インド哲学仏教学研究 19(201203) 002丸井, 浩「「正しく知られるべき対象」(prameya)としてのartha概念の変貌 : ジャヤンタが語るニヤーヤ哲学の思想史的位置をさぐる一視点」
43
0
0
全文
(2) 丸井 浩. pr.t.hivy¯ad¯ın¯am . yath¯aviniyogam . gun.a¯ indriy¯an.a¯ m . yath¯akramam arth¯a vis.ay¯a iti/ 一方,周知 ,以下 ( )—— 香・味・色・熱感触・音声 (五感官) 対象. ,地. . ( 『. ・. 五元素) ,. 配. (固有 )属性(=香・味・色・熱感触・音声) , (列挙 )順序 従. 分. ,諸感官 「対象」(artha), 先行. 内容. 2. 趣旨. 了解. 踏. ,. 4 番目 」. 在. .) ・音声. 考. 「熱. (pr.thivy¯adigun.a¯ h.) ,. 冷. 意味. 状態」. )属性. ,直前 明. 嗅覚器官. .prameya. 特段 説明 .. 後代 注釈家. artha. 対. 同様. .. “tadarth¯ah.” 対象,色. ,. . 列挙. “tad-”. 視覚器官. 意味. 要. ,NS. 対象,熱. .. 一. ,. 語 出. 挙. artha. ,恐 ,. ,「artha. indriy¯artha. 判断. 点 問題視. 定義(laks.an.a[-pada]) 補充. “tadartha”. ,. 思. “tadarth¯ah.”. NM. ,“arth¯ah.”. 被定義項 示 語(laks.ya-. 感官. 」. . Ny¯ayabh¯us.an.a (=NBh¯us.) 4. 付. 「地・水・火・風・虚空」 五元素. 味覚器官. 3. 解釈. 」. 事項(被定義項) 示 語(laks.ya-pada). 語. 文. 配分. ,香・味・色・熱感触・音声 「(列挙 )順. 対象,味. , 「感官 対象」 (indriy¯artha) 意味. pada). 「. 文 ,具体的. NS 1.1.14 中. 感触 触覚器官 対象,音声 聴覚器官 対象 定義. 実 , 属性」. 地. NS 1.1.13. 五感官 受 」,香. 香・味・色・. 対象 側 属性. 」 対. .他方,同. 規定. 2. ,次. , 「地. 」(pr.thivy¯adi-). 何. ,具体的. 修飾語 “pr.thivy¯adigun.a¯ s”. 指. NBh. 解釈. ,「香・味・色・熱感触・音声」. , 「地. 場合,「地. “artha”. .. 素直. artha. 意味. 地・水・火・風・虚空 (固有. 序. 説明. NBh. 数. 熱感触(「熱 」「冷. 「属性」. 対象領域(vis.aya). .. ,prameya. 対. ,. 』1.1.14). (=地・水・火・風・虚空. 地. 1.1.12. 属性. 対象. artha. 定義文. Ny¯ayav¯arttikat¯atparyat.¯ık¯a (=NVTT.). 解釈上 問題点 本稿 目的. 直接関係. ,. 以. 2. 12 種. 3. NM II, p. 381.7–10: tadarth¯a ity ata ev¯apakr.s.ya v¯a prakram¯ad v¯a arth¯a iti laks.yapadam . dar´sayitavyam/ tadarth¯a iti laks.an.am/ tad ity prakr¯antendriyapar¯amar´sah./ tes.a¯ m arth¯ah. vis.ay¯a indriyavis.ay¯a arth¯a ity 被定義項 表示 “arth¯ah.” 語 ,定義 arthah./ etac ca tes.a¯ m . s¯am¯anyalaks.an.am/ 項 示 “tadarth¯ah.” 引 出 , 12 種 prameya NS 1.1.9 列挙 順番 得. 4. NBh¯us., p. 438.2: tadarthatvam ev¯atr¯arth¯an¯am . laks.an.am/; NVTT. on NS 1.1.14, p. 187.5–6: atra coddes´akramasm¯arit¯a arth¯a laks.yatay¯a pratipattavy¯ah., tes.a¯ m . laks.an.am . tadarth¯a iti/. prameya 列挙 NS 1.1.9 対 注釈 中 ,各 prameya 説明 付 , laks.yapada 相当 ,artha .NBh on NS 1.1.9, p. 15.7: bhoktavy¯a indriy¯arth¯ah./. 説明. V¯atsy¯ayana indriy¯artha. .. – 20 –.
(3) 「正. 上. 知. 対象」(prameya). 5 .. 立 入. 後代,解釈上大 解釈. 争点. .. 一 争点. ,. 問題 本稿. 複合語解釈上 見解 相違, 解釈. artha 概念 変貌. 視点 違. 絡. 中心 考察. ,“pr.thivy¯adigun.a¯ h.”. 論題. 密接. 複合語. 関. ,以下,. 「解脱論的 ,認識論的 」. .. ¯ ˜ ı 解脱論的 Tatpurus.a 解釈 Nyayama njar¯. 2.2. 時系列. 行. NBh 解釈. 方. 次. 解釈. NV. 隔. ,結論. 伝統的解釈. artha. . 分. ,NBh 大. NS 1.1.14. 本稿執筆者. 補足. , 形. 議論. 1 ⃝ 5 ⃝–. 部分 内容的. ,NM. ,NM 長. 解釈. 述. 思. 解釈 意味. 上. 連. 抽出 (II, pp. 381.11–383.8) ,. 部分. 取. 一部先取. ,特 分. 先. 見. 関係 .. 部 「*」. .. 1 ⃝NM II, p. 381.11–16: vi´ses.alaks.an.am . tu punas tadarth¯a ity evam . yojan¯ıyam/ tad (*in “tadarth¯ah.”) ity ghr¯an.a¯ d¯ın¯am . vi´ses.asam . j˜na¯ nirdis.t.a¯ n¯am avamar´sah./ evam . ca. ghr¯an.asya vis.ayo (*=arthah.) gandhah., rasanasya vis.ayo rasa ity¯adive´ses.alaks.an.am uktam . bhavati/ …/ te c¯am¯ı gandh¯adaya indriy¯arth¯a bhogy¯as santah. saktihetavah. sam . s¯aradr¯aghim¯an.am a¯ vahant¯ıti heyatay¯a bh¯avayitavy¯ah./ 《artha 定義 対 定説者側 主張 複合語解釈:属格 Tatpurus.a》(以下 趣意) NS 1.1.14 中. “tadarth¯ah.”. ,個別定義 連関 意味 ,経験. 5 6. , 「香. 6. “tad-”. 見 場合 嗅覚器官. . (以下. 下線部. 対象(bhogya). 嗅覚器官等 五感官. “tadarth¯ah.”. 対象. ,味. 訳). ,. 限. ,執着. .. “gandharasar¯upaspar´sa´sabd¯ah.”. 味覚器官. 対象. 香 原因. 云々」 感官. ,連綿. 対象. 輪廻. 定義問題 部分 ,Preisendanz [1994] n. 242, pp. 682–689 詳 . 定義 一般定義(s¯am¯anyalaks.an.a) 個別定義(vi´ses.alaks.an.a) 分 ,元来 単 分類(vibh¯aga) 行 ,該当 下位項目 列挙 ,一 般定義 意図 思 場合 ,解釈 駆使 , 文 一般定義 読 込 . 中 “artha” 語 補充 , 「artha 感官 対象 . 」 定義 読 込 述 , artha 一般定義 . 対 ,何 五感官 artha , 「香 嗅覚器官 対象 」 具合 規定 ,artha 個別定義 . , 強引 一般定 義 読 込 事例 ,pram¯an.a 規定 NS 1.1.3 (: pratyaks.a¯ num¯anopam¯ana´sabd¯ah. pram¯an.a¯ ni/) 挙 , “pram¯an.a” 語 語源解釈 力 借 , 「pram¯an.a , 真知 手段 」 (pram¯akaran.am pram¯an.a 一般定義 読 込 .NM I, . pram¯an.am). p. 72.9–11: s¯am¯anyalaks.an.an tu pram¯an.apad¯ad eva sam¯akhy¯anirvacanas¯amarthyasahit¯ad avagamyate/ pram¯ıyate yena tat pram¯an.am iti karan.a¯ rth¯abhidh¯ayinah. pram¯an.a´sabd¯at pram¯akaran.am . pram¯an.am ity avagamyate/ tac ca pr¯ag eva dar´sitam/ 「 ,前 示 」 (tac ca pr¯ag eva dar´sitam) ,恐 I, p. 31.10–11 指 思 . 箇所 反論者 主張 始 部分 ,批判 開始 最初 pram¯an.a 語 語源説明 入 , 語源説明 部分 定説者側 認 双方 共通認識 , 反論者 説明 含 内容 「 前 示 」 表現 .I, p. 31.10–11: nanu ca pram¯ıyate yena tat pram¯an.am iti karan.as¯adhano ’yam . pram¯an.a´sabdah./. – 21 –.
(4) 丸井 浩. ,捨. (heya). 思念. .. 2 ⃝NM II, p. 382.1–11:. nanv evam . gandh¯adigun.a¯ dhikaran.asy¯avayavinah. prathamasya (pradh¯anasya?) r¯agahetor asam . grahah. sy¯at/ vaks.yati ca “tannimittam . tv avayavyabhim¯anah.” iti/ sam . khy¯aparim¯an.a¯ digun.a¯ ntar¯an.a¯ m api r¯agahetutvam asty eva/ yath¯a hi barhikal¯ap¯anuk¯ariparimr.dotakusumadalapat.ala´sabalavil¯asin¯ıke´sap¯as´avr.tti r¯upam . harati hr.dayam . y¯un¯am, tath¯a tadgat¯a bahutvasam . khy¯api/ uttaptakanaka´sil¯anibhanitambabimbar¯upavat tatparim¯an.am api/ harati ca sarabhasam avayavasam . yogavibh¯ag¯ady api/ tath¯a kanduk¯adidr¯ıd.a¯ su kisalayitavil¯asarasamadhuraparibhraman.a¯ di karmaj¯atam/ tath¯antyaj¯aty¯adiparih¯aren.a sv¯anur¯upaj¯atiyogitvam ap¯ıty¯adi sarvam . dravyagun.akarm¯adi saktik¯aran.am anuktam . sy¯at/ 1 《定説者側 解釈⃝ 対 1 ⃝. 花). 解釈. 場合. ,香. 同. 執着. 原因. ,香等. ,狭. 批判》(以下. 定義 観察. 縁結. 際. 全体 」. 誤想. 反. 取. 原因. 1 ⃝ 解釈. 良. 生. ,実際. 執着. 属. 数多. 運動・普遍 ,狭. 定義. 述. .. ,. 合. ). 後. NS 4.2.3. 女性 髪 多 ) ・量(胸 大 執着. 執着. ,肉・髪・血液・骨等々 部分. 女性」 原因. 趣旨. ,数(. 含. ,〈全体〉. ,「美. ,. 中. artha. (瑕疵 dos.a=煩悩 kle´sa). 属性. 全体(=実体.. 基体. 説 「 〈全体〉 誤想(例. 部分. 他. 属性. .. 等 原因 ,. 趣意). ). 運動(艶 (j¯ati=普遍). 原因. ,. ,香等以外 身. 欲望. ). 原因 中. artha. ,. .. 実体・香等以外. ,. 過失 陥. ,香等. 属性・. 含. .. 3 ⃝NM II, p. 382.12–15:. tatra kecit pr.thivy¯adigun.a¯ iti dvandvasam¯asam . vy¯acaks.ate — pr.thivy¯ad¯ıni ca gun.a¯ s´ ceti/ pr.thivy¯adipadena gun.a¯ dhikaran.am avayavi dravyam uktam/ a¯ s´ritatvavi´ses.an.a¯ bhy¯am . sarve gun.a¯ iti gun.agrahan.ena sam . khy¯aparim¯an.a¯ divat karmas¯am¯any¯ady api sarvam uktam/ ato n¯asam . graha iti/ 2 《⃝ 批判 対抗. 対 見. Tatpurus.a 狭. 「 1 (⃝. 人々」 定説者側. ——. 従. 定義. 「. 複合語解釈:Dvandva》 解 釈——“pr.thivy¯adigun.a¯ h.” ,artha 難点. 香等 生. 五属性 ,. 属格. 限定. ,. 問題. 対. ),. 複合語 ,「地 “pr.thivy¯adigun.a¯ h.” gun.a」(pr.thivy¯ad¯ıni ca gun.a´s ca) Dvandva .「地 」(pr.thivy¯adi-) 語 ,属性. 人々」(kecit) ,. 諸々. 説明 基体. 全体(avayavin) 基体. 実体(dravya) 意味. )依拠. ,. – 22 –. (何. .(一方,何 対. ).
