湯川恭敏
Y a s u t o s h i Y u k a w a
はじめに
チガ語 ( ( o ) r u k f g a ) というのは、アフリカのウガンダの西南端に話されるパントゥ系の 言語で、ンコレ語 ( ( o ) r u n y a n k 6 r e ) とほとんど区別できないほど近い o u
本論文でこの言語の表記に用いる子音字とその概略的音価は、次の知くである。ほぼ、
慣用的正書法に従う。、
b ( [ 判 ‑ { b ] ) , d ( [ d ] ) , f ( [ f J ) , g ( [ g ] ) , h ( α [ 口 f 札 .
n ( [ n ] ) , n y 与 ( J ) , p ( [ p ] ) , r ( [ r ] ) , s ( [ s ] ) , s h ( 可 ] ) , t ( [ t ] ) , w ( [ w ] ) , y ( [ j ] ) , z ( [ z ] ) , m/n (子音前鼻音).
母音字は、次の通りである。
i ( [ i ] ) , e ( [ e ] ) , a ( [ a ] ) , 0 ( [ 0 ] ) , u ( [ u ] ) .
アクセントは、母音(および子音前鼻音)字上の/で「高 J を、ハで下降調を、また、無 印で『低Jをあらわす。なお、下降調の存在については、疑問が残る。
この言語における人称主格・対格接辞 S) の形は、次の通りである。
主 格 対 格 主 格 対 格
単数 1 人称 2 人称 3 人称
N N 4) 複数 1 人称 2 人称 3 人称
t u H u
a u a a
‑ L h u h u
o L U
凪HU 皿 U
a mu b a
クラス 5 ) 主格接辞・対格接辞は、次の通りである。クラスは、名詞例で示す。ハイフン は 、 (冒頭母音っきの〉接頭辞と語幹の境界を示す。 1 , . . . . , V I I . I X は単数名調のクラス、
V I I I . X は単複の区別のないグラス、 X I 以降は複数名詞のクラスである。アクセント表示 は省略する。
o m u ‑ n t u r 人 J 単数 3 人称に同じ 1 l . o m u ‑ t i r 木J
1 1 1 . e r i ‑ i n o r 歯J , e i ‑ h e m b e r 角J
g u g u
n rt
I V . e k i ‑ k o o n a 「 烏 」 k i k i V . e n ‑ j u b u 「 カ バ 」 e g i V I . o r u ‑ t a n g u r a 「 蜘 妹 」 r u r u V I I . a k a ‑ n y a n k o g o t e 「 亀 」 k a k a V I I I ・ o b u ‑ t o 「 油 」 b u b u
I X . o k u ‑ t u 「 耳 」 k u k u X . o t u ‑ r o 「 眠 り 」 t u t u X L a b a ‑ n t u 「 人 」 c f . I . 挺 敦 3 人 称 に 同 じ X I I , e m i ‑ t i 「 木 」 c f ・ I I . g i g i XIII.ama‑ino「歯」,ama‑hembe「角」,ama‑tu「耳」
cf・III/IX. g a g a
X I V . e b i ‑ k o o n a 「 烏 」 c f . I V . b i b i XV.en‑jubu「カバ」,en‑tangura「蜘妹」cf.V/VI.zizi X V I ・ o b u ‑ n y a n k o g o t e 「 亀 」 c f . V I I . b u b u この他に対格接辞の一種として再帰接辞e"があるが、これは直前の母音と融合する。
主格接辞をSであらわすが、単数1人称・2人称・3人称(=クラスI)およびクラスV の主格接辞とその他の主格接辞がアクセント的に異なる場合があり、そのような場合、前 者をs,、後者をS2であらわす。対格接辞を0であらわし、再帰接辞は、上述の如く直前の 母音と融合してあらわれるので、アクセント表示では、実際の音形であらわす。この言語 の動詞自体は、元来のアクセントの型(A型・B型7)と呼ぶ)の対立を保存している。
なお、記述の便宜上、語幹が子音ではじまる動詞のみを扱い、語幹が母音ではじまる動 詞についてはあとで触れることにする。
§1.不定形
この言語の動詞にも、不定形と呼んでよい形およびその否定形がある。
§ 1 − 1 . 肯 跡 定 形
肯定の不定形(「〜すること」の意)は、
oku+(対格接辞+)語幹+a(oは冒頭母音)
という構造を有し、アクセントは次のように表示しうる。Cは子音(+半母音)を、Vは母
音をあらわし、Nは子音前鼻音をあらわし、RはVあるいはNをあらわす。Xは、任意の
音素列を示す。+1は、調整規則18)を付け加える必要がある、の意である.
A型:okuCV(R)X(X=Caなら、()は(R)となる。X=0なら、iはあらわれず、
dの'は一つ前に移る。, 「調整規則I」と呼ぶ。).
okuOCV(R)X(+I),okweeX.
B型:okuX,okuOX.okw^lX.
okdrya「食べる」,okujfima「罵る」,okut^era「殴る、たたく」,・
okuk^nga「脅す」,okuk6zesa「雇う」,okuhfl^bisa「褒める」,
okukibukira「叱る上okugaaniira「おしゃべりする」;
okuburya「それ(クラスVIII)を食べる」,okumujdisa「彼を罵る」,
o k u m u t e e r a , o k u m u k a n g a , o k u i D u k 6 z e s a , o k u i Q u h f b i s a , o k u m u k ^ b u k i r a ;
o k w e e j u m a 「 自 分 を 罵 る 」 , o k w e e t ^ e r a , o k w e e k a n g a , o k w e e k o z e s a , o k w e e h f ^ b i s a ,
o k w e e k a b u k i r a . ( 以 上 A 型 )
okusa「挽く」,okushaba「頼む」,okushamba「蹴る」,okureeba「見る」,
okuzibira「禁じる」,okushakaara「屋根を葺く」,okuhindura「取り替える」,
okusaasira「ゆるす」,okuragirira「命じる」,
okushakaarira「〜のために屋根を葺く」;
okubdsa「それ(クラスVIII)を挽く」.okumushaba「彼に頼む」,
okumljshamba「彼を蹴る」.okumtjreeba,okumuzibira,okubuhindura.
o k u i Q u s a a s i r a , o k u m d r a g i r i r a ;
okff^eshaba「自分に頼む」,okweeshamba「自分を蹴る」.okweereeba.
o k w e e z i b i r a , o k w ^ ^ s a a s i r . a , o k w e e r a g i r i r a . (以上B型)
なお、どの形も、うしろに目的語がつづけば末尾が高くなる。詳しくは§7−4参照。
調整規則Iがついている場合はその最後の部分が機能しなくなる。
okujdiQaomwaana「子供を罵る」,okut^eraomwaana「子供を殴る」,
okuryaekiintu「物を食べる」,okureebaomwaana「子供を見る」,
okumifshambir^omwaana「彼のために子供を蹴る」
(<okushambira「〜のために蹴る」)
§ 1 − 2 . 否 跡 定 形
§1−1の形に対応する否定形(「〜しないこと」の意)は、
obu+ta+(対格撹浄+)"語幹+a
という構造を有し、アクセントは次のように表示しうる。
A 型 : o b u t a X , o b ( j t a O C ^ ( f o x ( + I ) . o b u t e e X .
B 型 : o b u t a C V ( N ) C ^ ( ^ ) X ( X = C a な ら 、 ( i ! ) は ( R ) と な る 。 X = 0 な ら 、 i は あ ら われず、cvの'はCV(N)に移る。i‑eiなら、直前の(N)CV(6もZでありうる
が、′はその前のcvの一つ前に移る。「調整規則II」と呼ぶ。)/
obutaC^X(X=Caなら、直前のfはVとなる。「調整規則Ill」と呼ぶ。).
o b u t a O C V ( N ) C V ( R ) X ( + I I ) / o b u t a O d W x ( + I I I ) ,
o b u t e e C V ( N ) C ^ ( f o x ( X = C a な ら 、 ( i t ) は ( R ) と な る 。 X = 〃 な ら 、 i は あ ら
われず、cの′はCV(N)に移る。 。》「調整規則IV」と呼ぶ。)/
obuteecWx(+III)あるいはobuteeX.
o b u t a r y a 「 食 べ な い 」 , o b u t a j u m a , o b i i t a t e e r a , o b u t a k a n g a . o b t i t a k o z e s a .
obutahimbisa.obutakabukira,obutagaaniira;
obdtabdrya「それを食べない」,obtitamujdma「彼を罵らない」.obutamutlera.
o b d t a m u k ^ n g a , o b ( i t a m u k 6 z e s a , o b i i t a m u h i i f i b i s a . o b u t a m u k a b u k i r a ;
o b u t e e j u m a 「 自 分 を 罵 ら な い 」 . o b u t e ^ t e e r a , o b u t e e k a n g a . o b t i t e e k o z e s a . o b u t e e h i m b i s a . o b l i t ^ e k a b u k i r a . (以上A型)
obutasa「挽かない」,obutashaba,obutashamba,obutareeba,obutazibfra.
