• 検索結果がありません。

Vol.55 , No.1(2006)062加藤 龍興「シャンカラの諸文献に見られる無明の語法に関する一考察 -avidya-kama-karman という表現を中心として-」

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2021

シェア "Vol.55 , No.1(2006)062加藤 龍興「シャンカラの諸文献に見られる無明の語法に関する一考察 -avidya-kama-karman という表現を中心として-」"

Copied!
5
0
0

読み込み中.... (全文を見る)

全文

(1)

(178)  印度 學 佛 教 學 研 究 第55巻 第1号  平 成18年12月

シ ャ ンカ ラの諸 文 献 に見 られ る無 明 の語 法 に 関 す る

一 考 察

― avidya-kama-karmanと い う 表 現 を 中 心 と し て ― 加 藤 龍 興 Ⅰ 問 題 提 起 シ ャ ン カ ラ に よ る 無 明(avidya)の 語 法 の 一 つ にavidya-kama-karmanと い う合 成 語 表 現 が あ る が,こ れ に 関 し て は,煩 悩(klesa)と い う概 念 の 枠 組 み の 中 で 用 い ら れ て い る こ とが,前 田 專 學 博 士 等 に よ り既 に 指 摘 さ れ て い るD.本 論 で は,こ の 表 現 に 焦 点 を 当 て た 考 究 を 試 み る こ と に よ り,そ の 実 相 を 明 ら か に し た い. Ⅱ avidya-kama-karmanと い う 合 成 語 の 解 釈 こ の 合 成 語 の 解 釈 に 関 し て は,故 中 村 元 博 士 に よ り 「原 因 で あ る無 明 か ら 欲 望 が,そ の 欲 望 か ら行 為 が 結 果 と し て 生 み 出 さ れ る 」 と 一 応 示 唆 さ れ て い る が2), 筆 者 自 身 の 見 解 に よ り そ れ が 裏 付 け られ る 部 分 を 以 下 に 指 摘 し て お き た い3).

… …kamadihetubhutavidyadoSavattvam… …YSV IV-7, MD p.323, L28.

… …avidyavato'vidyajanitakamahetutvat… …tatkarapayoh avidyakamayos calatvat… … BrUpSBh Ⅰ-4-15,MB Ⅰ p.685,11 11-13.

avidyayas ca karmana nasa upapadyate │BrUpSBhⅢ-3-1,MB Ⅰ p.798, 11.21-22. ato yady api kamo mulam ity uktam, tathapi mokSakaranaviparyayena bandhakaranam avidyety etad apy uktam eva bhavati │BrupSBh Ⅳ-4-7, MB Ⅰ p.920, 11.18-19.

tasmad avidy-adidoSavata eva karrnani vidhiyante │ChUpSBh Ⅰ-1-1,MB Ⅰ p.352, l.6. avidyakamadosanimittaya vahmanahkayapravrtteh… … AiUpSBh Ⅰ-1-1, MB Ⅰ p.326, 11.6-7.

… …atmavidyaviSayatvat paritityajayisitam karma,… …KeUpSVBh 0-0, MB Ⅰ p.38, 1.12. etad avidyavisayam karyalpaphalatvadidosavad bandharupam ca sakamasya│

KeUpSVBh0-0,MB Ⅰ p.38,11.14-15. … …avidyam kamakarmabijabhutam… …IVUpSBh Ⅰ-12, MB Ⅰ p.10, 1.3.

avidyasambhavat tadupadanasya karmapo… …IVUpSBh Ⅰ-18, MB Ⅰ p.14, 11.3-4.

(2)

-335-シ ャ ンカ ラ の諸 文 献 に見 られ る無 明 の語 法 に関 す る一 考 察(加 藤)  (179)

iihaivavidyakrtakamakarmabandhanair vimukto bhavati │ KaUpSBh Ⅱ-2-1,MB Ⅰ p.91, 1.19.

loko by avidyaya svatmany adhyastaya kamakarmodbhavam duhkham anubhavati│

KaUpSBh Ⅱ-2-11,MB Ⅰ p.95,11.11-12. … …vinastesv avidyagranthisu tannimittah kama mulato vinasyanti│

