Å
ËËÇÍÉÊÇ
Å
ÐÉÈÅÙÑÇÓÇ
Ä
ÅÑÌÁÔÏËÏÃÉÁÓ
Á
ÖÑÏÄÉÓÉÏËÏÃÉÁÓ
((ððññþþççíí ÁÁññ÷÷ååßßáá ÍÍïïóóïïêêïïììååßßïïõõ ÁÁ.. ÓÓõõããããññüüòò))
ÔÔññééììççííééááßßáá ¸¸êêääïïóóçç ÍÍïïóóïïêêïïììååßßïïõõ ÁÁ.. ÓÓõõããããññüüòò
Ç
ELLENIC
D
ERMATO
-V
ENEREOLOGICAL
R
EVIEW
QQuuaarrtteerrllyy eeddiittiioonn ooff tthhee HHoossppiittaall AA.. SSyyggrrooss FFoouunnddaattiioonn II..AA.. SSyyggrrooss
ÓÓõõííôôááêêôôééêêÞÞ ååððééôôññïïððÞÞ Áíôùíßïõ ×. Áõãåñéíïý Ã. Ãåñáæïýíçò Ó. ÃåùñãáëÜ Ó. Ãñçãïñßïõ Ó. Äáíïðïýëïõ É. Æáêïðïýëïõ Í. Êïíôï÷ñéóôüðïõëïò Ã. ÊïõìáíôÜêç ¸. Ìïõñåëëïý-ÔóÜôóïõ Ï. Ðáíáãéùôßäïõ-Äåâëéþôïõ Ä. Ðåôñßäçò Á. Ðïôïõñßäïõ Å. ÑïõóÜêç Á. ÓôáõñéáíÝáò Í. ÓôåöáíÜêç Å. ÓôåöáíÜêç ×. Óôñáôçãüò Á. ÓùôçñéÜäçò Ä. Ôüóêá-×áúäÜ Á. ×áúäåìÝíïò Ã. EEddiittoorriiaall bbooaarrdd Antoniou C. Avgerinou G. Gerazounis S. Georgala S. Grigoriou S. Danopoulou I. Zakopoulou N. Kontochristopoulos G. Koumantaki E. Mourellou-Tsatsou O. Panagiotidou-Devliotou D. Petridis A. Potouridou E. Rousaki A. Stavrianeas N. Stefanaki E. Stefanaki Ch. Stratigos A. Sotiriadis D. Toska-Xaida A. Xaidemenos G. 7 7 ÅÅððßßôôééììïïòò ääééååõõèèõõííôôÞÞòò ÝÝêêääïïóóççòò Óôñáôçãüò É. ÅÅêêääüüôôççòò--ÄÄééååõõèèõõííôôÞÞòò ÊáôóÜìðáò Á. ÂÂïïççèèüüòò ÝÝêêääïïóóççòò Ñçãüðïõëïò Ä. ÅÅððééììÝÝëëååééáá ððááññááããùùããÞÞòò Óåñéþôç Ê. ÉÉääééïïêêôôççóóßßáá Åöïñåßá Íïóïêïìåßïõ "Á. Óõããñüò" Êëçñïäüôçìá Éö. Á. Óõããñïý 7 7 HHoonnoorraarryy eeddiittoorr--iinn--cchhiieeff Stratigos J. PPuubblliisshheerr--DDiirreeccttoorr Katsambas A. CCoo--EEddiittoorr Rigopoulos D. D
Deevveellooppmmeennttaall eeddiittoorr Serioti K.
PPrrooppeerrttyy
Foundation of I.A. Sygros
IISSSSNN:: 11110055--33882288 IISSSSNN:: 11110055--33882288
Copyright
Tá Üñèñá ðïõ äçìïóéåýïíôáé óôçí ÅËËÇÍÉÊÇ ÅÐÉÈÅÙÑÇÓÇ ÄÅÑÌÁÔÏËÏÃÉÁÓ ÁÖÑÏÄÉÓÉÏËÏÃÉÁÓ åßíáé éäéïêôçóßá ôïõ ðåñéïäéêïý êáé áðáãïñåýåôáé ç ïëéêÞ Þ ìåñéêÞ áíáäçìïóßåõóÞ ôïõò ÷ùñßò ãñáðôÞ Ýãêñéóç ôïõ äéåõèõíôÞ Ýêäïóçò.
Áíáãíþñéóç Åëëçí. Åðéè. Äåñì. Áöñïä.: Áðüö. 6 ôçò 85çò Ïëïì/20.6.1991 ÊÅÓÕ, Íüìïò, 1397/83, Üñèñï 27 § 3.
Accepted papers for publication in Helenic Dermato-Venereological Review may not be reproduced, in whole or in part, without the written consent of the editor in chief.
Hellen, Dermatol, Venereol, Rev. is recognized, according to the decision 6 of June 20th, 1991, by the Central Health Council (Law 1397/83, article 27 § 3). TE T Ñ Á Ð Ï Ë Å Ù Ó14, ÁÈ Ç Í Á11527 TÇ Ë. 0030.210-7789125 - 7793012 FA X: 0030.210-7759421 Email: [email protected] 14 TE T R A P O L E O S ST R., AT H E N S11527 TE L. 0030.210-7789125 - 7793012 FAX: 0030.210-7759421 Email: [email protected] ÄÉ Å Õ È Õ Í Ó Ç É. ÄÑ Á Ã Ï Õ Ì Ç5, ÁÈ Ç Í Á161 21 ÔÇ Ë: 210-7293394 - 7210839, FA X: 210-7231731 AD D R E S S É. DR A G O U M I5, AT H E N S161 21 ÔE L: +3210-7293394 - 7210839, FA X: 210-7231731 SSeeccttiioonn EEddiittoorrss 11.. IIùùááííííßßääççòò ÄÄ.. - ÂéâëéïãñáöéêÞ ÅíçìÝñùóç - Review of Medical Literature 22.. KKááôôóóááññïïýý -- ÊÊÜÜôôóóááññçç ÁÁ.. - Ðáéäïäåñìáôïëïãßá - Pedodermatology 33.. KKùùóóôôÜÜêêççòò ÐÐ.. - Äåñìáôï÷åéñïõñãéêÞ - Laser - Dermatosurgery - Laser 44.. MMááííôôÝÝêêïïõõ--ËËååööÜÜêêçç ÉÉ.. - ÐïéÜ åßíáé ç ÄéÜãíùóÞ óáò; - Quiz 55.. NNééêêïïëëááÀÀääïïõõ ÇÇ.. - Óåîïõáëéêþò Ìåôáäéäüìåíá ÍïóÞìáôá - Sexually Transmitted Illnesses 44.. ÓÓôôááõõññüüððïïõõëëïïòò ÐÐ..ÃÃ..
- ÈåñáðåõôéêÞ - Therapeuticals
ÁÁííááóóêêïïððÞÞóóååééòò EíõäÜôùóç. Ìýèïò êáé ðñáãìáôéêüôçôá . . . .89 ËÜëëáò Áé., ×áúäåìÝíïò Ã., ÊáôóÜìðáò Á. Óýíäñïìï Olmsted: Áíáóêüðçóç óôç âéâëéïãñáößá åð åõêáéñßá åíüò ðåñéóôáôéêïý . . . .97 Âïóõíéþôç Â., ÊïóìáäÜêç Ì., ÔÜãêá Á., Êáôóáñïý Á. ÁêìÞ óôçí ðáéäéêÞ çëéêßá . . . .105 Äåóéíéþôç Ê., Áíôùíßïõ ×., ÊáôóÜìðáò Á. Áããåéïúóôéïêýôùìá áðü ðïëõðýñçíá êýôôáñá. Ðáñïõóßáóç ðåñéóôáôéêïý ìå áóõíÞèç ðåñéêïã÷éêÞ åíôüðéóç . . . .113 Máñêáíôþíç Â., Ãñçãïñßïõ Óô., ×ñéóôïößäïõ Å., ×áñßóç ×., ÃêáñÝôóïõ Â., ÐáîéìáäÜêç ×., Ôáóßäïõ Á., Êïíôï÷ñéóôüðïõëïò Ã. ÈÈååññááððååõõôôééêêÞÞ Ðñïóåããßæïíôáò èåñáðåõôéêÜ ôï ãáããñáéíþäåò ðõüäåñìá . . . .121 ×ñïíÜêç Å., Óãüíôæïõ È., Óôáõñüðïõëïò Ð.Ã. ÓÓååîîïïõõááëëééêêþþòò ÌÌååôôááääééääüüììååííáá ÍÍïïóóÞÞììááôôáá ÄéáöïñéêÞ äéÜãíùóç êïëðéêþí ëïéìþîåùí ðïõ ÷áñáêôçñßæïíôáé áðü áõîçìÝíåò êïëðéêÝò åêêñßóåéò . . . .129 ÍéêïëáÀäïõ Ç., Ìßêñïâá Á., ÊáôóÜìðáò Á. KKïïõõßßææ ÐïéÜ åßíáé ç äéÜãíùóÞ óáò; . . . .137 ÄåëëÞ Ö.Ó., Xáñáëáìðßäçò Ó., Ìïýñôæéïõ Â., ÌáíôÝêïõ-ËåöÜêç É. ÂÂééââëëééïïããññááööééêêÞÞ ÅÅííççììÝÝññùùóóçç . . . .143 Éùáííßäçò Ä. ÏÏääççããßßååòò ããééáá ôôïïõõòò óóõõããããññááööååßßòò . . . .147
ÐÐååññééåå÷÷üüììååííáá
ÅëëçíéêÞ Åðéèåþñçóç Äåñìáôïëïãßáò Áöñïäéóéïëïãßáò
Áðñßëéïò - Éïýíéïò 2009, Ôüìïò 20, Ôåý÷ïò 2
EEééêêüüííáá ÅÅîîùùööýýëëëëïïõõ Ä Äõõóóððëëááóóôôééêêüüòò óóððßßëëïïòò (Ðáèïëïãïáíáôïìéêü ÅñãáóôÞñéï - Íïóïêïìåßï Á. Óõããñüò)R Reevviieewwss
Moisturization. Myths and Facts . . . .89 Lallas A., Chaidemenos G., Katsambas A.
Ïlmsted Syndrome: Review of the literature and an interesting
case report . . . .97 Vosinioti V., Kosmadaki M., Taga A., Katsarou A.
Childhood acne . . . .105 Dessinioti C., Antoniou C., Katsambas A.
Multinucleate cell antiohistiocytoma . . . .113 Markantoni V., Grigoriou St., Christofidou E., Charisi Ch., Garetsou V., Paximadaki Ch., Tasidou A., Kontochristopoulos G.
TThheerraappeeuuttiiccaallss
Therapeutic approach to pyoderma gangrenosum . . . .121 Chronaki E., Sgontzou Th., Stavropoulos P.
SSeexxuuaallllyy TTrraannssmmiitteedd IInnffeeccttiioonnss
Differential diagnosis of vaginal infections characterized
by vaginal discharge . . . .129 Nicolaidou E., Microva A., Katsambas A.
Q Quuiizz
Which is your diagnosis? . . . .137 Delli F.S, Charalambidis S., Moutziou V., Mantekou-Lefaki I.
BBiibblliiooggrraapphhyy rreeppoorrtt . . . .143 Ioannidis D.
IInnssttrruuccttiioonnss ttoo aauutthhoorrss . . . .147
CCoonntteennttss
Hellenic Dermato-Venereological Review
ÅÅÉÉÓÓÁ
ÁÃÃÙ
ÙÃÃÇ
Ç ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
Ìå ôïí üñï "ÅíõäÜôùóç" õðïäçëþèçêå óôçí Êï-óìåôïëïãßá ç éêáíüôçôá ôçò ðñïóöïñÜò õãñáóßáò óôï äÝñìá ìÝóù ôïõ åìðåñéå÷ïìÝíïõ íåñïý óôá êáë-ëõíôéêÜ ðñïúüíôá.1 ÁõôÞ ç åíõäÜôùóç áðïôåëåß ôï óçìáíôéêüôåñï ðáñÜãïíôá ðïõ ðñïóäßäåé ôçí ðëá-óôéêüôçôá óôï áíèñþðéíï äÝñìá. Åî Üëëïõ, ìéá áðü ôéò åëÜ÷éóôåò áîßåò ðïõ äåí ðñüêåéôáé ðïôÝ íá ÷Ü-óïõí ôç óçìáóßá ôïõò óôï ðÝñáóìá ôùí áéþíùí áðï-ôåëåß ç ïìïñöéÜ ðïõ áðïññÝåé áðü ôçí üøç ôïõ õãé-ïýò êáé áðáëïý áíèñþðéíïõ äÝñìáôïò. ÓÞìåñá, ç ðåñéðïßçóç ôïõ äÝñìáôïò áðïôåëåß ìéá áðü ôéò õøç-ëüôåñåò ðñïôåñáéüôçôåò ôïõ óýã÷ñïíïõ áíèñþðïõ, ü-ðùò ðñïêýðôåé áðü ôïí ðïëý ìåãÜëï áñéèìü äéáöü-ñùí ðñïúüíôùí ðïõ ÷ñçóéìïðïéïýíôáé ãéá ôï óêïðüEíõäÜôùóç. Ì
Ìýèïò êêáé ððñáãìáôéêüôçôá
ËÜëëáò Áé.
