• 検索結果がありません。

第17回研究会資料 原因論 原因論研究会

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2018

シェア "第17回研究会資料 原因論 原因論研究会"

Copied!
5
0
0

読み込み中.... (全文を見る)

全文

(1)

1

原因論 第二十九章 改訂版1

小林 剛

203 時間1のうちに創造された2実体はすべて、[この実体も]時間も等しく創造された

がゆえに、[この実体は]時間のうちに常に在り3、時間はこの実体から離れて流れ去ら4 ない5か、あるいは、[この実体が]時間の或る瞬間において創造されたがゆえに、[この 実体は]時間の彼方へ流れ去り6、時間もこの実体を離れて流れ去る7かのどちらかであ る。

Omnis substantia creata8 in tempore aut est semper in tempore et tempus non superfluit ab ea quoniam est creata et tempus aequaliter, aut superfluit super tempus et tempus superfluit ab ea quoniam est creata in quibusdam horis temporis.

204 というのももし創造された諸々のものが互いに連続し、上位の実体にはそれと似

た実体だけが連続し9、それと似ていない実体は連続しないならば、上位の実体に似て

1 ここで考えられている時間とは一体どのようなものなのか。新プラトン主義やアリス トテレス主義で考えられる時間とどの点で共通しどの点で異なるのか。解釈上の重要問 題であると思われる。

2 この箇所に当たるプロクロス『神学綱要』第55命題には「創造される」という言葉 は出てこない。

3 アラビア語原文では「永遠であり」。

4 「流れ去る」と訳したsuperfluit(「溢れる」「余分である」の意)のアラビア語原語 fāṣilは「離れている」の意。ラテン語訳者は恐らく、Taylorの指摘通り、この語が fāṣilではなくfāḍil「余分である」「超えている」の意)となっている写本を用いてい たか、少なくともこの箇所をこのような語として理解しているのであろう。近代語訳の 多くは「超えている」というニュアンスの訳語を当てている。

5 アリストテレスが考える天体のような永遠な物体が考えられているのであろうか。

6 「彼方へ流れ去り」と訳したsuperfluit superは、アラビア語ライデン写本では munfaṣil ʻan「~から離れて」)となっている。ただしアラビア語イスタンブール写本 ではʻan(「~から」)がʻalā(「~の上に」)となっている。

7 アリストテレスが考える月下の物体のような生成消滅する物体が考えられているので あろうか。

8 アラビア語原文では完了分詞ではなく、関係代名詞節で同内容が表現されている。

9 アラビア語原文は「上位の実体はただそれと似た実体だけに連続し」となっているよ うに読める。ラテン語訳者は恐らく、「連続する」と訳したアラビア語原語yatlū

sequiturと訳しているところを見ると、この語を「後続する」というような意味で理解

し、上位の実体がそれに似た実体に「後続する」はずがないので、主語と述語を逆に解 釈したと思われる。しかしこの動詞は必ずしも「後続する」ということを意味せず、先 後に係わらない連続性を意味しているように思われる。そう理解しないと次の204節の 最後のsequanturが理解できない。

(2)

2

いる諸実体が([それは]それらから離れて時間が流れ去ら10ないところの創造された諸 実体である)永遠な諸実体と似ていない11諸実体以前に在る。[その諸実体は]時間の或 る瞬間に創造され、時間から分離する諸実体である。だから、時間の或る瞬間に創造さ れた諸実体が永遠な諸実体とつながることは不可能である。なぜなら[時間の或る瞬間 に創造された諸実体は]それら[永遠な諸実体]とまったく似ていないからである。それゆ え時間のうちに在る永遠な諸実体が永遠な諸実体とつながるものであり、定立された諸 実体と時間のうちに切り分けられている諸実体12との中間である。そして時間を超えて 在る永遠的諸実体が時間のうちに創造された13時間的諸実体に連続することが可能であ るのはただ、時間のうちに在る時間的に永遠な諸実体を媒介とすることによってのみで ある。

Quod est quia si creata sequuntur se ad invicem et substantiam superiorem non sequitur nisi substantia ei similis, non substantia dissimilis ei, sunt substantiae similes substantiae superioriet sunt substantiae creatae a quibus non superfluit tempusante substantias quae <non> assimilantur substantiis, sempiternis, et sunt substantiae abscissae a tempore, creatae in quibusdam horis temporis. Non est ergo possibile ut continuentur substantiae creatae in quibusdam horis temporis cum substantiis sempiternis, quoniam non assimilantur eis omnino. Substantiae ergo sempiternae in tempore sunt illae quae continuantur cum substantiis sempiternis, et sunt mediae inter substantias fixas et inter substantias sectas in tempore. Et non est possibile ut substantiae sempiternae quae sunt supra tempus, sequantur

substantias temporales creatas in tempore, nisi mediantibus substantiis temporalibus sempiternis in tempore.

