ネ パ ー ル の 仏 教 儀 礼 の 紹 介
' Gurumapdalarcana-Puja'に つ い て氏
家
昭
夫
密 教 文 化 序 こ こ に 紹 介 し ょ う と す るGurumapdalarcana-puja(GMP)と は、 カ トマ ン ズ に 住 む ネ ワ ー ル 人(Newari)の 仏 教 僧 ア モ ー ガ ヴ ァ ジ ラ ヴ ァ ジ ラ ー チ ヤ ー ル ヤ 師(Amoghavajra-vajracarya)に よ っ て 編 纂 され た 行 法 の 次 第 で あ る。 師 の 序 に よ れ ば、Gurumapdala(GM)と は、 昔 か ら 仏 教 僧 の ヴ ァ ジ ラ ー チ ャ (1)一 ル ヤ(Vajcarya)、 サ ー キ ャ(Saka)さ ら に は ウパ ー サ カ(Upasaka)の
人 々 が 家 に 壇 を 置 き、 グ ル マ ン ダ ラ(GM)を っ く り、 毎 日礼 拝 を行 な っ て き た も の で あ る とい う。 こ の 場 合guru(師)と は、 GMPの 最 初 に 「哺 聖 師 金 剛 薩 陸 に 帰 命 す 」(Om namah sri guruvajrasattvaya)と あ る と お り、 金 剛 薩
(2)
陸 をは じめ とす る諸 仏 諸 菩 薩 と解 す べ き で あ る。 し たが っ てGMPと は、 「諸 仏
(諸菩 薩). の マ ン ダ ラ を礼 拝 す る供 養 式 」 とで も言 うべ き も の で あ る。 ま た何
(3)
故 にGMを つ く る か と言 え ば、 序 文 に よ る と、 そ れ は 自 身 を 清 浄 に し て 三 宝 に 帰 依(triratne arapa)し、 七 種 の 無 上 の プ ジ ヤ(sataidhanuttara-a)
に 至 る ま で 完 全 に 修 し、 世 の す べ て の 人 々 に 永 久 の 利 益(hita)と 安 楽(sukha) が あ る よ うに 祈 る こ とで あ る。 そ し てGMPは、 す べ て の 僧 や 信 徒 の 行 為 は、 小 乗 仏 教 徒 の 持 戒(a-grahana)や ヒ ン ズ ー 教 徒 の 牛 の 贈 与(gaudana)と 同 様、 こ のGMPを 行 じ な く て は 何 事 も成 就 し な い ほ ど、 基 本 的 な も の で あ る。 っ ま り い か な る 行 法 や 儀 式 を行 な う場 合 で も、 最 初 に か な ら ずGMPを 実 践 し て 所 期 の 目的 や 祈 願 の 達 成 を ね が わ な く て は な ら な い と さ れ る わ け で あ る。 そ の 内 容 を 一 瞥 す る と、 最 初 に 心 身 を清 浄 に す る こ と に 始 ま り、 最 後 に 撹 遣 の 真 言 を 唱 え る に 至 る ま で、 マ ン ダ ラ を観 想 し て 諸 仏 を 招 請 し、 種 々 の 供 養 を 行 う こ と に よ っ て、 祈 願 の 成 就 を請 う、 と い う順 序 を と っ て い る。 こ れ は 基 本 的 に は、 真 言 宗 の 十 八 道 の 次 第 一 浄 三 業 か ら三 礼 に 至 る 一 と も一 致 す る。 編 者
の ア モ ー ガ ヴ ァ ジ ラ師 に よ れ ば、 こ の 次 第 は 先 師 の 手 引 書 や ヴ ァ ジ ラ ー チ ヤ ー ル ヤ サ ン ガ(Vajracya-saha)所 属 の 各 バ ハ(vah; 居 住 区、 こ の 言 葉 はskt. のviharaか ら き た も の)に あ る古 い経 典 に 基 づ い て つ く ら れ た も の で、 中 で も と く に、Kriyasamuccaa、Karmavatara、Adikarma-pradlpika(A)を 参 照 し た と い わ れ る。 こ の う ちAの み が プ ー サ ン教 授 に よ っ て校 訂 出 版 さ れ て お り、 (4) そ の内 容 も紹 介 され て い る。 これ とい ま の儀 軌 と を比 較 す る と、部 分 的 に は一 致 す る個 所 もみ られ るが、 後半 に供 養 の次 第 を多 説 す る本 書 の方 が、 よ り供 養 法 と して の性 格 をっ よ くして い る。 ネパ ー ル仏 教 の 行 法 に関 す る こ の よ うな文 (5) 献 の 紹 介 や 研 究 は ま だ 報 告 さ れ て い な い と思 わ れ る の で、 以 下 に 本 文 と そ の 拙 訳 を 掲 げ て、 参 考 に 供 し た い と思 う。 同 様 に ネ パ ー ル 仏 教 徒 の 年 中 行 事 や 葬 式 等 に つ い て も、 現 在 二 ∼ 三 の 文 献 を 整 理 中 で あ る の で、 追 っ て そ れ ら も紹 介 す る予 定 で あ る。 (1) ネ ワ ール 僧 ヴ ァ ジ ラー チ ャー ル ヤ(vajraearya)の 性 格 等 に つ い て 尽別 に報 告 した の で そ ち らに ゆず りた い(拙 稿 「ネパ ール の 仏 教 儀 礼 」 仏教 学 会 報5.6合 併 号)。 ま た ネパ ー ル仏 教 の起 源 と展 開 の 問題 につ い て 尽、 「ネパ ー ル の 仏 塔信 仰 につ いて 」 と題 して 別 に 報 告 す る 予 定 で あ る(日 本 仏 教 学 会 年 報 第39号)の で、 そ ち らを 参 考 に して いた だ きた い と思 う。 ネパ ール 僧 に 尽、 僧 階 に あ た る もの 尽 な いが、 年 令 や 学 問差 に よ って、 あ る程度 区別 され るよ うで あ る。 そ う した 区別 が 儀 式 の 時 に mlacarya (Pradhancarya), Padhyaya, karmcaryaと な って あ らわ れ る。 これ は 日本 式 にい え ば、 導 師 ・副 導 師 ・供 僧 に 当 る よ うで あ る。 (2) この 場 合guru (師)と 尽 金 剛 薩 陸 と解 す(ア モ ーガ 師 の序 文 中 に も あ り)が、 一 般 的 な 呼 称 と して 尽行 法 をお こな う僧 の こ と を グ ル(guru師)と い う。儀 式(P巾) 尽僧 自身 が 行 う場 合 と在 家 の 人 々が 僧 に た の ん で 自分 のか わ り に修 法 して も ら う場 合 とが あ る。 そ の と き 当事 者 尽 祭 主(yajaana)と な る。 (3) 本 文 の 最 初 に ネ ワー リ文 に よ る序文 が あ り、 そ の意 味 を 東 京 外 国 語 大 学 の石 井博 氏 にお 尋 ね した。 記 して謝 意 を 表 す る。
(4) La Valee Poussin, Buddhism; Etudes et Matriaux pp. 162∼252参 照。
(5) ネパ ー ル仏 教 徒 の 日々の 行 事 や月 行 事 に関 す る簡 単 な 文 献 を英 訳 紹 介 した もの に、 John Brough, Nepalese Buddhist Ritual; Bull. School, ofr. stud., XII, Part 3∼ 4,1948が あ る。
Gurumandalarcana-puja
Orn namali sri guruvajrasattvaya.1)
atlia gurlumandalarcanarn likhyate. adau triraeamaiiam kuryat.
hrinl svaha 3 kayav.isodhalne svaha.
ネ パ ー ル の 仏 教 儀 礼 の 紹 介
密
教
文
化
tatrh pujdbadndasaznkalpavdkyam pathet.
orn adya srilacchrisdkyasimhatathagatasya buddhaksetre
bharata-khande bhadrakalpe vaivasvatamanvantare-) himavatparvatadaksinaparsve
satyatretadvaparantakaliyugasya prathamacarane jarnbudvipe vdsukiksetre
dryavartapunyabhurnau nepadese vagmatyd daksina-badge inanirohinyah
pascimabhage prabhavdvatya uttarakone kesavatyah purvakone
gopuccha-girivare sudurjayabhumibadge upachandohapithe
sriherukavirupaksa-khagiinanadhivdsite anekddevalayasthdne srisvayambh ueaityadharmadi
tu-vagis varasannidhane. adyamasdnam adyetyadina
yathasamayamasapaksa-tithinaksatrayogakaranavasarasuryacandradinarn3) sthitisamayama
vacay-itva4) danapatityadina sarnkalpavacandnantaram.
om namo bhagavate puspaketurdjdya, tathdgatayarhate sarnyak
sauibuddhdya tadyathd. om puspa 2 mahapuspa suptn spa puspod
bhava puspasambhava puspdvakirna5) svaha. idaln
sapuspa-dhupa-dipa-gandharasa-naivedyddiyuktam suvarnapuspabhajananl samkalpaydrnyaham.
yajarndnadaksatadikarn grhniyat.
orm namaste dakaddkinyddayas tatra gurucitta-samdhitah.
tadanantarapi nyasayogddikam kritva gurunamaskaram kurydt.
om g-urubhyo namah 3. gurubuddho gurudharmo
gurusanghastatha-ivaca. guruvajradharah srirnan tasmai srigurave nainah. samastd guru
ajna.
sankhe pdnind chadayet. om dh hum vajrodake hum svdha.
sankhodakena sirasi sarvange. ca sin.cayet.
yathdhi jdtamatrena sndpitdh sarvatathdgatah/
tathahain snapayis-yaini suddhams) divyavarina.//
otn hum sarvatathdgata abhisekasainasriye hum.
punastrirdeamya pujdbadndam spriset.