o b u t a s h a k a a r a , o b u t a h i n d d r a , o b u t a s ^ ^ s i r a . o b u t a r a g f r i r a , o b u t a s h a k a r i r a ; obutabdsa「それを挽かない」,obutamushaba「彼に頼まない」,obutamusha^ba.
o b u t a m u r e e b a , o b u t a n u z i b f r a , o b u t a b u h i n d l f r a , o b u t a m u s ^ a s i r a . o b u t a m u r a g f r i r a . o b u t a n u s h a k a a r i r a ;
obuteesh^ba「自分に頼まない」,obuteeshamba,obuteereeba,obuteeziblra.
o b u t e e s l i a s i r a , o b u t e e r a g i r i r a , o b u t e e s h a 随 A r i r a ; あ る い は
obuteeshaba,obuteeshamba.obuteereeba,obuteezibira.obut'eehindura.
obuteesaasira,obuteeragirira.obuteeshakaarira. (以上B型)
B型の、〜CV(N)CV(R)X(+II/IV)/〜CVtfx(+III)という表示は、互いに購造
の違いに対応した)独立したアクセントである、という意味ではない。〜CV(N)CV(R)Xの
'
(N)Cがgになりうると考えると、CWRという音列はこの言語にはないので、cvⅦとなり、
cviがC術となるというこの言語の一般的規則(§7−2参照)によって、C航となって
あらわれる、とすることができる。上記の表示は、便菖亘上2本立てにしたものである。
なお、obuの代わりにokuを置いた形も可能である。アクセントは同じである。
o k d t a r y a , o k u t a j u m a , o k u t a t e e r a , e t c .
okutasa,okutashaba,okutashamba,etc.
(以A型)
(以上B型)
§ 2 . 直 説 法 形
直説法形の語尾としては、a/ire/agaがある。なお、複合形はあとでまとめて扱う。
§2−1.語尾aを用いる形
§ 2 − 1 − 1 . 遠 過 去 形
昨日あるいはそれ以前の過去のある時点において行われた行為をあらわす形は、
主格接辞+ka+(対格接辞+)語幹+a という構造を有する。
A型:SkacW)X(+I),SkaOCV(R)X(+I),SkeX.
B型:SkaX,SkaOX,SkeeX.
a k a r y a 「 彼 は 食 べ た 」 , a k a j f i n a , a k a t l e r a , a k a k a n g a , a k a k o z e s a , a k a h f l n b i s a ,
akakabukira,akagaaniira;
akabdrya「彼はそれを食べた」,akamujiima「彼は彼(別人)を罵った」,
a k a m u t e r a , a k a m u k a n g a , a k a m u k d z e s a , a k a m u h f l D b i s a , a k a m u k a b u k i r a ;
ake^juma「彼は自分を罵った」,akeeteera,akeekanga,akeekozesa,akeehimbisa, a k a k a b u k i r a ;
bakrya「彼らは食べた」,bakajdma,etc. (以上A型)
akasa「彼は挽いた」,akashaba,akashamba,akareeba,akazibira,akashakaara.
akasaasira,akaragirira;
akabdsa「彼はそれを挽いた」,akamdshaba「彼は彼に頼んだ」,akamushamba, a k a m d r e e b a , a k a m d z i b i r a , a k a m d s a a s i r a , a k a m t i r a g i r i r a ;
akeeshaba「彼は自分に頼んだ」,akeeshamba,akeereeba,akeezibira.
a k a s a a s i r a , a k ^ e r a g i r i r a ;
bakasa「彼らは挽いた」,etc. (以上B型)
§2−1−2.今日の過去形
その日に行われた行為をあらわす形は、
主格接辞+a+(対格接辞+)語幹+a
という構造を有し、主格接辞+aの形は次の通りである。
単数1人称naa,2人称waa,3人称(二クラスI)yaa.
複数1人称twaa,2人称mwaa,3人称(=クラスXI)baa.
クラスIIgwaa.IIIryaa.IVkyaa.Vyaa,VIrwaa,VIIkaa.
VIIIbwaa.IXkwaa.Xtwaa,XIIgyaa.XIIIgaa,XIVbyaa.
XVzaa.XVIbwaa.
アクセントは次のように表示しうる。
A型:SaCV(R)X(X=Caなら、(foは(R)となる。X=0なら、iはあらわれず、
dはcvとなり直前の長母音後半が低くなる。「調整規則v」と呼ぶ。).
SaOckin(+I),SeX.
B型§iX(X=Caなら、直前の長母音後半が低くなる。「調整規則VIjと呼ぶ。).
§ 紬 . i 6 i .
y ^ a r y a 「 彼 は 食 べ た 」 , y ^ d j d m a , y ^ ^ t e e r a . y ^ a k ^ n g a . y ^ l k d z e s a , y ^ ^ h f i ^ b i s a .
yaakabukira.yaagaaniira;
yaaburya「彼はそれを食べた」,y^^mujdma「彼は彼(別人)を罵った」,
y § ん u t ^ e r a . y a a m u k a n g a . y i a m u k 5 z e s a , y d ^ m u h f i ^ b i s a . y ^ ^ m u k ^ b u k i r a ; yiejuma「彼は自分を罵った」,yi^teera,yeekanga,y^ekozesa,yiehimbisa.
yeekabukira;
baarya「彼らは食べた」,b^^juma,etc. (以上A型)
yasa「彼は挽いた」.yaashaba.y^^shamba.y^^reeba.yaazibira.
y d ^ s h a k a a r a , y i i s a a s i r a , y a a r a g i r i r a ;
yliabusa「彼はそれを挽いた」,ydamdshaba「彼は彼に頼んだ」,yi伽shamba.
y l i i m d r e e b a , y l d m d z i b i r a , y a ^ m d s a a s i r a . y § 伽 r a g i r i r a ;
y^eshaba「彼は自分に頼んだ」,y^eshamba.y^^reeba,yeezibira,yeesaasira.
ノ グ . 、 yeeragirira;
baasa「彼らは挽いた」.bd^shaba,etc. (以上B型)
§2−1−3.現在形
いつも行われる行為をあらわす形は、
主格接辞+(対格接辞+)語幹+a
という構造を有し、主格接辞+再帰接辞の形は単数1〜3人称でnee/wee/yeeとなる。ア
クセントは、次のように表示しうる。
: S i C k m ( + I ) . S , O C V ( R ) X ( + I ) , S , e X C V ( R ) C a ; A 型 : s 1 c f (X ( + I ) , s 1 0 c v ( R ) x ( + I ) , s 1 e x c 耐 ) C a ;
§ 2 X .
§20CV(R)X(X=Caなら、(R)tt(R)となる。i‑0なら、iはあらわれず、
′
cvはcvとなる。「調整規則VII」と呼ぶ。).
S2eXCV(R)Ca.
B型:S.X.SiOCV(N)CV(R)X(+II)/S,OCVVX(+III),
S , e C V ( N ) C V ( R ) X ( + I V ) / S . e c W x ( + I I I ) :
k t L o t S 2 e C V ( N ) c W ) X ( + I V ) / S z e C V V ' ' X ( + I I I ) .
3 r y a 「 彼 は 食 べ る 」 , a j f i m a . a t e e r a , a k d o g a . a k o z e s a , a h M b i s a . a k ^ b u k i r a . a g d a n i i r a ;
a b t i r y a 「 彼 は そ れ を 食 べ る 」 , a m u j d m a 「 彼 は 彼 を 罵 る 」 , a m u t ^ e r a , a m u k l n g a .
a m u k o z e s a , a m u h f m b i s a , a m u k ^ b u k i r a ;
yeejdma「彼は自分を罵る」.yeetedra.yeekdnga.yeekozesa,yeehimbfsa.
y e e k a b u k f r a ;
b^rya「彼らは食べる」,bdjuma,biteera,bakanga.bikozesa.bahimbisa.
b ^ k a b u k i r a . b a g a a n i i r a ;
bdburya「彼らはそれを食べる」,bimujuma「彼は彼を罵る」,bamiiteera.
b a m u k a n g a , b d m d k o z e s a , b a m d h f ^ b i s a . b d m d k a b u k i r a ;
beejdma「彼は自分を罵る」,beetidra,beek^dga,beekoz^sa,beehimbfsa.
b e e k a b u k f r a . ( 以 上 A 型 ) asa「彼は挽く」,ashaba,ashamba,areeba,azibira.ashakaara.asaasira.
aragirira,asbakaarira;
abusa「彼はそれを挽く」,amushaba「彼は彼に頼む」,amushamba,amureeba.
a m u z i b f r a , a b u h i n d d r a , a m u s ^ a s i r a , a m u r a g f r i r a . a m u s h a k a a r i r a ;
y e e s i i a b a 「 彼 は 自 分 に 頼 む 」 . y e e s h a m b a , y e e r 6 e b a , y e e z i b f r a , y e e s d a s i r a . y e e r a g f r i r a , y e e s h a k ^ ^ r i r a ;
basa「彼らは挽く」,bishaba.bdshamba.bdreeba.bazibira.bashakaara.
b ^ s a a s i r a . b d r a g i r i r a . b ^ s h a k a a r i r a ;
babusa「彼らはそれを挽く」,b^mushaba「彼は彼に頼む」.bamushamba.
b d m u r e e b a , b a m u z i b i r a , b a b u h i n d u r a , b ^ m u s a a s i r a , b a m u r a g i r i r a . b d m u s h a k a a r i r a ;
beesh&ba「彼らは自分に頼む」,beeshdinba,beereeba,beezibfra,beesaasira.
b e e r a g f r i r a , b e e s h a k d r i r a . (以上B型)
なお、最初の調査では、再帰接辞のあらわれる形が、A型:tik,^eX;B型:ixil.