×áúäåìÝíïò Ã.
ÊáôóÜìðáò Á.
Íïóïêïìåßï Áöñïäéóßùí êáé Äåñìáôéêþí Íüóùí Èåóóáëïíßêçò Íïóïêïìåßï Áöñïäéóßùí êáé Äåñìáôéêþí Íüóùí Èåóóáëïíßêçò Íïóïêïìåßï Áöñïäéóßùí êáé Äåñìáôéêþí Íüóùí “Á. Óõããñüò”, ÁèÞíá Ç éêáíüôçôá íá ðñïóöÝñåôáé íåñü óôï äÝñìá êáé ç ðëáóôéêüôçôá ðïõ áðïêôÜ-ôáé ìå ôïí ôñüðï áõôü, áðïôåëïýí ôï æçôïýìåíï óåéñÜò åñåõíþí ôçò ÊïóìçôéêÞò Äåñìáôïëïãßáò. Ðñü-óèåôïé ðáñÜãïíôåò ðïõ âïçèïýí óôçí åíõäÜôùóç åßíáé ï âáèìüò ó÷åôéêÞò õãñáóßáò, ïé öõóéïëïãéêïß å-íõäáôéêïß ðáñÜãïíôåò ðïõ ðñïÝñ÷ïíôáé áðü ôçí ðñïöéëáããñßíç ôçò êïêêþäïõò óôéâÜäáò ôçò åðéäåñìß-äáò êáé óåéñÜ Üëëùí ïõóéþí üðùò ð.÷. ç ëáíïëßíç, ôá êåñáìßäéá, ïé ãëõêïæáìéíïãëõêÜíåò, ôá ëéðïóùìÜ-ôéá. Åî ßóïõ óçìáíôéêü ñüëï ðáßæåé ç öýóç ôïõ åêäü÷ïõ óôçí äçìéïõñãßá ôùí êáëëõíôéêþí åíõäáôéêþí óêåõáóìÜôùí. Ç ãíþóç ôùí ðáñáãüíôùí áõôþí, åðéôñÝðåé íá êáôáíïçèåß ðïéåò áðü ôéò äéáöçìéæüìåíåò éäéüôçôåò åßíáé ìýèïò êáé ðïéåò ìðïñïýí íá ðñáãìáôïðïéçèïýí. Ç äéáöïñåôéêÞ óýíèåóç ôùí ëéðéäßùí êÜ-èå áôüìïõ óçìáßíåé äéáöïñåôéêÞ äõíáôüôçôá êáôáêñÜôçóçò ôïõ íåñïý êáé åðéôñÝðåé ôï êÜ-èåùñçôéêü õðü-âáèñï ãéá ìåëëïíôéêÞ äéáìüñöùóç ôùí êáëëõíôéêþí óå åîáôïìéêåõìÝíï åðßðåäï.Ðåñßëçøç
Eëë. Åðéè. Äåñì. Áöñ. 2200::22 8899-9944,, 2009A í á ó ê ü ð ç ó ç
The research of Cosmetic Dermatology is targeting the way of incorporating water into the skin and the resulting plasticity. Additional factors that promote moisturization are the de-gree of relative humidity, the Natural Moisturizing Factors (NMFs) who are derived from profillaggrin of the granular layer of epidermis, and many other substances such as lanoline, ceramides, Glucozaminoglycans, li-posomes. The nature of adjuvant is of particular importance, at least equal to that of active ingredients, in the development of effective moisturizers. This knowledge permits the identification of what is myth and what is fact. Each person has a special structure of epidermal lipids which drives the degree of moisturization; this gives the theoretical basis for future individualized approach in moisturizing human skin
Summary
ËÅÅÎÎÅÅÉÉÓÓ ÅÅÕÕÑÑÅÅÔÔÇÇÑÑÉÉÏÏÕÕ• ÅíõäÜôùóç, äÝñìá, íåñü
KEEYY WWOORRDDSS• Ìoisturization, skin, water.
M
Mooiissttuurriizzaattiioonn.. M
Myytthhss aanndd FFaaccttss
Á. ËËÜëëáò, ÃÃ. ×áúäåìÝíïò, ÁÁ. ÊáôóÜìðáò áõôü. Ðñüóöáôç ìåëÝôç óôéò ÇíùìÝíåò Ðïëéôåßåò êôÝäåéîå ðùò ïé "åíõäáôéêÝò ïõóßåò" (moisturizers) á-ðïôåëïýí ôçí ôñßôç ðåñéóóüôåñï óõíéóôþìåíç êáôç-ãïñßá ôïðéêÜ ÷ïñçãïýìåíùí ðáñáãüíôùí ìåôÜ ôçí õ-äñïêïñôéæüíç êáé ôá öÜñìáêá åíáíôßïí ôùí ôïðéêþí ìïëýíóåùí.2 Ç êáôáíïìÞ ôïõ íåñïý äåí åßíáé ïìïéüìïñöç óå üëï ôï ðÜ÷ïò ôïõ äÝñìáôïò. Ç óõãêÝíôñùóÞ ôïõ åß-íáé ðïëý õøçëüôåñç óôï éäßùò äÝñìá, üðïõ áðïôåëåß ôï 80% ôïõ âÜñïõò ôïõ êáé ìéêñüôåñç óôçí êåñÜôéíç óôéâÜäá, ìüëéò ôï 13% ôïõ âÜñïõò ôçò ïðïßáò áðïôëåßôáé áðü íåñü. ¼ôáí ôï ðïóïóôü áõôü ìåéùèåß óå å-ðßðåäá ÷áìçëüôåñá ôïõ 10%, ôï äÝñìá áöõäáôþíå-ôáé êáé ãßíåáöõäáôþíå-ôáé îçñü.3,4 ÁõôÞ ç êáôáíïìÞ äéáôçñåßôáé óå äõíáìéêÞ éóïñ-ñïðßá ìå ôç óõíå÷Þ ìåôáêßíçóç ìåãÜëïõ ìÝñïõò ôïõ íåñïý ôïõ óþìáôïò áðü ôï âÜèïò ðñïò ôçí åðéöÜ-íåéá ôïõ äÝñìáôïò, üðïõ ôåëéêÜ åîáôìßæåôáé. Ç ìåôá-êßíçóç áõôÞ åîáñôÜôáé áðü ôçí éóïññïðßá äéÜ÷õóçò êáé ôçí ôá÷ýôçôá åîÜôìéóçò ôïõ íåñïý, ç ïðïßá âÝ-âáéá åðçñåÜæåôáé áðü ôá åðßðåäá õãñáóßáò ôçò áôìü-óöáéñáò.4Õðåíèõìßæåôáé ðùò ç äéáêßíçóç ôïõ íåñïý óôá êõôôáñéêÜ äéáìåñßóìáôá äåí ìåôáâÜëëåé ìüíéìá ôï ðåñéå÷üìåíï ôïõ äÝñìáôïò óå íåñü, åíþ õðÜñ÷åé åðßðåäï êïñåóìïý åíõäÜôùóçò ïðüôå ïé ðïóüôçôåò ôïõ åéóåñ÷ïìÝíïõ íåñïý åßíáé ìéêñüôåñåò üóï ðåñéó-óüôåñåò åßíáé ïé åöáñìïãÝò ìéáò êñÝìáò óôç äéÜñ-êåéá ìéáò ìÝñáò.1
11.. Ö
ÖÑÑÁ
ÁÃÃÌ
ÌÏ
ÏÓÓ ÊÊÅÅÑÑÁ
ÁÔÔÉÉÍÍÇ
ÇÓÓ ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
Êåíôñéêü ñüëï óôç äéáóöÜëéóç ôçò öõóéïëïãéêÞò êáôáíïìÞò ôïõ íåñïý ðáßæåé ç ðïéüôçôá ôïõ "öñáã-ìïý êåñáôßíçò", ç ëåéôïõñãéêÞ åðÜñêåéá äçëáäÞ ôçò êåñÜôéíçò óôéâÜäáò ôçò åðéäåñìßäáò, óôçí åðßôåõîç ôçò ïðïßáò óõììåôÝ÷ïõí:5 1. Ç öõóéïëïãéêÞ äéáäéêáóßá êåñáôéíïðïßçóçò-áðü-ðôùóçò. ¼ôáí ïé äéáäéêáóßåò áõôÝò äéáôáñá÷èïýí, ï öñáãìüò êåñáôßíçò äå ëåéôïõñãåß åðáñêþò. Ð.÷. óôç øùñßáóç üðïõ õðÜñ÷åé åëáôôùìáôéêÞ êåñáôé-íïðïßçóç, ðáñáôçñåßôáé ôï öáéíüìåíï äéÜöïñåò ïõóßåò üðùò ç áíèñáëßíç êáé ç êïñôéæüíç íá äéÝñ÷ïíôáé ôá÷ýôåñá óôï äÝñìá ôùí âëáâþí áðü üôé óôï õãéÝò ðåñéâëáâéêü,6ãåãïíüò ðïõ åðéôñÝðåé ôçí åöáñìïãÞ ôçò "óýíôïìçò åöáñìïãÞò" èåñá-ðåßáò ("short contact treatment") óôïõò áóèåíåßòáõôïýò.7 Åðéðñüóèåôï ëüãï êáé ðñþôï óçìåßï á-öõäÜôùóçò ôïõ äÝñìáôïò áðïôåëåß ï ìåéùìÝíïò ñõèìüò áíáíÝùóÞò ôïõ.8 2. Ç ðåñéåêôéêüôçôá ôçò êåñÜôéíçò óôéâÜäáò óå öõ-óéïëïãéêïýò õäáôéêïýò ðáñÜãïíôåò (Natural Moisturizing Factors, NMFs). Ïé ðáñÜãïíôåò áõ-ôïß áðïôåëïýí ôï 30% ôçò êåñáôßíçò êáé óõíé-óôïýí ôï êõñéüôåñï õãñüöéëï êáé õãñïóêïðéêü óõ-óôáôéêü ôçò. Ôï ìåãáëýôåñï ðïóïóôü ôùí NMFs á-ðïôåëåßôáé áðü åëåýèåñá áìéíïîÝá (40%). Ïé N-MFs åðçñåÜæïõí êáèïñéóôéêÜ ôçí éêáíüôçôá êáôá-êñÜôçóçò ôïõ íåñïý áðü ôçí êåñáôßíç.9 ÁõôÞ ù-óôüóï åðçñåÜæåôáé áðü ôç ó÷åôéêÞ õãñáóßá. Áí ç êåñáôßíç Ý÷åé ìéêñü ðïóü NMF, ìðïñåß íá êáôá-êñáôÞóåé óçìáíôéêÜ ðïóïóôÜ íåñïý ìüíï óå ó÷å-ôéêÞ õãñáóßá 100%, êÜôé ðïõ óðÜíéá óõìâáßíåé.1 3. Ôá ëéðßäéá ôçò êåñÜôéíçò óôéâÜäáò, ôá ïðïßá ëåé-ôïõñãïýí ùò öñáãìüò êáé ôá ïðïßá åíþ áðïôñÝ-ðïõí ôçí åßóïäï ðïëëþí ÷çìéêþí ïõóéþí óôï äÝñìá, áðïôåëïýí ôáõôü÷ñïíá ôçí ðýëç åéóüäïõ ôùí ðåñéóóüôåñùí ôïðéêÜ ÷ïñçãïýìåíùí ðáñáãü-íôùí.10 Ç ðïéïôéêÞ ëåéôïõñãßá ôïõ öñáãìïý êåñáôßíçò Ý-÷åé ìåãÜëç óçìáóßá, êáèþò äéáóöáëßæåé ôïí ðåñéïñé-óìü ôùí áðùëåéþí ýäáôïò êáé ðåñéïñßæåé ôçí åßóïäï âëáðôéêþí ïõóéþí áðü ôï ðåñéâÜëëïí.11