1) -satvaya 2) baivasvata 3) -suryyacandraclinam 4) bacayitva
5) puspe...puspavakirne. cf. La Valee poussin, Bouddhisme; Etudes et
om hrirn svaha 3 kavavisodhane svaha. sarvavighnanutsaraye hum.
om naino bhagavate puspaketurajayetyadi.
p uspamekam trikayamadhiti sthya asanam kuryat.
on ah hulas 3 tisthavajrasane hiiln.
pusparn parsvabham praksipya papakhandanaln kuryat.
oin sarvapapanapanaya huip.
sirasi atnnaraksarthe plispaip dharayet.
oni iiianidharivajrinirnahapr-atisare raksa 2 marn sarvasattvandinea7)
hum hung phat svaha.
sinduram nrandale bhusayitva atnaana dharayet.
ozn vajratilaka bhusaiie svaha.
maindale jalenabhisiheet.
rn vajroclake hum. onl vajragornaye huin. otn vajrabhume sulekhe
sarvatathagatadhisthanadhitisthantu svaha.
tandulodakena mandale patayet.
danam gonlavamanibunaca sahitai i sharp ca sarnarjanam ksantim
ksudrapipilikanapanayarn viryarn krivasthapanam.8) dyanarn
tatksanam-ekacittakaranam prajna sulekhojvala9) etch paramitah sadeva labliate
kritva unuiuerrnandalam.
bhavatill kanakavarnall sarvaraugair vimuktah/
suramanujavisistas candravad dzptikantill//
dhanakanakasamriddho11) jayate rajavarnse/
sugatavaragrhe' smin kayakarmanilZ) kritva//
ozn sulekhe9) sarvatathagatadhisthanadhitisthantu svaha. oril
eandrarka vilnale svaha.
mandale puspa-patanam. mandalam bhramayitva puspamekarn
valauksipet.
7) sarvasatvananca 8) A; kriyotthapananl. Poussin, ibid. P. 196.
9) suii ekh.o 10) bha,vatli. cf. Poli.ssin ibid. P. 196. 11) -sain.riddhir' cf.
Advayava.jrasainga, G. O. S. No. 40, P. 6. 12) karya' of. ibid.
ネ パ ー ル の 仏 教 儀 礼 の 紹 介
密
教
文
化
om sarn vavig hn an. utsaraya13) hum.
rnandale ekaviinsativararn puspapdtai am kurydt
rnadhydt-pu rvadi kramena.
orn hah mahamadhyamerave namah. (1) om hrim madhyamerave
namah (2) om sum suksmamadhyamerave namah (3) om yam purvavidehdya
namah (4) om ram jambudvipdya namah. (5) orn lam aparagodaniya14) namah
(6) om vam uttarakurave namah. (7) om yd upadvipaya namah (8) om rd
upadvipaya namah (9) om Id upadvipaya namah (10) om vii upadvipaya
namah (11) om yah gajaratnaya namah (12) orn rah asvaratnaya namah
(13) orn lah pursaratnaya namah (14) om vah striratnaya najnah (15) om
yd khadgaratnaya namah (16) om rd cakraratndya namah (17) om Id
rnaniratnaya namah (18) om va sarvanidhdnebhyo namah (19) orn earn
candraya namah (20) om sum scirydya15)namah (21) oni dh hum Sri
vajrasattvagurave16' namah (22)
pancopacdra-puja.
om vajragandhe svdhd//gandh.a//
om vajrapuspe svaha//puspa// orn vajradh-(ipe svaha//dhupa//
orn vajranaivedye svaha//naivedya//
om vajra-ldjdya svaha//aksata//
tan dulapuspodakadharayd mandale patayet.
orn caturatnmayam merumastadvipopasobh.itanr./
nanaratnasarnakirnam tad ye'nuttaradayinah//'
urubhyah buddhadharmebhyah samghebliyasca tathaivaca/
iryataydmi bhavena sainpurnam ratnamarldalain//
tatah stotram pathet.
13) -vighnennutseraye. ci. poussin, ibid. P.197. 14) aparagodavariya.
15) suryya 16) vajrasatva
om al. hum srimad. vajrasattva16)gnruvaracaranakamaldya
saanyak-fianavabhasanakaraya naino'ham inunaste'stit namonarnah. bliaktyaharnl17)
tvanl natnasyami gilrnnatha prasida me.
kritanjalind tisthet.
yasya prasddakiranaih spharitatmatattvo18)
ratnaprabadparikaraih prahatandhakarah/
pasyant vandviladrsaih
savildsarnuccai-stasmai namaskrtiriyarn g urubhaskardya//
naino bliddlldya gurave namo dharmdya tdyine/
namah sainghdya mahate tribhyo'pi satatain naniah//
sarvabnddham namasyami dharrnanca jinabhasitanl/
sanlgliaca silasampaniiam ratnatrayarn namo'stu to
ratnatrayarp me saranarn sarvarn prati disamyaghaml9,/
aaumode jagatpnnyam buddhabodhals (lad lb e man all/
dbodheh saranarn ydmi buddham dharrnam ganottamam/ bodhan cittarn karornyesa s vapar firth aprasid Thaye
utpddayami varabodhicittam
nimantrayamy aham sarvasattvdn 20)/
itthalp carisye vara bodhicarydm21) buddho bli.aveyani jatigato hitdya//
desand sarvapapandm punyandhednnmodand/
kritopavdsam carisyami aryastangam22) posadham//
maya bdlen a nr(idhena ya tkincitpdpaindeitam/
prakrityavadya sdvadyam prajnaptyavadyamevaca/
tadatyayam desaydmyesa ndthan arnagratah sthitah/
kritdnjalir dnhkhabhitah pranipatya punah pu nah//
atyayarnatyayarn tena pratigrihnantn nayakah/
na bhadrakamidam ndtha n a kartavyam punrmay a//
yathd to tathdgatdryarhantah sarnyaksarnbuddha bnddhajnanena
17) ihahtty 18) tats o 19) ahain of. Advayavajrasamgraha, P.5
20) aliii larva satvm cf. ibid. 21) -caryyni i 22) aryyastningam
ネ パ ー ル の 仏 教 儀 礼 の 紹 介
密
教
文
化
buddhaeaksusa jananti pasyanti tatkusalamularn.23) yajjatikam yannikayam
yadrsam yatsvabhavai a y allaksanarn yayadharmatayq 21) samv idyate Ctath-aulnrnode tatkusalamulam].25)
yatha ca tathagatarhantah samyaksambudclha anujananti
pari-ii myamanam tat kusalamularn anuttarayarn samyaksambodau tathaham
pariziamayamiti.26)
tatha mamanena samanakalam lokasya dukh.anca sukhodayam Ca/
hartumca kartumca27) saddstu saktistamah prakasam ca yathaiva
bhanoh//
drstah sruto'nusrnrtimagato va prsthali kathayog'arnupagato va/
sarvaprakaram jagato hitaya kuryam28)jasrarn sukhasamhltaya//
tatra nityakarrnapakse japayogo visesapujayarn to. balibaldnde29)
sankhodakaculukarn patayet.
orn hrim acamanarn proksamanam praticcha svaha. tato yarn karena
vayumandalapi rare kareiidgnimandalarn tatropari tnimundakrta-culli
tatropari30) sitapadrnabhajanarn tatra bhaktadiparipuritam. tatropari vum
am jim kham hum lain mam pain tam vain kara jatali.
panc(qrnrta-panca-pradiparupam nispadya.
tato garudamudram darsayet. phern punah sankhodakam
patayet.
om indradilokapalebhyah padyacamanargharn proksamanam praticcha
svaha. jah hum vam holi vajrarkuso jah. vajrap(qso hum. vajrasphoto
vam. vajraveso hoh.
ityakarsanadimudram pradarsya punarlokapalanludram darsayet.
23) yatkusalam ularn; cf. Poussin, ibid. p.201 24) yayadharmam taya; cf. ibid..
25) Left out in GMP, cf. ibid.
26) tatkusalamlilam nityarnanuttarayarn samyaksambodhau parinamitam tathaham parinamayami. cf. ibid., Advayavajrasamgraha, P.9.