^eXで録音されていたが、最終調査では、それは過去の行為をあらわすものだという報告 とともに、上の形が得られた。事実、§ieX,SzeXだと、§2−1−2に見た今日の過去形
と同音異義ということになってしまう。そういうことがないともいえないが、現在形の最 初の調査の最中に、インフォーマントが、再帰接辞のあらわれる場倒合だけ、今日の過去形 の形を混入させてしまったものと解釈する。(多少、疑問は残る。)そういう事態は、言 語学者にとってはひどく困ることなのであるが、アフリカでは時々経駁iすることである。
§2−1−4.現在進行形(1)
今行われている行為をあらわす形で、チガ語固有の形は、
主格接辞+ra+(対格接辞+)語幹+a
という構造を有し、アクセントは、次のように表示しうる。
A 型 : S r a c t f f l & X ( + I ) , S r a O C t f ( R ) X ( + I ) , S r e e X .
B型:SraX.SraOX.SrSeX.
arrya「彼は食べている」,araj血a,aratera,arakanga,arakozesa, a r a h f m b i s a . a r a k b u k i r a , a r a g d a n i i r a ;
arabdrya「彼はそれを食べている」,aramujdina「彼は彼を照る」,aramut^era.
a r a m u k a n g a , a r a m u k 6 z e s a , a r a m u h f l n b i s a , a r a m u k ^ b u k i r a ;
a r d e j u m a 「 彼 は 自 分 を 罵 る 」 , a r d t e e r a . a r d e k a n g a , a r e ^ k o z e s a , a r d ^ h i m b i s a .
a r d e k a b u k i r a ;
bararya「彼らは食べる」,etc. (以上A型)
arasa「彼は挽いている」,arashaba,arashamba,arareeba.arazibira.
arashakaara,arasaasira,araragirira;
arabdsa「彼はそれを挽いている」,aramushaba「彼は彼に頼んでいる」,
a r a m d s h a m b a , a r a m d r e e b a , a r a m d z i b i r a , a r a m u s a a s i r a , a r a m d r a g i r i r a ; areeshaba「彼は自分に頼んでいる」,areeshamba.arddreeba.areezibira.
a r e s a a s i r a , a r a r a g i r i r a ;
barasa「彼らは挽く」,etc. (以上B型)
§2−1−5.現在進行形(2)
同じ意味で、主としてンコレ語において用いられ、この言語でも用いられる形があり、
ni+主格接辞+(対格接辞+)語幹+a
という構造を有する。単数1.2.3人称のni+主格接辞の形は、niN/noo/oaaである。
アクセントは次のように表示しうる。
A型:niSXC^(R)Ca(X=なら、CV(foもZでありうるがその'は一つ前に移る。
「調整規則VIII」と呼ぶ。).
n i S O X C t f c f o C a ( + V I I I ) . n i S e X C V ( R ) C a . B型:niSCV(N)C^d)X(+II)/niScWx(+III),
n i S O C V ( N ) C ^ d ) X ( + I I ) / n i S O c W x ( + I I I ) , n i S e C V ( N ) C ^ ( R ) X ( + I V ) / n i S e C I ^ X ( + I I I ) .
naarya「彼は食べている」,naaji]iDa,naateera.naakanga,naakozesa, n a a h i m b f s a , n a a k a b u k f r a . o a a g a a n i i r a .
n a a h i m b f s a , n a a k a b u k 分 a , n a a g a a n l l r a , naakar^nga(<okukaranga「油で揚げる」).
naaheh^eza(<okuh^heeza「箕でひる」);
naabiirya「彼はそれを食べている」.naamujtioia「彼は彼を罵っている」,
n a a m u t ^ e r a , n a a m u k ^ ^ g a , n a a m u k o z ^ s a , n a a m u h i m b f s a , n a a m u k a b u k f r a . naagikarlnga「彼らはそれ(クラスV)を揚げている」,naabuheheeza:
niyeejljma「彼は自分を罵っている」.niyeeteera.niyeekanga,niyeekozesa>
n i y e e h i i D b f s a , n i y e e k a b u k f r a ;
nibarya「彼らは食べている」.nibajiiiDa,etc. (以上A型)
n^asa「彼は挽いている」,naashaba,naash^mba,naareeba,naazibfra.
n a a h i n d i j r a . n a a s h a k ノ a a r a , n a a s a a s i r a . n a a r a g f r i r a , n a a s h a k a a r i r a ; naabdsa「彼はそれを挽いている」,naamushaba「彼は彼に頼んでいる」,
n a a m u s h ^ Q b a , n a a m u r ^ e b a , o a a i D u z i b イ r a . n a a b u h i o d d r a . n a a m u s a a s i r a . n a a m u r a g f r i r a , n a a m u s h a k a a r i r a ;
niyeeshaba「彼は自分に頼んでいる」,niyeeshamba,niyeereeba,niyeezibfra.
n i y e e h i n d t i r a , n i y e e s a ^ s i r a , n i y e e r a g i r i r a . n i y e e s h a k a a r i r a ;
nibasa「彼らは挽いている」.nibashaba.etc. (以上B型)
上記の形のうち、n^rya/naasaは、cvtfがcWとなるという、この言語の一般的規則によ
って生じたものと考えられる。§7−2参照。
この形は、「〜しているのを」といった意味でも用いられる。
nkamureebanaateera「私は彼が殴っているのを見た」.
§2−1−6.現在継続形(1)
まだ行われている行為をあらわす形は、
主格接辞+kyaa+(対格接辞+)語幹+a という構造を有し、アクセントは次の如く表示しうる。
A 型 : S k y & a r f t f ) X ( + V ) , S k y & O C ¥ f t f ) X ( + I ) , S k y e e X . B 型 : S k y a a X ( + V I ) , S k y ^ f i x , S k y e e X .
akyaarya「彼はまだ食べている」,aky&ijuma,aky^teera,aky^kanga, a k y a a k ( D z e s a , a k y ^ h f ^ b i s a , a k y ^ k ^ b u k i r a , a k y ^ g ^ a n i i r a ;
aky^burya「彼はまだそれを食べている」,
akyaamujfima「彼はまだ彼を罵っている」,aky伽utera,akyf血ukanga, a k y ^ a m u k o z e s a , a k y a a m u h ^ b i s a , a k y ^ a m u k ^ b u k i r a ;
akyl^juma「彼はまだ自分を罵っている」,akyeeteera,akyeekanga,akyeekozesa.
akyeehimbisa,akyeekabukira;
baky^arya「彼らはまだ食べている」,bakya^juma,etc. (以上A型)
akyaasa「彼はまだ挽いている」,aky&^shaba,aky^shamba,akyaareeba.
a k y a a z i b i r a , a k y a a s h a k a a r a , a k y ^ s a a s i r a , a k y ^ r a g i r i r a ;
akyab(jsa「彼はまだそれを挽いている」,
akyaarndshaba「彼はまだ彼に頼んでいる」,aky紐mshamba,akya^mdreeba.
a k y a a m u z i b i r a , a k y ^ m u s a a s i r a , a k y i 伽 r a g i r i r a ;
akyeshaba「彼はまだ自分に頼んでいる」,aky^shamba,akyeereeba, a k y ^ z i b i r a , a k y ^ e s a a s i r a , a k y e e r a g i r i r a ;
bakyaasa「彼らはまだ挽いている」,baky^shaba,etc. (以上B型)
§ 2 − 1 − 7 . 斑 継 続 形 ( 2 )
これと同じ意味をあらわすが、主としてンコレ語において用いられる形として、
ni+主格接辞+ki+(対格接辞+)語幹+a
という構造のものがあり、アクセントは次の如くである。
A 型 : n i S k i X C ^ C f o c a ( + V I I I ) , n i S k i O X C V ( R ) C a ( + V I I I ) ,
niSkyeeXCV(R)Ca.