(5) 「正. 知. 限定要素. 対象」(prameya). 基準. (. 照. ,. 中 )“-gun.a”. “gun.a”. 語. ,数・量. 同様 ,運動・普遍. 意味. 煩悩 原因. 指摘. 理屈. (. ,. 香等以外 属性). .. (反論者. 実体・香等以外 属性・運動・普遍. )含. artha. artha 概念 変貌. , .. 4 ⃝NM II, p. 382.16–18:. tad idam anupapannam/ gandh¯adigrahan.asya hi tad¯an¯ım a¯ narthakyam, gun.a¯ s´ cety anenaiva gat¯arthatv¯at/ vi´ses.akhy¯apan¯artham . tadup¯ad¯anam iti cet — tarhi kim . dvandvasam¯asavarn.anena/ 3 《⃝. Dvandva 解釈 排斥》 理. 合. ,香等. .. 考. 語(「香・味・色・熱感触・音声」). “pr.thivy¯adigun.a¯ h.”. Dvandva. 解釈. 無意味. 得. .(. )「. 諸々. , (香等 )意味 了解 中. ) 特別. 明示. (,. 香等 語 無意味 」. 的 述. 必要. ,. 網羅的. 読. ,. 特記. .. 原因. 述. .(「特別. 適用. ,執着 原因 執着. 五属性). )——. 全体. , 解釈 中. (香 必要. 理屈. gun.a」 gun.a. .(広義. ,. 複合語解釈. Dvandva 示. 場. 香. 五属性. 解釈. 込. 明 網羅. artha. 述. “pr.thivy¯adigun.a¯ h.”. Dvandva 解釈. 取. 趣旨.). ——. 5 ⃝NM II, pp. 382.18–383.8:. ayam ev¯astu sam¯adhih./ yady api dravyakarmas¯am¯any¯an¯am anyes.a¯ m . ca sam . khy¯aparim¯an.a¯ digun.a¯ n¯am asty eva saktihetut¯a, tath¯api pr¯adh¯anyena gandh¯ad¯ın¯am eva s¯a dr.s´yate/ na hi r¯up¯adinirapeks.asya dravyasya sam . khy¯adeh. s¯am¯anyasya v¯a saktihetutvam . samast¯ıti r¯up¯adaya eva mukhyam . r¯agak¯aran.am/ tatra jhat.iti buddheh. prasaran.a¯ t/ …/ tasm¯at pr.thivy¯ad¯ın¯am . gun.a¯ iti s.as.t.h¯ısam¯asa eva s´rey¯an/ (下線部 2 《⃝ 批判. (先. 対. 批判. 後述. NKali. 該当箇所 内容的. 部分.). 定説者側 弁明》 対. 運動・普遍,. ) (香. 以下. 弁明. 五属性以外 )他. 因. 事実. 一義的. ),香. 認. .. (. ,. 五属性). ,色. ,. (執着. (心 奪. .. (色 ). – 23 –. 対. 原. (pr¯adh¯anyena. 第. 原因. 色 五属性). ,実体・. 属性 ,執着. 単独 ,実体. ,. 原因. .確 数・量 根本的. ( 五属性). 執着 原因 執着. 対応. ) 数. 経験上 普遍. 第一義的 意味 ,. .…(中略)…. 認識. 広.
(6) 丸井 浩. , 「地. 属性」. Tatpurus.a) 方 以上,NM. 該当箇所. 対. 議論構成. (1) 感官 対象. 翻訳. 規定. 対. NS 1.1.14. 複合語 属格 Tatpurus.a. 」(heya). 繰. ,. artha ,経験的 享受. 返. ,「捨. ,. ,属格 Tatpurus.a. 除外. 投. 輪廻生存. 五属性. (. artha. 思念. 解釈 対. artha. 中. 立場( 「地. 香等 五属性 ,結果的. .. ,. 解釈. ,香・味・色・熱感触・音声. ) . 原因. 行. .. artha=感官 対象」 具体的 内容 執着. 趣意説明. ,以下. .. 個別定義 見. .. 実体,数・量等 一般的属性,運動,普遍. ,狭. 定義. 批判. . 批判. (3). 対抗. 見解. ,同複合語. 別解釈. ,. 紹介. .. ,狭. ,香等. 五属性以外. 」. .香等 立. 論争. 香等 五属性 五属性. 解釈. artha. ,特別. 特別. 含. 加 ,根本的. 執着. 当該. ,「prameya. 無駄. 全体 趣旨. 適用. 示. . ,. 香等 五属性. 挙. ,Dvandva 解釈 無用 批判. 排斥. , ,. 定説者側. 主張. 存在 色等 属性( 「香 一. ) 加. 煩 ,. ,根本的 執着・煩悩 原因. ,“pr.thivy¯adigun.a¯ h.” .. – 24 –. .. ,執着 原因. 原因. artha=感官 対象」. 意図. 何 不都合. ,三 ,二. 意味. 敢. 思. 言 四. 中. 別立. artha. artha 2 ,⃝. 持 .. 感官 対象 網羅. 意味. “gun.a”. ,実体・数量等 属性・運動・普遍 ,. 働. 五属性. 踏. 意味. 悩. ,広. .後分. 2 ⃝ 批判 排斥. .——確 等 五属性」. 地等 実体 指 ,. 中 香等 五属性. 理屈. 網羅 .. (5). 諸々. 運動 普遍. Dvandva 説 擁護 ,. artha. 主張. 一般的属性. 見. , ,. ,. 数・量. 妥当. 含. 理解. .). .. 別立 理屈. 指. 人々」(NS ,. 「限定要素」 ) 見. Dvandva 説. 香等 五属性. 人々. 」 感官 対象. 定義. (4). 一部. 「. ,同複合語 「地. , 「地. “gun.a” ( 「依拠. 解釈. Dvandva. 学派内. 解釈. “gun.a”」 分解 「諸々 “gun.a”」. 等. 付. 整理. artha. 属性」). (2). ,適宜解説. 沿. “pr.thivy¯adigun.a¯ h.” 「prameya. 複合語(=属格. 属格. .. 特記. 香 ,. 複合語 属格 Tatpurus.a.
(7) 「正. 知. (6). 対象」(prameya). 論. NM. 識論上. 知覚可能. 感官. 「prameya. 対象. 見. 考. 何. “pr.thivy¯adigun.a¯ h.” 煩悩. 解脱論的視点. ,. 問題. 解釈. 原因. ¯ ¯ . an.a Nyayabh us. 原因. 「artha=. ,NS 1.1.14. 複合語. 対象」. 網羅的. ,同. 規定. ,. 見方 違. ,. 争点. , 根底. .認識論的観点 .. 伝統説. 哲学綱要』 ). 自注. .Ny¯ayas¯ara ,彼 認. 3種. 種々. 各章 主題 充. 哲学. 見解. ,Ny¯ayas¯ara. 表明 軸. 16 全3章. 第 3 章「 補遺. 説明 ,. prameya. 逸脱. pram¯an.a ,7. 後. 大. ,. .. 完了. 点. Ny¯ayabh¯us.an.a (=NBh¯us.). 作品自体. 作品構成. ,pram¯an.a 論. .. 解脱論的 Dvandva 解釈. ,. Bh¯asarvaj˜na. 当. 存在. NS 1.1.14 解釈 ,「解脱論的 Tapurus.a 解釈」 呼. NM. 主軸. 追求. 原因. Dvandva 説 属格 Tatpurus.a 説 対立. 「artha=感官. ,知覚可能 対象 何. ( 『. 執着. ,執着・煩悩. 一貫. 重点的 規定. 3. artha=感官 対象」 ,認 ,. .. 対象」. artha 概念 変貌. 据. 成 ,pram¯an.a. 章」(Agama-pariccheda) 第2. 16. 存在証明 含. 相. ,最後 解脱論 締. .. prameya. 次. Ny¯ayas¯ara. 述. .. Ny¯ayas¯ara (in NBh¯us., p. 436.1–5): kim . laks.an.am/ yadvis.ayam . j˜na¯ nam anyaj˜na¯ n¯anupayogitvenaiva nih.s´reyas¯an˙ gam . bhavati, tat prameyam/ tad eva tattvato j˜na¯ tavyam, sarvad¯a bh¯avayitavya´s ca/ na ca k¯ıt.asam . khy¯adi, tajj˜na¯ nasy¯anupayogitv¯at/ tac caturvidham — heyam, tasya nirvartakam, h¯anam a¯ tyantikam, tasyop¯aya iti/ (pram¯an.a. 認識. ——). 事柄 (. 事柄. premeya 認識 ,. 常. .. .. 事柄. ?(答 認識 役立. (解脱実現. 思念 , (解脱実現. 」「窮極的 捨離」 「. (=窮極的. (premeya) , 「捨. ,prameya. 」 「. NS 1.1.9. )役. 知. 数. 立. .. (=捨 捨離) 手段」. 12 分類. 場合,. )正. .虫. 認識. Ny¯ayas¯ara. 特質. 認識 単独 ) ,至福(解脱) 実現手段要因. prameya ,. ). ) 四種. .. , “heyam,” “tasya. (*=heyasya) nirvartakam,” “h¯anam a¯ tyantikam,” “tasya (*=h¯anasy¯atyantikasya) up¯ayah.” 7. Ny¯ayas¯ara(NBh¯us. 組 込 ) pram¯an.a 論 以下 言葉 締 NBh¯us., p, 435.5–6: tad evam . vyavasthitam — evam et¯ani tr¯ın.y eva pram¯an.a¯ ni/ , pram¯an.a 認識 何 」 問 立 答 prameya 導入 , 後 prameya 説明 入 (NBh¯us., p, 436.1).. – 25 –. . 直後 ,. 「 対.
