhesmarh
bhayafikaram
ime
tis".
2)issa
usaya
3)maccherarhtu
macchariyam
acchararb,
3)moho 'vijja
tathd
'fianarh S)mano vidhaca
unnati.2'uddhaccam
uddhatain
catha
5'tapokukkuccam
eva
ca,
pacchatapo
'nutapoca
vippatisaroPakasito.
9)manovilekha-sandeha
sarhsayo
ca
katharbkatha,
dvelhakain
vi¢ikicchfi
ca
kankha
safika
vimaty
aPi.
3)gabbo 'bhimano 'haukaro 2)cinta
tu
jhanam
zaccate,
2'nicchayoni44ayo
vutto
2'patififiat"
patissavo.
6)avamanafu
tirakkaro
paribhavo
Py
anadaro,
parabhavo
Py
avafifia
'tha 2'ummado cittavibbhamo.3'pemain
sineho
sneho
'tha 2)cittapila "visafiftita, 2)pamtidosativossaggo
2'kotUhalaihkutahalath.
6'vilasolalitarh
lilfi
hAvo
he!a
ca
vibbhamo,
iccadika
siyuM
nari
siigarabhaval'a-
*kriya.3)hasanarh
hasitarh
haso
mandD
so
2'mihitarhsitarh,
2'attah5so mahahaso
2)romafico
lomahafusanarb.
--6'parih5so
davo
'khiddakeli
kil.a
ca
kilitafu,
3'niddatu
supinafusopparh
2'middhainca
pacalayika.
thiyark
5'nikati
kfitarh
ca
dambho
"sathyafuca
ketavarb,
7'sabhavo
tu
nissaggo
ca
sarUpain
pakati
tthiyaM.
silaih
ca
lakkharparh
bhgvo
3'ussavotu
charpo
*maho.dharento
j'antu
sasneham
abhidhana.mpadiPikain,
173.
*CisathaM
'dhi
safifiita
174.
*Bkiriya
176.
*Bkhitta
178.
*Tmato
.
177.
*C,Cisatthyam
T
-26-180.
181.
182.
183.
184.
185.
186.
18Z
188.
189.
190.
191.
192.193.
179.
*khuddakadyatthaia-tani
samPassati
yathdsukhain.
SAGGAKANDO
--NITTHITO
II.
BHU-KANDA
--S1
BHUMIVAGGA
vagga
bhtimi
Puri
macca
catubbop4a
vanadihi,
Patdlena
ca
vuccante
sango
'Pangehi 'dha 'hfeamd.i9'vasundhara
chama
bhUmi
pathavi
medani
mahi,
ubbi
vasumati
go
ku
vasudhadharapt
dhara,
puthavi
jagati
bhari
bhU
ca
bhUtadhara
'vani.fehara
tu
mattika
!)aso 2)asavat'
usaro
tisu,
Z'thalarh
thali
tthi
bhtibhdge
thaddhaltikhamhi
i'jafigalo.`)pubbavideho
caparagoyanarh
jambudipo
ca,
uttarakuru
ceti
siyuth
cattaro
me
mahddiPa.
pzambahutte
2')kura sakkakosala
magadhasivi,
kalinga
'vantipaficala
vajjigandhara-cetayo.
vafigti
videha
kamboj5
madda
bhaggahga-sihal5,
kasmira
kasi
pa4dvadi
siyurk
jonaPadantara.
2'loko
ca
bhuvanarb
vuttaM
2)deso
tu
visayo
Py
atha,
2)rnilakkhadeso
paccanto
2)majjhadesotu
majjhimo.
S)anUpo
salilappayo
kaccharh
PumanaPuinsake,
')saddalo
harite
dese
tin.
endbhinavena
hi.
nadyambuj'ivano
deso
vu!FhiniPPaJ'jusassako,
yo
t)nadimatiko i'devamatikoca
leamena
so.
tisv
antzPady
atho
candasarado
i)sassatirito,2'rattharh
tu
vijitafi
catha
Purise
2'setualiyarh.
upantabhti
"parisaro
3'gottharbtu
gokularb
vajo, ")maggopantho
patho
addha
afijasarb
vatumarti
tatha.
pajjo
'yanarhca
padavi
vattani
paddhati
tthiyath,
tabbheda
2)jafigha-sakatamaggate
'camahaddhani.
i'ekapady
efeaPadike
2'kantaro
tu
ca
duggame.