B 型 : i i i S k i C V ( N ) C ^ ( l f ) X ( + I I ) / n i S k i C ^ ( + I I I ) . n i S k i O C V ( N ) c f ( l f ) X ( + I I ) / n i S k i O c W x ( + I I I ) . n i S k y e e C V ( N ) c ( ( l ( ) X ( + I V ) / n i S k y e e C W X ( + I I I ) . n i S k y e e C V ( N ) C f ( i ) X ( + 1 V ) / n i S k y e e C W X ( + 1 1 1 ) .
n a a k f r y a 「 彼 は ま だ 食 べ て い る 」 , o a a k i j l f i D a , o a a k i t ^ l r a , n a a k i k ^ n g a . n a a k i k o z e s a . n a a k i h i m b f s a , n a a k i k a b u k f r a , n a a k i g a a n n r a , n a a k i k a r a n g a . n a a k i h e h ^ e z a ;
naakibiirya「彼はまだそれを食べている」,naakinujiiiDa「彼は彼を罵る」*
n a a k i m u t ^ ^ r a , o a a k i m u k ^ n g a , n a a k i m u k o z l s a , n a a k i m u h i m b f s a , n a a k i m u k a b u k f r a . n a a k i g i k a r i f i g a , n a a k i b u h e h l e z a ;
naakyeejdma「彼はまだ自分を罵っている」,naakyeet^^ra,naakyeek^nga.
n a a k y e e k o z ^ s a , n a a k y e e h i m b f s a , n a a k y e e k a b u k イ r a ;
nibak^rya「彼らはまだ食べている」,nibakijiiDia,etc. (以上A型)
naakisa「彼はまだ挽いている」,oaakish^ba,naakishA伽a.naakir^eba, n a a k i z i b f r a , n a a k i b i o d i i r a , n a a k i s h a k ^ a r a , o a a k i s a a s i r a , n a a k i r a g f r i r a . n a a k i s h a k ^ ^ r i r a :
naakiblisa「彼はまだそれを挽いている」,
naakimush^ba「彼はまだ彼に頼んでいる」,naakimushi^ba,naakimur^eba.
n a a k i m u z i b f r a , n a a k i b u h i n d f i r a , n a a k i n u s ^ ^ s i r a , ‑ n a a k i m u r a g ' f r i r a , n a a k i m u s h a k ^ ^ r i r a ;
naakyeeshlba「彼はまだ自分に頼んでいる」.naakyeesh^i^ba.naakyeer^eba.
n a a k y e e z i b f r a . n a a k y e e s a a s i r a , n a a k y e e r a g f r i r a . n a a k y e e s h a k ^ a r i r a ; nibakイsa「彼らはまだ挽いている」.nibakish^ba,etc. (以上B型)
§2−1−8.未肖来形
未来において行われる行為をあらわす形は、
ni+主格接辞+za+ku+.(対格接辞+)語幹+a
という構造を有し、アクセントは次の如く表示しうる。ku以降は、§1−1に見た不定形
の0のない形に等しい。
A 型 : n i S z ^ k u C ^ ( R ) X ( + I ) , n i S z 6 k u O c M ) X ( + I ) . n i S z & w e i e X .
B型:niSzkuX,niSz^kuOX,niSz^kweeX.
naaz&firya「彼は食べる」,naazJfcujtima,etc.;
naaz^kuburya「彼はそれを食べる」,naazkuinuj(iiDa,etc.;
naaz^kw^ejuM「彼は自分を罵る」,etc.;
nibazkurya「彼らは食べる」,nibaz^kujuma,etc. (以上A型)
naaz&kusa「彼は挽く」,naazakushaba,etc.;
naazkub(jsa「彼はそれを挽く」,naazkuin(isbaba,etc.;
naazakw^shaba「彼は自分に頼む」,etc.;
nibazdkusa「彼らは挽く」,nibazkushaba,etc. (以上B型)
§2−1−9.不確定未来形
「(ある条件が整えば)〜する」といった内容をあらわす形は、
主格接辞+ryaa+(対格接辞+)語幹+a という構造を有する。
A 型 : S r y a a C ^ d ) X ( + V ) , S r y a a O C ^ ( R ) X ( + I ) . S r y ^ e X . B 型 : S r y ^ a X ( + V r ) . S r y i i 6 t S r y e e X .
a r y ^ a r y a 「 彼 は 食 べ る 」 , a r y ^ a j f i i n a , a r y a a t e e r a , a r y ^ ^ k a n g a , a r y ^ d k o z e s a . a r y a a h f f f l b i s a , a r y ^ a k a b u k i r a , a r y ^ ^ g ^ a n i i r a ;
aryaaburya「彼はそれを食べる」,ary^^ujlima「彼は彼を罵る」,ary^amuteera.
a r y a a m u k a n g a , a r y & 血 u k 6 z e s a , a r y a ^ m u h f r n b i s a , a r y ^ ^ m u k ^ b u k i r a ; ary^ejuma「彼は自分を罵る」,ary^eteera,arye^kanga,arye^kozesa, a r y e ^ h i m b i s a , a r y l e k a b u k i r a ;
baryiarya「彼らは食べる」,bary^^juma,etc. (以上A型)
a r y ^ a s a 「 彼 は 挽 く 」 , a r y ^ ^ s h a b a , a r y ^ ^ s h a m b a , a r y a a r e e b a . a r y l ^ z i b i r a , a r y a a s h a k a a r a , a r y ^ ^ s a a s i r a , a r y a a r a g i r i r a ;
aryilbdsa「彼はそれを挽く」,ary^血脆haba「彼は彼に頼む」,aryaamushaiDba, a r y a a m l j r e e b a , a r y a a m u z i b i r a , a r y 鎧 加 s a a s i r a , a r y a a m l f r a g i r i r a ;
arye^shaba「彼は自分に頼む上…,aryaaragirira;
bary^asa「彼らは挽く」,barya^shaba.etc. (以上B型)
§2−1−10.今日の過骨去否定:形 2−1−2の形に対:応する否定形は、
ti+主格接辞+a+(対格接辞+)語幹+a という構造を有し、アクセントは次の如く表示しうる。
A型:tfSaX,tiSaOX,tfSeX.
B型:A型に同じ
t f y a a r y a 「 彼 は 食 べ な か っ た 」 , t f y a a j u m a , t f y a a t e e r a , t f y a a k a n g a . t f y a a k o z e s a , t f y a a h i m b i s a , t i y a a k a b u k i r a , t f y a a g a a n i i r a ;
t(yaaburya「彼はそれを食べなかった」,tfyaamujuma「彼は彼を罵らなかった」,
t f y a a m u t e e r a , t f y a a m u k a n g a , t イ y a a m u k o z e s a , t i y a a m u h i m b i s a , t l y a a m u k a b u k i r a ; tfyeejuma「彼は自分を罵らなかった」,…,tfyeekabukira;
tfbaarya「彼らは食べなかった」,etc. (以上A型)
tiyaasa「彼は挽かなかった」,tiyaashaba.tfyaashamba,tfyaareeba.
t i y a a z i b i r a , t f y a a s h a k a a r a , t f y a a s a a s i r a , t ( y a a r a g i r i r a ;
tiyaabusa「彼はそれを挽かなかった」,tfyaamushaba,rfyaamushamba.
t f y a a m u r e e b a , t f y a a m u z i b i r a , t f y a a m u s a a s i r a , t f y a a m u r a g i r i r a ; tfyeeshaba「彼は自分に頼まなかった」,…,tlyeeragirira;
t(baasa「彼らは挽かなかった」,etc. (以上B型)
§2−1−11.現在否剛
§2−1−3の形に対応する否リ定形は、
ti+主格接辞+(対;格1尭砕+)語幹+a
という構造を有する。ti+主格接辞の形は、単数1,2,3人称でtiN/to/taである。
これらを*s,であらす。アクセントは、次の如く表示しうる。
A 型 : % X C V ( R ) C a ( + V I I I ) , ' S , O X C V ( R ) C a ( + V I I I ) . t i S , e X C l f ( R ) C a ; t i S z X c t f d f o c a ( + V I I I ' ) , t i S 2 0 X c t f ( R ) C a ( + V I I I ) ,
tiS2eXCV(R)Ca.