27) harttuf ea karttunca. 28) kuryyam.
bal ibadnde sodasavaram31-1 ply spanydsanp k-tryat pia rvadi kramelia.
o indraya svahd /1/ om yamdya svaha /2/ in varundya svaha /3/
om ku-verdya svahd /4/ oun agnye svaha /5/ om nairitave svaha /6/ om
vdyave svahd /7/ om isdnaya svaha /8/ or urdvabrahnlane svaha /9/
om adhaprthi vyai s va-hd /10/ om suryag i ah ddhipataye1l l svaha /11/ oip
candrail aksatradhipataye svahd /12/ om nagebh.yal?. svahd /13/ om
aslire-bh-vall svahd /14/ oil' vaksebhvah svaha /15/ oln
sarvadigvidiglokapole-bhyah svaha /16/
tatraiva pancopacaraih samptljva sodasalasyaip d-arsayet.
om vajravilie hum. om vajrevannse tram. on vajramrdange hrim.
om vajram nraje ah. om vajralasye hum. oip vajramdl.e trdip. onn vajragite
brim. on71 vajranl the ah. onn vajrapuspe h.um. om vajradhupe train. onn
vajrdloke32) hriln. oup gandhavajre ah. onn vajrddarsane hung. om rasavajre
train. oin sparsavajre hnip. om dharradhdtucyarbh e ah.
ghanthavaddnnam kuryat vajrasahitena.
un hum shah vajrah. om hoh svahd ghan-thah.
vajrasattva-samgrahodbhavo vajraratnanlanuttarah. vajradharmagrdhine
vajrakarnna-knlodbhavah. om takkija33) fill ill 3 talkilija huh.
stlltih
irrdradayo mahdvirct lokapala mahardclhika
kilayanti dasakroclh a vig hn ah an tdn n arnostn to// tarpanat
vibhrdnanl Eddhabinivarn34) divasakarad]iararrl rasipd bindulekham
rnaitriyarn cdrurupapl sivasiravapusum manjughosanca gatrarn.
padma-sthain danc aruparn kulisavaratanum vajrinam bhirnanadam, vijnanam
jnanaruparn nihatabhavabhayarn pancamurtirp29) praplaniya.
saksatapnspajalena balibhande29) patanarn.
indrddivajri sahadeva sanghairiinanea grhnantu balim36' visistham
31) heram 32) avalokite 33) takkijah
34) vinivammi 35) vindnlekhani 36) arttini
ネ パ ー ル の 仏 教 儀 礼 の 紹 介
密
教
文
化
agniryamo nairiti-bhupatisca apdm-patir vayu dhanddhipasca//
isdnabhutddhipatisca deva urddhe ca candrarkapitarnahasca
devdh samastd bhuvi yeca nagdh dharddharaguhyaganaih sametah //
pratipratitvekanivedayantu svakasvakascaiva disasu bhutdh
grihnantu tusthah saganaih sametah
saputrddarah sa.habhrtyasafighaih //
hrstdh prasannah sragagandhamdlyaih
puspam balim291 dhupavilepanam ca/
grhnantu bhunjantu pibantu cedam
idalca karma37 saphalatn bhavantu / hum hum phat phat svaha.
punasca.
orn namo ratnatraydya. nainascandavajrapdnaye znahhkrodhaya
damstrotkatabhairavdya asimusalaparasupasagrhita-hastdya. om
amrita-kundali khakha khahi khdhi tistha tistha bandha bandha38' hana hana
daha daha paca paca garjaya garjaya tarjaya tarjaya visphotaya visphotaya
mahaganapatijivitantakardya hum hum phat phat svaha.
tatra puspadipuja ddau puspa (bhavand).
bhagavdn sri amritakundali balipuja29) nimittyarth.am.
svabhava-suddhah sarvadharmah svabhavasu.ddho'ham
sunyatdjndnavajrasvabadvd-tmako' ham.
avdhana (dhtipa) vakya.
bhagavan sri alnuka-sadvajravidyardjam namo'stu to/
kartumicchdini39) to ndtha inandalam karandtinakam//
sisydnam anukampartham yusmakam pu janaya ca
tanme bhaktasya bhagavan prasddam kartum arhasi//
samanvarantu mdm buddhdh jagadarthakriyarthadah.
phalasthdh bodhisattvdsca40) ydscanyamantrade vatah//
37) karmam 38) vandha 39) kar ttu inieehdini
devatd lokapoldsca bhutdh sambodhisadhitah./
sdsandbhiratah sattvali41) yekecidvajracaksusah//
amiko'ham rnah-dvajri amukodayalnandalam./
karisyami jagacchuddhyai yathd saktyupacdratah//
nukampamupdddya sasisyasya ca tanmama/
andale sahitdh sarve sdnnidhyaln kartumarhatha//
on ah hum vajradhupam nirydtayami vajradhupam pratleeha svdh-d//
aclhyesandvdkyam pathet.
adyarne saphalam jaima-saphalam jivitafca one/
samaye, sarvadevdnam badv itd 'haip na samsayah/
avaivarti bhvisvdmi bodhicittaikacetasd//
tath dgataklilotpattir m am ddyasydn n a salnsayah/
agro me divaso hyadya yajno me 'dya hyanuttarah//
sannipdto bhavedadya sarvabuddhanimantrandt//
om kusumanjalindtha hob.
dh ardinandala-pdtanam.
omn vajrodake hum. om vajrabhurnau- sulekhe42)
sarvatathdgatd-dhisthanadhisthantu svdha. ozn vajra sl'varnajaladhdre svdha.
sindurarn.
idante paramazn gandham pavitram ghrdnatarpanam/
daddmi paramam bhaktya pratigrihna yathd sllkham.//
sinduram sajalam Bantam vicitram surasanvitam/
nirydtaydmyaham prityd sarvasiddhiin prayaeeha me
om vajragandhe svdha/
om dh hum vajrasinduratilakabhusane svdha.
yajnopavitadi vastram
orn vajra vastralamkarapujameghasam.udraspharanay-ajnopavitaip
bodhyanga43) dridha-kavaca-vajra-vastravdsase svdha.
puspdrohanam.
41) saatveh 42) surekhe 43) vodiy
ネ パ ー ル の 仏 教 儀 礼 の 紹 介
密
教
文
化
svasti vah kurutaln buddhah svasti devah sasakrakali/ svastih sarvani bhutani sarvakalam disantu vah//
buddhapunyanubhavena devatanam matena ca/
yo yo 'rthah samabhipretah sarvo'rtho 'dya samridhyatam//
svasti vo dvipade bhotu44) svastir vo 'stu catuspade/
svasti vo vrajatam marge svasti pratyagatesu ca//
svasti ratrau svasti diva svasti madhyadine sthite/
sarvatra svasti vo bhotu44) macaisam papamagamat//
sarve sattvah45) sarvepranah sarve bhutasea kevalah/
sarve vai sukhinah santu sarve santu niralnayah// sarve bhadrani pasyantu ma kaseitpapam agamat/
yaniha bhutani samagatani sthitani bhumav athavantarikse/
kuruvantu46) maitri satatamm prajasu diva ca ratrau ca caratlta
dharmam//
om ah hum vajrapuspain pratiecha svaha// (hoja)47)naivedya (samayannadi).
om vajra samayaearam hhajyabhojyadikam prabho.
mahayana-sadrasasa2nyuktam varnagandharasopetam pratigrihna yatha sukham.
naivedyam sarvasaznyuktam khajya bhojyasarnanvitam/
varnagandharasopetam pratigrihna yatha sukham//
om vajra-naivedyam praticcha svaha.
rnadya-dharadi.
om namo bhagavate viram viresvarayetyadi.
godugdhadi (sadurtt48) adi).
om sarva bodhicintamritajaladhare svaha.
phaladikarn.
otn sarvavit adarsanaphalaya svaha.
dipain darsayet.
44) bhontu cf. S. Takubo, Arya-, ahe-Meyuri Vidye-Rajni, p. 14.
45) satvah 46) kurubantu 47) NW. (=naivedya)
netrabhirama bahuratnakosa49) naradhipairarcitapadapadma/
jnanapradipa hatarnohajala ye dipamala racayanti tatra//
om ah vajra-dipe hrirn pratiee a svaha.
lajaksatah.
ye dharma hetu-prabhava hetumtesam50) tathagatah/
hyavadattesanca yo nirodha evaln vadi mahasramanah//
sajalapuspaksatena pujayet.
om akaro mukhasarvadharmanamadyanutpannatvath orn ah hum
phaft svaha.
daksina51) -svarupa-tandulena pujayet.
manjusriye kunlarabhutaya bodhisattvaya52) mahasattvaya52)
mnahak-arllikaya tazlduladevadaksinazn sampratosayanmyaham.53)
sataksarai i pathet.
om vajrasattva54)samayamanupalaya vajrasattvatvenopatistho54)
dridho me bhava sutosyo me bhava suposyo me bhava anurakto me bhava
sarvaslddhl me prayaccha sarvakarmasu ca me eitta sriyamkuru hum
hahahaha hoh bhagavan sarvatath(qgata-vajra mane munca vajribhava
mahasainayasattva54) ah.
ksamarpanain pathet.
aprapte ca pratijnanam asaktan.ca maya vibho/
yan nyunam adhikannatha tatsarvam ksantum arhasi//
ksantum arhantu sambuddha devatas tatsutasca ye/
brahmadayo55) lokapalasca ya56) bhlzta vidhikriya//
santim. svastinca pustinca kritva danapateh sukham/
yatkrtarn cluskrtaip kincin maya mudhadhiya punah.//
ksantavyain tat57) tvaya natha yadi tratasi delllnam/
raksantu devatah sarve kurudhvam pratima ciram//
knit danapateh santim svastim pustinca sarvadd/
49) vah u" 50) hetus 51) daksaiia 52) satvaya 53)
sampradosayamy-54) satva 55) firahmadyn 56) yni 57) ksantavysea cf. Stidhanarala, P. 344.