(8) 丸井 浩. 極 哲学. 解脱論的 色合. arthapada」 近. 4 分法 自注. 修道論的. 見. 枠組. 顕著. 対応. ,仏教 引用. 説明. 自体 登場. ,. 四聖諦. 対応 ,NS 1.1.9. ,. 特. .NBh. 8. 認. NBh¯us.. NS 1.1.14. , 用. 解釈. 示. 「四 学. 9. 枠組. 12 種. .. prameya. 取 上. 1⃝ 2⃝ 3 . (内容的 ⃝ 三分. ,以下 .). NBh¯us., pp. 438.9–439.11: 1 “gandharasar¯upaspar´sa´sabd¯ah. pr.thivy¯adigun.a¯ s tadarth¯ah.” / ⃝tadarthatvam ¯ ´ ev¯atr¯arth¯an¯am laks an am/ pr thivy¯ a daya´ s ca gun a s cety arth¯ a n¯ a m vibh¯ a gah./ sarvasy¯a. . . . . . s´ritasya vi´ses.anasya c¯atra gun.agrahan.ena sam . grahah./ tata´s ca bh¯avo ’bh¯avo v¯a. yah. ka´scid indriyavis.ayah., sa sarvo ’py artha iti/ dehasya ca ces.t.a¯ dy¯as´rayatvena bhog¯ayatanatvena s´ar¯ıratvam indriyavis.ayatvena c¯arthatvam . dras.t.avyam/ 2 ⃝gandh¯ ad¯ın¯am . tu pr.thagvacanam . pr¯adh¯anyena dos.animittatvaj˜na¯ pan¯artham/ yath¯a. hi gandh¯ad¯ın¯am ekaika´so ’pi dos.animittatvam . , na tath¯anyes.a¯ m . dravyagun.a¯ d¯ın¯am . gandh¯adyupakr.t¯an¯am . dos.ajanane s¯amarthyam asti/ tath¯a hi — gandhopakr.tes.u pus.pavr.ks.a¯ dis.u r¯agadves.a¯ dayah., rasopakr.tes.v a¯ h¯aravi´ses.es.u r¯upopakr.tes.u nr.tyastanamahattvake´sabahutv¯adis.u, spar´sopakr.tes.u s´ayan¯adis.u, s´abdopakr.tes.u vam . s´a¯ dis.u, raty¯ad¯ın¯am . ca pa˜ncopakr.tatvam . catustrayadvayopakr.tatvam . v¯a yath¯asambhavam . dras.t.avyam/ tathes.t.aviyog¯ader abh¯avasy¯api smr.ty¯aropitar¯up¯adyupalaks.itasya 3 dos.animittatvam iti/ ⃝evam . ca “dos.animittam . r¯up¯adayo vis.ay¯ah. sam . kalpakr.t¯ah.” (NS 4.2.2), “tannimittam tv avayavyabhim¯ a nah ” (NS 4.2.3) ity etayoh . . . s¯utrayor apy. 8. 四分法 似 ,NBh on NS 1.1.1 登場 , 「四 arthapada」 V¯atsy¯ayana 呼 .NBh, p. 2.14–16: a¯ tm¯adeh. khalu prameyasya tattvaj˜na¯ n¯an nih.s´ ereyas¯adhigamah./ tac caitad uttara-. s¯utren.a¯ n¯udyate (*uttaras¯utra=NS 1.1.2)/ heyam . tasya nirvartakam . h¯anam a¯ tyantikam . tasyop¯ayo ’dhigantavya ity et¯ani khalu catv¯ary arthapad¯ani samyagbuddhv¯a nih.s´reyasam adhigacchati/(太字 引用者 .) 太字部分 4 arthapada 取 出 1 2 ana(棄 解釈上微妙 .NV on NS 1.1.1 ⃝heya (捨 =苦 苦 原因) ⃝h¯ 3 aya(真理 認識 手段=学問)⃝adhigantavya 4 却手段=真理 認識)⃝up¯ (達成 = 解脱) 四 考 .NV, p. 3.18 :heya-h¯anop¯ay¯adhigantavyabhed¯ac catv¯ary arthapad¯ani/ heyam . duh.kham . taddhetu´s ca/ duh.kham uktam/ duh.khahetur avidy¯atr.s.n.e dharm¯adharm¯av iti/ h¯anam . tattvaj˜na¯ nam/ …/ up¯ayah. s´a¯ stram/ tad apy uktam/ adhigantavyo ’pavargah./ NVTT.(pp. 32.21–33.2) 同様 解釈 . Bh¯asarvaj˜na 四分法 体系 対 応 9. .. Yogas¯utra 2.1.16 (heyam), 2.1.17 (heyahetuh.)–2.1.24 (tasya(=heyahetor) hetuh.), 2.1.25 (h¯anam), 2.1.26 (h¯anop¯ayah.); Yogabh¯as.ya on YS 2,1,15, p. 168.3–5: yatha cikits¯as´a¯ stram . caturvy¯uham — rogo rogahetur a¯ rogyam . bhais.ajyam iti, evam idam api s´a¯ stram . caturvy¯uham eva/ tad yath¯a — sam . s¯aro sam s¯ a rahetur moks o moks op¯ a ya iti/ 実際, Bh¯ a sarvaj˜ n a NBh¯ u s , 学理 . . . . 体系 四部門, 「仏教徒 四聖諦」 言及 .Cf. Halbfass [1988] p. 276: Several Ny¯aya authors have tried to coordinate all relevant “objects of knowledge” (prameya), or even all sixteen “themes” (pad¯artha), with the four arthapada, or to subsume them under these soteriologically “relevant matters,” and thus to establish the pervasive soteriological significance of the Ny¯aya system in all its details. Bh¯asarvaj˜na … discusses the issues in remarkable detail, and he refers explicitly to the “four noble truths” of the Buddhists.. – 26 –.
(9) 「正. 知. 対象」(prameya). artha 概念 変貌. avirodha iti/ (NS 1.1.14. 引用)“gandharasar¯upaspar´sa´sabd¯ah. pr.thivy¯adigun.a¯ s tadarth¯ah.”. 1( ⃝. )artha 」. 定義(定義付. . (. 語. 定義. artha. gun.a¯ h.” 意味 ) 「地 」 (pr.thivy¯adaya´s ca gun.a¯ s´ ca) 合. “gun.a” ,. (何. 拠. 拠. 基体 )依拠. )従属要素. , ,存在. 所. ,無. .身体 , (. 点. ,(第 2 番目. ,感官 対象領域. )香. , (. 列. prameya. 点. artha. )第一義的. 瑕疵(dos.a=煩悩) 原因. ,香. ,. ,. 実体・属性. 異. 瑕疵 生. 限. 花. 木. 個々. 食. 物. 胸 大 嫌悪 欲. (五属性) 別個 述. . 限. 出 能力. 対 対. (*量 一種 念. 嫌悪. ),音声. 補助. 五属性 中. )四 ,三. 分離. 無 ,想起 ,瑕疵 原因. 3 ⃝. ,瑕疵. 原因. 定義付. (五感官) 一般定義. 対比 部分. 対象 個別定義. 笛. (貪欲. 対 対. (貪欲. 補助. ,. 人. 別離/望. 色. 副次的. 特徴付. . 」 (NS 4.2.2). 」. ,. “tadarth¯ah.” artha. 色. 「〈全体〉 間. 念頭. 両者. (貪. 補助. 浮. 二. NS 1.1.14 解釈. 踊子. , 「想念(sam . kalpa. 願 ). .」(NS 4.2.3). (1) artha. 限. ,. 考 対象領域. 思. 寝台. ,愛. 限 ) 対. 限. 二. 限. 補助. , (香等 )五. .同様. 補助. ,味 補助. ,. 原因. 補助. ,香. ),色. 性的享楽. ,適宜,見 限. 念 念. 補助. ,瑕疵. ,香. ) 髪 多 (*数 一種. ),. (. 嫌悪. ),熱感触 念. 明示 単独. .. 貪欲 嫌悪 (貪欲. 嫌悪 念. 定義. 瑕疵. 矛盾. 原因. .. NBh¯us. 解釈 ,. 読. 誤想. 得. 込. .. 「[artha .(. ]. artha ,artha. 定義. 分類. 読. .). (2) 他方,“pr.thivy¯adigun.a¯ h.” 「地. 場. .. 2 一方, ⃝ (. 込. gun.a. .(. ,) (何 .. ) 「身体」 (s´ar¯ıra). 諸々. 分類. artha. 所,経験. 見. NM. ,artha. 包括. ,感官 対象領域 何 )行動. . ) (“pr.thivy¯adi,. 対. 語. 対象. 含. 意味. “gun.a”. 挙. 特質) , 「. [実体] ,. (Dvandva 諸々. 複合語. “gun.a”」 分類. – 27 –. ), artha(=感官 対象) .. 後分. “gun.a”.
(10) 丸井 浩. ,何. 依拠. 意味. ,何. 広義. 属性. , 摂. ,. 感官. ) ,無. 対象領域. 含. 味. ,. 示. (「地. ,(広義 .12 prameya. 数・量,普遍 無. 五属性. 批判. 恐 ,. 」 含 情 喚起. 予想. ,. 身. 特記. 明 網羅. 香等. 対. 中. .. ,香等. ,(3). 五属性. 含. ) ,. 述. 無益 明示. 俎上. ,. 上. ,NM .. 五元素. 述. 香等. 批判. ,. 五元素. 述. 意味. 特記. 意味. 追 打. 特記. 論難——. 解釈 解釈. Dvandva. NM. 別個. 言 分 対. 香等 五元素. “pr.thivy¯adigun.a¯ h.”. 指 向. ,. 音声. 属格 Tatpurus.a 解釈 批判. 全体. 解決. .. ,NM ,. 意. 回避. “gun.a”. Dvandva 解釈 属格 Tatpurus.a 解釈 論争 収載 批判. 述. 難点. ,煩悩 原因. 必要. ,. 煩悩 原因. 実体 , (広義. .. Dvandva 解釈 向. ,感官. 必要. 批判 対. ,. 対象. 内容——. 応答 相当. 議論. 批判. Dvandva 説. NBh¯us.. . ,Dvandva 説 擁護. (5) 詳. .. 事例. 例. ,香等 五元素以外. 挙. 説明. ,両資料. 及. 趣旨. 属格 Tatpurus.a 説. (誤想). 想念 瑕疵. 解 香等(色 示 .. 含. 限 .. 「全体」. ,言及 ,色等. ——実体 NM. 異. 認識. 煩悩. 原因. 述. ,「全体」(=実体). .NM 根拠 原因. 述. 説. 間. 議論. ). 根本的. ,「全体」 瑕疵. 具体. 原因. NBh¯us. 資料間. 中 存在. – 28 –. 言. 定義. 除. artha. ,NBh¯us.. NS 4.2.2 関係. artha ,. 根拠. NS 4.2.3. 引用. NS 4.2.3. Dvandva 説 正当性 論証 NM. 同. 焦点. 見. 具. .. 批判. 点. ,無 ,多. NBh¯us.. 瑕疵(=煩悩) 原因. ,属性. ,煩悩 原因. 対応関係 説明. 両資料. (6). 議論 ,NM. 香等 五元素 補助. ——. 外. 一. ,. ,特定 香,味,色,感触,. (4) Dvandva 解釈 対抗. 体的. 意味. “gun.a”. 含 単独. )地. 第一義的(根本的). 見. 依拠 包. 入. 広義 意味. . )香等 五属性. ——. 策 以下. 香等 五属性. 何. “gun.a”. artha. 「香・味・色・熱感触・音声」. ,. 呼. 意味. .. Dvandva 解釈 対. 欲望 嫌悪. “gun.a” ,何. 限定要素. ,. “gun.a” 呼 体 artha 含. ,何. . (. 何. .). (3) (. 限定要素. 意味. ,同 .. ,「全体」. 認識. 矛盾. 理. , 一種. 許容. 別個. 述. 引用. ,.