B 型 : ' S , C V ( N ) C V ( R ) X ( + I I ) / ' S . C v f a ( + I I I ) ,
' S , O C V ( N ) c M ) X ( + I I ) / ' S . O C ダノ W X ( + I I I ) ,
t i S , e C V ( N ) c t f d b x ( + I V ) / t i S , e c W x ( + I I I ) ;
tisicvaoctfdbx(+n)/uszcvvx(+m).
t i S 2 0 C V ( N ) c t f d ) X ( + I I ) / t i S z O C W X ( + I I I ) , t i S 2 e C V ( N ) c t f d ) X ( + I V ) / t i S z e O c W x ( + I I I ) .
tdrya「彼は食べない」,tajdma,tatdera,takanga,takozesa,tahimbfsa.
t a k a b u k ( r a , t a g a a n d r a ;
taburya「彼はそれを食べない」,tamujdma,tamutdera,tamukanga,tamukozesa.
t a m u h i m b イ s a , t a m u k a b u k f r a ;
t i y e e j d m a , t i y e e t & d r a , t i y e e k a n g a , t i y e e k o z d s a , t i y e e h i m b f s a , t i y e e k a b u k f r a ; tibarya「彼らは食べない」,tibajdma,etc. (以̲上A型)
tasa「彼は挽かない」,tashaba,tash&nba,tareeba,tazibfra,tashakdara.
t a h i n d u r a , t a s d a s i r a , t a r a g f r i r a , t a s h a k & i r i r a ;
tabdsa「彼はそれを挽かない」,tamushdba,tamushadiba,tamureeba,tamuzi㎡ra.
t a b u h i n d d r a . t a m u s a a s i r a , t a m u r a g ( r i r a , t a m u s h a k a a r i r a ;
tiyeeshdba「彼は自分に頼まない」,tiyeeshamba.tiyeerdeba,tiyeezib(ra.
t i y e e h i n d d r a , t i y e e s & 生 i r a , t i y e e r a g f r i r a , t i y e e s h a k & i r i r a ;
tibdsa「彼らは挽く」,tibashdba,etc. (以上B型)
§2−1−12.現在進行否定形
§2−1−4/5の形に対応する否定形は、
ti+主格j尭辞+ri+ku+(対格接辞+)語幹+a
という構造を有し、アクセントは、次の如く表示しうる。ku以降は、§1−1に見た不定 形のoのない形に等しい。
A型:'S,r(kucM)X(+I).%r(kuOctf(R)X(II),*S,rfkweX;
t i S 2 r f k u C t f ( R ) X ( + I ) , t i S z r f k u O C t f d O X ( + I ) . t i S z r i k w e e X . B 型 : 、 S . r f k u X , ' S . r f k u d x , ' S . r f k w d e X ;
t i S 2 r ( k u X , t i S z n ' k u t f x , t i S z r f M f c . tarfkdrya「彼は食べていない」,tarfkujdma,etc.;
tarイkubdrya「彼はそれを食べていない」,tarfkumujdma,etc.;
t a n k w & e j u m a , e t c . ;
tibar(kurya「彼らは食べていない」,tibarikujdma,etc. (以上A型)
tar(kusa「彼は挽いていない」,tarfkushaba,etc.;
tarfkubdsa「彼はそれを挽いていない」‑,tar(kumushaba,etc.;
tarikweeshaba「彼は自分に頼んでいない」,etc.;
tibar(kusa「彼らは挽いていない」,tibarイkushaba,etc. (以上B型)
§2−1−13.現在継続否定形(1)
ある行為がもう行われていないことをあらわす形は、:
ti+主格接辞+kyaa+(対格接辞+)語幹+a という構造を有し、アクセントは、次の如く表示しうる。
A 型 :§ , k y 猫 C f ( m X ( + v ) ,§ , k y 鎧 O c f ( i ) x ( + I ) ,§ , k y 他 ; t f S 2 k y a a C ^ ( f o x ( + V ) . t ( S 2 k y a a O C < ( 6 x ( + I ) . t f S z k y e d X . B 型 : ' S . k y a a X ( + V I ) . ^ ^ i k y a d O X . ' i i k y e e l ;
t f S z k y d a X ( + V I ) , t f S z k y a ' a f i x , t f S z k y e e X .
t a k y d a r y a 「 彼 は も う 食 べ て い な い 」 , t d k y d d j u m a , t d k y d d t d e r a , t a k y a d k d n g a . t d k y S d k < ^ z e s a , t a k y a d h d ^ b i s a . t d k y d d k ^ b u k i r a , t d k y d d g ^ a n i i r a ;
takyadburya「彼はもうそれを食べていない」.tdkyi血ujdma,takyddmut^era.
t d k y a d m u k a n g a , t d k y a ^ m u k d z e s a , t d k y A 血 u h ( ^ b i s a , t a k y d d m u k a b u k i r a ; t a k y d d j u m a , t a k y e d t e e r a , t a k y e d k a n g a , t a k y d d k o z e s a , t a k y e ^ h i m b i s a .
takyeekabukira;
t(baky^arya「彼らはもう食べていない」,tfbakyadjuma,etc. (以上A型)
t d k y d a s a 「 彼 は も う 挽 い て い な い 」 , t d k y a d s h a b a , t d k y d ^ s h a m b a , t d k y d d r e e b a . t d k y d ^ z i b i r a , t d k y d ^ s h a k a a r a , t a k y d d s a a s i r a , t d k y d d r a g i r i r a ;
tikyddbdsa「彼はもうそれを挽いていない」,tdkyddmdshaba,takydamdshamba, t a k y d d m l i r e e b a , t d k y 6 血 d z i b i r a , t ^ k y i 伽 d s a a s i r a , t a k y 認 Ⅱ i d r a g i r i r a ; tdkyadshaba「彼はもう自分に頼んでいない」,…,tdkyddragirira;
tイbakydasa「彼らはもう挽いていない」.tイbakyd^shaba,etc.(以̲上B型)
§2−1−14.現在継続否定形(2)
§2−1−7の形に対応する否定形は、
ti+主格接辞+ki+(対格接辞+)語幹+a という構造を有し、アクセントは次の如く表示しうる。
A 型 : ' S . k i X , 、 § . k i O X , ' S . k y e e X ; t i S z k i X , t i S z k i O X , t i S z k y e e X .
B 型 : A 型 に 同 じ
tdkirya「彼はもう食べていない」,tdkijuma,takiteera,fakikanga, t d k i k o z e s a , t a k i h i m b i s a . t k i k a b u k i r a , t i k i g a a n i i r a ;
tdkiburya「彼はもうそれを食べていない」,tlikinnijuma,tdkimuteera, t d k i m u k a n g a , t d k i m u k o z e s a , t d k i m u h i m b i s a , t d k i m u k a b u k i r a ;
t ^ k y e e j u m a , … , t ^ k y d e k a b u k i r a ;
tibdkirya「彼らはもう食べていない」,tibdkijuma,etc. (以上A型)
takisa「彼はもう挽いていない上tdkishaba,t^kishamba,takireeba, t d k i z i b i r a , t ^ k i s h a k a a r a , t a k i s a a s i r a , t a k i r a g i r i r a ;
tdkibusa「彼はもうそれを挽いていない」,tkimushaba,tdkimushamba.
t i i k i m u r e e b a , t f i k i m u z i b i r a , t ^ k i m u s a a s i r a , t a k i m u r a g i r i r a ; tdkydshaba「彼はもう自分に頼んでいない」,…,takiragirira;
tibdkisa「彼らはもう挽いていない」,tib^kishaba.etc. (以上B型)
§2−1−15.未来否定形
§2−1−8の形に対応する否定形は、
ti+主格接辞+V+kwiija+ku+(対格接辞+)語幹+a
という構造を有する。Vは直前の母亭音と同じ母音であるが、単数1人称のj易合はあらわれ ない。アクセントは次の如く表示しうる。ku以降は、§1−1に見た不定形のoのない形 に等しい。
: ' S . V k w i i j a k u c t f ( f o x ( + I ) , ' S . V k w i i j a k u O C V O & X ( + I ) , A 型 :S 1 V k w i i j a k u C f ( # ) X ( + I ) ,S , V k w i i j a k u O C f ( m X ( + I ) ,
§ j k w i i j a k w & e X ;
t i 師 k w i i j a k u C f ( ( ) X ( + I ) , t i & f k 厨 i i j a k u O C f ( 6 X ( + I ) , t i ^ v k w i i j a k w 銑 .