ネ パ ー ル の 仏 教 儀 礼 の 紹 介
密
教
文
化
yatkrtim. kayajam papam vagjam papam ca yatkrtam//
yatkrtam darunam58) papam tatsarvam desayalnyaham/
rnantrahinam kriyahinam vidhihinaintathaivaca/
bhavahinain vakyahinam tatsarvam desaydmyah.am//
nalno 'stu to buddha ananta-gocara
namo 'stu to satyaprakasaka xnune/
satye pratisthaya prajaya mocake59
sarve ca kdmdh60) saphala bhavantu//
ream prasida paramesvara paramesvari varamvara
sahasra koti aparadham ksamasva// mandalavisarjanam.
krto vah sarvasattvarthaam siddhizn datva yathanuga61)/
gacchadhvam buddhavisaye punaragamanaya ca//
svasvasthane gacchadvam. om ah hum vajramandala muh.
iti g urumandaldreanain samaptam.
58) cittajam cf. The Brhat Svayambhn Puranar, p. 117 1.6 59) mocase cf.
Sadhanamala, P. 412. 60) sarbe ca kama cf. ibid. 61) yathanugah cf. ibid.
上 師(仏)の マ ンダ ラを礼 拝 す る洪 養 式 オ ー ン、聖 な る上 師 金 剛 薩唾 に帰 命 す。 こ こ に上 師 の マ ン ダ ラ(曼 茶 羅)に た いす る尊 敬(供 養)が 記 述 され る。 (1) は じめ に 三 度 水 を 口 に 注 ぐべ し。 オ ー ン(庵)、 フ リ ー ム、 ス ヴ ァ ー ハ ー(渉 詞)、3(度)、 身 体 を 清 浄 に す る た め に、 め で た し。 (2) っ ぎ に供 養 器 を と り、表 白文 を唱 うべ し。 オー ン、 今 や 賢 聖 釈 迦 師 子 如 来 の仏 地、 バ ー ラタの 国 にお い て、 バ ドラ カル パ(賢 劫)の ヴ ァイ バ シ ュバ タ ・マ ヌ劫 期 に、 雪 山 の 南側、 サ トヤ ・ ト レー タ ・ ドバ ーパ ラ(ユ ガ)後 の カ リユ ガ(争 闘 劫)の 第1期 に、 閻 浮 提 の ヴ ァー ス キ ー竜 王 の国 で、 正(法)を 転 じ福 徳(を 積 む)ネ パ ー ル の 国、(そ れ は)バ (3) グ マ テ ィ ー(川)の 南 方、 マ ニ ロ ー ヒ ニ ィ ー(川)の 西 方、 プ ラ バ ー バ テ ィ ー
(3) GIDの 北、 ケ ー シ ャ バ テ ィ ー(川)の 東 の 隅(に あ り)、 牛 尾 山 上 の、 文 殊 (4) (の 住 処 で あ る)聖 な る ス ヴ ァ ヤ ン ブ ー チ ャ イ トヤ 法 界 の 近 くの、 聖 ヘ ー ル (5) カ、 ビル ーパ ー クシ ャ(広 目天)、カ ガ ー ナ ナ が住 した ま い、 無 数 の神 々 が住 処 を定 め る、 難 勝 地 分 の ウパ チ ャ ン ドーハ の地(=ネ パ ー ル)に お い て(私 は供 養 式 を行 う)。 今 日は何 々 月 の今 日 とい う よ うに、 時 に応 じて月 ・(上 下)弦 月 と 日、 星宿 ・刻 ・曜 日 ・太 陽 ・月 な どの位 置 と時 とを のべ っ っ、 祭 主(何 某 が)云 々 とい うよ うに、 表 白文 の す ぐあ とで(の べ るべ き で あ る)。 オ ー ン、 世 尊 華 憧 王、 如 来 応 供 正 等 覚 者 に こ の とお り帰 命 す。 オ ー ン、花 よ 々 々、 大 花 よ、 良 花 よ。 花 よ り生 じ、花 と して 生 じ、花 で満 た され た(器 よ)、 (6) め で た し。 この 花 と焼 香 と灯 明 と塗 香 と水 と飲 食 等 で相 応 せ る黄 金 と花 の器 を 私 は 供 え奉 る。 (7) 祭 主 よ り米 な ど を とるべ し。 オ ー ン、 汝 に帰 命 す、 ダー カ ・ダー キニ ー 云 々、 こ こ で上 師 の心 が結 び つ け られ る(観 想 され る)。 この あ と屈坐 行 な ど をお こな い っ っ、 上 師 に尊 敬 を なす べ き で あ る。 オ ー ン、 諸 師 に帰 命 す。3(度)、 同様 に仏 の師、 法 の師、 僧 の師(に 帰 命 す)、 尊 者 持 金 剛 な る師、 か の聖 師 に帰 命 す。 上 師 の 言 葉 は普 遍(最 上)な り。 (8) 水 器 に手 で お お うべ し。 オ ー ン、 ア ク(悪)、 ウ ン(呼)、 金 剛水 よ、 ウン、 め で た し。 水 器 の水 に て頭 と全 身 に潅 頂 す べ し。 実 に 出 生後 す ぐ諸 如来 が 沐浴 され た とお りに、 わ れ も又、 神 聖 な る水 に て清 浄 な る沐 浴 をな す で あ ろ う。 オ ー ン、 ウ ン、一 切 如 来 の潅 頂 の庇 護 の も と に、 ウン。 ふ た た び三 度(水 を)口 に注 ぎ っ っ、 供 養 器 に触 れ るべ し。 オ ー ン、 フ リー ン、 め で た し。3(度)、 身体 の 清 浄 の た め に、 め で た し。 す べ て の障 害 を除 くた め に、 ウ ン、 オ ー ン、 世 尊 華 瞳 王 に帰 命 す、 云 々。 (9) 一 本 の花 を身 体 の 三(処)に 加 持 し、(金 剛)座 を なす べ し。 オ ー ン、 ア ク、 ウ ン。3(度)、 金 剛座 に坐 す べ し。 ウン。 両 側 に花 を投 げ て、 罪 障 の破 壊 をな す べ し。 ネ パ ー ル の 仏 教 儀 礼 の 紹 介
-83-密 教 文 化 オ ー ン、一 切 の 罪 障 を と り去 れ よ、 ウン、 頭 上 に 自身 を守 る た め に花 を置 くべ し。 オ ー ン、 摩 尼 と金 剛 を持 す マ ハ ー プ ラテ ィ サ ラ よ。 わ れ と 一 切 の 有 情 を守 (10) れ。2(度)、 フ ー ン、 ウ ン、 パ ッ ト(発 叱)、 め で た し。 (11) シ ン ドゥー ル をマ ン ダ ラ上 に 荘厳 して、 自身 に保 つ べ し。 オ ー ン、金 剛 の テ ィ ラ カ よ、荘 厳 の た め に、 め で た し。 マ ンダ ラ上 に水 に て潅 頂 す べ し。 オ ー ン、 金 剛 水 に、 ウ ン。 オー ン、金 剛 の 牛 糞 に、 ウン。 オー ン、 金 剛 地 に よ く描 か れ た(マ ン ダ ラ)に、 一 切 の 如来 は加 被 力 に よ って 加 持 され よ、 め で た し。 米 粒 と水 に て マ ン ダ ラ上 に落 す べ し。 牛 糞 が水 を と もな うこ とが布 施(波 羅 蜜 多)で あ り、(そ れ に よ っ て地 面 を) (12) 清 め る こ とが持 戒 で あ る。 忍 辱 とは小 さな蟻 を取 り除 くこ とで あ り、行 法 を(正 し く)保 つ こ とが 精 進 で あ る。そ の刹 那 に心 を一 点 に集 中 す る こ とが禅 定 で あ り、(マ ン ダ ラが)美 し くよ く画 かれ る こ とが 智 恵 で あ る。 ま さ に牟 尼 の マ ン (13) ダ ラ を為 しつ つ、 これ らの 六 波 羅 蜜 を得 る。 (マ ンダ ラの)金 色 は、 す べ て の不 純 よ り:解放 され て い る。 (金 色 は)人 天 中 にす ぐれ、 月 の ご と く光 り輝 や く。 (来 世 は)王 家 に財 宝 や 金 が いや 増 す で あ ろ う。 この 善 逝 の 最 上 の 家 にお い て身 業(行 法)が な され る こ とに よ っ て。 オー ン、 よ く画 か れ た(マ ンダ ラ)に、 一 切 の 如 来 は加 被 力 に よ っ て加 持 さ れ よ。 め で た し。 オー ン、 無 垢 な る太 陽 と月 に、 めで た し。 マ ンダ ラ上 に 花 を落 す こ と。 マ ンダ ラの周 囲 を回 りつ つ、 一本 の 花 を囲 み(マ ンダ ラ)に 投 げ るべ き で あ (14) る。 オ ー ン、一 切 の障 害 を と り去 れ、 ウ ン。 マ ンダ ラ上 に、 二 十 一 回 花 を落 す べ し。 中央 か ら東 へ とい う よ うに、 順 次 (15) に。 オ ー ン、 バ ク、 大 中 央 須 弥 山 に 帰 命 す(1)。 オ ー ン、 フ リー ン、 中 央 須 弥 山 に …(2)。オ ー ン、 ス ー ン、 細 中 央 須 弥 山 に …(3)。 オ ー ン、 ヤ ン、 東 勝 身 州 に …(4)。 オ ー ン、 ラ ン、 閻 浮 提 に …(5)。 オ ー ン、 ラ ン、 牛 貸 州 に …(6)。 オ ー ン、 バ ン、