KaUpSBh Ⅱ-3-15,MB Ⅰ p.103,11.14-15. … …avidyakamadosapravartitakarmacitan… … MuUpSBh Ⅰ-2-12, MB Ⅰ p.152,11.19-20. ……avidyakamavata eva sarvani karmani… …BhGSBh Ⅱ-11,MB Ⅱ p.10,11.10-11. … …,avidyadiklesamulakarmasayavasac… …BhGSBh Ⅷ-19, MB Ⅱ p.132,1.21. … …avidyakamaklesabijanimittani hi karmani… …

BhGSBh XIII-23, MB Ⅱ p.211,11.9-10. … …avidyaya parikalpitaih kriyamanasya karmano… …

BhGSBh XVIII-16,MB Ⅱ p.263,1.18. … …avidyakaryatvat sarvakarmanam… …UpS Ⅱ-1-44, SeMa[1973]p.202.

avidya-kama-karmanと

い う合 成 語 の 記 載 場 所 に つ い て の 提 示4)

BsSBh… ① Ⅰ-2-17, MB Ⅲ p.78,1.19, BrUpSBh… ① Ⅰ-4-15, MB Ip.684,1.26,② Ⅲ-8-12, MB Ip.832,1.17,③ Ⅳ-3-34, MB Ip.904,1.9, chUpSBh… ①VⅠ-8-1,MB Ip.522,1.17,② VI-8-2, MB Ip.523,1.22,③ Ⅵ-15-2, MB Ip.537,1.16,④ Ⅷ-6-3, MB Ip. 582,1.4, AiUpSBh… ① Ⅰ-2-1,MB Ip.332,1.21,② Ⅱ-1-1,MB Ip.342,124,③ Ⅱ-1-1,MB Ip.43,1.4,

TaiUpSB-h… Ⅰ-1,①MB Ip.259,1.27,② Ⅱ-8-1∼4, MB Ip.305,120, KeUpSBh… ① Ⅳ-9,

MB Ip.37,1.3, KaUpSBh… ① Ⅰ-3-15, MB Ip.84,123,② Ⅱ-1-2, MB Ip.86,1.16,③ Ⅱ-3-1, MB Ip.97,1.19,④ Ⅱ-3-14, MB Ip.103,16, MuUpSBh… ① Ⅰ-1-8, MB Ip.146,1.22,② Ⅰ-2-7,MB Ip.150,1.10,③ Ⅰ-2-12, MB Ip.152,1.13,④ Ⅲ-1-2, MB Ip.165,11.21-22, PrUpSBh… ① Ⅳ-5, MB Ip.125,1.9,② Ⅳ-7, MB Ip.126,1.6,③ Ⅵ-5, MB Ip.139,1.20,

MAUpSBh… ①1-4, MB Ip.180,1.12, BhGSBh… ①XIV-3, MB Ⅱp.219,1.8, ups… ①

Ⅰ-15-21,SeMa[1973]p.112.

IV 内 容 考 察5)

[類似 部 分(共 通 性 の あ る 当 該 箇 所)]

(i)「 死(mrtyu)」 の 因(要 素)と い う 意 味 合 い で 用 い ら れ て い る 部 分 が,

(3)

(180)  シャ ンカ ラの 諸 文 献 に見 られ る無 明 の 語 法 に 関 す る一 考察(加 藤)

あ る こ と)」 の 原 因 と 見 做 さ れ,PrUpSBhの ③ も,avidyakamakarmanか ら 生 じ た 「気 息 等 の 部 位(pranadikala)」 が 「死(mrtyu)」 の 因 と さ れ,巨 視 的 に は 共 通 す る6). (ii)「 輪 廻(samsara)」 の 因 と し て 扱 わ れ て い る 部 分 を 示 す と,BrUpSBh① で の 「輪 廻 的 な(samsarika)」 と い う 語 や,BrUpSBh③ のsarvasamsaradharma,ChUpSBh

① に あ るavidyakamakarmabhih samsarahetubhih, AiupSBh② で のavidyakamakarma-vasat samsarati, KeUpSBh① で のavidyakamakarmalaksanam samsarabijamに よ っ て 確 認 さ れ,AiUpSBh① やKaUpSBh③ で も,「 輪 廻 の 因 」 と い う 位 置 付 け が,文 面 か

ら 読 み 取 れ る7).

(iii)「 集 合(samudaya)」 が 併 記 さ れ て い る の は,KaUpSBh② のavidyakamakarma-samudayaとMuUpSBh① のavidyakamakarmabhutasamudayabijankuroと い う 表 記 の 中 に 見 出 せ る.