11..áá ÅÅêêôôßßììççóóçç ôôççòò ëëååééôôïïõõññããßßááòò ôôïïõõ ööññááããììïïýý
êêååññááôôßßííççòò.. M
MÝÝôôññççóóçç ôôççòò ååííõõääÜÜôôùùóóççòò
ôôççòò êêååññááôôßßííççòò
Ðïëýôéìï äåßêôç ãéá ôçí åêôßìçóç ôçò åðáñêïýò ëåéôïõñãßáò ôïõ öñáãìïý êåñáôßíçò áðïôåëåß ç ìÝ-ôñçóç ôçò äéáäåñìéêÞò áðþëåéáò ôïõ ýäáôïò (Trans-Epidermal Water Loss, TEWL). Ç ìÝôñçóç ôçò TEWL åßíáé åöéêôÞ ìå ðïëëÝò ìåèüäïõò. ÓõíçèÝóôå-ñç åßíáé ç ÷ñÞóç åîáôìéóéïìÝôñïõ (Åvaporimeter EP1), ìå ôï ïðïßï, óå êáôÜëëçëï ðåñéâÜëëïí õãñá-óßáò êáé ìåôÜ áðü åðáöÞ åéäéêïý áãùãïý (diode probe) óôï äÝñìá, ìåôñÜôáé ç åîÜôìéóç ôïõ íåñïý á-íÜ Ýêôáóç åðéöáíåßáò óå 30 êáé óå 70 äåõôåñü-ëåðôá.12Ìå ìßá Üëëç ìÝèïäï, ç åêôßìçóç ôçò TEWL ãßíåôáé ìÝóù ôçò áõîçìÝíçò åñåèéóôéêüôçôáò ôïõ äÝñ-ìáôïò ìåôÜ áðü åöáñìïãÞ äéáëýäÝñ-ìáôïò lauryl sulfate 14%.13 Ç ðëÝïí áíôéêåéìåíéêÞ ðáñáôÞñçóç åðéôõã-÷Üíåôáé ìå ôç ÷ñÞóç ôïõ laser Doppler ñïïìÝôñïõ.14 ÓÞìåñá, ï õðïëïãéóìüò ôçò TEWL åßíáé åöéêôüò ìå ôç ÷ñÞóç MRI.15 Ç åíõäÜôùóç ôçò êåñáôßíçò áðïôåëåß äéáöïñåôéêü õðïëïãßóéìï ðáñÜãïíôá, ï ïðïßïò ìåôñÜôáé ìå ôç ÷ñÞóç ôïõ êåñáôéíïìÝôñïõ (Corneometer CM-820), ìÝóù ôïõ õðïëïãéóìïý ôçò çëåêôñéêÞò ÷ùñçôéêüôç-ôáò ôïõ äÝñìáôïò (electrical capacitance), äçëáäÞ ôçò çëåêôñéêÞò áãùãéìüôçôÜò ôïõ óå ñåýìá õøçëÞò óõ÷íüôçôáò (3,5 Hz). Ç öáóìáôïóêïðßá áðïôåëåß ÅÅ ËË ËË ÇÇ ÍÍ ÉÉ ÊÊ ÇÇ ÅÅ ÐÐ ÉÉ ÈÈ ÅÅ ÙÙ ÑÑ ÇÇ ÓÓ ÇÇ ÄÄ ÅÅ ÑÑ ÌÌ ÁÁ ÔÔ ÏÏ ËË ÏÏ Ãà ÉÉ ÁÁ ÓÓ ÁÁ ÖÖ ÑÑ ÏÏ ÄÄ ÉÉ ÓÓ ÉÉ ÏÏ ËË ÏÏ Ãà ÉÉ ÁÁ ÓÓÔüìïò 2200, Ôåý÷ïò 22, AAððññßßëëééïïòò - ÉÉïïýýííééïïòò 22000099 ÅÍÍÕÕÄÄÁÁÔÔÙÙÓÓÇÇ. ÌÌÕÕÈÈÏÏÓÓ ÊÊÁÁÉÉÐÑÑÁÁÃÃÌÌÁÁÔÔÉÉÊÊÏÏÔÔÇÇÔÔÁÁ ôçí ðëÝïí åîåëéãìÝíç ôå÷íéêÞ ãéá ôç ìÝôñçóç ôçò å-íõäÜôùóçò ôçò êåñáôßíçò.16
22.. ÎÎÇ
ÇÑÑÏ
Ï ÄÄÅÅÑÑÌ
ÌÁ
Á ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
Ç åìöÜíéóç îçñïý äÝñìáôïò áðïôåëåß ìéá éäéáß-ôåñá óõíçèéóìÝíç ðáèïëïãéêÞ êáôÜóôáóç, êáèþò å-ðçñåÜæåé ôï ìåãáëýôåñï ìÝñïò ôïõ ðëçèõóìïý, êõ-ñßùò óå ìåãáëýôåñåò çëéêßåò. Ç åìöÜíéóç îçñïý äÝñ-ìáôïò ðñïêáëåßôáé áðü äéáôáñá÷Þ ôçò ëåéôïõñãßáò ôïõ öñáãìïý êåñáôßíçò êáé áðü ìåßùóç ôùí õäáôáí-èñÜêùí êáé ôùí ðñùôåúíþí ðïõ êáôáêñáôïýí íåñü óôçí åðéäåñìßäá.17 Oé ðñüäñïìåò âëÜâåò ÷áñáêôçñßæïíôáé êëéíéêÜ áðü åñõèñïñüäéíï ÷ñþìá êáé ðáñïõóßá ñùãìþí. ÁõôÝò áíáðôýóóïíôáé êáôÜ ìÞêïò ôùí öõóéïëïãéêþí áõëÜêùí ôïõ äÝñìáôïò, ôéò ïðïßåò êáé âáèáßíïõí. Ç åðéöÜíåéá ôïõ äÝñìáôïò ãßíåôáé ôñá÷åßá êáé áíþìáëç êáé åÜí ç îçñüôçôá ðáñáìåßíåé, áñ÷ßæåé ôï äÝñìá íá áðïëåðßæåôáé. Ïé ñùãìÝò óõíå÷ßæïõí íá ãßíïíôáé âá-èýôåñåò, åîåëßóóïíôáé óå äéáâñþóåéò êáé öôÜíïõí óôçí åìöÜíéóç ôñé÷ïåéäéêþí ìéêñïáéìïññáãéþí. Óõ-÷íÞ åßíáé ç ðáñïõóßá êíçóìïý, ðïëëÝò öïñÝò Ýíôï-íïõ, êáé ïé óõíáêüëïõèåò åêäïñÝò êáé åðéìïëýíóåéò. Ç åìöÜíéóç îçñïý äÝñìáôïò åðÜãåôáé áðü ðëÞ-èïò ðáñáãüíôùí êáé ïðùóäÞðïôå óõíäÝåôáé ìå ôç ãÞñáíóç ôùí äåñìáôéêþí êõôôÜñùí, ç ïðïßá ðñïêá-ëåß ðïéêßëåò áíáôïìéêÝò êáé ëåéôïõñãéêÝò äéáôáñá÷Ýò ôïõ äÝñìáôïò êáé ôùí åîáñôçìÜôùí ôïõ.18¢ëëïé åðé-âáñõíôéêïß ðáñÜãïíôåò åßíáé ïé êëéìáôïëïãéêÝò óõí-èÞêåò ìå ÷åéñüôåñç åðï÷Þ ôï ÷åéìþíá êáé êáëýôåñç ôï êáëïêáßñé, ôá êëéìáôéóôéêÜ,18 ç áêôéíïâïëßá, ôï êñýï, ç æÝóôç, ï áôìüò, ÷çìéêÝò ïõóßåò üðùò ïé äéá-ëýôåò, ôá áöñßæïíôá áëêáëéêÜ óáðïýíéá, ïé éó÷õñÜ åðéöáíåéïäñáóôéêÝò ïõóßåò êáé ïé èåñáðåßåò ìå ñåôé-íïåéäÞ. ÐáèïëïãéêÝò êáôáóôÜóåéò ðïõ óõíäÝïíôáé ìå ôçí åìöÜíéóç îçñïý äÝñìáôïò åßíáé ç Ýëëåéøç øåõäáñãý-ñïõ êáé ôùí áðáñáßôçôùí ëéðáñþí ïîÝùí, ç ðñï÷ùñç-ìÝíïõ óôáäßïõ íåöñéêÞ áíåðÜñêåéá, ï õðïèõñåïåéäé-óìüò, ï óáê÷áñþäçò äéáâÞôçò, ç HIV ëïßìùîç, êáé ðïëëïß êáêïÞèåéò üãêïé.18,19 Åðßóçò ïé áóèåíåßò ìå áôïðéêÞ ðñïäéÜèåóç áíôéìåôùðßæïõí ðñüâëçìá îç-ñïý äÝñìáôïò, åíþ ç åëëéðÞò åíõäÜôùóç áðïôåëåß óýíçèåò åýñçìá óôçí áôïðéêÞ äåñìáôßôéäá.2022áá.. Á
Áííôôééììååôôþþððééóóçç îîççññïïýý ääÝÝññììááôôïïòò
ÃåíéêÜ Óôçí áíôéìåôþðéóç ôïõ îçñïý äÝñìáôïò, âáóéêÞ áñ÷Þ áðïôåëåß ï óåâáóìüò ôïõ äåñìáôéêïý ïéêïóõ-óôÞìáôïò, ôï ïðïßï áðïôåëåßôáé áðü ôéò åðéðïëÞò óôéâÜäåò ôçò êåñáôßíçò, ôï Ph, ôï õäñïëéðéäéêü öéëì êáé ôç óáðñïöõôéêÞ ÷ëùñßäá ôïõ äÝñìáôïò. ¸ôóé êáôÜ ôç ðåñéðïßçóç ôïõ äÝñìáôïò, åßíáé á-ðáñáßôçôï íá ëáìâÜíåôáé ìÝñéìíá þóôå ç åðéöÜíåéá íá êáèáñßæåôáé ÷ùñßò íá åñåèßæåôáé Þ íá ôñáõìáôßæå-ôáé êáé íá äéáóöáëßæåôñáõìáôßæå-ôáé ç áðïöõãÞ ëïéìþîåùí ÷ù-ñßò íá áðïóôåéñþíåôáé êáé ç óáðñïöõôéêÞ ÷ëùñßäá. Ãéá ôï óêïðü áõôü ðñÝðåé íá ÷ñçóéìïðïéïýíôáé êá-èáñéóôéêÜ ìå ph 5,5-7.0 êáé íá åöáñìüæïíôáé õðåñ-ëéðáíôéêÜ ðñïúüíôá (surgraissants) êáé åöõãñáíôéêÝò ïõóßåò (humectants).21 ÐáñÜãïíôåò ððïõ ÷÷ñççóóéìïðïéïýíôáé ããéá ôôççí "åíõäÜôùóóçç" ôôççò ååðéäåñìßßäáò ¼ðùò ðñïáíáöÝñèçêå ç ÷ñÞóç ðáñáãüíôùí ãéá ôçí "åíõäÜôùóç" ôçò åðéäåñìßäáò åßíáé éäéáßôåñá å-êôåôáìÝíç. Áíáöåñüìåíïé óôéò ïõóßåò áõôÝò, ðïëëïß ÷ñçóéìïðïéïýí ôïí üñï "åíõäáôéêÝò ïõóßåò". Ùóôü-óï, ï üñïò áõôüò åßíáé ìÜëëïí áäüêéìïò éáôñéêÜ, êá-èþò ïé ðáñÜãïíôåò áõôïß äåí åíåñãïýí áíáãêáóôéêÜ "ðñïóèÝôïíôáò" íåñü óôï äÝñìá. Ï äéåèíÞò üñïò moisturizer, ï ïðïßïò åñìçíåýåôáé ùò "ðáñÜãïíôáò ðïõ ðåñéïñßæåé ôçí îçñüôçôá ôçò åðéäåñìßäáò" åßíáé ìÜëëïí ðéï ïñèüò.22 Ïé ïõóßåò ðïõ ÷ñçóéìïðïéïýíôáé äéáôçñïýí êáé áõîÜíïõí ôçí ðåñéåêôéêüôçôá ôçò åðéäåñìßäáò óå íå-ñü, âïçèïýí óôçí áðïêáôÜóôáóç ôïõ öñáãìïý êåñá-ôßíçò, åëáôôþíïõí ôçí TEWL êáé åí ãÝíåé äéáôçñïýí ôçí åëáóôéêüôçôá êáé ôçí åìöÜíéóç ôçò