北 倶 慮 州 に …(7)。 オ ー ン、 ヤ ー、 小 州 に …(8)。 オ ー ン、 ラ ー、 小 州 …(9)。 オ ー ン、 ラ ー、 小 州 …(10)。オ ー ン、 バ ー、 小 州 …(11)。オ ー ン、 ヤ ク、 象 宝 に …(12)。 オ ー ン、 ラ ク、 馬 宝 に …(13)。オ ー ン、 ラ ク、 男 宝 に …(14)。オ ー ン、 バ ク、 婦 宝 に …(ユ5>。オ ー ン、ヤ ー、剣 宝 に …(16)。オ ー ン、ラ ー、月 宝 に …(17)。オ ー ン、 ラ ー、 摩 尼 宝 に …(18)オー ン、 バ ー、 一 切 の 財 宝 に …(19>。オ ー ン、 チ ャ ン、 月 に …(20)。 オ ー ン、 ス ム、 太 陽 に …(21)。オ ー ン、 ア ク、ウ ン、 聖 師 金 剛 薩 睡 に …(22)。 5種 の 供 養。 オ ー ン、 金 剛 香 に、 め で た し。(塗 香)オ ー ン、 金 剛 花 に、 め で た し。(華 穏)オ ー ン、 金 剛 香 に、 め で た し。(焼 香)オ ー ン、 金 剛 食 に、 め で た し。(飯 (16) 食)オ ー ン、 金 剛 米 に、 め で た し。(米) 穀 類 ・花 ・水 を注 い で マ ン ダ ラ上 に落 す べ し。 オ ー ン、 四 宝 で 成 り、種 々 の財 宝 に よ っ て満 た され、8小 州 で荘 厳 され た最 高 の贈 り物 た る こ の須 弥 山 の宝 マ ンダ ラのす べ て を、 私 は信 を も って 諸 々 の師 と諸 々 の仏 と法 と、 諸 々 の 僧伽 とに、 こ の とお り捧 げ る。(取 意) こ れ よ り賞 讃偶 を踊 す べ し。 オ ー ン、 ア ク、 ウ ン。正 智 に よ って輝 く聖 師 金 剛 薩 睡 の御 許 に私 は 幾 度 も幾 度 も帰 命 す る。 私 は誠 信 を も って 帰命 す る。 師 主 よ、私 に幸 い あ れ。 合 掌 し て坐 す べ し。 あ る者(師)の 輝 け る光 に よ って、 自身 の本 性(も ま た)照 明 され た り。(恰 も)宝 の光 の荘 厳 に よ っ て、 暗 黒 が破 壊 され た る(が ご と し)。 無 垢 に して驚 くべ き偉 大 な 眼 を も っ て(師 を)見 るべ し。 か れ に帰 命 をな す。 これ は師 の風 光(を 増 す)の た め で あ る。(取 意) 仏 に帰 命 す。 師 に帰 命 す。 法 に、 仏 に(帰 命 す)。 大 僧 伽 に帰 命 す。(仏 法 僧 の)三 宝 に た えず 帰 命 す。 一 切 仏 と勝 者 とに よ って説 か れ た 法 に帰命 す。 戒 を具 足 せ る僧 伽 と汝 三 宝 とに帰 命 す。 三 宝 は わ れ の 庇 護 な り。す べ て に 関 す る罪 を私 は告 白す る。 世 人 の 福 徳 を喜 び、 仏 の覚 恵 に心 を留 む。 菩 提 に至 る ま で最 高 の 仏 法 僧 の庇 護 の も とに い く。 私 は菩 提 に心 を向 け る。 これ は 自他 の 目的 の成 就 の た め で あ る。 ネ パ ー ル の 仏 教 儀 礼 の 紹 介
密 教 文 化 大菩 提心 をお こ し、一 切 の 有情 に私 は よび か け る。 か く して大 菩 提 行 をお こ し、世 の人 々 の た め に仏 とな る で あ ろ う。 す べ て の罪 を告 白 し、 す べ て の福 徳 を亮 受 す る。 八 支 と相 応 せ る斎 戒 をか って な し、(将 来 も)な す で あ ろ う。 無 知 に して愚 か な る私 に よっ て な され た罪 はす べ て集 め られ た り。 本 性 的 罪、 責 め られ るべ き罪、 知 りな が ら(犯 す)罪 を ま さに、 私 はか の(罪)を の こ らず 表 明 し、そ れ を諸 仏 の 前 に批握 す る。 罪 にお ど ろい て、 何 度 も何 度 も合 掌 し、 礼 拝 す る。 この ゆ えに 諸仏 よ、 す べ て の罪 を摂 取 され よ。 (17) 主 よ、 この 罪業 は二 度 と私 に よ って な され な い。 かれ ら如 来 応 供 正 等 覚 者 た ちは、 何 で あ って も法 性 に よ って 正 し く存 在 して い る種 姓 や 集 団や 個 々人 や(そ の)本 質 や 性 格 にっ い て の善 根 を仏 智 ・仏 眼 に よ って観 察 し理 解 す る。 そ の とお りに私 もか の善 根 を亮 受 す る。 そ して如 来 ・ 応 供 正 等 覚 者 た ち が、 そ の善 根 を無 上 の正 等 覚 に転 化 す る こ と をみ とめ る よ う (18) に、 そ の よ うに私 も(善 根 を正 等 覚 に)転 化 す る で あ ろ う。 恰 も太 陽 が 闇 を照 らす こ とが あ る よ うに、 同 様 に私 の こ の(善 根)に よ って つ ね に世 の人 々 の苦 を破 壊 し、楽 を生 ず る こ と をな す 力 が い っ も あ らん こ とを。 (か く)見 聞 し、 記 憶 し、質 問 し、会 話 に よ っ て え たす べ て を、 世 間 の た め (19) に安 楽 を生 ず る た め に永 久 に私 は なす で あ ろ う。 つ ぎ に 日々 の行 法 で は、(経典 を)読 諦 す る行 い が あ る。 しか し特別 の供 養 式 で は、供 養器 に水 器 の水 を一 口落 す べ きで あ る(そ して っ ぎ の真 言 を唱 え る)。 オ ー ン、 フ リー ン。 潅 頂 の み そ ぎの水 を と られ よ。 そ の あ とヤ ン字 に て風 マ ン ダ ラ(が 生 じ)、 ラン字 に て 火 マ ンダ ラ(が 生 ず)、 そ の 上 に三 頭 骨 で で き た 炉 あ り。 そ の上 に 白蓮 の 器 あ り、 そ の 中 に飯 食 等 が 充 満 せ り。 そ の上 に ブ ン ア ー ン、 ジ ン、 カ ン、 フ ン、 ラー ン、 マ ー ン、パ ー ン、 ター ン、 バ ン字 が 生 ぜ (20) り。五 灯 の形 を と って、 五 甘露 よ、 生 ぜ よ。 そ の あ とガ ル ダ 印 を示 す べ し。 フェ ー ン、 三度(唱 え る)。 さ らに水 器 の 水 を落 す べ し。 オ ー ン、 イ ン ドラ等 の 世護 主 の た め に。 御 足 を清 め る尊 敬 の 潅 頂 水 を と られ よ。 め で た し。 ジ ャ ク(弱)、 ウ ン(件)、 バ ン(鍵)、 コク(解)。 金 剛鉤 は、