2)patimaggo
patipatho
2)addhanarhdighamafijasafu,
2)suppatho
tu
supantho
ca
2)uppatharh
tv
apathafu
bhave.
194.
195.
196.
19Z
198.
199.
200.
201.
202.
203.
204.
205.
206.
207.
208.
chattim'
saParama4tinam
eko
i)'4uca
chattim'
sa
te,
')tajj5ritd
Pi
chattim'
sa
i)rathare4uchattim'
sa
te.
i)likkhata
satta
i)ifkata
i'dhafifiamtisoti
satta
te,
satt'
i)afigulamamu
dviccha
i)vidatthitd
duve
siyuth.
')ratanarhtani
satteva
')yatthita
')visatfisabharb,i)gavutam
usabhdsiti
"yojanaihcatugavutath.
dhanu
Paficasatark
i'koso ')karisarhcaturambarpath,
Oabbhantararh
tu
hatthdnam
ag(havisa
"Pamdrpato.BHUMIVAGGO
g2
PURAVAGGA
`)purain
nagaram
itthi
vd
thaniyarb
putabhedanafu,
thiyaM
tec
'>"rajadhani
ca
')khandhavaro
bhane
'thaca.
i)sakhAnagaram
afifiatra
yark
taM
mtilaPura
Purath,
20)bfiraqasi
ca
savatthi
vesali
mithilalavi.
kosambujjeniyo
takkasila
campa
ca
sagalarh,
*susumaragirarb
rajagaharb
kapilavatthu
ca.
saketam
indapattafi
c6kkattha
pataliputtakarb,
jetuttarain
ca
safikassarh
kusinaradayo
Puri.
4)raccha
ca
visikhavutta
rathika
vithi
capm
atha,
i'vbyuho
raccha
anibbidttha
nibbiddha
tu
"pathaddhi
ca.
2)catukkarh
caccare
maggasandhi
sifighatakarh
bhave,
2)pakaro vara4ocatha
2)'udEpoupakarika.
Z'*kuttath
tu
bhitti
nart-
'tha2)gopurarb
dvarakotthako,
2'esika
indakhilo
ca
2'attotv
attalako
bhave.
2)torarparh
tu
bahidvararh
2'parikhatu
ca
*dighikA, Z`)mandirarhsadanagaraih
nikayo
nilayalayo.
avaso
bhavanath
vesmarh
niketanarb
nivesanarb,
gharafu
gahain
c'
avasatho
sarapain
ca
patissayo.
okain
sa15
khayo
vfiso
thlyaM
kuti
vasaty
aPi,
geharti
canitthi
sadurnarh
2)cetiyayatananitu.
2)pasado
ceva
yapo
'tha 2"mu4dacchadoca
hammiyarh
yaPo
tu
gal'akumbhamhi
i'hatthinakhoPatit.
thito.
ppaO
198.
*T rajathani200.
*C,Ci
suthsuO
T
204.
*C,Ci
kuddain
205.
*C,Ci
digghika
208.
-28-NITTHITO
--191.
*C,
Ci
T
uddapo
sathsuO
203.
*C,Ci,
*C,Ct
murpdacchaddo209.
21e.
211.
212.
213.
214.
215.
216.
217.
218.
219.
220.
221.
222.
223.
224.
213.222.
suPapravahkacchadanam
"addhayogosiya
'thaca,
ekaleutayutho
i)ma!oi'pasado
caturassako.
2)sabhayarb
ca
sabha
catha
2)ma4daparbvd
janalayo,
atho
dsanasalayath
t)patikkamanamiritath.
1'inassa
vasabhavanam
itthi
i'gandhaku!ipt
atha,
thiyath
3'rasavatipakatthEnaTh
ceva
mahanasarh.
2'avesanarh
sippasala
i'sopdatu
Panamandira7h,
vaccatthanath
i-
Dvaccakuti
-
muninark
thanam
- i)assamo.3)pa4yavikkayasala
tu
apauo
parpyavithika,
2)*udosito
bhandasala
2)cabkamanarhtu
cafikamo.--2)jantagharath
tv
aggisala
2'papapaniyasalika,
2'gabbho
ovarako
2)vasagaraintu
sayaniggaharb. `'itthagarafutu
orodho
suddhanto
'ntepurainPi
ca,
asabbavisayatthdnaM
rafifiain
')kacchantararbmataM.