åðéäåñìßäáò. Äéáêñßíïíôáé óå ðáñÜãïíôåò ðïõ Ý÷ïõí õãñïóêïðé-êÝò éäéüôçôåò (õãñïóêïðéõãñïóêïðé-êÝò ïõóßåò, humectants), óå ðáñÜãïíôåò ðïõ ðåñéïñßæïõí ôç äéáäåñìéêÞ áðþëåéá ýäáôïò (öéëìïãåíÞ ðñïúüíôá, occlusives) êáé óå ðá-ñÜãïíôåò ðïõ Ý÷ïõí ìáëáêôéêÝò éäéüôçôåò (ìáëáêôé-êÜ ôçò åðéäåñìßäáò, emollients). á) ÕãñïóêïðéêÝò ïõóßåò Ïé ïõóßåò áõôÝò äñïõí óôçí åðéäåñìßäá ðñïóåë-êýïíôáò íåñü ôüóï áðü ôï ÷üñéï, üóï êáé áðü ôï åîù-ôåñéêü ðåñéâÜëëïí óå óõíèÞêåò áõîçìÝíçò õãñáóßáò Ïé õãñïóêïðéêÝò ïõóßåò ðïõ ÷ñçóéìïðïéïýíôáé åßíáé: 1. Öõóéïëïãéêïß õõäáôéêïß ððáñÜãïíôåò ((Natural Moisturizing FFactors, NNMFs). Ïé ðáñÜãïíôåò áõ-ôïß, üðùò ðñïáíáöÝñèçêå, áðïôåëïýí ôï 30% ôçò êåñáôßíçò êáé óõíéóôïýí ôï êõñéüôåñï õãñüöéëï êáé õãñïóêïðéêü óõóôáôéêü ôçò. Ôï ìåãáëýôåñï ðïóïóôü ôùí NMFs áðïôåëåßôáé áðü åëåýèåñá á-ìéíïîÝá (40%).9ÐñïÝñ÷ïíôáé áðü ôçíðñïöéëáã-Á. ËËÜëëáò, ÃÃ. ×áúäåìÝíïò, ÁÁ. ÊáôóÜìðáò ãñßíç, ðñùôåÀíç ðïõ óõíôßèåôáé áðü ôçí êïêêþäç óôéâÜäá ôçò åðéäåñìßäáò.1 Ïé ðñïóôéèÝìåíïé óôï äÝñìá ìÝóù êáëëõíôéêþí NMFs Ý÷ïõí ðåñéïñé-óìÝíç éêáíüôçôá ðñïóêüëëçóçò óôçí êåñáôßíç êáé ç ðñüóêáéñç, Ýóôù, åëáóôéêüôçôá ðïõ ðñï-óöÝñïõí åîáñôÜôáé êáé áðü ôï ÷ñçóéìïðïéïýìåíï Ýêäï÷ï. Ïé óõíçèÝóôåñá ÷ñçóéìïðïéïýìåíåò ïõ-óßåò ôçò êáôçãïñßáò áõôÞò åßíáé ôï ð ðõñïëëéäïíï-êáñâïîõëéêü ïïîý ((PCA) óå óõãêÝíôñùóç 3-5%, ç ïõñßá óå óõãêåíôñþóåéò êÜôù ôïõ 10% êáé ôï ãá-ëáêôéêü ïïîý éäéáßôåñá ìå ôç ìïñöÞ ôùí áëÜôùí ôïõ óå óõãêåíôñþóåéò 5-14%.1,22 2. Ðïëõüëåò. Åßíáé éäéáßôåñá áðïôåëåóìáôéêÝò õãñï-öéëéêÝò ïõóßåò ëüãù ôïõ ìéêñïý ìïñéáêïý âÜ-ñïõò êáé ôïõ áñéèìïý ôùí õäñïîõëéêþí ïìÜäùí ðïõ äéáèÝôïõí. ÁíÜìåóá óôéò ðïëõüëåò, ðñùôåý-ïõóá èÝóç Ý÷åé ç ãëõêåñüëç óå óõãêÝíôñùóç 3-10%.23Ëéãüôåñï óçìáíôéêÞ åßíáé ç óïñâéôüëç. Ç ðñïðõëåíéêÞ êáé ç íåïðåíèõëåíéêÞ ããëõêüëç äé-åõêïëýíïõí åðéðëÝïí êáé ôç äéåßóäõóç ïõóéþí óôï äÝñìá, ìå óõíéóôþìåíç ðõêíüôçôá ãéá åíõäÜ-ôùóç êÜôù ôïõ 10%.22 3. Ìáêñïìüñéá üðùò ïé ãëõêïæáìéíïãëõêÜíåò, (GAGs, ð.÷. õáëïõñïíéêü ïîý) êáé ïé ðñùôåïãëõ-êÜíåò. Ïé ðáñÜãïíôåò áõôïß ðçêôïìáôïðïéïýíôáé, äåí äéÝñ÷ïíôáé ôï äåñìáôéêü öñáãìü êáé Ý÷ïõí âñá÷åßá åíõäáôéêÞ äñÜóç.24 4. Ôá ËéðïóùìÜôéá áðïôåëïýí öõóáëéäþäåéò ó÷çìá-ôéóìïýò áðü áìößöéëá (õäñüöéëá êáé ëéðüöéëá) ìüñéá ìå ðñþôç ýëç ôá öùóöïëéðßäéá (óüãéá, êñüêïò áõãïý), ôéò óöéããïìõåëßíåò Þ ôç ÷ïëçóôå-ñüëç. Ôá íéïóùìÜôéá áðïôåëïýí íåüôåñåò ìïñöÝò ëéðïóùìáôßùí ôá ïðïßá, Ý÷ïõí ôçí éêáíüôçôá íá äéá÷Ýïíôáé óôéò âáèýôåñåò óôéâÜäåò ôïõ äÝñìá-ôïò.25 5. Ëõïôñüðåò ïõóßåò ìå áìößöéëç äñáóôçñéüôçôá. Ïé êõñéüôåñåò ïõóßåò ôçò êáôçãïñßáò áõôÞò åßíáé ç ëáíïëßíç êáé ôá êåñáìßäéá. Ç ëáíïëßíç ÷ñçóé-ìïðïéåßôáé êõñßùò ùò Ýêäï÷ï êáëëõíôéêþí ìå Ü-ñéóôç ìáëáêôéêÞ äñÜóç áëëÜ ðåñéïñéóìÝíç éêá-íüôçôá äéåßóäõóçò ëüãù ôïõ ìéêñïý öÜóìáôïò äéÜ÷õóçò. Ôá êåñáìßäéá áðïôåëïýí öõóéïëïãéêÜ óõóôáôéêÜ ôùí ëéðéäßùí ôçò åðéäåñìßäáò, äéáêñß-íïíôáé óå Ýîé ïìÜäåò êáé åßíáé ï ðáñÜãïíôáò "êëåéäß" ãéá ôçí åíõäÜôùóç ôïõ öõóéïëïãéêïý äÝñìáôïò.26 â) ÖéëìïãåíÞ ðñïúüíôá Ôá ðñïúüíôá ôçò êáôçãïñßáò áõôÞò äñïõí êõñßùò äçìéïõñãþíôáò õäñüöïâï áðïöñáêôéêü ëéðéäéêü öñáãìü (öéëì) åðÜíù áðü ôçí åðéäåñìßäá êáé åðé-ðëÝïí åíéó÷ýïõí ôç óõíï÷Þ ôùí åðéäåñìéäéêþí êå-ñáôéíïêõôôÜñùí. ÔåëéêÜ, åðéôõã÷Üíïõí ôç ìåßùóç ôçò äéáäåñìéêÞò áðþëåéáò ýäáôïò (TEWL).22 Ç ìïñöÞ ìå ôçí ïðïßá óõíÞèùò ÷ïñçãïýíôáé åß-íáé áõôÞ ôïõ ãáëáêôþìáôïò ëáäéïý óå íåñü (o/w). ÌåôÜ ôçí åîÜôìéóç ôçò õãñÞò öÜóçò ðáñáìÝíåé ç å-ëáéþäçò, ç ïðïßá áðïôåëåßôáé áðü: 1. ÕäñïãïíÜíèñáêåò, ìå óçìáíôéêüôåñï åêðñüóùðï ôç âáæåëßíç, ç ïðïßá åßíáé êáé ï ðëÝïí áðïôåëå-óìáôéêüò ðáñÜãïíôáò ôçò êáôçãïñßáò áõôÞò åðé-ôõã÷Üíïíôáò ìåßùóç ôçò TEWL óå ðïóïóôü ìÝ÷ñé êáé ðÜíù áðü 98%.27 2. ÖõóéêÜ ÝÝëáéá, ðëïýóéá óå ðïëõáêüñåóôá ëéðáñÜ ïîÝá22 3. ËéðáñÝò ááëêïüëåò3 4. Êçñïß26 5. Ëáíïëßíç, óõ÷íÜ ÷ñçóéìïðïéïýìåíç ïõóßá ðïõ áðïôåëåß ìßãìá åóôÝñùí, äéåóôÝñùí êáé õäñïîõå-óôÝñùí ìåãÜëïõ ìïñéáêïý âÜñïõò êáé ç ïðïßá, ü-ðùò ðñïáíáöÝñèçêå åìöáíßæåé êáé õãñïóêïðéêÝò éäéüôçôåò. 6. Óéëéêüíç, ç ïðïßá åßíáé éäéáßôåñá ÷ñÞóéìç ùò óôõðôéêü ìáëáêôéêü óôá ëéðáñÜ äÝñìáôá.22 ÓÞìåñá, õðÜñ÷ïõí äéáèÝóéìá êáé ôá íåüôåñá ôñé-ðëÜ ãáëáêôþìáôá ìå äéðëÞ ãáëáêôùìáôïðïßçóç (o/w/o, w/o/w), ôá ïðïßá ðñïóöÝñïõí õøçëüôåñï âáèìü ðñïóôáóßáò áðü ôç äéáäåñìéêÞ áðþëåéá ýäá-ôïò.26 Ç óçìáóßá ôïõ ëéðéäéêïý öéëì óôçí "åíõäÜôùóç" ôçò åðéäåñìßäáò öáßíåôáé áðü ôï ãåãïíüò üôé ôá ëéðá-ñÜ äÝñìáôá Ý÷ïõí ôç éêáíüôçôá íá óõãêñáôïýí ðå-ñéóóüôåñï íåñü. Áõôü ðñïêýðôåé êáé áðü ôá ó÷åôéêÜ êáëÜ áðïôåëÝóìáôá ðïõ åðéôõã÷Üíïíôáé ìå ôç ÷ñÞóç ôùí êñåìþí ðïõ ðåñéÝ÷ïõí äåûäñïåðéáíäñïóôåñüíç (DEHA), ç ïðïßá áöïý ìåôáâïëéóôåß äéåãåßñåé ôçí ðáñáãùãÞ óìÞãìáôïò áðü ôïõò óìçãìáôïãüíïõò áäÝ-íåò. Óôçí ðñáãìáôéêüôçôá, üìùò, äåí âñÝèçêå íá õ-ðÜñ÷åé óõó÷Ýôéóç áíÜìåóá óôç äñáóôçñéüôçôá ôùí óìçãìáôïãüíùí áäÝíùí êáé ôçí ðáñïõóßá îçñïý äÝñ-ìáôïò. ÅîÜëëïõ, ç öüñìïõëá ðáñáóêåõÞò ôùí öçìé-óìÝíùí êéíÝæéêùí åíõäáôéêþí êñåìþí ðåñéëáìâÜíåé êõñßùò ëéðáñÝò ïõóßåò, üðùò öùóöïëéðßäéá, óöéããï-ìõåëßíåò, ãëõêïóöéããïëéðßäéá, êåñáìßäéá, ôñéãëõêå-ñßäéá, åëåýèåñåò óôåñüëåò êáé ëéðáñÜ ïîÝá. ã) ÌáëáêôéêÜ ôçò åðéäåñìßäáò Ïé ðáñÜãïíôåò ôçò êáôçãïñßáò áõôÞò âïçèïýí ôçí åðéäåñìßäá íá åßíáé åëáóôéêÞ, áðáëÞ êáé ëåßá. Äñïõí ãåìßæïíôáò ôá áíáôïìéêÜ êåíÜ ðïõ äçìéïõñ-ãïýíôáé áðü ôçí åëáôôùìáôéêÞ áðüðôùóç ôùí êåñáôé-ÅÅ ËË ËË ÇÇ ÍÍ ÉÉ ÊÊ ÇÇ ÅÅ ÐÐ ÉÉ ÈÈ ÅÅ ÙÙ ÑÑ ÇÇ ÓÓ ÇÇ ÄÄ ÅÅ ÑÑ ÌÌ ÁÁ ÔÔ ÏÏ ËË ÏÏ Ãà ÉÉ ÁÁ ÓÓ ÁÁ ÖÖ ÑÑ ÏÏ ÄÄ ÉÉ ÓÓ ÉÉ ÏÏ ËË ÏÏ Ãà ÉÉ ÁÁ ÓÓ