(11) 「正. (7) NM. 知. 対象」(prameya). 間. NBh¯us. 結論. 時代的. 先行 方. NM. ,. 導. 捉. 何. 「色. 示 共通点. ,. 解脱論的 視点. 原因. artha. 複合語解釈上 形式的 出. ,「感官. 事実. 問題 .NM. 規定. ,煩. 必要. 見. Dvandva 説 支持. 一方 ,両資料. 上. 感官. NV. .. 解脱論的視点. 解釈 対比. 全面. 時 ,. . 可能. .. 解釈. Ny¯ayav¯arttika (=NV) 長. , 概念. NBh¯us. 解釈 ,「解脱論的 Dvandva 説」 命名 ¯ ¯ Nyayav arttika. 対象」. ,知覚可能. artha. ,以下 浮. 「感. 解釈 ,他方 NBh¯us.. 違. 一致点 見 注目. 煩悩・. .artha. NS 4.2.2. 対象」. “pr.thivy¯adigun.a¯ h.” 属格 Tatpurus.a 対象 網羅的 artha 規定 必要. 次. .. .両資料. 主張. 4. 思. 理解. 言及. 「感官. 反 言. .. 純粋 認識論的 観点 問題 ,NBh¯us.. 議論 ,. ,. 資料. 」 「全体」 解脱論・修道論 文脈 問題. 顕著. 新 限. 容易. 大. 趣意. NS 4.2.3. 悩・執着. 山上 [1999]11. ,解脱論的視点 基本. 定義付. 煩悩・執着 原因 引用. 議論段階. NBh¯us. 資料. NM. 対象」. 対象. 見究. 進. NBh¯us.. 執着 原因 官. NBh¯us. 方 時代的 NS 1.1.14 解釈 関. .. 議論段階 属. (8). ,Slaje [1986]10. 種 共通点. 指摘 映. artha 概念 変貌. ,以下. 解釈. 該当箇所. 検討. .. 全訳. 字句解釈. ,内容的 区分. 関. 部分 示. .. 1 ⃝NV on NS 1.1.14, p. 68.2–6:. gandharasar¯upaspar´sa´sabd¯ah. pr.thivy¯adigun.a¯ s tadarth¯a ity etat s¯utram/ pr.thivy¯adigun.a¯ ity etasmin pade ’nekah. sam¯asah. sam . bhavati/ katham iti/ pr.thivy¯ad¯ın¯am . gun.a¯ h. iti s.as.t.h¯ısam¯asah./ pr.thivy¯ad¯ıni ca gun.a¯ s´ ceti dvandvah./ pr.thivy¯adayo gun.a¯ yes.a¯ m iti bahuvr¯ıhih./ tad evam anekasam¯asopapatteh. sam . s´ayah. 10. 5 人 思 想 家(Jayanta, Vyoma´siva, Trilocana, V¯acaspati, Bh¯asarvaj˜na) 相対年代 測定 ,先行 研究成果 網羅的 概観,整理 上 ,(a) 解脱論(知 過去 業 滅尽 /常住 楽 解脱時 顕現 ),(b) 不確定知 (anadhyavas¯aya) 誤 認識 一形態 別立 ,(c) 知覚 定義(NS 1.1.4) “avyapade´sya” 語義解釈,(d) 遍充関係 基礎 sv¯abh¯avika-sambandha 議論, 四. 比較分析. 行. ,以下. 指摘. 11. 相対年代. 結論付. .従来. Vyoma´siva 思想上 近接性 踏 , ,新 Vyoma´siva Bh¯asarvaj˜na 類似性 注目 , Vyoma´siva( Jayanta) Bh¯asarvaj˜na 前 論証 (議論 (a)(b) 比較検討 ) . , “avyapade´sya” 無分別知覚 規定 画期的 Trilocana/ V¯acaspati 語義解釈 Jayanta Vyoma´siva 知 ,Bh¯asarvaj˜na 知 , 「Jayanta / Vyoma´siva → (Trilocana) → V¯acaspati / Bh¯asarvaj˜na」 先後関係 得 (議論 (c)). Jayanta Bh¯asarvaj˜na 直接比較分析 結果 . Slaje [1986] 成果 ,丸井 [2000] 要約 . pp. 333–397.. – 29 –.
(12) 丸井 浩. kim atra tattvam iti/ dvandvah. sam¯asah. ity etat tattvam/ 《複合語解釈 関. 問題提起》. “gandharasar¯upaspar´sa´sabd¯ah. pr.thivy¯adigun.a¯ s tadarth¯ah.” . (. 中 )“pr.thivy¯adigun.a¯ h.” , 「地. .. , ,複数 複合語 可能性 属性」 (pr.thivy¯ad¯ın¯am .. 属格複合語(=属格 Tatpurus.a),「地. gun.a¯ h.) 諸々. gun.a」(pr.thivy¯ad¯ıni ca gun.a¯ s´ ca) 」 (pr.thivy¯adayo gun.a¯ yes.a¯ m) 複数. 問. 語. 生. 複合語 可能性. ,. Dvandva,「地. 属性 .. Bahuvr¯ıhi ,. 中. 真実. 疑. .. 《定説提示:Dvandva 説》 複合語. Dvandva. ,. 真実. .. 2 ⃝NV, p. 68.6–11:. ˙ at/ yadi s.as.t.h¯ısam¯asas t¯avan na/ pr.thivy¯ad¯ın¯am anindriy¯arthatvaprasang¯ ¯ ¯ ´ pr.thivy¯ad¯ın¯am gun a iti s as t h¯ ı sam¯ a sah a s riyeta, pr thivy¯ a d¯ ı n¯ a m gandh¯ a digun . . . . . . avi´ses.an.a. .. tvenopayukt¯an¯am indriy¯arthatvam . na sy¯at/ vi´ses.an.avaiyarthyam . ca sy¯ad iti/ gandharasar¯upaspar´sa´sabd¯a ity ukte pr.thivy¯adigun.a¯ iti gamyate, ata´s ca pr.thivy¯adigrahan.am . vyartham/ na hi gandh¯ad¯ın¯am . dvair¯as´yam asti pr.thivy¯adigun.atvam . c¯anyagun.atvam . ca, yato vi´ses.an.am arthavat sy¯at/ tasm¯an na s.as.t.h¯ısam¯asah./ (*太文字部分 《属格 Tatpurus.a 説. .地. 帰結 陥. 感官. .(. 属格複合語 前分. ). 限定要素. .. 限定要素. 述. 従属. 理解. ,(後分. )地. ,別. (五属性) (=「地 意味. 語. 無意味 属性. ) 属性 ,(“gun.a¯ h.”. . )限定要素. ,. ,地 」以外. 二種類. “pr.thivy¯adi-”. 属性 」(“pr.thivy¯adi-”). ,香. )香. 対象. .「香・味・色・熱感触・音声」. . 「地. .. ,(“pr.thivy¯adigun.a¯ h.”. ,感官. 無意味. ,(. , 属性」. 場合 」 (pr.thivy¯adi). 対. 対象. 仮 「地. 立場. )「地. 属性. 箇所.以下 同様.). 論駁》. 属格複合語 誤. 認定. v¯arttika. .. 前. ,属格複合語. . 3 ⃝NV, p. 68.11–18:. gun.in¯am asiddher na bahuvr¯ıhir api pr.thivy¯adayo gun.a¯ yes.a¯ m iti/ ke te gun.ino yes.a¯ m . pratip¯adayitum/ . gun.atvam . s´akyam . pr.thivy¯adayo gun.a¯ h./ na ca pr.thivy¯ad¯ın¯am – 30 –.
(13) 「正. 知. 対象」(prameya). artha 概念 変貌. …/ tasm¯ad bahuvr¯ıhir api na/ 《Bahuvr¯ıhi 説 論駁》 (地. 属性 属性. )属性基体 知. 」. ,「地. .…. Bahuvr¯ıhi. ,Bahuvr¯ıhi. . 4 ⃝NV, pp. 68.18–69.2:. ubhayasam¯asaprati´sedh¯ad anyasam¯as¯abh¯av¯ac ca dvandvah./ yasm¯at prasaktau s.as.t.h¯ıtatpurus.abahuvr¯ıh¯ı, tau ca pratis.iddhau, sam¯as¯antaram . ca na sambhavati, s´is.yam¯an.a´s ca dvandvah., tasm¯ad dvandvah. sam¯asa iti/ 《残余法. Dvandva 説論証》 複合語. 2. 否定. Tatpurus.a. ,. Bahuvr¯ıhi. 別. ,Dvandva. 理論上可能. ,別 複合語 可能性 ,. 複合語. 想定. ,Dvandva. (真相 )Dvandva. .属格 ,. (唯一可能 複合語. 否定 )残. .12. 複合語. 5 ⃝NV, p. 69.2–8:. na dvandvah. sam¯asah., s´a¯ strayuktyor abh¯av¯at/ yady ayam . dvandvo bhavati, s´a¯ stram . yuktir v¯a pr.thivy¯ad¯ın¯am indriy¯arthatve vaktavy¯a iti/ na, ubhayasy¯api upapatter iti/ ubhayam . pr.thivy¯ad¯ın¯am indriy¯arthatve s´a¯ stram . yukti´s ca sambhavati/ s´a¯ stram . t¯avad “dar´sanaspar´san¯abhy¯am ek¯arthatv¯at” (NS 3.1.1) iti/ yuktir api dar´sanaspar´sanapratyayor ekavis.ayatvena pratisandh¯anam, yam aham adr¯aks.am . tam . spr.s´a¯ m¯ıti yam . c¯asp¯arks.am . tam . pa´sy¯am¯ıti dr.s.t.ispar´sanavis.ay¯a yuktih./ s´a¯ stram apy asmin paks.e ’vatarat¯ıti/ aindriyakatv¯abhidh¯an¯ac ca s¯am¯anyasyeti/ tasm¯at siddham . pr.thivy¯ad¯ıni ca gun.a¯ s´ ceti dvandvah. sam¯asa iti/ 《Dvandva 説 対 批判1》 複合語. Dvandva. . (. 証明. (=“pr.thivy¯adigun.a¯ h.”). .. 」 感官 対象. )教説. 論理 ,「地. Dvandva. 証明. 教説,. 論理. 述. . 《批判 1 違. 対. 定説者側 応答》. .両者. 」 感官. 成立 対象. 証明. ,視覚器官 存在. 認識. 覚 認識 私 在. 12. 同一. .「私 見. 見. .」. 論法 ,典型的. 論理 ,. 具合. )教説. 残余法(pari´ses.a). 「地 論理. 同一 対象. .. 対象(=地元素等. 存在. .(NS 3.1.1. 教説. 触覚器官. )」 (NS 3.1.1). 官. .「両者」, 把握. 主張. .. – 31 –. 教説. (. ,視覚器官. 認識. 触覚器. 実体) 私 触. .. .. 視覚知 導入. 統 .」「私 触 触覚. 関. , 論理. 存. .. 普.