: ' S i t f k w i i j a k u X , ' S . V k w i i j a k u O X , ' s ' . V k w i i j a k w e e X ; B 型 :§ , f k w i i j 3 k u X ,S 1 V k w i i j a k u 6 X , 、 紬 w i i j a k w 銑 ;
t i S z V k w i i j a k u X , t i S ^ 〃 〃 V k w i i j a k u O X , t i S g V k w i i j a k w e e X .
tddkwiijakdrya「彼は食べない」,tddkwiijakujdma,etc.;
tddkwiijakubtjrya「彼はそれを食べない」,tddkwiijakumujuma,etc.;
tddkwiijakweejuma「彼は自分を罵らない」,etc.;
tibddkwiijakdrya「彼らは食べない」,tibddkwiijakujdma,etc.(以上A型)
tddkwiijdkusa「彼は挽かない」,t^kwiijdkushaba,etc.;
t a a k w i i j a k u b d s a 「 彼 は そ れ を 挽 か な い 」 , t a a k w i i j a k u m i f s h a b a , e t c . ;
taakwiijakweeshaba「彼は自分に頼まない」,etc.;
tibddkwiijdkusa「彼らは挽かない」,tibdikwiijdkushaba,etc.(以上B型)
この形は、okwiija「来る」の、かつて存在した(らしい)現在(進行)否定形を用い た形であるが、okwiijaの代わりにokuza「行く」を用いたものも可能である。
t d a k u z a k u r y a , e t c .
§2−1−16.未来絶対否定形
未来において決してある行為を行わないことをあらわす形は、
ti+主格接辞+ri+(対格接辞+)語幹+a という構造を有し、アクセントは次の如く表示しうる。
A 型 : S , r ( x , 、 S , r ( O C ^ ( R ) X ( + I ) , * S , r y e e X ; t i S z r f t . t i S 2 r ( 0 c W ) X ( + I ) . t i S j r y ^ d X .
B 型 : * S i r ( X , * S , r ( 6 x , * ^ i r y e l X ; t i S z r C x , t i S 2 r ( 6 x , t i S z r y ^ d x . t a r f r y a 「 彼 は 食 べ な い 」 , t a r f j u m a , t a r f t e e r a , t a r f k a n g a , t a r ( k o z e s a . t a r ( h i m b i s a . t a r ( k a b u k i r a . t a r f g a a n i i r a ;
tarfbdrya「彼はそれを食べない」.tarfmujdma.tar(mutdera.tarfmuk^nga.
t a r ( m u k 6 z e s a , t a r ( m u h ( ^ b i s a , t a r ( m u k ^ b u k i r a ;
tary^djuma「彼は自分を罵らない」,tdryddteera,tdryddkanga,taryd^kozesa, t d r y d d h i m b i s a , t d r y d e k a b u k i r a ;
tibararya「彼らは食べない」.tibarfjuma,etc.;
t i b a r ( b d r y a , t i b a r イ m u j d m a . e t c . ;
t イ b a r y d ^ j u m a , e t c . (以上A型)
t a r f s a 「 彼 は 挽 か な い 」 . t a r イ s h a b a . t a r イ s h a m b a . t a r f r e e b a . t a r f z i b i r a , t a r f s h a k a a r a . t a r イ s a a s i r a , t a r f r a g i r i r a ;
tarfb'usa「彼はそれを挽かない」,tarfmtishaba,tarfmdshamba,tar命倫eeba.
t a r ( m d z i b i r a , t a r ( m l j s a a s i r a , t a r f m u r a g i r i r a ;
tdryddshaba「彼は自分に頼まない」,…,賊yeeragirira;
tibarfsa「彼らは挽かない」,tibarfshaba,etc.;
t i b a r イ b u s a 「 彼 ら は 挽 か な い 」 , t i b a r 血 侭 h a b a , e t c . ;
t i b a r y d d s h a b a , e t c . (以上B型)
再帰接辞があらわれる場合のアクセントは、かなり奇妙である。
§2−2.語尾ireを用いる形
次に、語尾としてireを用いる形を見る。語尾ireは、完了した行為をあらわす諸形に 用いられる。
語幹Hreの形には、次のような規則的例外がある。
(1)語幹が(i)irによって延長されている場合、それがとれてiireがつく。
(2)語幹がurによって延長されている場合、それがとれてwiireがつく。
(3)語幹がisによって延長されている場合、izeがつく。
(4)語幹がesによって延長されている場合、それがとれてeiseがつく。
その他にも規則的例外があるが、詳細は省く。また、個別的例外もあるようである。以下 には、例として用いる動詞の語幹+ireの形をあげる。アクセントを捨象した形であげる。
o k u r y a : r i i r e , o k u j 血 a : j u m i r e , o k u t e e r a : t e i r e , o k u k d n g a : k a n g i r e . o k u k d z e s a : k o z e i s e . o k u h d ^ b i s a : h i m b i s i z e , o k u k d b u k i r a : k a b u k i i r e . o k u g a a n i i r a : g a a n i i r e ;
okusa:siire,okushaba:shabire,okureeba:reebire,okushamba:shambire.
okuzibira:zibiire,okuhindura:hindwiire,okusaasira:saasiire.
okuragirira:ragiriire,okushakaarira:shakaariire.
§ 2 − 2 − 1 . 近 過 去 形
その前日に行われた行為をあらわす形は、
主格接辞+(対格接辞+)語幹+ire
という構造を有し、アクセントは次のように表示しうる。
: S X C V ( V ) C e , S O X c M ) C e , S e X C ^ ( V ) C e . A 型 : S X C V ( V ) C e , S O X C f ( 6 C e , S e X C f ( f > C e ・
B型:SCV(N)ctf(R)X(X=Ceなら、(If)は(R)となる。「調鋤測IX」と呼ぶ)/
SctfvX(X=Ceなら、直前のfはVとなる。「調整規則X」と呼ぶ).
s o c v ( N ) c t f t f ) x ( + i x ) / s o c ' w x ( + X ) , S e C V ( N ) c M ) X ( + I X ) / S e c t f v X .
a r ( ( r e 「 彼 は 食 べ た 」 , a j u ㎡ r e . a t d i r e , a k a n g f r e , a k o z / f s e , a h i m b i s f z e , a k a b u k イ イ r e . a g a a n イ イ r e ;
a b u r イ イ r e 「 彼 は そ れ を 食 べ た 」 . a m u j u m f r e . a m u t e i r e . a m u k a n g ( r e . a m u k o z e f s e . a m u h i m b i s f z e , a m u k a b u k イ イ r e ;
y e e j u m ( r e 「 彼 は 自 分 を 罵 っ た 」 , y e e t e f r e , y e e k a n g f r e , y e e k o z e f s e ,
y e e h i m b i s f z e , y e e k a b u k f i r e ;
bar((re「彼らは食べた」,bajumfre,etc. (以上A型)
a s ( i r e 「 彼 は 挽 い た 」 , a s h a b f r e , a r d d b i r e , a s h a m b f r e , a z i b f i r e , a h i n d w f i r e . a s d ^ s i i r e , a r a g f r i i r e , a s h a k & d r i i r e ;
abusiire「彼はそれを挽いた」,amushabire,amurldbire,amushamb舟e.
a m u z i b f i r e , a b u h i n d w f i r e , a m u s d d s i i r e , a m u r a g f r i i r e , a m u s h a k a a r i i r e ; yeeshabire「彼は自分に頼んだ」,yeerdebire,yeeshambfre,yeezibfire, y e e s ^ s i i r e , y e e r a g f r i i r e , y e e s h a k i ^ r i i r e ;
basfire「彼らは挽いた」,bashabイre,etc. (以上B型)
§2−2−2.現在完了形 既に行われた行為をあらわす形は、
主格接辞+a+(対格接辞+)語幹+ire
という構造を有する。主格接辞+aの形については、§2−1−2参照。アクセントは次の ように表示しうる。
A型:^aCV(^)X(X=Ceなら、d)は(R)となる。「調整規則XI」と呼ぶ).
^ a O C V ( 6 x ( + X I ) . ^ e X . B型:aX,§鋤,紬.
y 誼 r i i r e 「 彼 は 食 べ た 」 . y d ^ j d i n i r e . y ^ d t e i r e . y d ^ k a n g i r e , y a d k o z e i s e . y a a h f m b i s i z e , y d a k d b u k i i r e , y d a g d ^ n i i r e ;
y d ^ b u r d r e 「 彼 は そ れ を 食 べ た 」 , y d a m u j t f m i r e . y d ^ m u t d i r e , y ^ a m u k d d g i r e . y § 血 u k o z e i s e . y a d i n u h ( m b i s i z e . y d d m u k ^ b u k i i r e ;
y d ^ j u m i r e 「 彼 は 自 分 を 罵 っ た 」 . y e e t e i r e . y ^ ^ k a n g i r e . y ^ e k o z e i s e . y d d h i m b i s i z e . y d e k a b u k i i r e ;
bddrfire「彼らは食べた」.bd^jdmire,etc. (以上A型)
y d ^ s i i r e 「 彼 は 挽 い た 」 . y d d s h a b i r e , y a a r e e b i r e . y d d s h a m b i r e , y d ^ z i b i i r e . y d a s a a s i i r e . y d a r a g i r i i r e ;
y d d b d s i i r e 「 彼 は そ れ を 挽 い た 」 . y d d m d s h a b i r e . y d a m d r e e b i r e . y d ^ d s h a m b i r e . y ^ d m d z i b i i r e . y d ^ m d s a a s i i r e . y d a m u r a g i r i i r e ;
yddshabire「彼は自分に頼んだ」,…,ydidragiriire;
bd^siire「彼らは挽いた」,ba^shabire,etc. (以上B型)
§ 2 − 2 − 3 . 経 験 形
ある行為を過去に行ったことがあることをあらわす形は、
主格接辞+a+ra+(対格接辞+)語幹+ire という構造を有し、アクセントは、次のように表示しうる。
A 型 : S a r a C V O f o x ( + X I ) , S a r a O c t f ( R ) X ( + X I ) . S a r ^ e X .