Z'sopano
varoharparb
ca
2'nisserpisadhirehipi,
5'vatapanaingavakkho
ca
jalain
ca
sihapailjarain.
alokasandhi
vutto
'tha 2)lafigi 'tthipaligho
bhave,
2)kapisiso 'ggalatthambho
"nibbarh
tu
chaddaleoltyain.
3)chadanarh
patalafu
chaddam
3'ajirarh "caccar6figaqarb,
5)paghano
paghan'
'"alindopamukhafu
dvarabandhanafu.
2)pitthasahghatakarb
dv5rabaha
2)kfitafutu
karprpika,
2'dvarafuca
patiharo
'tha `)ummaro "dehanitthiyath.
elako
indakhilo
'tha 2'thambhotharpo
PumitthiyaM,
i)patika '44henduPasd4e2'gifijaka
tu
ca
i#haka.
valabhicchddiddrumhi
vaitke
i)gop5nasitthiya7h,
kaPotaPalikdyark
tu
i'vi!ahkonitthiyaM
bhave.
2'kuficikavivarafuta!acchlggalo
Py
atha
3)kuficika, "tA!o 'vapura4arhcditha
2)vedikavedi
kathyate.
i)"safighato "pakkhapaso
ca
mandirahga
')tulfiapi,
thiyaM
3)sammujjaniceva
sammajjani
ca
sodhani.
3)safikatirafu "tu
saukaratthanarh
sahkarakatakarh,
*C,
Ci
uddosito
218.
*C,Ci
caccarafigarpaM
**C,Ci
Oalinda219.
*C,Ci
dehini
atho
`'kacavar6klaposafikaro
ca
kasambu
Pi.
225.
gharddibhtzmi
tath
i'vatthu 2)gamo sarhvasatho 'thaso,
Pdkato
i'nigamobhogamaccadibhy
S'odhi "tdidito.226.
sima
ca
mariyada
'tha 2'ghosogopalagamako.
PURAVAGGO
g3
NARAVAGGA
227.
iO)rnanussomfinuso
macco
mAnavo
manujonaro,
poso
puma
ca
puriso
poriso
Py
atha
2')papdito.
228.
budho
vidva
vibhAvi
ca
santo
sappafifia-kovida,
dhima
sudhi
kavi
byatto
vicakkha4o
visarado.
229.
medhavimatima
pafifio
viftfiaca
*viditrovidfi,
dhiro
vipassi
dosafifiU
buddho
ca
dabba-viddasu.
230.
iB)itthi simantininari
thi
vadhit vanita 'figana,pamada
sundari
kanta
rama4i
dayitabala.
231.
m5tugtimo
ca
mahila
lalana
bhiru
kamini,
2)kumarika
tu
kafifia
'tha2)yuvati
karupi
bhave.
232.
"mahesisabhisekafifid
i)bhogini
rajondriyo,
dhavatthini
tu
sahketark
yMi
yd
sa
i"bhisarika.233.
6)ganika vesiyava44adasi
nagarasobhini,
rfipitpajivini
vesi
2)kulatEtu
ca
bandhaki.
234.
`)vararoh6ttama mattakasini varavappini,2'patibbatA
tv
aPi
sati
2)kulitthikulapalikfi.
235.
2)vidhavapatisufifia
'tha 2)patimbarasayambara,
4)vijata
tu
pasttta
ca
jattipacca
pasittika.
236.
2)dati
saficarika
S)dasitu
cetikutadhfirika,
2)varu4ikkhapika
tulya
2'khattiyani
tu
khattiya.
237.
9)darojfiya
'kalattarhca
ghara4i
bhariya
piya,
pajapati
ca
dutiya
sa
padaparicarika.
238.
3'sakhitv
ali
vayassA
'tha 2)jaricevatic5rini,
Pume
3)ttiturajo
puppharb
3)utunitu
rajassala.239.
pupphavati
3)garugabbhapannasatta
ca
gabbhini,
2)gabbhasayo
jalabu
Pi
')kalalathPzannaPurksake.
240.
T)dhavotu
samiko
bhatta
kanto
pati
varo
piyo,
225.
*T-bharito229.
*C,Ci
viduro
237.
*C,Ci
kalattath
'