íïêõôôÜñùí, Ý÷ïõí üìùò åðßäñáóç êáé óôç ëåéôïõñ-ãßá ôïõ öñáãìïý êåñáôßíçò (öéëìïãåíÞò äñÜóç).26 Óçìáíôéêüôåñïé ðáñÜãïíôåò ôçò êáôçãïñßáò áõôÞò åßíáé: 1. Ðïëõáêüñåóôá ëëéðáñÜ ïïîÝá ((PUFA), ìå êõñéüôå-ñïõò åêðñïóþðïõò ôï ëéíïëåúêü êáé ôï ëéíïëåíé-êü ïïîý.28 2. ËéðáñÜ ïïîÝá ììáêñÜò ááëýóïõ, áêüñåóôá óôéò èÝ-óåéò ù3 êáé ù6 (ðñïóôáãëáíäßíåò).29 Ïé ðáñÜãïíôåò áõôïß åßíáé éäéáßôåñá ÷ñÞóéìïé óôçí áíôéìåôþðéóç ôïõ åíäïãåíïýò êáé ôïõ åðßêôçôïõ îçñïý äÝñìáôïò êáèþò åðßóçò êáé ôïõ ìåôåììçíï-ðáõóéáêïý îçñïý äÝñìáôïò.28
33.. ÅÅÐ
ÐÉÉË
ËÏ
ÏÃÃÇ
Ç ÔÔÏ
ÏÕÕ ÊÊÁ
ÁÔÔÁ
ÁË
ËË
ËÇ
ÇË
ËÏ
ÏÕÕ
Ð
ÐÑÑÏ
ÏÚÚÏ
ÏÍÍÔÔÏ
ÏÓÓ ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
ÐñÝðåé íá ôïíéóôåß üôé ôá äéáèÝóéìá óôï åìðüñéï ðñïúüíôá ìðïñåß íá ðåñéÝ÷ïõí ðåñéóóüôåñïõò áðü Ý-íáí ðáñÜãïíôåò áðü áõôïýò ðïõ ðñïáíáöÝñèçêáí êáé êáèÝíá áðü áõôÜ ðåñéÝ÷åé êáé êÜðïéï Þ êÜðïéá Ýêäï÷á. Ç áíÜìéîç ðáñáãüíôùí äéáöïñåôéêþí êáôç-ãïñéþí ìðïñåß íá Ý÷åé óõíåñãéêÞ äñÜóç êáé ôá Ýêäï-÷á ðïõ ÷ñçóéìïðïéïýíôáé åßíáé äõíáôü íá åðçñåÜ-óïõí ôç óôáèåñüôçôá êáé åí ãÝíåé ôéò öáñìáêïêéíçôé-êÝò êáé öáñìáêïäõíáìéöáñìáêïêéíçôé-êÝò éäéüôçôåò ôùí åíåñãþí óõ-óôáôéêþí. Ãéá ðáñÜäåéãìá, ç áíÜìåéîç ìéáò åöõãñá-íôéêÞò ïõóßáò ìå ìéá Üëëç ìå öéëìïãåíÞ äñÜóç Ý÷åé óõíÞèùò åõåñãåôéêüôåñá áðïôåëÝóìáôá óôçí áíôéìå-ôþðéóç ôïõ îçñïý äÝñìáôïò áðü üôé ç ìïíïèåñáðåßá ìå Ýíáí áðü ôïõò äõï ðáñÜãïíôåò. ÅðéðëÝïí, ç èåñá-ðåßá ðïõ èá åðéëåãåß èá ðñÝðåé íá åßíáé åîáôïìéêåõ-ìÝíç, áíÜëïãá ôüóï ìå ôïí ôýðï ôïõ äÝñìáôïò (ëéðá-ñü, öõóéïëïãéêü, îçñü), üóï êáé ìå ôï åðéäéùêüìåíï áðïôÝëåóìá (ð.÷. üôáí ï óôü÷ïò åßíáé ç âåëôßùóç ôçò ðëáóôéêüôçôáò ôïõ äÝñìáôïò, ôüôå ðñïôåßíïíôáé óêåõ-Üóìáôá ðëïýóéá óå ëéðßäéá30). ÔÝëïò, èá ðñÝðåé óå êÜèå ðåñßðôùóç ðïõ åßíáé åöéêôü íá áðïöåýãïíôáé óêåõÜóìáôá ðïõ ðåñéÝ÷ïõí åñåèéóôéêÜ óõóôáôéêÜ.44.. ÃÃÅÅÍÍÉÉÊÊÅÅÓÓ Ï
ÏÄÄÇ
ÇÃÃÉÉÅÅÓÓ ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
Ïé ðëÝïí óçìáíôéêÝò ïäçãßåò ãéá ôçí ðåñéðïßçóç ôïõ îçñïý äÝñìáôïò ðåñéëáìâÜíïõí: • ÁðïöõãÞ áóâåóôïý÷ïõ íåñïý, ÷ñÞóç ìç óáðù-íïý÷ùí êáèáñéóôéêþí. • Êáëü êáé ðñïóåêôéêü îÝðëõìá ìå ÷ëéáñü ç êñýï íåñü. • ÓôÝãíùìá ôïõ äÝñìáôïò ÷ùñßò ôñßøéìï. Ðñïôåßíôáé ç åëáöñÜ óðüããéóç êáé åíþ ôï äÝñìá åßíáé å-ëáöñÜ âñåãìÝíï ç åöáñìïãÞ ëéðéäéêþí ïõóéþí (ð.÷. babyoil o/w). • ÊáôáíÜëùóç ôïõëÜ÷éóôïí 1,5 ëßôñïõ íåñïý çìå-ñçóßùò. • ÁðïöõãÞ éó÷õñþí èåñìéêþí êáé çëéáêþí åñåèé-óìþí. • ÄéáôÞñçóç õãñïý ðåñéâÜëëïíôïò ìå õãñáíôÞñåò Þ ïéêéáêÜ öõôÜ.55.. ÅÅÍÍÕÕÄÄÁ
ÁÔÔÙ
ÙÓÓÇ
Ç ÔÔÏ
ÏÕÕ ÄÄÅÅÑÑÌ
ÌÁ
ÁÔÔÏ
ÏÓÓ ÓÓÔÔÁ
Á
Ð
ÐÁ
ÁÉÉÄÄÉÉÁ
Á ÊÊÁ
ÁÉÉ ÔÔÏ
ÏÕÕÓÓ Ç
ÇË
ËÉÉÊÊÉÉÙ
ÙÌ
ÌÅÅÍÍÏ
ÏÕÕÓÓ––––––––––––––––––––
Ôï äÝñìá ïñéóìÝíùí ðëçèõóìéáêþí ïìÜäùí ÷ñåéÜæåôáé éäéáßôåñç áíôéìåôþðéóç. Áíôßèåôá ìå üôé ìåñéêïß ðéóôåýïõí, ç åðéäåñìßäá ôùí ðáéäéþí äéáèÝôåé ìéêñüôåñåò ðïóüôçôåò íåñïý êáé öõóéïëïãéêþí õäáôéêþí ðáñáãüíôùí (NMFs) áðü üôé ôùí åíçëßêùí. Åßíáé åðïìÝíùò áðáñáßôçôç ç áðï-öõãÞ åñåèéóìïý ôïõ äÝñìáôïò ìå éó÷õñÜ óáðïýíéá êáé åðéâÜëëåôáé ç ôáêôéêÞ ÷ñÞóç åíõäáôéêþí êñå-ìþí. Ç ðåñéðïßçóç ôïõ äÝñìáôïò ôùí çëéêéùìÝíùí á-ðïêôÜ ïëïÝíá êáé ìåãáëýôåñç óçìáóßá, êáèþò áõôÞ ç çëéêéáêÞ ïìÜäá áõîÜíåôáé óõíå÷þò êáé õðïëïãßæå-ôáé üôé óå ìåñéêÜ ÷ñüíéá èá áðïôåëåß ôï 1/3 ôïõ ðëç-èõóìïý. Ôï äÝñìá ôùí çëéêéùìÝíùí åìöáíßæåé öõ-óéïëïãéêÜ åðßðåäá äéáäåñìéêÞò áðþëåéáò ýäáôïò (TEWL), áëëÜ ìåéùìÝíç äåñìáôéêÞ åíõäÜôùóç, êá-èþò åßíáé ëåðôüôåñï êáé ðåñéÝ÷åé ëéãüôåñá êåñáìß-äéá. Óõíåðþò, ç éêáíüôçôá áíáóôñïöÞò ôçò áëêáëé-íïðïßçóçò åßíáé ìåéùìÝíç óôï äÝñìá ôùí çëéêéùìÝ-íùí. Ãéá ôï ëüãï áõôü èá ðñÝðåé íá ÷ñçóéìïðïéïý-íôáé áíôéóÜðùíåò Þ óáðïýíéá ìå ãëõêåñüëç êáé ëé-ðáñÜ ïîÝá, Þ åöüóïí áõôÜ äå ãßíïíôáé áíåêôÜ, óçìá-íôéêÞ âïÞèåéá ðñïóöÝñåé ç ÷ñÞóç ëåðôïý ëéðéäéêïý öéëì ìåôÜ ôï ðëýóéìï. Ç åöáñìïãÞ óìçãìáôéêþí ëé-ðéäßùí óôï áðïëéðéäùìÝíï äÝñìá Ý÷åé äéáðéóôùèåß üôé äå âåëôéþíåé ôç äéáôáñá÷èåßóá ëåéôïõñãßá êáôá-êñÜôçóçò íåñïý. Áíôßèåôá, ç åöáñìïãÞ êåñáìéäßùí åðéöÝñåé áíÜíçøç ôçò óõíåêôéêÞò ëåéôïõñãßáò ôçò å-ðéäåñìßäáò.ÂÂÉÉÂÂË
ËÉÉÏ
ÏÃÃÑÑÁ
ÁÖ
ÖÉÉÁ
Á––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
1. Ìïõëïðïýëïõ-Êáñáêßôóïõ Ê, Ñçãüðïõëïò Ä, Óôñáôçãüò É.Ä.. ÅíõäÜôùóç. In: Ìïõëïðïõëïõ-Êáñáêßôóïõ Ê, Ñçãü-ðïõëïò Ä, Óôñáôçãüò É.Ä.(eds) ÊáëëõíôéêÜ. ÓõóôáôéêÜ êáé Ôüìïò 2200, Ôåý÷ïò 22, AAððññßßëëééïïòò - ÉÉïïýýííééïïòò 22000099 ÅÍÍÕÕÄÄÁÁÔÔÙÙÓÓÇÇ. ÌÌÕÕÈÈÏÏÓÓ ÊÊÁÁÉÉÐÑÑÁÁÃÃÌÌÁÁÔÔÉÉÊÊÏÏÔÔÇÇÔÔÁÁÁ. ËËÜëëáò, ÃÃ. ×áúäåìÝíïò, ÁÁ. ÊáôóÜìðáò
ÅöáñìïãÝò. Åêäüóåéò ÂÞôá, 2ç Ýêäïóç, ÁèÞíá, 1998, óåë. 194-196, 598-600.
2. Vogel CA, Balkrishnan R, Fleischer AB, Cayce KA, Feld-man SR. Over-the-counter topical skin products -- a com-mon component of skin disease management. Cutis 2004; 74:55-67.
3. Lynde CW. Moisturizers: what they are and how they work. Skin Therapy Lett 2001; 6:3-5.
4. Rawlings AV, Harding CR. Moisturization and skin barri-er function. Dbarri-ermatol Thbarri-er. 2004; 17: 43-8 (Review) 5. Johnson AW. Cosmeceuticals: Function and the skin
barri-er. In: Draelos ZD, (eds). Procedures in cosmetic der-matology series: cosmeceuticals. 2005, 1st ed. Philadel-phia: Elsevier, 97-102.
6. Segre JA. Epidermal barrier formation and recovery in skin disorders. J Clin Invest. 116(5):1150-8. Review. (2006 May)
7. ×áúäåìÝíïò Ã, ×ñéóôïöïñßäçò Ð, ÊáñáêáôóÜíçò Ã, êáé óõí. ÏëïóùìáôéêÞ óýíôïìç åðÜëåéøç áíèñáëßíçò óôçí Øùñßáóç. Èåñáðåßá óôï óðßôé. Åëë. Åðéè. Äåñì. Áöñ 1991, 2:263-7.
8. Makrantonaki E, Zouboulis CC. Molecular mechanisms of skin aging: state of the art. Ann NY Acad Sci 2007; 1119: 40-50.