(14) 丸井 浩. 遍(s¯am¯anya) 感官 13. 把握可能. )述. (aindriyakatva) (NS. .. gun.a」 Dvandva 6 ⃝NV, p. 69.9–17:. , 「地. 複合語. ,. ,. 確立. 諸々. .. pr.thivy¯adigrahan.ena prthivyaptej¯am . si b¯ahyakaran.agr¯ahy¯an.y apadi´syante/ gun.agrahan.ena ca sarva a¯ s´rito gun.a iti sam . khy¯aparim¯an.apr.thaktvasam . yogavibh¯agaparatv¯aparatvasnehadravatvasam . sk¯arakarmas¯am¯anyavi´ses.a¯ an¯as´rita´s ca samav¯ayas taddharmatv¯ad gun.a iti/ gandharasar¯upaspar´sa´sabd¯as tu tarhi pr.tha˙n na vaktavy¯ah., gun.agrahan.ena grahan.a¯ t/ pr.thivy¯adigun.a¯ s tadarth¯a ity evam . ca vaktavyam/ laghu caivam . s¯utram . bhavati/ sa eva c¯arthah. setsyat¯ıti/ tan na kartavyam/ gandharasar¯upaspar´sa´sabd¯an¯am . pr.thagabhidh¯anam indriyavis.ayaniyamaj˜na¯ pan¯artham/ indriy¯an.i gandharasar¯upaspar´sa´sabdes.u tats¯am¯anyes.u niyat¯ani/ anyatr¯aniyat¯an¯ıti/ tatra pr.thivyaptej¯am . si dv¯ındriyagr¯ahy¯an.i, s´es.a´s ca gun.ar¯as´ih., satt¯agun.atve ca sarvendriyagr¯ahye/ samav¯ayo ’bh¯ava´s ca tath¯a/( 実体. 知覚可能 否. 《Dvandva 説. 仏教. (“pr.thivy¯adi” ). 複合語. 語. 把握可能 ,. 前分. . 基体. (同複合語 後分. )依拠. (. 性・. )依拠. 性・粘着性・流動. 内属. “gun.a”. ,. (言. ),. 属 ).. 批判 2》 ,香・味・色・熱感触・音声 理解 」. 13. )“gun.a”. “gun.a”. 五属性以外 属性) ・運動・普遍・特殊 (意味. (taddharma) 《Dvandva 説. 」. ,外的器官(五感官). 数・量・別異性・結合・分離・. 性・潜勢力(*以上 香等. 簡潔. .). )「 地. ,地・水・火. 説示 ,(何. 語. 展開. 説明:知覚可能 対象 網羅的列挙》. (“pr.thivy¯adigun.a¯ h.”. 語. 論争. 中. 別個. 述. 必要. .( 「依拠 香等. .(香等. 五属性. 五属性. “gun.a”. 含. 述. .“gun.a”. .) ). 同. 意味. 成立. 次 指 思 .NS 5.1.14: s¯am¯anyadr.s.t.a¯ ntayor aindriyakatve sam¯ane nity¯anityas¯adharmy¯at sam . 「[定義]感覚器官 . s´ayasamah./ 中村博士 和訳 掲 把捉 ,普遍 実例( 瓶) 共通 ,証明 ( ) 常住 無常 共通 性質 , [疑惑 起 , ]疑惑 誤 非難 起 . 」 (中村 [1996] p. 368) . 24 種 分類 第 15 j¯ati(詭弁.宇井 [1932] 「誤難」,中村 [1996] 「誤 非難」,服 部 [1969] 誤 論難=桂 [1998]) 14 番目 “sam 定義 . s´ayasama” 呼 . 定義 普遍(s¯am¯anya) 感官 把握可能 , 感官 対象 前提 ,NS 普遍 感官 対象 述 , 考 . 論証学・論理学 j¯ati 概念 関 注目 最近 研 究 Kang [2007] .. – 32 –.
(15) 「正. 知. 対象」(prameya). artha 概念 変貌. . 《批判 2. 対. 応答》 14 . 香・味・色・熱感触・音声. 考 ,諸感官 . (五. 諸対象. 間 (一対一 対応. .. 以外. (. 対. (香. 明示. 対応. 形. 火(. .. 以外 (「. 三実体) 二感官(視覚器官 残. 普遍(香性・味. ,(一対一. 音声性. )制約. 以外. 無(abh¯ava). NS 1.1.14. 同様,Dvandva 説 ,「感官. NM. 言及・批判. 象」. 網羅的. 水・火. 立場. 支持. 解釈上. 解釈上. Dvandva 説. 軌. 点. ,何. 依拠. (内属. ,運動・普遍. gun.a. 姿勢. ). 見. gun.a」. . (下記. NV. ,数. 「感官. 対. 」. 地・. 潜勢力 「感官. 10 属. 対象」. ,NM. 対象. 広義 完全. 網羅的. NBh¯us.. 述. ,知覚. 点. 意味. ,. ,NM. (8). .. 関係. 含. 対. ,NBh¯us.. ,「地. ,. 内属・無. 網羅的. artha. .. gun.a」 読. 訴. .. 見. 見. 諸々. 正当性. 一. 徹底性. 図. 観点 ,. 網羅. 知覚可能 実体 意味 , 「諸々. 性. 把握可能). 技法. ,「地. 対象」. .. .. ,複合語 “pr.thivy¯adigun.a¯ h.”. (1) NV. ] ,有. 把握可能. 感官. 解釈 要点. ,. 性・粘着. 把握可能. 感官. 同様(. ,. 把握可能 性・. 性・流動性・潜勢力・運動・普遍・特殊) [二感官 内属. 対. 」) 中 ,地・水・. 触覚器官). 属性性(gun.atva). )制約. “gun.a”. “gun.a” 群(数・量・別異性・結合・分離・. 性(satt¯a). 述. )制約. )感官 ,香・味・色・熱感触・音声,. 性・色性・熱感触性・音声性). NV. 別個. NBh¯us. 場合, 説明. artha. 中. .). (2) Dvandva 説 対 判. 取. 上. ,. 批判. , 「香・味・色・熱感触・音声」 別記 答. Dvandva 説資料 軌 一. 点 .. [実体] 」 「感官 対象」 属格 Tatpurus.a 説 投. NV. 14. 解釈 ,. ,NM. 属格 Tatpurus.a 説. 漏. 採用. 不都合. 批判 趣旨 点. 意味. NM. 批. Dvandva 説資料 共通 ,NBh¯us. ,「地 批判. ,NM. 近 .. NBh¯us.. 食 違. .. “tan na kartavyam”. (一対一. NVTT. 若干異. 読 “tan na” 切 ,“kartavyam … pr.thagabhidh¯anam …” 場合 , 「 . 『香・味・色・熱感触・音声』 ,諸感官 諸対象 間 )制約 明示 ,別個 述 .」 訳 . 解釈 思 , V¯acaspati 手 NV 読 可能性 .NVTT. on NS 1.1.14, p. 188.6–7: codayati — gandheti/ pariharati — na. . 対応. kartavyam . laghus¯utram/ gandh¯ad¯ın¯am . pr.thagabhidh¯anam . kartavyam ity arthah./ NV (CSS) “na kartavyam” “tad” .. – 33 –. NV(KSS).
(16) 丸井 浩. 複合語 “pr.thivy¯adigun.a¯ h.”. (3). 三. Dvandva. ,前二者. 法 論法. 解釈. 結論付. (4) 最大 違. 可能性. 否定 特徴的. ,解脱論的・修道論的. 対象」. ,女性. 髪 豊. 視点. 見. 争点 .. 数 ,胸. 考. .. 下. 解釈 視点 5 .⃝. 通. 論理(yukti). 在証明 行. NS 3.1.1. 論的視点. 現. 点. 批判 1. 中. 文脈. 位置. 」. ,NS. ,. 整合性 問題. 主張. ,言及. 解. 5 .他方,NV⃝. Dvandva. ,実体 知覚可能. Dvandva 説批判 2. 別個 諸対象. 香等 五属性. 特記. 必要. 間. 対. 一対一. 視覚器官 触覚器官 感官. 対応. 否. 認識. 対. 煩悩・執着 原因 応答. .. gun.a」 分. 五属性. )制約 香. 対 把握可能. 含意. ,NM. , 」. 嗅覚器官. ,実体. ,有性 述. 数等. 属性性. ,味 味. 意味. NV. .. – 34 –. 属性 運動 普遍 内. .香等. . 五属性. Dvandva 説 投. NBh¯us. ,香等. 述. 対. 明示. ,一対一対応 制約 別個. 両資料 別立. 諸々. 現. ,香等 五属性. 把握 批判. 応答. 批判. .. 絞. 明示. 意味. 現. (一対一. 両者. 五属性 特質. 解脱論的視点. 意味. 把握. 対応関係. ,. 述. , 答. ,色 視覚器官. 特徴 顕著. 把握. .. 「諸感官. 香等. 争点 存. 含. NS 4.2.[2-]3. Uddyotakara. 属・無. 以. 示 教. ,「地. 対象」. 他 箇所. NS. 五属性. 対象 感官. ,. 触感器官. “pr.thivy¯adigun.a¯ h.” 「地 , “gun.a” 香・味・色・熱感触・音声. 覚器官. 第1点. 論理 持 出 ,同一. 場合,後分 ,香等. .. 2. 言明 前提. 6 1 点 ,⃝. .. 「感官 対. .定説者側. 解脱論的視点 伺. (6) 違 解. 具体的. 応答. 絞. NBh¯us.. 終始. 身. 時. 地・水・火 三実体 知覚可能. 「感官. 説擁護 論理. 述. 顕著. 説. 脱論的,修道論的. 問題. .. 実体) 視覚器官. 枚挙. 否. 知覚可能 対象 行. 違. , .NM. .NM. 煩悩・執着 原因. ,艶. 引用 ,. 瓶. 1.1.14. 点. 含. 大. 」 ,. 説(s´a¯ stra) 対象(. 残余. ,. 場合,. 量 運動. Dvandva 説. 「地. ,. NV. 象」 網羅. (5). ,. 網羅的 提示. 挙. 「感官. Dvandva 説 正. .. NBh¯us. 「感官 対象」 重点的. 属格 Tatpurus.a, Bahuvr¯ıhi,. 残. 五属性 答. 根本的,第一義的 ,. 認識論的,NM, NBh¯us.. 解脱論的.
(17) 「正. (7). 知. NV 第2. 対象」(prameya). NM. ,香等 五属性 対 要素 vi´ses.an.a). 2 ,NV⃝. 違. 批判点,. artha 概念 変貌. 属格 Tatpurus.a. 投. 香等 五属性 地等 実体 属性. “pr.thivy¯adi-”「地. “-gun.a¯ h.” 前 付. 意味. 明 」. 修飾語(限定. 反論 ,NM. 取 上. .. (8) 高. NV. 解釈 6 .⃝. 思. ,. 対象 同一. 内容 15 .. 出. ,総. 論. 「感官 対象」 , 感官. 知覚可能 対象 網羅的 列挙. 把握. 網羅的 説明. Pad¯arthadharmasam . graha(=PDS). ,Pra´sastap¯ada 内属. 定説. ,16 無(abh¯ava) 知覚 積極的 論証. 15. 依存度 , 引. 知覚可能 学派. .一方,. 地・水・火 三実体 知覚可能 示 PDS 箇所 ,丸井 [1986] p. 171, 注 8 参照. 三実体 視覚器 官 触覚器官 両者 把握 可 能( 可 見可 触 ) 明示 PDS 箇 所 見 ,実 体 内 属 数等 10 個 一 般的属性 運動 ,知覚可能 実体 内属 可見可触 , 述 , 場合 「知覚可能 実体」 可見可触 実体 意味 思 .. PDS [238]. pp. 44.15–45.1: sam . khy¯aparim¯an.apr.thaktvasam . yogavibh¯agaparatv¯aparatvasnehadravatvavegakarman.a¯ m . pratyaks.adravyasamav¯ay¯ac caks.uh.spar´san¯abhy¯am . grahan.am/ 普遍・特殊(PDS 「最上位 普遍」 「低位 普遍」) 知覚条件 PDS [240] p. 45.3–5: bh¯avadravyatvagun.atvakarmatv¯ad¯ın¯am upalabhy¯adh¯arasamavet¯an¯am a¯ s´rayagr¯ahakair indriyair grahan.am ity etad asmad¯ad¯ın¯am .普遍・特殊 「知覚可能 拠 所(実体,属性 運動) 内属 . pratyaks.am/ 限 」 (upalabhy¯adh¯arasamevet¯an¯am) , 「拠 所(実体,属性 運動) 把握 感官 把握 」 述 , 可見可触 三実体,数等 10 属性 運動. 内属. 普遍・特殊 実体性,数性等 運動性 同 可見可触 , . 有性(satt¯a=bh¯ava) 知覚可能 実体・属性・運動 内属 限 , 拠 所 実体・属性・運動 把握 感官 把握可能 ,個々 見 実体性 運動性 二種 感官(視覚器官 触覚器官) 把握可能 対 ,香・ 味・色・熱感触.音声 内属 有性 , 嗅覚器官・味覚器官・視覚器官・触覚器 6 官・聴覚器官 把握 , 見 有性 NV⃝ 「 感官 把握可能」(sarvendriyagr¯ahya) .属性性 普 遍 同様 . 16 PDS [241] 禅定 入 行者 知覚 対象 枚挙 , 中 内属 含 . 対象 逆 言 ,日常人 知覚対象 含意 ,PDS 内属 一般 知覚不可能 考 結論付 .PDS [241] p. 45.5–9: asmadvi´sis.t.a¯ n¯am . yogin¯am . yukt¯an¯am . yoga-. jadharm¯anugr.h¯ıtena manas¯a sv¯atm¯antar¯ak¯as´adikk¯alaparam¯an.uv¯ayumanah.su tatsamavetagun.akarmas¯am¯anyavi´ses.es.u samav¯aye c¯avitatham 自分 他 . svar¯upadar´sanam utpadyate/ 者 (sv¯atm¯antara) 風(v¯ayu) 含 , 二 実体 一般人 知覚不 可能 Pra´sastap¯ada 見 分 . Mishra [1987] (初版 1936) pp. 38–50 , 見解 相違 19 点 , 4 番目 内属 知覚可能 考. , 無 知覚 可能 否 必 正確 言 覚・味覚・視覚・触覚・聴覚) 認 述 , 考 ,実体 知覚 関 視覚 色 大 兼 備 実体 地 考 .丸井 [1986] 参照.. 知覚不可能 見 点 . 両派 相違点 明示 . Mishra .例 第 3 相違点 五種類 知覚(嗅 , 視覚 知覚 認 資料的根拠 .確 実体 知覚条件 色 含 限定 誤 見 , ,水 ,火 ,可見 可触. – 35 –.