(iv)「karyakarana(肉 体 と感 官)」 と の 関 わ り で 使 用 さ れ て い る と こ ろ と し て は, BrUpSBh② で のkaryakaranopadhi,PrUpSBh② で のavidyakamakarmanibandhanani

karyakarananiが 確 認 さ れ,身 体 的 な 拘 束 の 因 と 見 徹 し 得 る.

(V)前 項 と も 重 な る が,「 制 約(限 定 的 添 性,upadhi)」 の 因 と さ れ て い る も の は, BrupSBh② のkaryakaranopadhi,BhGSBh①

のavidyakamakarmopadhisvarupanuvid-hayinam ksetrajnamが 示 さ れ る.

(vi)「 種 子(bija)」 を 併 記 す る も の と し て は,ChUpSBh④ のavidyakamakarmabi-jgsyaや,KaUpSBh③ で のavidyakamakarmavyaktabijaprabhavahで 見 出 す こ と が 出

来 る. ノ

(Vii)ChUpSBh③,④ は,火 焔(hutasana,hutasa)に 比 さ れ る 「正 し い 認 識(sadvijna-na)」 や 「ブ ラ フ マ ン に つ い て の 明 知(brahmavidya)」 に よ り焼 失 さ れ る対 象 と し て 掲 げ ら れ て い る 点 で 共 通 す る. (viii)ChUpSBh② で は,「 意(manas)」 が 動 機 付 け ら れ る 原 因 と さ れ て い る が, MaUpSBh① で も 同 様 の 概 念 が 見 出 さ れ8),Ups① で も,「 薪 と 火 」 を 取 り扱 っ た 璧 喩 的 な 表 現 の 中 で は あ る も の の,「 意(manas)」 と 同 義 語 で あ る 「統 覚 機 能(bud-dhi)」 とい う語 を 同 じ概 念 で 用 い て い る点 は,注 目 さ れ る. [相 違 部 分(独 自性 の あ る 当 該 箇 所)]

(i)AiUpSBh③ で は,avidyakamakarmabhimanavanと あ り,「 妄 執(abhimana)」 と い う語 が 後 ろ に 付 さ れ て い る.

(4)

シ ャ ン カ ラ の諸 文 献 に見 られ る無 明 の語 法 に関 す る一 考 察(加 藤)  (181) の 「取 る こ と 」 の 因 と さ れ て い る よ う で あ る9)… (iii)TaiUpSBh① で は,avidyakamakarmapakarsenaと あ る が,こ こ で は,文 中 に あ る 「卓 越(utkarsa)」 と の 対 義 語 と し て,こ の 「廃 除(apakar§a)」 と い う 語 が 付 さ れ て い る よ う だ が,詳 細 は 判 然 と し な い. (iv)MuUpSBh③ で は,svabhavikavidyakamakarmadosavatpurusanustheyaと あ り, 「無 明 」 に 掛 か る で あ ろ う 「自 性 的 な(svabhavika)」 と い う 形 容 詞 の 付 与,「 欠 陥 (dosa)」 と い う 語 で 纏 め て い る 点 で 特 徴 的 な も の と な っ て い る し,④ で のavi-dyakamakarmaphalaragadigurubharakrantaは,「 果(phala)」 「欲(raga)」 と い う 単 語 を 含 ん だ こ の 複 合 語 の 解 釈 が 問 題 視 さ れ よ う10).

以 上 の 考 察 か ら,相 違 点 も 認 め ら れ る も の の,avidyakamakarmanと い う 合 成 語 の 使 用 例 に 関 し て は,各 著 作 問 で の 一 定 の 一 致 が 確 か め ら れ た.

BS:Brahmasutra;Ke:Kena;...SBh:Sankakarabhasya;Up:Upanisad;...;BhG:Bhagavadgita;UpS: Upad-esasahasri;YSV:Yogasastravivarana;MB:Motilal Ed.;SeMa:Sengaku Mayeda Ed.;MD:Madras Ed. (…は省 略 を示 す)

1)前 田 專 學 著 『ヴ ェ ー ダ ー ン タ の 哲 学 』p.237.2)中 村 元 著 『シ ャ ン カ ラ の 思 想 』 pp.541-542等 参 照.3)「 無 明 」 「欲 望 」 「行 為 」 の う ち の2つ 以 上 の 語 を 含 み,因 果 関 係 が 明 白 な も の を 中 心 に 示 す.4)紙 幅 の 都 合 上,各 著 作 中 で の 記 載 場 所 の 提 示 に 止 め る.5)用 例 確 認 か ら 分 か る こ と を 纏 め,結 び と す る.6)ChUpSBh③