(21) ジ ャ ク。 金 剛 索 は、 ウ ン。 金 剛 催 破 は、 バ ン。 金 剛 編 入 は、 コ ク。 以 上 の よ う に 引 入 等 の 印 を表 示 し て、 再 び 世 護 主 の 印 を示 す べ し。 供 養 ・器 に 十 六 回 花 を東 か ら順 次 に 置 く こ と を な せ。 オ ー ン、 帝 釈 天 に、 め で た し(1)。 オ ー ン、 焔 摩 天 に、 め で た し(2)。 オ ー ン、 水 天 に、 め で た し(3)。 オ ー ン、 毘 沙 門 天 に、 め で た し(4)。 オ ー ン、 火 天 に、 め で た し(5)。 オ ー ン、 浬 哩 底 天 に、 め で た し(6)。 オ ー ン、 風 天 に、 め で た し(7)。 オ ー ン、 伊 舎 那 天 に、 め で た し(8)。 オ ー ン、 梵 天 に、 め で た し(9)。 オ ー ン、 地 天 に、 め で た し(10)。オ ー ン、 星 宿 王 ・ 日天 に、 め で た し(11)。オ ー ン、 宿 曜 王 ・ 月 天 に、 め で た し(12)。オ ー ン、 ナ ー ガ(龍 神)に、 め で た し(13)。オ ー ン、 阿 修 羅 に、 め で た し(14)。オ ー ン、 夜 叉 に、 め で た し(15)。オ ー ン、 一 切 の 方 処 の 世 護 (22) 神 に、 め で た し(16)。' そ の 中(器)で 五 具 に よ っ て 供 養 を し て、 十 六 の ラ ー ス ヤ 印 を示 す べ し。 オ ー ン、 金 剛 琵 琶 女 よ、 ウ ン。 オ ー ン、 金 剛 笛 女 よ、 タ ラ ー ン。 オ ー ン、 金 (23) 剛 鼓 女 よ、 フ リ ー ン。 オ ー ン、 金 剛 大 鼓 女 よ、 ア ク。 オ ー ン、 金 剛 嬉 女 よ、 ウ ン。 オ ー ン、 金 剛 量 女 よ、 タ ラ ー ン。 オ ー ン、 金 剛 (24) 歌 女 よ、 フ リ ー ン。 オ ー ン、 金 剛 舞 女 よ、 ア ク。 オ ー ム、 金 剛 華 女 よ、 ウ ン。 オ ー ン 金 剛 香 女 よ、 ト ラ ー ン。 オ ー ン、 金 剛 燈 (25) 女 よ、 フ リー ン。 オ ー ン、 金 剛 香 女 よ、 ア ク。 オ ー ン 金 剛 鏡 女 よ、 ウ ン。 オ ー ン、 金 剛 味 女 よ、 ト ラー ン。 オ ー ン、 金 剛 触 (26) 女 よ、 フ リ ー ン。 オ ー ン、 法 界 胎 蔵 女 よ、 ア ク。 (27) バ ジ ラ(金 剛)を と も な っ て、 鈴 を打 ち 鳴 らす べ し。 オ ー ン、 ウ ン、 め で た し。 金 剛 の…、 鈴 は、 金 剛薩 陸 の 集 よ り生 ぜ る、 無 上 の金 剛 宝 な り。金 剛 宝 を うるた め に、 金 剛 の業 族 よ り生 じた り。オ ー ン、 タ キ (28) 一 尊 よ、 滅 除 せ よ、 ウ ン。3(度)。 タ キ ー王 よ、 コ ク。 賞 讃(偶)。 イ ン ドラ等 の十 方 の守 護 神 た る大 力 ・大 勇 の世 護 神 等 は、(十 方 を)固 め(守 護 す)。 障 害 を破 壊 す る、 汝 に帰 命 す。 (29) (聖 水 を)注 ぐこ と。 覚 者 の相 を と り、(手 に)日 を と り、月 の し る しを もち、 慈 悲 深 く、美 し い 姿 を し、 シバ の(如 き)頭 をそ な え、 文 殊 の(如 き)身 体 を有 し蓮 花 に 坐 し、 ネ パ ー ル の 仏 教 儀 礼 の 紹 介
密 教 文 化 杖 を もち、 身体 は金 剛 の 如 く強 く、金 剛 を と り、大 音 を放 ち、 識 智 を具 え、世 (30) の 恐 怖 を と り去 る、 五 っ の 姿 を と る(守 護 神)に 帰 命 し て(取 意)。 米 と花 と水 に て 供 養 器 に 注 ぐべ し。 金 剛 を有 す る イ ン ド ラ等、神 々 を と も な い て、こ の す ぐれ た 供 物 を と る べ し。 ア グ ニ(火 天)、 ヤ マ(焔 摩 天)、 ナ イ リテ ィ (浬 哩 底 天)、 ブ ー パ テ ィ(地 天)、 ア パ ー ム パ テ ィ(水 天)、 ヴ ァ ー ユ(風 天)、 ク ベ ー ラ(毘 沙 門 天)と。 北 東 の 創 造 主 や 上 方 天 の 神 々、 日 ・月 ・祖 霊 神 の す べ て の 神 々 と は、 地 下 の 龍 神 や 阿 修 羅 や 夜 叉 の 神 々 を と も な い 会 し て(こ の 供 物 を と る べ し)。 各 々 自 己 の 方 角 に 定 ま れ る 各 神 を し て 一 人 づ っ(供 物 を)与 え し め よ。 一 族 と と も に、 子 や 妻 や 召 使 た ち と と も に 喜 び、 集 会 せ る 者 よ、 と る べ し。 花 冠 や 香 気 や 花 輪 に よ っ て 明 浄 と な り、 歓 喜 せ る 者 よ、 香 煙 蕪 る 花 の 供 物 を と り、 食 し、 飲 ま れ よ。 そ し て こ の 行 為 が 果 あ る も の と さ れ よ。 ウ ン、 ウ ン、 フ ァ ト ・ フ ァ ト、 ス ヴ ァ ー ハ ー。 さ ら に ま た(繰 り返 す)。 オ ー ン、 三 宝 に 帰 命 す。 畏 れ 多 き 金 剛 手 た、 マ ハ ー ク ロ ー ダ に、 大 牙 を も ち 手 に 宝 剣 ・宝 戟 ・金 剛 ・絹 索 を と り し バ イ ラ ヴ ァ に 帰 命 す。 オ ー ン、 ア ム リ タ ク ン ダ リ(甘 露 食)よ。 カ ・カ、 カ ー ヒ ・カ ー ヒ、 テ ィ シ ュ タ ・テ ィ シ ュ タ(立 て、 々 々)。 バ ン ダ ・バ ン ダ(閉 じ よ、 々 々)。 ハ ナ ・ハ ナ(殺 害 せ よ、 々 々)。 ダ ハ ・ダ ハ(焼 け よ、 々 々)。 パ チ ャ ・パ チ ャ(煮 よ、 々 々)。 ガ ル ジ ャ ヤ ・ガ ル ジ ャ ヤ(吠 え よ、 々 々)。 タ ル ジ ャ ヤ ・タ ル ジ ヤ ヤ (畏 れ よ、 々 々)。 ビ ス フ ォ ー タ ヤ ・ビ ス フ ォ ー タ ヤ(催 破 せ よ、 々 々)。 生 を お わ ら す 大 ガ ナ パ テ ィ に、 ウ ン ・ ウ ン、 フ ァ ト ・フ ァ ト、 ス ヴ ァ ー ハ ー。 そ こ(供 養 器)に 花 な ど の 供 養(を な す べ し)。 最 初 に 花 を観 想 す る こ と。 世 尊 ・聖 甘 露 器 の 供 物 ・供 養 を な す た め に。 一 切 法 は 自 性 清 浄 な り。 わ れ も (31) 自性 清 浄 な り。金 剛 の空 性 智 を本 性 とす る もの は わ れ な り。 (神 を)勧 請 し、香 を(供 え る)碩。 世 尊 ・某 神 よ、 妙 金 剛 明 王 た る御 身 に帰 命 す。 主 よ、 私 は御 身 に慈 悲 を 自体 とす る マ ンダ ラ を作 る こ と を望 み ます。 諸 弟子 を哀 慰 す る た め に。 ま た御 身 等 を尊敬 す るた め に。 そ れ ゆ え に世 尊 よ。 私 の敬 信 に た い して歓 喜 す る は よ き。 世 の 人 々 の 目的 を遂 行 し、 目的(の 達 成)を 与 え る諸 仏 よ、 私 を守 護 せ よ。
(四)果 に住 す 諸 菩 薩 や 他 のす べ て の招 致 せ る諸 天、 そ して正 覚 を成 じて、 ロ∼ カパ ー ラ(世 護 神)と な っ た神 々、 教 え に満 足 し、 金 剛 眼 を有 す る者 は誰 で も、 (私 を守 護 せ よ)。 私、 何 某 バ ジ ラー チ ャー ル は、 某 神 の マ ンダ ラ を力 の お よぶ か ぎ り、世 間 の 清 浄 の た め に作 り出 そ う。 そ れ ゆ え に祭 主 お よび私 を哀 慾 して、 倶 会 し(来 りし)御 身 等 す べ て、 マ ン ダ ラ上 に住 す は よ き。 オ ー ン、ア ク、ウン。 私 は金 剛 香 を供 え ます。 金 剛 香 を と られ よ、 め で た し。 願 文 の頚 を唱 え るべ し。 こ こ に私 の 生 は 有 義 な り。私 の生 命 も ま た有 義 な り。 疑 な く私 は、 諸 仏 の サ マ ヤ(本 誓)に 生 ず るで あ ろ う。私 は菩 提 心 に専 心 す る こ とに よ っ て、 不 退(の 菩 薩)と な ろ う。 私 は い まや 疑 な く、如 来 の部 族 に 生ず るで あ ろ う。 私 に と って 今 日の 日は貴 く、今 日の祭 杞 は私 に と って 最 高 な り。 一 切 の仏 が 招 聰 され る に よ っ て、 今 や(諸 仏 は)集 会 す べ し。 オ ー ン、 主 ク ス マ ン ジ ャ リよ、 ホ ー ホ。 (32) 水 をマ ン ダ ラ上 に注 ぐこ と。 オ ー ン、 金 剛 水 よ、 ウ ン。 オ ー ン、金 剛 地 に、 よ く画 かれ た(マ ン ダ ラ)に す べ て の如 来 は加 被 力 に よ って加 持 され よ。 オ ー ン、 金 剛 の金 色 の水 滴 よ、 め で た し。 シ ン ドゥー ル(を つ け る)。 こ の か ぐわ しき、 純 粋無 上 の香 水 を最 高 の浄 信 を も って私 は 汝 に捧 げ ま す。 好 む だ け取 られ よ。 こ の清 く美 し い良 味 の水 を と もな うシ ン ドゥー ル を、 私 は敬 愛 を も っ て捧 げ ま す。 私 に一 切 の成 就 を与 え よ。 オ ー ン、 金 剛 香 に、 め で た し。 オ ー ン、 ア ク、 ウ ン。 金 剛 の シ ン ドゥー ル を額 に し る し、 荘 厳 す るた め に、 め で た し。 聖 糸 等 の衣(を 捧 げ る)。 オ ー ン、 金 剛 の供 養 荘 厳 衣、 雲 海 に た な び く聖 糸、 菩 提 に か な い し竪 固 の ま ネ パ ー ル の 仏 教 儀 礼 の 紹 介