(18) 丸井 浩. 知覚. NM. NS 1.1.417. 定義. 「対象」. 語 意味 解説. 教説. ,18 無. 立 ,. “artha”. .同様 動・普遍等. 脈 前面. 解脱論. 隔. 知覚論. 腑分. 対象 「知覚可能. 対象」. 対象」. 特徴. NS 1.1.14 下. 解釈,特. 判(Bahuvr¯ıhi 説. 言及. NBh¯us.:Dvandva 説 Bahuvr¯ıhi 説. 言. 対象」 ,NV. 「[解脱. ]. ,「認識可能 解釈. 感官. 認識論的文. 依存. 持. 込. 解釈相互 思想史的連関 解釈方法. 基準. ,以. 解釈. 応答. 議論. 支持.属格 Tatpurus.a 説. . ) 批. Dvandva 説 立証) 対. 反論. 応答. 支持.Dvandva 説. 批. ). 反論. 言及. 反論. 残余法. NM:属格 Tatpurus.a 説 ,. 応答. 支持.(属格 Tatpurus.a 説批判. .. . ) 支持. 20 .. NS 1.1.4: indriy¯arthasam . nikars.otpannam . j˜na¯ nam avyapade´syam avyabhic¯ari vyavas¯ay¯atmakam . pratyaks.am/ NM I, pp.190.10–191.2: arth¯as tu gandhar¯uparasaspar´sa´sabd¯ah. gandhatv¯adisvaj¯atyavacchinn¯ah., tadadhikaran.a¯ ni pr.thivyaptej¯am . si dravy¯an.i tadadhis.t.a¯ n¯ah. sa˙nkhy¯adayo gun.a¯ utks.epan.a¯ d¯ıni karm¯an.i tadvr.tt¯ıni s¯am¯any¯ani, yes.a¯ m . spar´sanena caks.us.a¯ grahan.am . kan.avratamate nir¯upitam, te ’rth¯ah./ pr¯agukta´s c¯abh¯avo py artha eva. NM I, pp. 136.13–145.4. 時間 知覚可能 「 人々」 見解 論 中 ,色. 20. 込. .. 対. 判(Bahuvr¯ıhi 説 批判. 19. 論. 実体・属性・運. 説明. (他 解釈方法 可能性 視野 入. NV:Dvandva 説 ,. 18. 中. .. NBh:属格 Tatpurus.a. 17. 理解. 複合語 “pr.thivy¯adigun.a¯ h.”. 整理. NVTT.:NV. artha. 大. 持. 「感官 .逆. 指摘. ¯ ¯ ¯ ˜ ı, Nyayabh ¯ ¯ . an.a Nyayav arttika, Nyayama njar¯ us. 5. 原因. ,NS 1.1.14 知覚論. 著. 概念. 知覚可能. 文脈内. 感官. 批判. ,. artha. ,prameya. pram¯an.a. 対. 事沙汰. 行. 押 出 ,. ,. 文脈. 見解. ,prameya. (pp. 154–169),執着. 認識 対象」. ,第六. 第 1 章知覚章. 大 正. 概念. NBh¯us.. 述. 認識論. 接触」(indriy¯arthasam . nikars.a). [派]). 知覚論,認識論. 依存. 対象. 知覚. (. 19. 大. 「感官. 中 ,知覚可能 対象. 言及. anupalabdhi 学説. 中. 知覚条件. 必須. 知覚論. NM I, pp. 361.5–372.4. V¯acaspati NBh 属格 Tatpurus.a 死 説明 ,NBh 解釈 NV. 解釈. 行 否定 言. , 事実. 言及. . 必. 認. . 彼 会通 試 , 苦 .NVTT., p. 187.10–11: pr.thivy¯ad¯ın¯am iti bh¯asyam NBh . na s.as.t.h¯ısam¯asaj˜na¯ pan¯artham, api tv arth¯abhidh¯anam¯atram/ 段階 artha=indriy¯artha 暗黙 前提 ,NS 1.1.14 “tadarth¯ah.” (嗅覚器官等 五感官 対象) 被定義項 表 語(laks.yapada) 見 思 . NM, NBh¯us. laks.yapada “artha” 補 ,“tadarth¯ah.” 定義付 部分 見 ,「artha. – 36 –.
(19) 「正. 知. 対象」(prameya). ,複合語解釈 再構成. 可能性. 形式上 問題. 浮上. 諸々. 出. ,古. gun.a(運動 普遍 ,NM. 守. ,. 的. 姿勢. NM. ,. 単純. 図式. 思想史. 図式. 対象=知覚可能 合語解釈 原因」. 描. 対象」. 網羅的. ,. 考. 反映 難. NV. ,Tatpurus.a 説. 関係 読 間接的 言及. 答 取. 形. ,Dvandva 説. 視点. 違. NV 解釈 視点 大. NV—NM,. NV—NBh¯us.. 属格 Tatpurus.a 説批判) 充分 意 批判. Dvandva 説 踏 属格 Tatpurus.a 説. 困難. 証明. 対象=執着・煩悩. , 点. 複. 想定. .. 上. 批判 ,. 展開. NV. .. .. Bahuvr¯ıhi 説 否定. 残余法 論法 用. 残 ,NM. Dvandva 説 正 残余法. .. 解. 21. 展開. 属格 Tatpurus.a 説. (1) NV. ,. 相互. .. ,NV. Tatpurus.a 説批判. ,. 直. 「artha=感官. .. 解釈(Dvandva 説 趣意,. 想定 正. .. ,NM, NBh¯us.. 要点. 網羅. .. 「artha=感官. 現. artha. 21. 伏在. 形. 議論 中身 大. NM. 違. 中 問題. 対. 受. 属格 Tatpurus.a 説. 認識論的視点. 込. 解脱論的視点 根本的. 詳述. 識. 読. 伝統的. 大. 実. Dvandva 解釈 打. , 見. ,NV. 具体的. (4)(5)(6). 仮. 棄却. 後. NBh¯us.,NVTT.. ,NV. 許. , ,. ,3 資料. 批判. ,. , 「地. 流. ,NV. 阻. 異 捉. 連続性. 反. ,「地. 自明. .. .実際,Ruben [1928]. 読 込. 線的. 解釈. 解釈史 流. 段階. 含 広義 属性) 」. 捨. 流. 流. ,次. 網羅的 読 込 必要性. artha. 属格 Tatpurus.a 解釈. 継. 見. ,NBh. 属格 Tatpurus.a. 感官 対象. 体,. 限. .. 属性」. NV. artha 概念 変貌. 感官 持 思. 対象. 」 明確. 定義文 .. 引. 出. .NV NBh 同様,“tadarth¯ah.”. 点. 見. “laks.ya-pada 見 . NVTT. NM, NBh¯us. 同様 説明 行 .NVTT., p. 187.5–8: atra codde´sakramasm¯arit¯a arth¯a laks.yatay¯a pratipattavy¯ah., tes.a¯ m . laks.an.am . tadarth¯a iti/ tad ity anantaralaks.it¯an¯ındriy¯an.i par¯amr.s´ati, tes.a¯ m indriy¯an.a¯ m arth¯ah./ indriyair aryam¯an.atvam (read arthyam¯an.atvam according to NVTT. (KSS)) arth¯an¯am . laks.an.am/ et¯avataiva laks.an.e paryavasite suhr.dbh¯avena pravibh¯ag¯abhidh¯anam . pr.thivy¯adigun.a¯ iti/ Ruben [1928] NS 1.1.14 解説 次 述 (p. 6) . 「感官 対象」 定義. 代. 枚挙 . 知覚 対象 「感官 対象」 挙 ,五元素 対応 ,五感 対応 五属性 述 —— . 対 注記 46(Ruben [1928] p. 170) 中 , 「 (*= 感官 対象 網羅的 述 趣意 ),NV , 存在 知覚可能 認 対象 読 込 Dvandva 解釈 行 ,『諸々 属性, 地 』 理解 ,間違 . NM 排斥 .」 述 ,NV–NM 直線的 思想史 中 捉 .. – 37 –.