B型:SaraX,SaraOX.SareeX.
y a a r a r f i r e 「 彼 は 食 べ た 」 , y a a r a j d m i r e , y a a r d t e i r e , y a a r 3 胤 g i r e . y a a r ^ k o z e i s e , y a a r d h f m b i s i z e , y a a r d k d b u k i i r e , y a a r d g a d n i i r e ; y a a r d b u r f i r e 「 彼 は そ れ を 食 べ た 」 , y a a r & o u j d m i r e , y a a r d m u t i r e . y a a r d m u k d n g i r e , y a a r d m u k < ) z e i s e , y a a r d m u h i m b i s i z e , y a a r d m u k d b u k i i r e ;
y a a r d e j u m i r e 「 彼 は 自 分 を 罵 っ た 」 . y a a r d d t e i r e , y a a r e e k a n g i r e , y a a r ^ e k o z e i s e , y a a r e h i m b i s i z e , y a a r d d k a b u k i i r e ;
baararfire「彼らは食べた」,baardjdmire,etc. (以上A型)
y a a r d s i i r e 「 彼 は 挽 い た 」 , y a a r d s h a b i r e , y a a r d r e e b i r e , y a a r a s h a m b i r e . y a a r a z i b i i r e , y a a r ^ s a a s i i r e , y a a r d r a g i r i i r e ;
y a a r d b d s i i r e 「 彼 は そ れ を 挽 い た 」 . y a a r d n f u s h a b i r e , y a a r a i n u r e e b i r e . y a a r a m u s h a m b i r e , y a a r ^ m u z i b i i r e , y a a r ^ m u s a a s i i r e , y a a r a m u r a g i r i i r e ; y a a r 血 6 s h a m b i r e , y a a r 血 i z i b i i r e , y a a r 制 s a a s i i r e , y a a r a m u r a g l r l l r e ;
ノ ノ . . 、
yaaredshabire「彼は自分に頼んだ」,…,yaareeragimre;
baardsiire「彼らは挽いた」.baarashabire,etc. (以上B型)
ただし、この形の意味として、ある特定の時点において〜したことがある、ということ をあらわすという、解釈に苦慮するインフオーマントの内省報告を得ている。
§2−2−4.遠:過去否定形
§2−1−1の形に対応する否定形は、
ti+主格接辞+ra+(対鼎格接辞+)語幹+ire
という構造を有する。ti+主格接辞の形については§2−1‑11参照。アクセントは、次 のように表示しうる。
A 型 : ' S , r a X , ' S r a O c t f ( R ) X ( + X I ) , 、 S . r d e X ; t i S z r a X , t i S z r a O c M n ( + X I ) , t i S r e e X .
B 型 : ' S . r a X , ' S r a 6 x , ^ S . r e e X ; t i S z r a X . t i S . r a d x . t i S r e e X .
t a r d r i i r e 「 彼 は 食 べ な か っ た 」 , t a r d j u m i r e , t a r d t e i r e , t a r & a n g i r e .
t a r d k o z e i s e . t a r d h i m b i s i z e , t a r a k a b u k i i r e , t a r a g a a n i i r e ;
tardburfire「彼はそれを食べなかった」,tar^mujdmire,taramuteire, t a r 血 u k d n g i r e , t a r d m u k ^ z e i s e , t a r a m u h i m b i s i z e , t a r 血 u k d b u k i i r e ;
tar^driire「彼は自分を食べなかった」,tareejumire,tar^eteire;tarddkangire, t a r e e k o z e i s e , t a r d d h i m b i s i z e , t a r e e k a b u k i i r e ;
tibardriire「彼らは食べなかった」,tibarajumire,etc. (以上A型)
tar^siire「彼は挽かなかった」,tar&shabire,tardreebire,tarashambire.
t a r d z i b i i r e , t a r d s a a s i i r e , t a r d r a g i r i i r e ;
tarabusiire「彼はそれを挽かなかった」,tardmushabire,taramureebire.
t a r a m d s h a m b i r e , t a r t C m d z i b i i r e , t a r a m u s a a s i i r e , t a r a m u r a g i r i i r e ; tareeshabire「彼は自分に頼まなかつだ」,…,tardragiriire;
tibarasiire「彼らは挽かなかった」,tibar^shabire,etc. (以上B型)
§2−1−1の形とは構造的にひどく違っていて、むしろ§2−2−3の形に対応して いるような感じがする。その点、(特に、§2−2−3の形と§2−1−1の形の意味的 関係に)疑問が残る。§2−2−3の末尾参照。
§ 2 − 2 − 5 . 近 過 去 否 定 形
§2−2−1の形に対応する否定#形は、
ti+主格接辞+(対格1尭弊+)語幹+ire
という構造を有し、アクセントは、次のように表示しうる。
〃 〃 〃 ク ノ ノ
A型:*S,XCV(V)Ce,*S,OXCV(V)Ce.tiS,eXCV(V)Ce;
t i S 2 X c t f ( V ) C e , t i S z O X C V d O C e , t i S z e X C V W C e . B 型 : ' S , C V ( N ) C l f ( f o x ( + I X ) / % c t f v X ( + X ) .
' S , O C V ( N ) c t f t f ) X ( + I X ) / ' S i O c t f v i ( + X ) , t i S , e C V ( N ) C V ( f e x ( + I X ) / U S . e C t f v X ;
t i S z C V O O c t f o f r x ( + I X ) / t i S z C ^ t ( + X ) ,
t i S 2 0 C V ( N ) C V ( R ) X ( + I X ) / t i S i O c f l l ( + X ) . t i S 2 e C V ( N ) c t f d ) X ( + I X ) / U S i e c W x .
tarffre「彼は食べなかった」,tajumfre,tatdfre,takangfre,takoz^fse.
t a h i m b i s イ z e , t a k a b u k f i r e , t a g a a n n r e ;
taburfire「彼はそれを食べなかった」,tamuju㎡re,tamuteire,tamukang(re.
t a m u k o z e i s e , t a m u h i m b i s f z e , t a m u k a b u k f f r e ;
tiyeejum(re「彼は自分を罵らなかった」,….tiyeekabukイイre;
tibarffre「彼らは食べなかった」.tibaju㎡re,etc. (以上A型)
tas(ire「彼は挽かなかった」,tashabイre,tardebire,tashambire,tazibdre, t a h i n d w イ i r e , t a s d d s i i r e , t a r a g f r i i r e , t a s h a k ^ a r i i r e ;
tabusfire「彼はそれを挽かなかった」,tamushabfre,tamur^ebire.
t a m u s h a m b f r e , t a m u z i b f i r e , t a b u h i n d w f i r e , t a m u s a a s i i r e , t a m u r a g f r i i r e ,
tamushakaariire;
tiyeeshabイre「彼は自分に頼まなかった」,…,tiyeeshalrf&riire;
tibasイire「彼らは挽かなかった」,tibashabイre,etc. (以上B型)
§ 2 − 2 − 6 . 斑 完 了 否 悶 惨
§2−2−2の形に対応する否定:形は、
ti+主格接辞+ka+(対格才尭弊+)語幹+ire という構造を有し、アクセントは、次のように表示しうる。
A 型 : ' 6 , k a C V ( R ) X ( + X I ) , ^ , k a O C ^ ( R ) X ( + X I ) , ^ . k e e X ; l i L k r t k i n ( + X I ) , t i ^ 2 k a O C l f ( 6 x ( + X I ) , t i ^ k e e X . B 型 : ' S . k / a X , ' S , k a 6 x , ^ , k ^ e X ; t i ^ k a X . t i & k a t f x , t i ^ k 銑 . t d k a r ( i r e 「 彼 は 食 べ て な い 」 , t d k a j d m i r e , t d k a t ^ i r e , t d k a k ^ f i g i r e . t a k a k o z e i s e , t d k a h f l f t n s i z e , t ^ k a k a b u k i i r e , t i k a g a a n i i r e ;
tdkaburfire「彼はそれを食べてない」,tdkamuj(fmire,tdkamutdire.