205 そしてこれらの実体が中間となるのはただ、それらが高位の14諸実体と持続性に

おいて共通し、時間において分離する時間的諸実体と生成によって共通しているからで

10 3と同じ。

11 この「ない」non)はアラビア語原文とラテン語訳のどの写本にも見当たらない。 しかし文脈上どうしても必要なので、PattinTaylorに従って「ない」を補う。

12 「時間のうちに切り分けられている諸実体」はアラビア語原文では「時間から切り 離されている諸実体」。「うちに」(in)と「から」(ʻan)という前置詞の違いがニュア ンス、イメージの大きな違いを生んでいるように思われる。

13 「時間のうちに創造された」は、アラビア語ライデン写本では「時間から切り離さ れた」となっている。しかしイスタンブール写本ではラテン語訳の通りになってる。

14 アラビア語には「永遠な」が付加されている。

(3)

3

ある。なぜなら[これらの実体は]永遠であるけれども、しかしそれらの持続性は生成と 運動によって在るからである。

Et istae quidem substantiae non factae sunt mediae, nisi quoniam ipsae

communicant substantiis sublimibus in permanentia et communicant substantiis temporalibus abscissis in tempore per generationem; ipsae enim quamvis sint sempiternae, tamen permanentia earum est per generationem et motum.

206 そして時間とともに永遠な諸実体は、時間を超えている永遠的諸実体と持続可能

性によって似ているのであって、運動と生成において似ているのではない。一方時間の うちに切り分けられている諸実体15は、時間を超えている永遠的諸実体と何らかの仕方 で似ているということはない。だからもし[時間のうちに切り分けられている諸実体が] それら[時間を超えている永遠的諸実体]と似ていないならばその場合、[時間のうちに切 り分けられている諸実体が]それら[時間を超えている永遠的諸実体]を受容することも、 それらに触れることもあり得ない。それゆえ、時間を超えている永遠的諸実体に触れる 諸実体[が在るの]は必然であり、[それらが]時間のうちに切り分けられている16諸実体 に触れものであるだろう。

Et substantiae sempiternae cum tempore sunt similes substantiis sempiternis quae sunt supra tempus per durabilitatem et non assimilantur eis in motu et

generatione. Substantiae autem sectae in tempore non assimilantur substantiis sempiternis quae sunt supra tempus per aliquem modorum. Si ergo non

assimilantur eis, tunc non possunt recipere eas neque tangere eas. Necessariae ergo sunt substantiae quae tangunt substantias sempiternas quae sunt supra tempus, et erunt tangentes substantias sectas in tempore.

207 したがって[それらの実体は]自身の運動によって、時間のうちに切り分けられて

いる諸実体17と、時間を超えている永遠な諸実体との間をつなぐだろう。自身の持続性 によって、時間を超えている諸実体と、時間の下に在る、すなわち生成消滅の下に在る 諸実体との間をつなぐだろう。[卑しい諸実体が]善い諸実体[との関係]を欠き、あらゆ る善性、あらゆる適合的なものを欠き、それら[卑しい諸実体]に持続性も定立性もない ことにならぬよう、善い諸実体と卑しい諸実体との間をつなぐだろう。

15 12と同じ。

16 12と同じ。

1712と同じ。

(4)

4

Ergo aggregabunt per motum suum inter substantias sectas in tempore et inter substantias sempiternas quae sunt supra tempus. Et aggregabunt per durabilitatem suam inter substantias quae sunt supra tempus et inter substantias quae sunt sub tempore, scilicet cadentes sub generatione et corruptione. Et aggregabunt inter substantias bonas et inter substantias viles, ut non priventur substantiae viles substantiis bonis et priventur omni bonitate et omni conveniente, et non sit eis remanentia neque fixio.