(20) 丸井 浩. (2) Dvandva 説 対 味. ,広義. 批判. 属性 場合. ,感官. 香等. 五元素. 特異性 別立. “gun.a”. 含意. 投 対象. 対応. 一対一. 別個 述. 理由. 視点. 原因 ,NM. 趣意 充分. (3) 覚). 言. 述. 可能. Dvandva 説. (4) 原因. 説. 述. 説批判 可能性. 符合. 意味. ,. .. NV. 筆者 出会. , ,彼. (. ,NV. NM. Dvandva 説 何. NV. 22. 見. NV 知. .. Dvandva 説. artha 概念 網羅的読 込. 見. .. 議論. ,全体. 認識(誤想). 論点 含. 煩悩. ,NV. .一方,Tatpurus.a 説. 採用. 批判. 直線的. NM. 場合,香. ,NM. NV. 批判 無視. 関係. 関係. 通. 直接 NV. 充分 汲 取 ,. 見. NV. Tatpurus.a 説批判 十分 汲 取. 間接的. ,. 議論. NV. Dvandva 説 擁護. ,. 十分. .NM. 思 点. ,実体 含. Tatpurus.a 説 擁護 理由. 判断. (地・水・火・風・虚空 五元素) 属性. 上. 以上. ,. .解脱論的. 見. 教説. 見. 「地. 自明. 自然. 引用. 矛盾 指摘. NS 4.2.3 論点. Dvandva 説. 同一 対象(=全体=実体) 把握(知. 根拠付. Tatpurus.a 説批判 等 五属性. 理由. 属格 Tatpurus.a 説批判. NM. 取. 他. NS. 五属性. .. NS 3.1.1. Dvandva 説. ,NM. 解釈. ,視覚器官 触覚器官. NV. 明示. ,前後 脈絡. Dvandva 説 ,. 汲 取. 五. ,. 取 上. NM. 別立. 上. 意. 」 (vi´ses.akhy¯apan¯artha) 説明 明. 特異性. 取. 述 ,香等. .認識論的 視点. 特殊性 意味. 見 香等 五属性. 別. 対. 特殊 制約. .. 「特殊性」 何 意味. ,煩悩. 五元素 批判. , 答. 単 「 (香等 五元素) 特殊性 明示 ,. 香等. ,NV. NM. .NV. .. Tatpurus.a. 議論 応答. 内容 無視. NM. 考. 想定 議論. 批判 上. . 思. 22. .. NV 知 .勿論,彼 好 注釈 通 NV NV 指示. 確実 示 具体的 根拠 事実 未 引用,言及 「a¯ c¯arya 」 NV 注釈家 親 ,実際 議論 中身 思 箇所 見当 . 大 異 NV 取 上 , 疑問 抱 少 Oberhammer [1962] NM 中 登場 “v¯arttikak¯ara” Uddyotakara 同定. 明 解釈 . .p. 94.12–13: We know of only one place wher he speaks of the V¯arttikak¯ara (Uddyotakara). 正 “v¯arttikak¯ara” “v¯artikakr.t” .)問題 箇所 以下 通 .. NM I (KSS), p. 212.11–12=NM I, p. 570.1–3: v¯arttikakr.t¯a s´abd¯anityatve s¯adhanam abhihitam “anityah. s´abdah. j¯atimattve saty asmad¯adib¯ahyakaran.apratyaks.atv¯ad ghat.avat” iti/ NM 対 現存唯一 注釈書 NMGr Uddyotakara 同定 .NMGr, p. 93.1–2: v¯arttikakr.t¯ap¯ıti uddyotakaren.a/ (Cakradhara 手 NM “api” ). 引用 同一 文 現 NV 中 箇所 Oberhammer 示 .筆者 指 摘 対応箇所 以下 通 , “anityah. s´abdah.” “ghat.avat” . “j¯atimattve sati” 対応 部分 大 異 .NV, p. 276.17–18 : yath¯a s¯am¯anyavi´ses.avato. – 38 –.
(21) 「正. 他方,NV. 知. 対象」(prameya). NBh¯us. 関係 ,NBh¯us.. artha 概念 変貌. .認識論的視点 解脱論的視点. Dvandva 説. 大. Dvandva 説 充分 受. NV. 違. 言. .. (5) 香等. 五属性. 別個. Dvandva 説 釈明 感官. 述. 大. 仕方. 大. 対象. 意味. 難点 一. 異. 原因. ,. NBh¯us.. 五属性. 別個. 対. 述. 意味. ,. ,認識論. 香等 五属性 単独. 別立. 互. 「瑕疵(dos.a=煩悩 kle´sa) 」. 述. 一. 異. ,. 根拠. ,. 体」 知覚. 説. 両者. 引用・言及. 解脱論. 観点. 単独. 煩悩. 原因. 説明. 違. .NV. 「全体=実. 解釈. 実体 「artha=. NS 4.2.2. ,NBh¯us.. 4.2.3. 持 出 ,両. 原因. ,色等. 煩悩. 五属性. Dvandva 説 立. 認識論的,NBh¯us.. 解脱論的. 視点. .. NV NM 客観的. ,引用. 別立. .NV. 顕著 見. 言及. Dvandva 説 正当性 訴. ,全体(=実体). 理解. NS. 趣旨. ,修道論 文脈 位置 矛盾. 別. 引用 ,NS 1.1.14. NS 3.1.1. 感官 対象=知覚可能 対象」 含. 直線的関係 想定. NBh¯us.. 対応関係. NBh¯us.. 比較. 後関係 断. NV. 香等. .. (6) Dvandva 説 支持. 容. ,. 特殊性 明示. ,NBh¯us.. 説明. 説明. .. .NV. 一対一対応. 説明. 如何. 方. ,少. 困難 大. 解釈. NS 1.1.14. NM → NBh¯us.. .. .. 両者 関. 限. ,NBh¯us.→ NM. 議論. 内. ,議論段階. 先. 可能性. 方. 高. 判. . 「artha=感官 対象=執着・煩悩 原因」. (7) 識論. ,解脱論・修道論 視点. 批判 明. Dvandva 説 類似点. (8) 説. NBh¯us. 提唱. 認. 特殊性. 香等. 五属性. 明示. 別記 特記. ,. 点. 意味 解釈. 三. 議論 含. 以上. Dvandva 説 間. 表現上. ,NBh¯us.. Tatpurus.a. 全体. ,artha 成. 2 香等 →⃝. 3 →⃝. ,NBh¯us.. 網羅. 図. 趣. Dvandva. 3 Dvandva 説 ⃝ 批判. .. 考. ,議論段階. NBh¯us. 方 前,NM. ’smad¯adib¯ahyakaran.apratyaks.atv¯at …/ Jayanta ,. ,内容的. 1 香等 五属性 別記 無意味 Dvandva 説批判 ,⃝. 五属性. 想定. NM. .. .. NM. 解釈 無用. 点 共通. .. 言及・批判. 意. ,認. Dvandva 説 批判 ,Tatpurus.a 説 弁明. NM. (9). 解釈 行. 捉 方 前面 出. 検討. 要. 思. Uddyotakara. .. – 39 –. 引用. 後. 見. .. 箇所 断定.
(22) 丸井 浩. 両資料. (10) 悩. 原因. 間. 具体的. 必. 「感官. NBh¯us. 共通点 少. NM 異. 直接的. 記述. 関係. 対象」. .. 認. 面. .執着・煩. 事例内容. 表現方法. 言及. NS 4.2.3. ,. 点. ,. 趣旨. .. (11). ,NS1.1.9. Ny¯ayas¯ara. 解脱論. 前面. 押. 出. 掲. 4 a¯ tyantikam ⃝tasyop¯ ayah.) 基軸. 言及. prameya. ,. . ,. 箇所 書. ,議論内容 比較 ,明. 関. 加. 資料・情報. ,. 直線的関係. 一部. 想定. 注釈. 先立. 思. 読. 会通 図. NV. NVTT. 言葉. 中 ,解脱論的意義 敢. artha. 解釈. NBh. “ime tu khalu”. NBh. 一. .. “pr.thivy¯adigun.a¯ h.”. Dvandva 解釈 引 寄 ,強引 ,prameya. 得. 単純 時代的先後関係 即断. 属格 Tatpurus.a. ,NS 1.1.14. 解説. NS 1.1.14. 12 種. .. 該当資料. NM. 列挙. NS 1.1.9. Bh¯asarvaj˜na. 可能性. NBh¯us.. 規定. artha. 解釈. 叙述 解説 加. Ny¯ayas¯ara. 単 副次的 意味合. 流. artha. ,修道論,. prameya. ,. 自注 NBh¯us.. Bh¯asarvaj˜na. 12 種. 1 2 3 anam 4 分類(⃝heyam ⃝tasya nirvartakam ⃝h¯. prameya. 以下. 注釈. 確認. .. NVTT. on NS 1.1.14, p. 187.2–4: kramapr¯aptam arthalaks.an.am avat¯arayati bh¯as.yak¯arah. — ime tv iti/ tu´sabden¯artham¯atr¯ad vyavacchinatti/ yes.a¯ m indriyavis.ayatvena bh¯avyam¯an¯an¯am . nih.s´reyasas¯adhakatvam, mithy¯aj˜na¯ navis.ay¯ıkr.t¯an¯am . tu sam . s¯aranimittat¯a, ta ime ity arthah./ 順番 達 入. ,”ime tu”. artha. )単. 』作者(=NBh. 定義 , 『. artha. 言 対象. 至福. .「一方」(tu) 区別. 実現. ,輪廻. 原因. NM23. ,. 何. 意図. 対象」 思. 箇所. Dvandva 説 意識. 23 24. 込. 対象領域. 誤. 認識 対象. 説明. NS 1.1.14. 意味. NVTT.. 提唱. 背景. 存在 認. 可能性. artha. ,単. 中. 元来,prameya. 言 ,. NV. 「感官. 仏教学者 .24. 対象. 冒頭箇所 素朴. .. 解脱論的,修道論. 対. .. NBh. 思念. 意味. 思念 特. .確. ,明. Uddyotakara. 実体 働. 感官. ,. 可能性 読. 定義. .. ——. V¯acaspati. ,. 込 中. 単一 全体 強. 伺. ,(. (heya)」 後. 的意義 強調 解脱論的視点. 語. ,. 「捨. 切. 作者 V¯atsy¯ayana) 導. 解釈. 諸属性. V¯acaspati. 対象=知覚可能 捨. ,強引. 集合. 排斥. 彼. artha. 担. 2 2.2 ⃝ NM 参照. Potter 自身 NV 要約 中 ,NV on NS 1.1.14 関 次 述 .Potter [1977] p. 313: Uddyotakara proposes to read this s¯utra quite differently from V¯atsy¯ayana. According to. 前述. – 40 –.
(23) 「正. 知. 対象」(prameya). 解脱論的意味合 上述. 見. 危惧. 説明 ,NM. ,. ,. NBh¯us. 強調 「感官. 対象」. 枠組. 概念装置. 明. . 哲学綱要書. 移. 逸脱. 学体系 組 込 形 融合. Tarkabh¯as.a¯ (=TBh) ,. 6 4番. 12 prameya 視. TBh. 学体系 中 ,Ke´savami´sra(13 世紀中頃25 ) ,. 12 種. prameya. 1. 読 込. 7. artha. 論. artha 概念. 有名 綱要書. .. 薄. Ke´savami´sra. 等価. ¯ padartha. artha 概念 変貌. 次第 ,以下. 両学説体系 ,. artha. 冒頭. ,. 変. ¯ artha 概念——Varadaraja. ¯ . a——Vai´ ¯ Tarkabhas ses.ika. 6.1. 後. 解脱論的意味合. 論全体. 6. V¯acaspati. .. 真意. V¯acaspati 辿. artha 概念 変貌. ,. .. 「六句義」 同一. .. TBh, p. 25.10–11: arth¯ah. s.at. pad¯ar.th¯ah./ te ca dravyagun.akarmas¯am¯anyavi´ses.asamav¯ay¯ah./ 後,実体(dravya) ・属性(gun.a) ・運動(karman) ・普遍(s¯am¯anya) ・特殊(vi´ses.a) ・ 内属(samav¯aya). 説明. 続. ,. 六句義(s.at. pad¯arth¯ah.). 説明. 以下. 締. .. TBh, p. 36.11–12: tad evam . s.at. pad¯arth¯a dravy¯adayo varn.it¯ah./ te ca vidhimukhapratyayavedyatv¯ad bh¯avar¯up¯a eva/ 直接続. 形. abh¯ava(無) 第 7. 句義. 導入. .. TBh, p. 36.13–14: id¯an¯ım . nis.edhamukhapram¯an.agamyo ’bh¯avar¯upah. saptamah. pad¯arthah. pratip¯adyate/ abh¯ava. 説明. 終. ,「以上,artha. 説明. 」. 結. .. TBh, p. 37.5: tad evam arth¯a vy¯akhy¯at¯ah./ TBh prameya. 25. 第 4 番目. ,. 哲学. artha. 第 2 番目. 16. ,肯定的. 認識. 対象. 見. 数. 12. 六句義,否定的. Uddyotakara, V¯atsy¯ayana’s reading would imply that earth and the other substances are not perceptible, …. His purpose seems mainly to be to avoid the (Buddhist) view that only qualities are perceptible and not substances. Potter [1977] p. 663 判断 従 .. – 41 –.