t a k a m u k d n g i r e , t a k a m u k 6 z e i s e , t ^ k a m u h f i o b i s i z e , t ^ k a m u k i b u k i i r e ; tdkdjumire「彼は自分を罵ってない」,tdkdeteire,tdkeekangire, t 3 k d e k o z e i s e . t a k ^ e h i m b i s i z e , t a k ^ a b u k i i r e ;
tibdkarfire「彼らは食べてない」,tibdkajdmire,etc. (以上A型)
tdkasiire「彼は挽いてない」,tdkashabire,tdkareebire.tdkashambire, t d k a z i b i i r e , t & k a s a a s i i r e , t ^ k a r a g i r i i r e ;
takabtisiire「彼はそれを挽いてない」,takamushabire,takamureebire,
t a k a m i f s h a m b i r e , d k a m d z i b i i r e , t a k a m r f s a a s i i r e , t a k a ㎡ r a g i r i i r e ; tAk6dshabire「彼は自分に頼んでない」,…,tdkdragiriire;
tibikasiire「彼らは挽いてない」,tibcikashabire,etc. (以上B型)
この形も、§2−2−2の形とは構造的に対応していない。§2−1−1の形に対応し ているようにも見えるが、語尾が違っている。
§2−3.語尾agaを用いる形
語尾agaは、進行中・反復中の、あるいは習慣的な行為をあらわす諸形に用いられ、本 来そうであるはずであるが、例外もある。
§2−3−1.現在習慣形
ある行為を行う習慣があることをあらわす形は、
主格接辞+(対格接辞+)語幹iaga
という構造を有し、アクセントは次のように表示しうる。
A 型 : S X c M ) g a , S O X c t f ( < f ) g a . S e K k f o g a .
B型:A型に同じ
a r y d a g a 「 彼 は 食 べ る 」 , a j u m a g a , a t e e r a g a . a k a n g d g a , a k o z e s a g a . a h i m b i s a g a ,
akabukiraga,agaaniiraga;
aburydaga「彼はそれを食べる」.amujumaga.amuteeraga,amukangaga,
amukozesaga,amuhimbisaga,amukabukiraga;
yeejum&a「彼は自分を罵る」.yeeteerdga.yeekangdga,yeekozesaga.
y e e h i m b i s a g a , y e e k a b u k i r d g a ;
barydiga「彼らは食べる」,bajumaga,etc. (以上A型)
asaga「彼は挽く」,agw^aga(<okugwa「倒れる、落ちる」),ashabaga, a r e e b d g a , a s h a m b d g a , a z i b i r d g a , a s a a s i r a g a , a r a g i r i r a g a ;
abusaga「彼はそれを挽く」,amushabdga,amureebaga,amushambaga.
a m u z i b i H i g a , a m u s a a s i r g a . a m u r a g i r i r a g a ;
y e e s h a b a g a 「 彼 は 自 分 に 頼 む 」 . y e e r e e b S g a , y e e s h a m b l f g a , y e e z i b i r a g a .
yeesaasiHiga,yeeragiriraga;
basaga「彼らは挽く」.bagwd^ga,bashabaga.etc. (以上B型)
§2−3−2.経験否定形
§2−2−3の形に対応する否定形は、
ti+主格接辞+ka+(対格接辞+)語幹+aga
という構造を有し、 いう構造を有し、アクセントは、次のように表示しうる。
A 型 : ^ S , k a C V ( R ) X . * S , k a O C V ( R ) X ( X = C a な ら 、 i が あ ら わ れ 、 c v i は C V R と な り0は6となる。「調整棚UXII」と呼ぶ).
* ^ , k e e X ;
t i ^ 2 k a C ^ ( l f ) X . t i S 2 k a O C V ( R ) X ( + X I I ) . t i ^ z k e e X . B 型 : S , k a X c M g a . ^ S . k a O X . * ^ , k e e X ;
t i ^ 2 k a X C ^ ( V ) g a . t i ^ 2 k a d x . t i ^ z k e e X .
t d k a r y d ^ g a 「 彼 は 食 べ た こ と が な い 」 , t d k a j u m a g a . t d k a t d e r a g a , t ^ k a k a n g a g a . t a k a k d z e s a g a , t d k a h f m b i s a g a . t d k a k d b u k i r a g a , t d k a g d d n i i r a g a ;
t d k a b ( ( r y a a g a . 「 彼 は そ れ を 食 べ た こ と が な い 」 . t ^ k a m u j t i m a g a , t ^ k a m u t d e r a g a . t d k a m u k d l f g a g a , t a k a m u k d z e s a g a . t d k a m u h d ^ b i s a g a . t a k a m u k ^ b u k i r a g a ; t d k e ^ j u m a g a 「 彼 は 自 分 を 罵 っ た こ と が な い 」 . t ^ k ^ / t e e r a g a . t d k d e k a n g a g a . t K k ^ ^ k o z e s a g a . t d k ^ d h i m b i s a g a . t d k d e k a b u k i r a g a ;
tibdkarya&a「彼らは食べたことがない」.tib^kaj((maga.etc. (以上A型)
tdkas^ga「彼は挽いたことがない」.tdkagwd^a.t^kashab^ga.tdkareebaga.
t d k a s h a m b ^ g a , t ^ k a z i b i r d g a . t a k a s a a s i r d i g a . t ^ k a r a g i r i r ^ g a ;
tdkabusaga「彼はそれを挽いたことがない」.t^kamdshabaga.t^kamureebaga.
t a k a m d s h a m b a g a , t ^ k a m l f z i b i r a g a , t ^ k a ㎡ s a a s i r a g a . t ^ k a m u r a g i r i r a g a ; t鋤砿habaga「彼は自分に頼んだことがない」,….t謝紬agiriraga;
tib^kas^ga「彼らは挽いたことがない」,tib^kagwd^ga,tibdkashabaga,etc.
(以上B型)
この形は、§2−2−2の形と構造的に対応していない。そもそも、語尾agaを用いて こういう意味をあらわす形が可能な理由が今一つ明らかでない。さらに、他の語尾agaを 用いる形ではA型B型の区別がないのに、この活用形だけ区別があること、A型の対格接
辞等のあらわれない形に何の調整規則も必要ないこと(takaryagaでなくtakaryliagaであ
ること)、対格接辞があらわれる場合に調整規則XIIという変なものを仮定しなければな らないことなど、他の活用形とは異質なものを感じさせる。
§2−3−3.現在習慣否定形
§2−3−1の形に対応する否定形は、
ti+主格接辞+(対格接辞+)語幹+aga
という構造を有し、アクセントは、次のように表示しうる。
A 型 : * S , X c M ) g a , ' S , O X c M ) g a , t i S , e e X C ^ ( t f ) g a ; t i S a X c t f d b g a , t i S z O X C l M g a , t i S , c e X C # c f t g a .
B 型 : A 型 に 同 じ
taryaaga「彼は食べない」,tajumaga,tateer&a,takangaga,takozesaga.
t a h i m b i s d g a , t a k a b u k i r a g a , t a g a a n i i r a g a ;
taburya^ga「彼はそれを食べない」,tamuju血a,tamuteeraga,tamuk血gaga.
t a m u k o z e s a g a . t a m u h i m b i s d g a , t a m u k a b u k i r a g a ;
tiyeejumiga「彼は自分を罵らない」,…,tiyeekabukiraga;
tibarydga「彼らは食べない」.tibajumaga,etc. (以上A型)
t a s d g a 「 彼 は 挽 か な い 」 , t a g w d a g a , t a s h a b ^ g a , t a r e e b d g a , t a s h a m b a g a , t a z i b i r & a , t a s a a s i r d g a , t a r a g i r i r f e ;
tabusaga「彼はそれを挽かない」.tamushabdga,tamureebdga,tamushambaga, t a m u z i b i r d g a , t a m u s a a s i r a g a , t a m u r a g i r i r a g a ;
tiyeeshabaga「彼は自分に頼まない」tiyeeragiri面ga;
t i b a s d g a 「 彼 ら は 挽 か な い 」 , t i b a g w d ^ g a , t i b a s h a b a g a , e t c . (以上B型)
§ 2 − 4 . 複 合 形
この言語の「〜である」という動詞(いわゆるコピュラ.不定形はokuba)の形は、次 のような構造を有し、それが動詞複合活用形に用いられる場合のアクセントは、その右に 記す通りである。
遠過去形: 主格接辞+ka+baSkaba/
Skabd(後続部分に「高」がない場合)
近過去形: 主格接辞+biire Sbiire
Sbiire(後続部分に「高」がない場合)
今 日 の 過 去 形 主 格 接 辞 + a + b a Saba 未 来 形 : n i + 主 格 接 辞 + k u + b a
n i S z d k u b d 不確定未来形:主格接辞+ryaa+baSrydaba
これらのあとに、§2−1−5に見た形(現在進行形(2))を続けると、「遠過去進行
形」「近過去進行形」「今日の過去進行形」「未来進行形」「不確定未来進行形」と呼ん
〜