で は,avidyakamakarmanam ca agmananimittanamと あ る が,こ のgamanaの 使 わ れ 方 が, KaUpSBh④ で の そ れ を 想 起 さ せ る も の と な っ て い る.ま た,BrUpSBh Ⅵ-3-7,MB Ⅰ p.871,1.5で もmrtyuh karmavidyadirと あ る.7)BrUpSBh Ⅰ-4-7,MB Ⅰ p.654,11.23-24 で は,「 無 明 を 田(ksetra)と し て 持 ち 行 為 を 種 子(bija)と し て 持 つ こ の 輪 廻 な る 木(vrksa) が 」 と あ り,KaUpSBh③ に 類 似 す る.8)PrUpSBh① も 直 接 的 に は 「習 気(vasana)」 の 発 生 因 と し て 述 べ ら れ て い る が,「 意(manas)」と の 関 係 も 認 め ら れ る.9)

upadana-hetuに つ い て は,「 質 料 因 」 と は 解 さ な か っ た … こ れ に 関 し て はIVUpSBh Ⅰ-18, MB Ⅰ p.14,11.3-4で のavidyasambhavat tadupadanasya karmano'py anupapattim avocama│等 も 参 照.10)行 為 に よ る 果(phala)や 欲(raga)等 と訳 す の が 適 切 で あ ろ う か.

〈キ ー ワ ー ド〉 シ ャ ン カ ラ,Brahmasutrabhasya.

(5)

(188)

Abstracts

"Marvelous

is this function (vrttih), [i.e., the power of Time,] by virtue of which

the essence of previously

non-existent

things (bhavanam

pragabhutanam

atmatat-tvam), [i.e., Brahman,] which is indivisible and sequenceless,

manifests itself

(prakasate) [as something

which is divisible

and occurs in a sequence]."

62. On the usage of avidya by Sankara: avidya-kama-karman

KATO Tatsuoki

In this article I want to deal with the usage of avidya by Sankara with a

view to doing comparative research. Concretely speaking, I would like to

look at similar usages of the compound avidya-kama-karman which are

dis-covered in Sankara's works, in order to study the problem of authorship.

63. The Sumedhakatha in the Mahabodhivamsa: An Introductory Study of

the Pali Chronicle Literature in Medieval Sri Lanka

MATSUMURA

Junko

In this paper, the author looks at the Mahabodhivamsa, whose Roman

script edition was published at the end of the 19th century by the PTS.

How-ever, so far no modern language translation has been published, nor has any

significant research been done. This author examines the generally accepted

dates and authorship of the work, and shows that there is no hard evidence

for them. Furthermore, a list of material on the text in the Sinhalese

lan-guage little known outside Sri Lanka is given. The author takes as an

exam-ple the Sumedhakatha told at the beginning of the text, and compares it with

the same story in other Pali texts, thereby demonstrating the originality and

importance of the Mahabodhivamsa in the history of Pdli literature.

64. Recent Studies in the Pali Commentaries

MORI Sodo

Since my dissertation entitled A Study of the Pali Commentaries:

Thera-vadic Aspects of the Atthakathas (in Japanese,

Tokyo:

Sankibo),

the first major

work in this field of research, was published in 1984, Japanese studies in the

参照

関連したドキュメント

 その後、徐々に「均等範囲 (range of equivalents) 」という表現をクレーム解釈の 基準として使用する判例が現れるようになり

現実感のもてる問題場面からスタートし,問題 場面を自らの考えや表現を用いて表し,教師の

しかし何かを不思議だと思うことは勉強をする最も良い動機だと思うので,興味を 持たれた方は以下の文献リストなどを参考に各自理解を深められたい.少しだけ案

Laplacian on circle packing fractals invariant with respect to certain Kleinian groups (i.e., discrete groups of M¨ obius transformations on the Riemann sphere C b = C ∪ {∞}),

Then it follows immediately from a suitable version of “Hensel’s Lemma” [cf., e.g., the argument of [4], Lemma 2.1] that S may be obtained, as the notation suggests, as the m A

これはつまり十進法ではなく、一進法を用いて自然数を表記するということである。とは いえ数が大きくなると見にくくなるので、.. 0, 1,

れをもって関税法第 70 条に規定する他の法令の証明とされたい。. 3

[r]