9. Marty JP. NMF and cosmetology of cutaneous hydration. Ann Dermatol Venereol 2002; 129:131-6.
10. Pinsky PM, van Osdol WW. Multiscale modeling framework of transdermal drug delivery. Ann Biomed Eng. 2009; 37:1217-29.
11. Hadgraft J, Lane ME. Transepidermal water loss and skin site: a hypothesis. Int J Pharm. 2009; 373:1-3.
12. Pinnagoda J, Tupker RA, Agner T, Serup J. Guidelines for transepidermal water loss (TEWL) measurement. A re-port from the Standardization Group of the European So-ciety of Contact Dermatitis. Contact Dermatitis. 1990; 22:164-78.
13. Rogiers V, EEMCO Group. EEMCO guidance for the as-sessment of transepidermal water loss in cosmetic sci-ences. Skin Pharmacol Appl Skin Physiol. 2001; 14:117-28. 14. Serup J. Bioengineering and the skin: from standard er-ror to standard operating procedure. Review. Acta Derm Venereol Suppl (Stockh). 1994; 185:5-8.
15. Shah JH, Zhai H, Maibach HI. Comparative evaporimetry in man. Skin Res Technol. 2005; 11:205-8.
16. Pittet JC, Beau P. Biophysical measurement of cutaneous
hydration in vivo Review. Ann Dermatol Venereol. 2002; 129:123-30.
17. Tagami H. Functional characteristics of the stratum corneum in photoaged skin in comparison with those found in intrinsic aging. Review. Arch Dermatol Res. 2008; 300:S1-6.
18. Davies A. Management of dry skin conditions in older people. Review. Br J Community Nurs. 2008; 13:250, 252, 254-7.
19. Singh F, Rudikoff D. HIV-associated pruritus: etiology and management. Am J Clin Dermatol. 2003; 4:177-188. 20. Ahuja A, Land K, Barnes CJ. Atopic dermatitis. South
Med J. 2003; 96:1068-72.
21. Summers RS, Summers B, Chandar P, Feinberg C, Gurskey R, Rawlings AV. The effect of lipids with and without humectant on skin xerosis. J Soc Cosmet Chemists 1996; 47:39.
22. Kraft JN, Lynde CW. Moisturizers: what they are and a practical approach to product selection. Skin Therapy Lett. 2005; 10:1-8.
23. Fluhr JW, Darlenski R, Surber C. Glycerol and the skin: holistic approach to its origin and functions. Br J Der-matol. 2008; 159:23-34.
24. Weindl G, Schaller M, Schafer-Korting M, Korting HC. Hyaluronic acid in the treatment and prevention of skin diseases: molecular biological, pharmaceutical and clinical aspects. Skin Pharmacol Physiol. 2004; 17:207-13. 25. Schmid MH, Korting HC. Liposomes for atopic dry skin:
the rationale for a promising approach. Clin Investig. 1993; 71:649-53.
26. Machado M, Bronze MR, Ribeiro H. New cosmetic emul-sions for dry skin. J Cosmet Dermatol. 2007; 6:239-42. 27. Loden M. Role of topical emollients and moisturizers in
the treatment of dry skin barrier disorders. Am J Clin Dermatol. 2003; 4:771-88.
28. Loden M, Andersson AC. Effect of topically applied lipids on surfactant-irritated skin. Br J Dermatol 1996; 134:215-20.
29. Mao-Qiang M, Brown BE, Wu-Pong S, Feinglod KR, Elias PM. Exogenous non-physiologic vs physiologic lipids. Di-vergent mechanisms for correction of permeability barri-er dysfunction. Arch Dbarri-ermatol 1995; 131:809-16. 30. Jemec GB, Wulf HC. Correlation between the greasiness
and the plasticizing effect of moisturizers. Acta Derm Venereol 1999; 79:115-7. ÅÅ ËË ËË ÇÇ ÍÍ ÉÉ ÊÊ ÇÇ ÅÅ ÐÐ ÉÉ ÈÈ ÅÅ ÙÙ ÑÑ ÇÇ ÓÓ ÇÇ ÄÄ ÅÅ ÑÑ ÌÌ ÁÁ ÔÔ ÏÏ ËË ÏÏ Ãà ÉÉ ÁÁ ÓÓ ÁÁ ÖÖ ÑÑ ÏÏ ÄÄ ÉÉ ÓÓ ÉÉ ÏÏ ËË ÏÏ Ãà ÉÉ ÁÁ ÓÓ Áëëçëïãñáößá: Ã. ××áéäåìÝíïò Íïóïêïìåßï Áöñïäéóßùí êáé Äåñìôéêþí Íüóùí Èåóóáëïíßêçò Äåëöþí 124, 54643 Èåóóáëïíßêç Å-mail: [email protected]
ÅÅÉÉÓÓÁ
ÁÃÃÙ
ÙÃÃÇ
Ç ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
Ôï óýíäñïìï Olmsted ðåñéãñÜöçêå ãéá ðñþôç öïñÜ áðü ôïí Olmsted ôï 1927 ùò ìéá óðÜíéá äéáôá-ñá÷Þ êåñáôéíïðïßçóçò, ç ïðïßá åìöáíßæåôáé êáôÜ ôç ãÝííçóç Þ êáôÜ ôçí ðñþéìç íçðéáêÞ çëéêßá. ×áñá-êôçñßæåôáé áðü õðåñêåñáôùóéêÝò ðëÜêåò ãýñù áðü ôéò öõóéêÝò ïðÝò ôïõ óþìáôïò (óôïìáôéêÞ êïéëüôçôá, ðñùêôüò) êáé áðü áìöïôåñüðëåõñåò õðåñêåñáôþóåéò ðáëáìþí - ðåëìÜôùí. ÁõôÜ åßíáé ôá êýñéá ÷áñáêôç-ñéóôéêÜ ôïõ óõíäñüìïõ. ¸÷ïõí ðåñéãñáöåß êáé Üëëá äåñìáôéêÜ êëéíéêÜ ÷áñáêôçñéóôéêÜ üðùò äéÜ÷õôç á-ëùðåêßá, ëåõêïðëáêßá óôïìáôéêÞò êïéëüôçôáò, ïíõ-÷ïäõóôñïößá, ðáñáìïñöþóåéò äáêôýëùí, èõëáêéêÝò õðåñêåñáôùóéêÝò ãñáììþóåéò, õðåñßäñùóç ðáëáìþí ðåëìÜôùí, áðïõóßá íåïãéëþí ïäüíôùí, ÷ñüíéáâëå-Óýíäñïìï O
Olmsted: Á
Áíáóêüðçóç óóôç ââéâëéïãñáößá
åð’ ååõêáéñßá ååíüò ððåñéóôáôéêïý
Âïóõíéþôç Â.
ÊïóìáäÜêç Ì.
ÔÜãêá Á.
Êáôóáñïý Á.
Ðáéäï-Äåñìáôïëïãéêü ÔìÞìá, Á´ ÐáíåðéóôçìéáêÞ ÊëéíéêÞ Äåñìáôéêþí êáé Áöñïäéóßùí Íüóùí, Íïóïêïìåßï “Á. Óõããñüò”, ÁèÞíá Ôï óýíäñïìï Olmsted áðïôåëåß ìéá óðÜíéá äéáôáñá÷Þ êåñáôéíïðïßçóçò ðïõ ÷áñáêôçñßæåôáé áðü ôï óõíäõáóìü õðåñêåñáôùóéêþí ðëáêþí ãýñù áðü ôéò öõóéêÝò ïðÝò ôïõ óþìáôïò êáé õðåñêåñáôþóåéò ðáëáìþí- ðåëìÜôùí. Ôá ÷áñáêôçñéóôéêÜ áõôÜ áðïôåëïýí ôá êýñéá êëéíéêÜ óç-ìåßá ôïõ óõíäñüìïõ, áëëÜ óõíõðÜñ÷ïõí êáé äåõôåñåýïíôá êëéíéêÜ ÷áñáêôçñéóôéêÜ, üðùò áëùðåêßá, ëåõêïðëáêßá óôïìáôéêÞò êïéëüôçôáò, ïíõ÷ïäõóôñïößá êáé ðáñáìüñöùóç äáêôýëùí ê.á. Ðñüêåéôáé ãéá åíäéáöÝñïõóá ðåñßðôùóç ðåñéóôáôéêïý óõíäñüìïõ Olmsted, óôçí ïðïßá õðÜñ÷ïõí ôá êý-ñéá ÷áñáêôçñéóôéêÜ ôïõ óõíäñüìïõ áëëÜ êáé êáèïëéêÞ áëùðåêßá, ïíõ÷ïäõóôñïößá, ìåéùìÝíç óùìáôéêÞ áíÜðôõîç êáèþò êáé é÷èõáóéüìïñöåò âëÜâåò. Ãßíåôáé áíáóêüðçóç ôùí 44 ðåñéóôáôéêþí ðïõ õðÜñ÷ïõí óôç äéåèíÞ âéâëéïãñáößá.Ðåñßëçøç
Eëë. Åðéè. Äåñì. Áöñ. 2200::22 9977-110022,, 2009A í á ó ê ü ð ç ó ç
Olmsted syndrome is a rare keratinization disorder characterized by the com-bination of periorificial keratotic plaques and bilateral palmoplantar keratoderma. Additionally other clini-cal features such as alopecia, oral leukokeratosis, onychodystrophy and digital constriction, are also noted.
We present a case of Olmsted syndrome with the major features of the syndrome and alopecia univer-salis, onychodystrophy, growth retardation and ichthyosiform lesions.
Summary
ËÅÅÎÎÅÅÉÉÓÓ ÅÅÕÕÑÑÅÅÔÔÇÇÑÑÉÉÏÏÕÕ• Óýíäñïìï Olmsted, äéáôáñá÷Þ êåñáôéíïðïßçóçò, õðåñêåñÜôùóç ðáëáìþí-ðåëìÜôùí
KEEYY WWOORRDDSS• Olmsted syndrome, keratinization disorder, palmoplantar keratoderma
Ï
Ïllm
msstteedd SSyynnddrroom
mee:: RReevviieew
w ooff tthhee LLiitteerraattuurree aanndd aann IInntteerreessttiinngg CCaassee RReeppoorrtt
Â. Âïóõíéþôç, ÌÌ. ÊÊïóìáäÜêç, ÁÁ. ÔÔÜãêá, ÁÁ. Êáôóáñïý öáñßôéäá êáé óõóôçìáôéêÜ üðùò ç ðñùôïðáèÞò óêëçñõíôéêÞ ÷ïëáããåéßôéäá, õðïëåéðüìåíç íïçôéêÞ êáé óùìáôéêÞ áíÜðôõîç ê.á.1-7 ÐáñïõóéÜæïõìå Ýíá ðåñéóôáôéêü ìå óýíäñïìï Olmsted, ìå êáèïëéêÞ áëùðåêßá, é÷èõáóéüìïñöåò âëÜâåò, èõëáêéêÝò õðåñêåñáôùóéêÝò ãñáììþóåéò êáé õðïëåéðüìåíç óùìáôéêÞ áíÜðôõîç êáé ãßíåôáé áíá-óêüðçóç ôùí 44 ðåñéóôáôéêþí ôçò äéåèíïýò âéâëéï-ãñáößáò, äßíïíôáò Ýìöáóç óôç ðïëëáðëüôçôá ôùí êëéíéêþí ÷áñáêôçñéóôéêþí ôïõ óõíäñüìïõ.