密 教 文 化 とい、 金 剛 の 衣 服 に、 ス ヴ ァー ハ ー。 花 を捧 げ る こ と。 御 身 等 に吉 祥 を、諸 仏 よ、 な し たま え。 イ ン ドラ等 と共 な る神 々 よ、 吉 祥 を (な した ま え)。 す べ て の生 類 よ、 汝 等 に い つ も吉祥 が か な うべ し。 仏 陀 の 福 徳 の威 光 に よ り、諸 天 の思 慮 に よ りて ま た。 何 で あ ろ うとの ぞ まれ し もの、 そ の ものす べ て が今 日成 就 す べ し。 二 肢 の者(天 」人 等)に、 汝 等 に吉 祥 あれ。 四 足(の 生 類)に、 汝 等 に吉 祥 あれ。 道 行 く者 に、 汝 等 に 吉 祥(あ れ)。 還 りた る者 に もま た、 吉 祥(あ れ)。、 夜 に 吉祥、 日中 に 吉 祥、 正 午 に定 め て吉 祥(あ れ)。 す べ て に汝 等 に 吉祥 あ れ。 か れ らに 罪 が来 るな か れ。 す べ て の衆 生、 す べ て の 生 類、 す べ て の 有 情 は た だ、 す べ て が幸 あ る者 た るべ し。 す べ て が 無病 者 で あ る べ し。 すべ てが 幸 運 を見 る べ し。何 人 も罪 が来 るな かれ こ こ の世 に集 い しす べ て の有 情、 地上 に ま た は空 間 に住 み し もの す べ て、 (34) 人 々 に た えず 慈 悲 を な せ。 昼 も夜 も法 を行 ぜ よ。 オ ー ン、 ア ク、 ウン。 金 剛 花 を と られ よ、 め で た し。 (35) 飯食(を 献 ず る こ と)〔 チ ウラな どの飯 食 〕。 オ ー ン、 金 剛 の サ マ ヤ(時)に 供 え る、 固 型 食 ・飯 食 等 を、 仏 よ。 大 乗(に か な い)、 六 味 と相 応 し、 良香 美 味 を そ な え る(飯 食)を、 好 む だ け と られ よ。 す べ て が相 応 し、 固 型食 ・飯 食 をそ な え る、 良 色 ・良香 ・美 味 の 供 物 を、 好 む だ け取 られ よ。 オ ー ン、 金 剛 食 を取 れ、 めで た し。 酒滴 等。 オ ー ン、世 尊 ・勇 猛 勤 勇 自在 に帰 命 す、 云 々。 牛 乳 等。 オ ー ン、 一切 の菩 提 を心 に(う つす)甘 露 の水 滴 に、 ス ヴ ァー ハ ー。 果 実等。 オ ー ン、 一切 智 よ。 見 え るか ぎ りの果 実 に、 め で た し。
灯 明 を示 す べ し。 輝 け る眼 を有 し、多 宝 を蔵 し、王 に て尊 敬 され る蓮 華 の足 を有 し、 擬 網 を破 す 智 恵 の灯 明 た る、飾 燈 が そ こに輝 や く。 オ ー ン、 ア ク。 金 剛 灯 に、 フ リー ム。 取 るべ し、 ス ヴ ァー ハ ー。 妙 米。 因 よ り生 ぜ る諸 々 の法 な る もの、 そ れ らの 因 を如 来 は 説 き給 うた。 同様 に そ (36) の滅 を仏 は語 り給 う。 水 と花 と を と もな う米 に て供 養 す べ し。 (37) オ ー ン、 阿字 は一 切 法 の根 本 で あ り、本 初 よ り不 生 な る が ゆ え に。 オ ー ン、 ア ク、 ウン、 フ ァ ト、ス ヴ ァー ハ ー。 布 施 と等 しい米 に よ って 供 養 す べ し。 法 王 子 ・大 慈 菩 薩 摩詞 薩 ・文 殊 師利 に天神 の 布施 た る米 粒 を私 は喜 捨 す る。 (38) 百 字(偶)を 唱 うべ し。 オ ー ン、金 剛 薩 陸 よ、 適 時 に 守 護 し給 え。 金 剛 薩 唾 と して随 侍 し、我 を竪 固 に し、我 を歓 喜 させ、 我 を成 功 させ、 我 を愛護 し、 我 に一 切 成 就 を与 え よ。 そ して一 切 の行 為 に於 て我 の 心 を清 浄 と なせ。 ウン、 カ カ カ カ、 コ ク。 世 尊 一 切 如 来 金 剛 よ、 我 を捨 離 す る な かれ。 金 剛 を有 す る (竪 固 な る)大 三摩 耶 金 剛 よ、 ア ク。 俄 悔 文 を唱 うべ し。 も し も私 が正 しい知 識 を得 ず、 無 能 で あ る場 合、 仏 よ。 到 りえ ぬ点、 過 ぎた る もの の す べ て を、 主 よ、 御 身 は許 す べ し。 諸 仏 や 諸 天 や 諸 仏 子 お よび、 梵 天 を は じめ とす る世 護 神 と儀 軌 ・行 法(の 主)と な れ る者、 御 身 等 我 を ゆ る した ま え。 平 和 と幸 福 と繁 栄 と祭 主 の安 楽 を願 い っ っ、 再 三 お ろ か な我 に よ っ て な され た 罪 が い か な る も の で あ ろ う と、 主 よ、そ れ は 御 身 に よ っ て許 さ る べ し。御 身 も し衆 生 を守護 し た ま うな ら ば。 す べ て の神 々 は守 護 す べ し。(御 身 等)尊 像 を長 く保 つ べ し。 た えず祭 主 の 平 和 と幸 福 と繁 栄 と を汝 は な す べ し。 (我 に よ っ て)な され た身 よ り生 じた罪、 また 語 よ り生 じた 罪。 ネ パ ー ル の 仏 教 儀 礼 の 紹 介
密 教 文 化 (我 に よ っ て)な され た苛 酷 な罪 がい か な る もの で あ ろ うと、 そ のす べ て を 私 は告 白す る。 真 言 の劣 れ る点、 行 法 の い た ら ざる点、 儀 軌 を誤 れ る点、 同 様 に、 修 習 の劣 れ る点、 言 語 の た ら ざる点、 そ のす べ て を私 は告 白す る。 不 可 知 な る仏 よ、 御 身 に帰 命 す。 真 理 を 明 らか にす る牟 尼 よ、御 身 に帰 命 す。 真 理 に立 場 を お き、 解 脱 に生 じて、 (39) 一 切 の願 望 が果 あ る も の とな りま す よ うに。 我 を明 ら かな らし め よ、 勝 自在 ・勝 自在 女 よ、 幾 度 も幾 度 も。 千万 憶 の罪 を ゆ る した ま え。 マ ン ダ ラ を消 す。 (供 養 は)汝 等 の た め に、 一 切 の有 情 の た め にな され た。(衆 生 に)成 就 を 与 えっ っ、 来 迎 せ られ た とお りに、 (諸 仏 よ)仏 の住 処 に還 りた ま え。 願 くは 再 び 臨 来 され ん こ と を。 (40) 各 々 の 住 処 に 還 り た ま え、 オ ー ン、 ア ク、 ウ ン。 金 剛 マ ン ダ ラ よ、 ボ ク(穆)。 以 上 で 上 師 の マ ン ダ ラ を 礼 拝 す る(供 養 式)を 終 る。 註 (1) こ の と き 右 手 の 大 指 と 無 名 指 を 使 う。 (2) こ こ に 供 養 器 と 尽、 プ ジ ヤ の 道 具 を 入 れ る 器 の こ と で あ る。 (3) バ ー グ マ テ ィ ー、 マ ニ ロ ー ヒ ニ ー(=River. Manohara)、 プ ラ バ ー バ テ ィー(= R. Godavari)、 ケ ー シ ャバ テ ィ ー(二R. Vish Dumati)尽 カ トマ ン ズ 盆 地 の 四 方 を 流 れ る 川 の こ とD. R. Regmi, Ancient Nepal所 載 地 図 参 照。
(ス ワ ヤ ン ブ ー ・チ ャ イ トヤ と 尽、 カ トマ ン ズ 市 西 部 の 岡 に あ る 仏 塔 の こ と で あ る。 こ の 塔 の 伝 説 を 記 す ス ワ ヤ ン ブ ー ・プ ラ ー ナ(Svayam-bhpura)に よ る と、 こ の 岡(山)尽 カ リユ ガ(Kali-yuga)に 尽 牛 尾 山(Go-puccha)と よ ば れ る。 ま た 第
2章 に 文 殊 菩 薩 が シ ナ よ り き てS.チ ャ ィ トヤ の 近 くに 住 所 を 定 め た と 記 す。R. Mitra, Sanskrit Buddhist Literature of Nepal, P.246参 照。
(5) guhyevari 女 神 の こ と。 ス ワ ヤ ン ブ ー ・フ ラ ー ナ 第3章 に こ の 女 神 に た い す る 賛 美 と 種 々 の 供 養 が え が か れ て い る。cf. BIBLIOTHECA INDICA: The Brhat Svayambh Puram P. 179-185.