208 だから以上のことから18次のことはすでに明らかである。すなわち、永続性19

は二種在る。そのうちの一つは永遠なものであり、もう一つは時間的なものである。し かしながら二つの永続性のうちの一方は静止し休息しており、もう一方の永続性は動い ている。これらのうちの一方は集まっており、そのすべての働きは同時的であり、或る 働きが或る働き以前に在るということがないが、もう一方は進行し、延長性が有り、そ の或る働きは或る働き以前に在る。これらうちの一方の全体は自身の本質により、もう 一方の全体はそれの諸部分による。これらの諸部分の各々は自身と同等なものと最初と 最後という仕方20で区別されている。

Iam ergo ostensum est ex hoc quod durabilitatis duae sunt species quarum una est aeterna, et altera est temporalis. Verumtamen una durabilitatum duarum est stans, quieta, et durabilitas altera movetur; et una earum aggregatur et operationes eius omnes simul, neque quaedam earum est ante quamdam, et altera est currens, extensa, quaedam operationes eius sunt ante quasdam. Et universalitas unius earum est per essentiam suam, et universalitas alterius est per partes suas quarum unaquaeque est seiuncta suae compari per modum primum et postremum.

18 「以上のことから」は、アラビア語原文ライデン写本では「以上の証拠から」(min hādhihi al-adillati)となっている。ただしイスタンブール写本ではラテン語訳と同様に

「以上のことから」となっている。

19 「永続性」と訳したdurabilitasは直訳すれば「持続性」だが、プロクロスが『神学 綱要』で用いたもともとの単語はἀïδιότης(永遠性)であり、また文脈的にも考えて、 ここでは「永続性」と訳した。旧和訳は「持続」と訳している。各近代語訳も「持続 性」に当たる訳語に当てている。

20 「最初と最後という仕方」が何を意味するかは必ずしも明瞭ではない。諸部分の一 部が時間的にその部分の最初であり、一部が時間的に最後であるというようなことを意 味しているのかもしれない。

(5)

5

209 だから次のことはすでに明らかである。すなわち、諸実体のうちの或るものは永

遠で時間を超えており、また諸実体の中で[或るものは]時間と等しく永遠であり、時間 はそれらから流れ去ら21ない。また諸実体の中には、時間から離れる諸実体が存在し、 それらの上と下から、すなわち、始めから終わりまで22、時間はそれらの実体から流れ 去る。そしてそれらは生成消滅の下に在る諸実体である。

Iam ergo manifestum est quod substantiarum quaedam sunt quae sempiternae sunt supra tempus, et ex eis sunt sempiternae aequales tempori et tempus non superfluit ab eis, et ex eis sunt quae abscissae sunt a tempore et tempus superfluit ab eis ex superiori earum et ipsarum inferiori, scilicet ex principio earum usque ad extremum ipsarum23, et sunt substantiae cadentes sub generatione et curruptione.

21 46と同じ。

22 「それらの上と下から、すなわち、始めから終わりまで」の意味も必ずしも明瞭で はない。生成消滅する各実体の時間的な最初と最後からというような意味なのかもしれ ない。この部分は、アラビア語原文ライデン写本には存在しないが、イスタンブール写 本には存在する。

23 Pattinscilicetからipsarumまでをカギ括弧でくくっているが、この部分に対応 するアラビア語原文は、ライデン写本には存在しないがイスタンブール写本には存在す るので、Taylorに従ってカギ括弧を外す。

参照

関連したドキュメント

Google が公表した 2020 年 1 ~ 3 月の小売店や職場などに関する人出変動データ に基づく都道府県レベルのモビリティ変動と、東京商工リサーチ( TSR

にする。 前掲の資料からも窺えるように、農民は白巾(白い鉢巻)をしめ、

If an electro-optic polymer with a Pockels coefficient 200pm / V is used, the voltage applied to each phase modulation is |14| V or less, and a small device can be constituted by a

[r]

[r]

大学教員養成プログラム(PFFP)に関する動向として、名古屋大学では、高等教育研究センターの

Optimal Stochastic Control.... Learning process in Large system...e...e.e... ILKe zli } i2 )a ) }

[r]