(24) 丸井 浩. 認識 対象 巧. 含. 無 入. 一部. 入. 込. 成功. .. 「感官. artha. 同時. ,artha 対象」. 組. 枠. ,prameya 見. 薄. 概念. artha. 込 .. 解釈. , 枠. 入. 中. .「感. .. 離. 誠. prameya. 払. 対象」(indriy¯artha, indriyavis.aya). 対象」 「感官. 吹. 意味合. 意味. , ,元来,prameya. 解脱論的意味. 解脱論的. NV. ,. 学説体系. 伝統的. 官. 七句義 同一視. Ke´savami´sra. TBh. . 自体. 解脱論的説明. 一切. TBh. .. TBh, p. 23.1–3: pram¯an.a¯ ny ukt¯ani/ atha pramey¯an.y ucyante/ “¯atma´sar¯ırendriy¯arthabuddhimanah.pravr.ttidos.apretyabh¯avaphaladuh.kh¯apavarg¯as tu premeyam” (NS 1.1.9) iti s¯utram/ 議論. prameya 説明. 始. 入. ,. 伝統的. 脱論的説明自体 失. ,. 第 1 番目. 守. 思. prameya. 解. .. 6.2 prameya 概念 変貌 , 資料. 伝統的. prameya 掲. 確認. 説明. .以下. .. NBh on NS 1.1.9, p. 15.16–18: asty anyad api dravyagun.akarmas¯am¯anyavi´ses.asamav¯ay¯ah. prameyam, tadbhedena c¯aparisam . khyeyam/ asya tu tattvaj˜na¯ n¯ad apavargo mithy¯aj˜na¯ n¯at sam . s¯ara iti etad upadis.t.am . vi´ses.en.eti/ NV on NS 1.1.9, p. 59.10–11: na punar idam . prameyam¯atr¯avadh¯aran.a¯ rtham . s¯utram (*=NS 1.1.9), api tu prameyavi´ses.a¯ vadh¯aran.a¯ rtham, …/; p. 59.14–15: anyad api prameyam asti, yasya tu tattvaj˜na¯ n¯an nih.s´reyasam . tad idam . prameyam iti tu´sabdena j˜na¯ payati/ NVTT. on NS 1.1.9, p. 173.1–3: na prameyapadam . prameyam¯atre pravartate, kim . tu yat tattvato j˜na¯ yam¯anam apavargas¯adhanam . tasmin, tac c¯atm¯ady eva n¯anyad iti yukto ’nyayogavyavaccheda ity arthah./ 要. ,. 哲学. 第2. 識対象一般」(prameyam¯atra) 知. 輪廻 ,NS 1.1.9. , 「特殊. 掲. 掲. 12 種. 正. 知. 解脱. 通 ,. 認識対象」(prameyavi´ses.a). 1 prameya——⃝. ,「単. prameya. 認 誤. 意味. 2 身体(s´ ar¯ıra) (a¯ tman) ⃝. 3 感官(indriya) ⃝ 4 対象(感官 対象) 5 認識 (buddhi)⃝ 6 ⃝ (artha)⃝. 7 (manas) ⃝. 8 瑕疵(煩悩) 9 再生(pretyabh¯ 10 果報(phala) ⃝ 11 苦 行為(業) (pravr.tti)⃝ (dos.a)⃝ ava) ⃝ 12 解脱(apavarga)—— (duh.kha) ⃝. ,. 解脱論的視点. – 42 –. 特. 絞. 込. 対.
(25) 「正. 象. 知. ,. 説明. 対象」(prameya). 対. NS. 一連. 掲. , 「. prameya. 識対象. 注釈. 理解. ,prameya. NV 正. 六句義. 解脱論的意義. 項目. 上述 三注釈. NS 1.1.9 」. 特殊. 認. 中 ,. 認識対象. 示唆. ,Uddyotakara. NBh. 解脱論的. ,上述. 至福(解脱). .. 公然 行. .artha. 総論. 知. 理解. artha 概念 変貌. 発言. 点. V¯acaspati. 特 触. . 段階. NV 一般. 言. 学説. ,NS 1.1.14. artha V¯atsy¯ayana 自. 対. 学体系 .. 時点. 存在. 差異化. 中 積極的. 受容. 一端. 図. 対象. 確認. .. ,. 独 学説. 強. 中 ,. prameya 観 打 出 姿勢 後退. artha 観 変貌 考. 時,大. 転換点. NV. .. prameya 概念一般. NM 見. 注目. 方向性. 独自. 見. 対. NBh. 取 入. ,. 後. 始. ,知覚可能. 学説 ,Uddyotakara. 差異化 強調. 思. 顕著. 示. NV. ,. prameya 観 浮 彫. 六句義. 融合. 六句義. 説明 差異化. 図. ,以下. 姿勢. 見. 維持. . 26 NM I, p. 22.4–7: a¯ tm¯adyapavargaparyantadv¯ada´savidhaprameyaj˜na¯ nam . t¯avad anya-. j˜na¯ n¯anaupayikam eva s¯aks.a¯ d apavargas¯adhanam iti vaks.y¯amah./ NM II, pp. 263.13–264.16 : nanu katham . dv¯ada´savidham eva prameyam avadh¯aryate, y¯avat¯a sam¯anatantre (*=vai´ses.ika´sa¯ stre) pr.thivy¯ad¯ıni nava dravy¯an.i r¯up¯adaya´s caturvim . s´ati gun.a¯ h. ˜ karm¯an.i par¯aparabhedena dvividham utks.epan.a¯ di panca . s¯am¯anyam . nityadravyavr.ttayo ’nty¯a vi´ses.a¯ ekah. samav¯aya iti s.at.pad¯arth¯an anukramya tadav¯antaravi´ses.air a¯ nantyam . prameyasyopavarn.itam asti/ ucyate/ kim . punar iha prameyam . vivaks.itam iti tats¯am¯anyalaks.an.am . t¯avat par¯ıks.yat¯am/ …/ na hi pram¯an.avis.ayam¯atram iha prameyam abhimatam, evam . vidhasya prasiddhatvena laks.an.a¯ narhatv¯at/ …/ tasm¯ad vi´sis.t.am iha prameyam . laks.yate/ j˜na¯ tam . samyag asamyag v¯a yan moks.a¯ ya bhav¯aya v¯a/ tat prameyam ih¯abh¯ıs.t.am . na pram¯an.a¯ rtham¯atrakam// tac ca dv¯ada´savidham eva bhavati, na ny¯unam adhikam . veti …/ 最初. 掲. , 説. 16 説. 意味. 26. 哲学. ,. 論証学. 必要. 説明. a¯ tm¯adyapa- NM I 巻末 異読表 読. 批判 行. 場面. 採用. – 43 –. 位置. 対. ,最初. 諸項目. 縫. 合. ,各. prameya. 教 教説. 意義.
(26) 丸井 浩. 明. 箇所. 12 種. .. 関. prameya. 知識. 「第一. ,他. , 知識. (anyaj˜na¯ n¯anaupayika) ,直接,解脱 実現 行. Ny¯ayas¯ara. 定義(本稿 3. 見 )——「 (*. 場合,. 終. 説明 部分 ,Bh¯asarvaj˜na. 認識 役立. 至福(解脱) 実現手段要因. 解脱. 役立. 」. prameya. 認識 ,他 事柄. 始. 事柄. 事柄. 事柄 認識 単独 ) , . 」 (yadvis.ayam .. prameya. j˜na¯ nam anyaj˜na¯ n¯anupayogitvenaiva nih.s´reyas¯an˙ gam . bhavati, tat prameyam)—— 酷似 部分. .. 下 掲 始. ,NS 1.1.9. 12 種 限定. 反論. 糸口. ,. .. 点. ,. 付与. 限. ,prameya 全般. 姿勢. 学派 ,TBh. 伝統的 六. ,解脱論的. 方便 可能 見. 意義. 独自 意義 同一視. 拭. 形. . 学理体系. 図. ,入門書. .. TBh. ,. pad¯artha 概念. 異. 七句義. 転換 言. 綱要書 T¯arkikaraks.a¯ (Varadar¯aja 著). 28. 独自性 訴. (pad¯artha. 句義) 対. 大. 解. 27. 教 哲学文献. 六句義(上掲箇所 太字部分). 存在. 対. 込. 様. , 認識手段 対象. .. artha 概念 極大化 ,. 概念. 正. .. ,. 流. 定義——「. 28. 勿論, 体系. 部分. .単. 取 上. prameya 概念. 概念. 明. 27. prameya. 全存在,全事象 包括. artha. ,. .」—— ,後代. ,. 見. prameya. prameya. 輪廻的生存. 場合 同様 ,. NBh 出. TBh. 意味. 認. ). Ny¯ayakumudacandra. 引 合. ,. prameya. 知. prameya. 認. 一. prameya 述. ,誤. 哲学). (prameya. 説. 方. 解脱 (. 箇所. 六句義. 哲学. ,最後. 知. 解説. ,. 接近. 歩. 少. 特殊. 時代的. 先行. 学理 事情 思. 自注 S¯arasam . graha artha 概念 脱解脱論的変貌, ,明. artha 中. 伺. ´ ımat Prabh¯acandr¯ac¯arya: A Commentary on Bhat..ta¯ kala˙nkadeva’s Ny¯aya-Kumuda-Candra of Sr¯ Lagh¯ıyastraya [Vol. I], ed. by Mahendra Kumar, Sri Garib Dass Oriental Series 121, Delhi: Sri Satguru Publications, 1991 (1st . ed., Bombay 1938), p. 336.21–22. NS 1.1.9(: a¯ tma´sar¯ırendriy¯arthabuddhimanah.pravr.ttidos.apretyabh¯avaphaladuh.kh¯apavarg¯as tu prameyam) 中 “tu” , 認識対象 prameya 排除 機能 読 込 .NM II, p. 265.8–9: tad ittham es.a tu´sabdah. nih.s´ reyas¯ana˙ngabh¯utapramey¯antaraparih¯aradv¯aren.a vi´sis.t.am a¯ tm¯adi prameyam iha s¯ucayati/ 排除 「解脱 役 立 別 認識対 象」 (nih.s´ reyas¯ana˙ngabh¯utapramey¯antara) ,上記 引用 NM 該当箇所(NM II, p. 263.13–14) “sam¯anatantre” 語 指示 学理体系 受 ,. prameya 概念. 六句義 遠. ,. – 44 –. 解脱 明. 関係. 概念 .. ,.
関連したドキュメント
いない」と述べている。(『韓国文学の比較文学的研究』、
これは基礎論的研究に端を発しつつ、計算機科学寄りの論理学の中で発展してきたもので ある。広義の構成主義者は、哲学思想や基礎論的な立場に縛られず、それどころかいわゆ
Keywords: homology representation, permutation module, Andre permutations, simsun permutation, tangent and Genocchi
Amount of Remuneration, etc. The Company does not pay to Directors who concurrently serve as Executive Officer the remuneration paid to Directors. Therefore, “Number of Persons”
ハンブルク大学の Harunaga Isaacson 教授も,ポスドク研究員としてオックスフォード
英語の関学の伝統を継承するのが「子どもと英 語」です。初等教育における英語教育に対応でき
経済学研究科は、経済学の高等教育機関として研究者を
賠償請求が認められている︒ 強姦罪の改正をめぐる状況について顕著な変化はない︒