(6) こ の 真 言 を 唱 え る と き、 供 養 器(ptljbhnda)か ら1つ の 花 を と り 出 して 仏 に 投 花 す る。
(7) こ の と き 手 の 巾 の ラ イ ス を 頭 に1度 つ け、 グ ル に 差 し 出 す。 グ ル 尽 こ れ を か れ に 代 っ て 仏 前 に 供 え る。
(8) 水 器 を 手 で お お い、 以 下 の 真 言 を 唱 え る こ と に よ って 水 器 の 水 が 清 浄 と な る。 (9) 身 体 の 三 所 と 尽、 頭 と首 と胸 で あ る。 こ の と き 花 を 座 に 置 く と 金 剛 座(vajrsa)
と な る。
(cf. Y. Iwamoto, Mahpratisar (Pafiearaks) Kyoto 1938, P. 20. La Vae Poussil, uddhism: Etudes ed-Matriaux P. 198.
(11)指 を マ ン ダ ラ に つ け、 手 に つ い た 色 を 額 に つ け る。 こ の と き 右 手 の 無 名 指 を つ か う。 祖 先 神(pitri)に 尽 頭 指、 グ ル に 尽 大 指 を つ か う。 (12)「 小 蟻 を 取 り 除 く」 と 尽、 マ ン ダ ラ の 色 に 蟻 が 集 ま る の を1ケ 所 に 集 め 除 く こ と を い う。 (13) こ の 項 尽 五dikarma-pradlpa(A)に 出 る。 Poussin前 掲 書196頁。 (14) Aで 尽 こ の 真 言 尽 マ ン ダ ラ を 描 く場 所 を 清 浄 に す る た め の も の で あ る。Poussin前 掲 書197、224頁。
(15) こ の 部 分 尽A. Poussin, ibid. P. 197∼8と 大 略 一致 す る。 以 下 の 如 く須 弥 山 マ ン ダ ラ を 観 想 し て そ れ を 上 師(guru)に 差 し上 げ る と い う意。 な おAbhidanottara-tantra に よ れ ば、 も し も 最 高 の 悉 地(siddhi)を え た い と の ぞ む な ら ば 百 の ドヴ ィ ー パ
(dvipa)を 献 す べ し と い う。 Poussin; ibid. P.225注(1)参 照。
(16) こ こ で 五 種 と い う も 灯(dclpa)を 欠 くが、 通 常 五 種 供 養(Paica-upacra-puja) と い う と 五 供 養 と 同 じ く塗 香 ・ 華 墜 ・ 焼 香 ・ 飯 食 ・ 灯 明 を 指 す。83、94頁 参 照。 な おAに 尽 五 種 供 養 に よ って 即 時 に 仏 性(buddhatva)が え られ る と 説 く。 Poussin, ibid. P. 199参 照
(17) 以 上 の 三 句 と ほ ぼ 一 致 す る詩 句 が、 ス ヴ ァ ヤ ン ブ ー ・プ ラ ー ナ 第 二 章 に 出 る。
maya balena rnudhenay atkincitpapamaeitam/ prakrtya yacca savadyanlprajn ptyav-:tdyanmeva ca/ tatsarvarrl desayamyesasarnbhuva agratah sthitah/ krtanjaliduhklr. abhitahpranipatya punall punah/ atyayanlatyayatvena pratigrhrlantu nayakah/ na bhadrakamidannatha na kartavyarn punar-maya II
(The Brhat Svayambh.oL puranain P.117 11.7 -12.) (18) こ こに種 々の供 養 法等 の実 践 が 菩 薩 の 目的 で あ る究 極 の菩 提(一 正等 覚)を 求 め る こ とで あ る こ とが示 さ れ て い る。Poussjn, ibid. P. 177以 下 参 照。 (19) 以 上 でgura-mapdala の 本 題 が 終 り、 以 下 尽 供 養 法(balipujの で あ る。 (20) こ の部 分 尽 つurgatiparidhana'(高 野 山大 学 囲書 館 蔵)に つ ぎの よ うに 図示 され て い る。 (21) これ 尽 金 剛界 の 四 明(四 摂)と 一 致 す る。大 山 拍 蓮 の 器 に の中に刑 擁) あり 三 頭 骨 の 炉 ネ パ ー ル の 仏 教 儀 礼 の 紹 介
密
教
文
化
公 淳 「中 院 流 の研 究 」188∼189頁。 B. Bhattacaryya, The Indian Buddhist Iconography. P. 242. 栂 尾 祥 雲 「秘 密 事相 の 研 究 」359∼360頁. (22) 以 上 は 十 方 の世 護 神 (daa-dikpala)の こ と。 この うち8世 護 神 に つ いて は B, Bhattacaryya, ibid. P. 352∼362に 出 る。 (23) この 四菩 薩 尽 バ ッ タチ ャ リアが 四 つ の 楽器 を と る女 神 と して 紹 介 す る もの と一 致 す る。Bhattacaryya, ibid. PP.314∼315 (24) 金 剛界 内の 四 供 養菩 薩 の こ と。 大 山教 授前 掲 書196∼197頁。Bhattacy, ibid. P.3120 (25) 金剛 界 外 の 四供 養 菩 薩i。大 山 教 授 前掲 書197∼198頁。 (26) 以上 の16菩 薩(女 神)を16ラ ー スヤ(sodasa-lasya)と い う。 (27) この とき 右手 にバ ジ ラ(金 剛)、 左 手 に ガ ン ター(鈴)を もつ。 (28) この 真 言 尽愛 染 明王 の もの と 一 致 す る。 智 山教 化 資料 第4集 「常 用 陀 羅 尼 と 諸真 言 」98頁。 (29) 水 器 の 中 に五 甘 露 を 少 し入 れ て、 それ を 右手 大 指 と無 名 指 で仏 に注 ぐ。 (30) この句 尽何 尊 に た い す る賞讃 で あ るのか、 い まだ 出典 を 見 出 しえ な い た め 不 明。 (31) 「一 切 法 自性 清 浄…」 尽浄 身 の 真 言 と一 致 す る。大 山教 授 前 掲 書152頁。 また 「金 剛 …わ れ な り」 尽Sadhanamal乱 に空 性 を観 想 す る偶 と して しば しば 引用 され て い る。 G. O. S. No. 24、P. 62、106、217等 参 照。 (32) この と き水 器 の水 を マ ンダ ラの 周 囲 に ま く。 (33) 願 二 足吉 祥 四足 亦 吉 祥 行路 中吉 祥 廻 還 亦吉 祥 願 夜 中 吉 祥 書 日亦吉 祥 一 切 慮吉 祥 勿 値 諸 悪 罪 「仏 母 大孔 雀 明王 経 」(大 正19, 421中)cf. S. Takobo; Arya-Maha-Maytrl vidya-Rajii, P. 14. (34) 十方 所 有 来 集 会 惑在 地上 或居 空 当 於 人世 起 慈 心 日夜奉 持 微妙 法 「仏 説 守 護 大 千 国土 経 」(大 正19,587中)cf. Y. Iwamoto; Mahasahasrapramardanl, Kyoto 1937 P. 26.
(35) SamayannaをSamai-baji(NP.)と 理 解 す る。 baji(=ciura)と 尽 む した 米 を扁 平 にす りつ ぶ した祭 時 の食 物 の こ とcf. Turner, Dic. of Nepali Danguage, p. 415。 (36) これ 尽 古 来 法 身 偶 と して 有 名 な もの で、 経 典 の最 後 に尽 い つ も記 され る句 で あ る。 安 井 広 済 「中 観 思 想 の研 究」17頁、藤 田宏 達「カ トマ ン ドゥに お け るSukhavatlvyuha の 写 本 」(中 村 元 博 士 還 暦 記 念 論文 集 「イ ン ド思 想 と仏 教 」229頁)参 照。 (37) 「金 剛 頂喩 伽 文 殊 師 利 菩 薩 法 」 に この 句 を 日 々念 講 す れ ば一 切 の罪 障 を 消滅 し、速 や か に成 就 を う る と説 か れ る。 大 正20、No. 1171、705中。 酒 井 真典 「文 殊 菩 薩 の 五 字 児 法 に就 い て 」 密 教 文 化18、34頁 参 照。 (33) 百字 偶 尽 「金 剛 頂 喩 伽 中 略 出念 講 経 」(大正18、No. 866、239上)。 お よ びSadhanamala に しば しば 引用 さ れ て い る。 前 掲 書P. 28、74、119等 参照。 (39) 我 等 一 心 帰 命 礼…所 作 事 業 悉 成 就 「仏説 守護 大 千 国 土経 」大 正19、590下 ∼591上。 cf. Y. Iwamoto, ibid. P. 34a