Ð
ÐÁ
ÁÑÑÏ
ÏÕÕÓÓÉÉÁ
ÁÓÓÇ
Ç Ð
ÐÅÅÑÑÉÉÓÓÔÔÁ
ÁÔÔÉÉÊÊÏ
ÏÕÕ ––––––––––––––––––––––––––––––––––––
Áãüñé 5 åôþí, ÊõðñéáêÞò êáôáãùãÞò, ðñïóÞëèå óôï Ðáéäï-äåñìáôïëïãéêü ÔìÞìá ôïõ íïóïêïìåßïõ ôï 2006 ìå êáèïëéêÞ áëùðåêßá êáé õðåñêåñáôùóé-êÝò âëÜâåò. Óýìöùíá ìå ôï éáôñéêü éóôïñéêü, åðñüêåéôï ãéá Ý-íá ðñüùñï íåïãíü, ìå ìåéùìÝíç åíäïìçôñéêÞ áíÜ-ðôõîç, 33 åâäïìÜäåò êõÞóåùò, âÜñïò ãåííÞóåùò 1410 ãñáì. êáé Apgar score 8195, áðü õãéåßò ãïíåßò ìå áñíçôéêü éóôïñéêü áéìïìéîßáò. Ç ìçôÝñá ôïõ åß÷å áñíçôéêü éóôïñéêü áõôüìáôùí áðïâïëþí. Äåí õðÞñ-÷å ðáñüìïéï ðåñéóôáôéêü óå êÜðïéï ìÝëïò ôçò ïéêï-ãÝíåéáò. Ç íüóïò Üñ÷éóå êáôÜ ôç ãÝííçóç, ìå áíáöåñüìå-íï åîÜíèçìá óå üëï ôï óþìá êáé êáèïëéêÞ áëùðå-êßá. Óôçí çëéêßá ôùí 9 ìçíþí åìöÜíéóå õðåñêåñáôþ-óåéò êáé ñùãìÝò óôá ÷åßëç, êõñßùò óôéò ãùíßåò ôïõ óôüìáôïò, ðñùêôßôéäá êáé õðåñêåñÜôùóç ôçò ïíõ÷é-áßáò ðëÜêáò, é÷èõáóéüìïñöåò âëÜâåò óôç ñÜ÷ç, á-ðïëÝðéóç ôçò éíéáêÞò ðåñéï÷Þò êáé èõëáêéêÝò õðåñ-êåñáôùóéêÝò âëÜâåò óôá Üíù êáé êÜôù Üêñá, êõñßùò óôá ãüíáôá êáé óôïõò áãêþíåò. 1çç Åðßßóóêåøçç ÊáôÜ ôçí 1çêëéíéêÞ åîÝôáóç, óôçí çëéêßá ôùí 5 å-ôþí ï áóèåíÞò ðáñïõóßáæå êáèïëéêÞ áëùðåêßá. Åì-öÜíéæå óáöþò ðåñéãåãñáììÝíåò õðåñêåñáôùóéêÝò ðëÜêåò ðåñéóôïìáôéêÜ, óôéò ðáëÜìåò-ðÝëìáôá (Åéêü-íá 1, 2, 3), ìáó÷áëéáßåò êïéëüôçôåò, ãëïõôïýò áëëÜ êáé óôçí êáôþôåñç ðëÜãéá êïéëéáêÞ êáé ïóöõúêÞ ÷þ-ñá Üìöù, êáèþò êáé õðåñêå÷þ-ñáôùóéêÝò èõëáêéêÝò ãñáììþóåéò óôïõò áãêþíåò êáé óôá ãüíáôá (êáìðôé-êÝò êáé åêôáôé(êáìðôé-êÝò åðéöÜíåéåò). ÕðÞñ÷áí âáèéÝò åðþ-äõíåò ñùãìÝò óôéò ðáëÜìåò, óôá ðÝëìáôá êáèþò êáé óôá ÷åßëç. Åðßóçò ðáñáôçñÞèçêå äéáóôïëÞ ôùí åðé-öáíåéáêþí öëåâþí ôïõ êñáíßïõ êáé åñõèñüôçôá âëå-öÜñùí. Ôá íý÷éá Üíù êáé êÜôù Üêñùí ðáñïõóßáæáí äõóôñïößá êáé õðïíý÷éá õðåñêåñÜôùóç (Åéêüíá 1). ÐáñÜëëçëá ðáñáôçñÞèçêå ëåðéäþäåò åîÜíèçìá óôç ñÜ÷ç êáé éíéáêÞ ðåñéï÷Þ üðùò óå é÷èõóéïåéäåßò äåñ-ìáôïðÜèåéåò. Ôá äüíôéá Þôáí öõóéïëïãéêÜ. Ðáñïõ-óßáæå õðïëåéðüìåíç óùìáôéêÞ áíÜðôõîç, áëëÜ öõ-óéïëïãéêÞ øõ÷ïêéíçôéêÞ åîÝëéîç. Ï áóèåíÞò áíôéìåôùðßóôçêå ìå ôïðéêÜ óêåõÜóìá-ôá óáëéêõëéêïý ïîÝïò 5%, êáé ïõñßáò 10% ãéá ôéò õ-ÅÅ ËË ËË ÇÇ ÍÍ ÉÉ ÊÊ ÇÇ ÅÅ ÐÐ ÉÉ ÈÈ ÅÅ ÙÙ ÑÑ ÇÇ ÓÓ ÇÇ ÄÄ ÅÅ ÑÑ ÌÌ ÁÁ ÔÔ ÏÏ ËË ÏÏ Ãà ÉÉ ÁÁ ÓÓ ÁÁ ÖÖ ÑÑ ÏÏ ÄÄ ÉÉ ÓÓ ÉÉ ÏÏ ËË ÏÏ Ãà ÉÉ ÁÁ ÓÓ Åéêüíá 11 –– ÕðåñêåñáôùóéêÝò ðëÜ-êåò êáé ñùãìÝò ðáëáìþí - õðåñ-êåñÜôùóç ïíý÷ùí.Ôüìïò 2200, Ôåý÷ïò 22, AAððññßßëëééïïòò - ÉÉïïýýííééïïòò 22000099 ÓÕÕÍÍÄÄÏÏÑÑÌÌÏÏOLLMMSSTTEEDD: ÁÁÍÍÁÁÓÓÊÊÏÏÐÐÇÇÓÓÇÇ ÓÓÔÔÇÇÂÉÉÂÂËËÉÉÏÏÃÃÑÑÁÁÖÖÉÉÁÁ ÅÅÐÐ’ ÅÅÕÕÊÊÁÁÉÉÑÑÉÉÁÁ ÅÅÍÍÏÏÓÓÐÅÅÑÑÉÉÓÓÔÔÁÁÔÔÉÉÊÊÏÏÕÕ ðåñêåñáôþóåéò ðáëáìþí - ðåëìÜôùí êáé ìáëáêôéêÜ ãéá ôéò õðüëïéðåò âëÜâåò êáèþò êáé éäéáßôåñç ðåñé-ðïßçóç ôùí Üêñùí áðü åéäéêïýò. 2çç Åðßßóóêåøçç Ï áóèåíÞò åðáíåîåôÜóôçêå óå íÝá åðßóêåøÞ ôïõ óôçí ÅëëÜäá ìåôÜ 2 ðåñßðïõ ÷ñüíéá. ÊáôÜ ôï äéÜ-óôçìá áõôü õðÞñ÷å ôçëåöùíéêÞ åðéêïéíùíßá ìå ôç ìçôÝñá ôïõ áóèåíïýò. ÊáôÜ ôçí åðßóêåøç áõôÞ, ëüãù ôçò óõíå÷ïýò ÷ñÞóçò ôùí ôïðéêþí óêåõáóìÜôùí åß-÷áí ìåéùèåß óå áñêåôÜ ìåãÜëï âáèìü ïé õðåñêåñá-ôùóéêÝò ðëÜêåò ãýñù áðü ôï óôüìá êáèþò êáé ïé é-÷èõáóéüìïñöåò âëÜâåò óôç ñÜ÷ç êáé óôçí éíéáêÞ ðå-ñéï÷Þ. Ïé õðåñêåñáôþóåéò ðáëáìþí-ðåëìÜôùí Þôáí Ýíôïíåò êáé óáöþò ðåñéãåãñáììÝíåò. Ïé õðåñêåñáôù-óéêÝò èõëáêéêÝò ãñáììþóåéò Üíù êáé êÜôù Üêñùí Þ-ôáí åðßóçò åìöáíåßò. Ï áóèåíÞò åðéóêåðôüôáí ðïäïëüãï áíÜ ôáêôÜ Åéêüíá 22 –– ÕðåñêåñáôùóéêÝò ðëÜêåò êáé ñùãìÝò ðåëìÜôùí. Åéêüíá 33 –– Óáöþò ðåñéãåãñáììÝ-íåò õðåñêåñáôùóéêÝò ðëÜêåò óôéò ãùíßåò ôïõ óôüìáôïò.
Â. Âïóõíéþôç, ÌÌ. ÊÊïóìáäÜêç, ÁÁ. ÔÔÜãêá, ÁÁ. Êáôóáñïý ÷ñïíéêÜ äéáóôÞìáôá ãéá ðåñéðïßçóç ôùí Üêñùí ôïõ.
ÅÅññããááóóôôççññééááêêüüòò ÝÝëëååãã÷÷ïïòò
ÊáôÜ ôïí åñãáóôçñéáêü Ýëåã÷ï ðïõ ðåñéåëÜìâá-íå, ðëÞñç áéìáôïëïãéêü, âéï÷çìéêü, ìÝôñçóç øåõ-äáñãýñïõ, åíäïêñéíïëïãéêü,ïöèáëìïãéêü ùôïñéíï-ëáñõããïëïãéêü êáé áíïóïëïãéêü Ýëåã÷ï, ôá áðïôåëÝ-óìáôá Þôáí öõóéïëïãéêÜ. Ç êáëëéÝñãåéá áðü åðß÷ñé-óìá ôçò ãëþóóáò áíÝäåéîå Candida albicans. Ï áêôé-íïãñáöéêüò Ýëåã÷ïò Üêñùí êáèþò êáé ôï õðåñç÷ï-ãñÜöçìá åãêåöÜëïõ êáé êïéëéÜò Þôáí êáôÜ öýóç. Ï êáñõüôõðïò Þôáí öõóéïëïãéêüò 46, X Y üðùò êáé ç HLA áíÜëõóç. ÉóôïëïãéêÞ åîÝôáóç Ýäåéîå åðéäåñìéäéêÞ õðåñ-ðëáóßá, ïñèïûðåñêåñÜôùóç, åóôéáêÞ ðáñáêåñÜôùóç êáé áêÜíèùóç ìå ìéêñÞ ðåñéáããåéáêÞ öëåãìïíþäç äéÞèçóç.ÄÄééááööïïññééêêÞÞ ÄÄééÜÜããííùùóóçç
Ç äéáöïñéêÞ äéÜãíùóç ôïõ óõíäñüìïõ ðñÝðåé íá ãßíåé áðü Üëëåò óïâáñÝò ìïñöÝò õðåñêåñáôþóåùí ðáëáìþí -ðåëìÜôùí üðùò ôï óýíäñïìï Vohwinkel, Mal de Meleda, Clouston, Pachyonychia congenita, Papillon -Lefevre. Ïé õðåñêåñáôþóåéò ãýñù áðü ôéò öõóéêÝò ïðÝò ôïõ óþìáôïò åßíáé ôï ìïíáäéêü ÷áñá-êôçñéóôéêü ðïõ äéá÷ùñßæåé ôï óýíäñïìï Olmsted áðü ôá õðüëïéðá óýíäñïìá õðåñêåñáôþóåùí ðáëáìþí ðåëìÜôùí. Åðßóçò ðñÝðåé íá ãßíåé äéáöïñéêÞ äéÜãíù-óç áðü ôçí åíôåñïðáèçôéêÞ áêñïäåñìáôßôéäá.1,2,4,5,6,9 Ôï óýíäñïìï Vohwinkel ÷áñáêôçñßæåôáé áðü ìå-ëéôü÷ñùç õðåñêåñÜôùóç ìå âéïëåôß üñéá. Óôï êëáó-óéêü óýíäñïìï (êáé ü÷é óôïí Camisa õðüôõðï) õ-ðÜñ÷åé êþöùóç åðßóçò.1 Ôï óýíäñïìï õðåñêåñáôþ-óåùò ðáëáìþí ðåëìÜôùí Mal de Meleda, ÷áñáêôçñß-æåôáé áðü äéÜ÷õôç åêóåóçìáóìÝíç õðåñêåñÜôùóç ìå åñõèçìáôþäç üñéá êáé äåí ÷áñáêôçñßæåôáé áðü óíïäÜ êëéíéêÜ óçìåßá. Óôï óýíäñïìï Clouston ç õ-ðåñêåñÜôùóç ðáëáìþí ðåëìÜôùí Ý÷åé ìéá âëáôéäþ-äç üøç1,2,4,5,6,9 êáé ç ïíõ÷éáßá ðëÜêá åßíáé êïíôÞ, âñáäÝùò áíáðôõóóüìåíç, áðï÷ñùìáôéóìÝíç êáé óå ïñéóìÝíåò ðåñéðôþóåéò áðïõóßá ïíý÷ùí. To óýíäñï-ìï Pachyonychia congenita ôýðïò I (ôýðïò Jadassohn-Lewowsky) êáé ôýðïò II (ôýðïò Jackson-Lawler) ÷áñáêôçñßæåôáé åêôüò Üëëùí êëéíéêþí óçìåß-ùí áðü õðåñêåñÜôùóç ðáëáìþí -ðåëìÜôóçìåß-ùí, áëëÜ ü÷é áðü õðåñêåñáôþóåéò ãýñù áðü ôéò ïðÝò ôïõ óþìáôïò üðùò êáé ôá õðüëïéðá áíáöåñüìåíá óýíäñïìá. Ï ôý-ðïò II ÷áñáêôçñßæåôáé áðü öõóáëßäåò óôéò ðáëÜìåò êáé óôá ðÝëìáôá, íåïãéëÜ äüíôéá êáé ðïëëáðëü óôåá-ôïêýôùìá.1 Óôï óýíäñïìï Papilon - Lefevre ðáñáôç-ñåßôáé ðåñéïäïíôßôéò êáé ðñüùñç áðþëåéá ïäüíôùí, áëëÜ óôï äéêü ìáò áóèåíÞ äåí õðÞñ÷áí ðáèïëïãéêÜ ÷áñáêôçñéóôéêÜ áðü ôá äüíôéá.1Åîáéôßáò ôùí âëáâþí ãýñù áðü ôéò ïðÝò ôï óýíäñïìï Olmsted ðñÝðåé íá äéáöïñïäéáãíùóôåß áðü ôçí åíôåñïðáèçôéêÞ áêñï-äåñìáôßôéäá êáé íá åëåã÷èïýí ôá åðßðåäá øåõäáñãý-ñïõ ðïý óôçí ðåñßðôùóÞ ìáò Þôáí öõóéïëïãéêÜ.1ÓÓÕÕÆÆÇ
ÇÔÔÇ
ÇÓÓÇ
Ç ––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
Ôï óýíäñïìï Olmsted áðïôåëåß ìéá óðÜíéá äéá-ôáñá÷Þ êåñáôéíïðïéÞóçò ðïõ ÷áñáêôçñßæåôáé áðü óáöþò ðåñéãåãñáììÝíç, óõììåôñéêÞ õðåñêåñÜôùóç ðáëáìþí ðåëìÜôùí êáèþò êáé õðåñêåñÜôùóç ãýñù áðü ôéò ïðÝò ôïõ óþìáôïò. Ôá äýï áõôÜ ÷áñáêôçñé-óôéêÜ áðïôåëïýí ôá êýñéá êëéíéêÜ óçìåßá ôïõ óõí-äñüìïõ. ÕðÜñ÷ïõí êáé Üëëá ëéãüôåñï óõ÷íÜ äåñìá-ôéêÜ êáé óõóôçìáäåñìá-ôéêÜ êëéíéêÜ ÷áñáêôçñéóäåñìá-ôéêÜ, üðùò áíáöÝñåôáé óôïí Ðßíáêá 1. Óýìöùíá ìå ôçí áíáóêüðçóç ôçò äéåèíïýò âé-âëéïãñáößáò 44 ðåñéðôþóåéò ìå óýíäñïìï Olmsted Ý÷ïõí áíáöåñèåß ìÝ÷ñé óÞìåñá (ðåñéëáìâÜíïíôáò êáé ôç äéêÞ ìáò).1-10 Ôï óýíäñïìï åßíáé ðéï óõ÷íü óôïõò Üíäñåò áðü üôé óôéò ãõíáßêåò (29/14).2,4,5,6Ôá ðñþôá êëéíéêÜ óõ-ìðôþìáôá åìöáíßæïíôáé óõíÞèùò ôïõò ðñþôïõò ìÞ-íåò ôçò æùÞò 2,3 (9 ðåñéðôþóåéò áðü ôç ãÝííçóç, 29 ðåñéðôþóåéò <2 åôþí, 3 ðåñéðôþóåéò <10 åôþí, 2 ðå-ñéðôþóåéò >11 åôþí). É÷èõáóéüìïñöåò âëÜâåò ðáñïõóßáóáí 2 ðåñéðôþ-óåéò êáé õðïëåéðüìåíç óùìáôéêÞ áíÜðôõîç 8 áóèå-íåßò. ÊáèïëéêÞ ãõñïåéäÞ áëùðåêßá ðáñïõóßáóáí 6 áóèåíåßò. Ãñáììïåéäåßò õðåñêåñáôþóåéò Üêñùí ðá-ñïõóßáóáí 16 ðåñéóôáôéêÜ.2 Ôï ðåñéóôáôéêü óõíäñüìïõ Olmsted ðïõ ðáñïõ-óéÜæïõìå óõíäõÜæåé ôá êýñéá êëéíéêÜ ÷áñáêôçñéóôé-êÜ ôïõ óõíäñüìïõ ìáæß ìå ïñéóìÝíá ó÷åôé÷áñáêôçñéóôé-êÜ óðÜíéá êëéíéêÜ ÷áñáêôçñéóôéêÜ üðùò åßíáé ç êáèïëéêÞ ãõ-ñïåéäÞò áëùðåêßá, ôï é÷èõáóéüìïñöï åîÜíèçìá êáé õðïëåéðüìåíç óùìáôéêÞ áíÜðôõîç. Ôï óýíäñïìï Olmsted Ý÷åé ìéá áñãÞ áëëÜ ðñïï-äåõôéêÞ ðïñåßá. Ç õðåñêåñÜôùóç áñ÷éêÜ åßíáé ìé-êñïý âáèìïý áëëÜ óôçí ðïñåßá ãßíåôáé åêóåóçìá-óìÝíç êÜôé ðïõ ìðïñåß ìåëëïíôéêÜ íá ïäçãÞóåé óå êáìðôéêÝò ðáñáìïñöþóåéò êáé ôåëéêÜ óå áõôüìáôï á-êñùôçñéáóìü ôùí äáêôýëùí.2,4,5,6 Ïé áóèåíåßò ìå óýíäñïìï Olmsted Ý÷ïõí ìåãáëýôåñç ðéèáíüôçôá íá áíáðôýîïõí åðéèçëéáêïýò üãêïõò üðùò áêáíèïêõô-ôáñéêü êáñêßíùìá êáé åðéèçëßùìá cuniculatum.8 ÅÅ ËË ËË ÇÇ ÍÍ ÉÉ ÊÊ ÇÇ ÅÅ ÐÐ ÉÉ ÈÈ ÅÅ ÙÙ ÑÑ ÇÇ ÓÓ ÇÇ ÄÄ ÅÅ ÑÑ ÌÌ ÁÁ ÔÔ ÏÏ ËË ÏÏ Ãà ÉÉ ÁÁ ÓÓ ÁÁ ÖÖ ÑÑ ÏÏ ÄÄ ÉÉ ÓÓ ÉÉ ÏÏ ËË ÏÏ Ãà ÉÉ ÁÁ ÓÓÏ ôñüðïò êëçñïíïìéêüôçôáò äåí Ý÷åé ðëÞñùò äé-åõêñéíéóôåß êáé ìðïñåß íá õðÜñ÷ïõí ðåñéóóüôåñïé á-ðü Ýíáò ôñüðïé. Ðñüóöáôåò ìåëÝôåò Ýäåéîáí áíþìáëç ðáñáãùãÞ ôùí êåñáôßíùí 5 êáé 14. Ç ìïñéáêÞ ãåíåôé-êÞ ôïõ óõíäñüìïõ äåí Ý÷åé ðëÞñùò ìåëåôçèåß.2,7 Ç èåñáðåßá åßíáé óõíÞèùò áðïãïçôåõôéêÞ. Ç ìç-÷áíéêÞ áðïìÜêñõíóç êáé ç áöáßñåóç äÝñìáôïò ïëé-êïý ðÜ÷ïõò ìðïñåß íá åßíáé áðïôåëåóìáôéêÞ óå ïñé-óìÝíåò ðåñéðôþóåéò.1,10Ç ôïðéêÞ èåñáðåßá ìå ðáñÜ-ãïíôåò üðùò ôï ñåôéíïúêü ïîý, êïñôéêïóôåñïåéäÞ, ìá-ëáêôéêÜ êáé êåñáôïëõôéêÜ ìðïñåß íá ðñïóöÝñïõí ðñïóùñéíÞ óõìðôùìáôéêÞ áíáêïýöéóç. Ôá óõóôçìá-ôéêÜ ñåôéíïåéäÞ ìðïñåß íá åßíáé áðïôåëåóìáóõóôçìá-ôéêÜ óå ïñéóìÝíåò ðåñéðôþóåéò.2,4
ÂÂÉÉÂÂË
ËÉÉÏ
ÏÃÃÑÑÁ
ÁÖ
ÖÉÉÁ
Á––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––––
1. Van Steensel MAM, Steijlen PM. Palmoplantar Keratoder-mas. In:Harper J, Oranje A, Prose N,eds.Textbook of
Pedi-atric Dermatology, Vol 2. 2nd ed. USA: Blackwell Publish-ing. 2006:1367-89.
2. Tao J, Huang CZ, Yu NW, et al. Olmsted syndrome: a case report and review of literature Int J of Dermatol 2008; 47:432-7.
3. Olmsted HC. Keratodermia palmaris congenitalis: report of a case showing associated lesions of unusual location. Am J Dis Child 1927; 33:757-64.
4. Yaghoobi R, Omidian M, SinaN, et al.Olmsted syndrome in an Iranian family: report of two new cases. Arch Iran Med 2007; 10:246-9.
5. Bergonse FN, RabelloSM, Barreto RL, et al. Olmsted syn-drome: The clinical spectrum of mutilating palmoplantar keratoderma. Pediatr Dermatol 2003; 20:323-6.
6. Inamadar AC, Palit A, Athanikar SB et al. What syndrome is this? Olmsted syndrome. Pediatr Dermatol 2004; 21: 603-5.
7. Mevorah B, Goldberg I, Sprecher E, et al. Olmsted syn-drome: mutilating palmoplantar keratoderma with perior-ificial keratotic plaaques. J Am Acad Dermatol 2005; 53:S266-72.
8. Al-Mutairi N, Sharma AK, Nour-Eldin O, et al. Olmsted
Ôüìïò 2200, Ôåý÷ïò 22, AAððññßßëëééïïòò - ÉÉïïýýííééïïòò 22000099 ÓÕÕÍÍÄÄÏÏÑÑÌÌÏÏOLLMMSSTTEEDD: ÁÁÍÍÁÁÓÓÊÊÏÏÐÐÇÇÓÓÇÇ ÓÓÔÔÇÇÂÉÉÂÂËËÉÉÏÏÃÃÑÑÁÁÖÖÉÉÁÁ ÅÅÐÐ’ ÅÅÕÕÊÊÁÁÉÉÑÑÉÉÁÁ ÅÅÍÍÏÏÓÓÐÅÅÑÑÉÉÓÓÔÔÁÁÔÔÉÉÊÊÏÏÕÕ Óõ÷íÝò êáé óðÜíéåò äåñìáôéêÝò êáé óõóôçìáôéêÝò äéáôáñá÷Ýò âÜóåé ôùí 44 ðåñéðôþóåùí ôçò âéâëéïãñáößáò Óõ÷íÝò ÄÄåñìáôéêÝò ääéáôáñá÷Ýò ÍÍï ááóèåíþí ÕðåñêåñÜôùóç ðáëáìþí - ðåëìÜôùí 38 Óõììåôï÷Þ/áðïõóßá ïíý÷ùí 35 Óõììåôï÷Þ ôñé÷þí 25 Óõ÷íÝò ÓÓõóôçìáôéêÝò ääéáôáñá÷Ýò ÍÍï ááóèåíþí ÈõëáêéêÝò ãñáììïåéäåßò õðåñêåñáôþóåéò 16 ÕðïôñïðéÜæïõóåò âáêôçñéáêÝò êáé ìõêçôéáóéêÝò ëïéìþîåéò 9 ÓùìáôéêÞ õðïëåéðüìåíç áíÜðôõîç 8 Ïóôåïðüñùóç 7 Äåõôåñïðáèåßò üãêïé ðáëáìþí- ðåëìÜôùí 5 ÓðÜíéåò ÄÄåñìáôéêÝò ääéáôáñá÷Ýò ÍÍï ááóèåíþí Äéáôáñá÷Ýò åößäñùóçò ðáëáìþí -ðåëìÜôùí 4 É÷èõáóéüìïñöåò âëÜâåò 2 ÕðåñêåñáôùóéêÝò âëáôßäåò ðñïóþðïõ 1 ÓðÜíéåò ÓÓõóôçìáôéêÝò ääéáôáñá÷Ýò ÍÍï ááóèåíþí ×áëÜñùóç áñèñþóåùí 3 ÍïçôéêÞ õðïëåéðüìåíç áíÜðôõîç 2 Áéìáããåéþìáôá 1 Áðïõóßá íåïãéëþí ïäüíôùí 1 ÓêëçñõíôéêÞ ÷ïëáããåéßôéò 1 Ð ßí áê áò 11
