• 検索結果がありません。

時間・空間を表現する従属節

ドキュメント内 チャガ=ロンボ語 (ページ 142-147)

12. 従属節

12.3 時間・空間を表現する従属節

まず,「~したとき/するとき(に)」といった,時間概念を表示する従属節は,過去形に関しては,

「とき」を表わす名詞 wakati を接続詞的に従属節の前に前置するという.非過去形については,時間節 であることを示す不変化詞 li- が節頭に配される.コンサルタントの説明によれば,この要素は過去形と は共起しないということであるが,Appendixに示した民話テキストを参照すると,過去形と共起する例 は多く認められ,li- の共起制限(もしあるとしたら)には,時制以外の要因が関与していることが推測 される.

(9) wakati duléshika kꜜáꜜá

u-akati du-lé≠shik-a Ø-kꜜáꜜá

Cpx.11-‘time’ SM.1pl-PST1≠’arrive’-F CPx.9-‘home’

mwaná wedú e̋vemélꜜáꜜá

mw-aná u-edú e̋-ve-mé≠lꜜá-ꜜá

CP.1-‘child’ PPx.1-POSS.1pl SM.1-PST.STAT-COMP≠’sleep’-F

「私たちが家に着いたときには,我々の子どもは寝てしまっていた」

Tulipofika nyumbani, mtoto wetu alikuwa amelala.

cf. *lí duléshika kꜜáꜜá

(10) duéshika kꜜáꜜá

du-é≠shik-a Ø-kꜜáꜜá

‘when’ SM.1pl-FUT2≠’arrive’-F CPx.9-‘home’

mwaná wedú neéaḿ’ka

mw-aná u-edú n-e-é≠aḿ’k-a

CP.1-‘child’ PPx.1-POSS.1pl ASSERT-SM.1-FUT2≠’wake up’-F

「私たちが家に着くころには,我々の子どもは目を覚ますだろう」

Tutakapofika nyumbani, mtoto wetu ataamka.

最後に,「~した場所(ところ)」という場所概念に関する従属節は,場所名詞を先行詞にとった関係節が 用いられる.amba- 関係節における一致クラスは,基本的にcl.17が用いられるようである.

(11) véenda dukáni

ve≠end-a Ø-duka-ini

SM.3pl≠’go’-F CPx.5-‘shop’-LOC

a. +amba: ambakó dűleólya simu ya máoko

amba-kó dű-le≠ól-i-a Ø-simu ya ma-óko

REL-17 SM.1pl-PST1≠’buy’-F CPx.9-‘phone’ ASS-9 CPx.6-‘hand’

「彼らは,私たちが携帯電話を買った店に行く」

Wanakwenda dukani ambapo tulinunua simu ya mkononi.

b. DEM.F: kúla duleolya simu ya máoko

kú-la du-le≠ol-i-a Ø-simu ya ma-óko

PPx.17-DEM.F SM.1pl-PST1≠’buy’-F CPx.9-‘phone’ ASS-9 CPx.6-‘hand’

c. -amba: duleolya simu ya máoko

du-le≠ol-i-a Ø-simu ya ma-óko

SM.1pl-PST1≠’buy’-F CPx.9-‘phone’ ASS-9 CPx.6-‘hand’

Appendix Appendix-1: 民話

以下に,チャガ゠ロンボ語の民話テクストの例を挙げる.表記は,「1. 文字と発音」の項に示した原 則と異なる部分があるので注意されたい.とくに,動詞語末のya,waは,形態論的な構造にしたがって,

ia,ua のように「開いて」記述している.同様に,語境界で母音融合や半母音化が生じる部分も,形態 論的な構造にしたがって分かち書きしてある.また,文中の表現には,スワヒリ語からの干渉が疑われ る箇所が散見されるが,それらもそのまま残してある.

Ifuve na ikite

Ifuve na ikite vevei maṛafiki vaduve sana. Findo fya ifuve fivei fya ikite na fya ikite fivei fya ifuve. Siku imu maṛafiki va velelawa aṛusini. Ifuve likavia ikite kuwa handu ho velelawa eveere vandu vengi sana.

Likaamba, duedima ikolia m’ndu wa dualika kolia dueva dwakupamba usha kabisa.

Ifuve likaamba, lasima dudumbue m’dwe usha na dutinde nyusi, dudumbue shaa na ikufia kila mapambo mesha ya aina soose ili dushihie. Ikite likakubali ushauṛi wa ifuve. Vakaira wembe, fiove, sabuni, mahaṛashi, brashi, ṛangi sa dumbuni vakashikia meseni. Ikite likaansa ifia ifuve na idumbua m’dwe na itinda nyusi kwa kila aina ng’sha neveiishi. Elem’dumbua shaa sa maoko na mat'ende mbooha mbooha.

Ifuve likakusakwa kioveni, likakolia lashihia sana likakunda sana.

Ifuve livei kinyosi m’sha sana. Liveishi iimba nyimbo ng’sha wakati wa ihusa mpaka welaa t'oo kabisa.

Likaansa ihusa ikite lakini kuni liamba fo mooni kwake kolia ngem’tengnesa ashihie saidi yakwa.

Ngeedima ngaua m’ndu wa ing’aalika. Akaansa iimba nyimbo ng’sha ambaso ikite likalaa. Akaansa ibadili kiamu kya ikite mpaka maoko na mat'ende yose yakabadilika. Li ikite lileamka lilekolia kiamu kyake kyabadilika na mat'ende yake na maoko yafuhia kabisa, navem’viishwa sana. Akalolia baiṛe akabane na ifuve, lakini ifuve likadisha likadua m’di shu. Ikite liledima ku kwani maoko na mat'ende yake yevedima ira se ku. Likabaki sumbai lim’sakua ifuve kwa hasiṛa.

Mpaka luni ikava ni chanso cha ikite na ifuve isuvana na kila umu etafta ungi amlipise ksasi.

【スワヒリ語意訳(解説)】

Mbwa na nyani

Nyani na Mbwa walikuwa ni marafiki wakubwa sana. Mali ya nyani ilikuwa ya mbwa na ya mbwa iilikuwa ya nyani. Siku moja marafiki hawa wawili waliokaribishwa harusini. Nyani akamwambia mwenziwe kuwa waliokaribishwa katika hafla kubwa ambapo kuna uwezekano wakapata posa kwa wale watakaofika katika harusi hiyo ila wanatakiwa wajipambe vizuri ili waweze kumvutia kila mmoja atakayewaona katika hafla hiyo

Nyani akashauri wakate nywele zao vizuri, wanyoe nyusi wakate kucha za miguu na mikono, wajipambe kwa rangi zote za midomo na uso na pia wajipulizie manukato mazuri. Mbwa alipendezwa sana na wazo la rafiki yake. Nyembe, brasi, vioo, rangi za midomo na kucha, sabuni na manukato mazuri yaliwekwa mezani. Mbwa alianza kumpamba nyani na kumkata kucha, nywele na nyusi zote vizuri sana alimchora sura yake kwa michoro mizuri na kumpaka rangi nzuri mdomoni na usoni. Nyani alipojitazama katika kio alifurahi sana kwani alikuwa amepeneza sana.

Sasa ilikuwa na zamu ya nyani kumpamba mbwa. Nyani alikuwa ni kinyozi mzuri aliyetumia nyimbo nzuri za kuliwaza kila aliyekuwa akimnyoa. Basi alianza kumnyoa mbwa lakini moyoni mwake alijisemea kuwa kama atapendeaza zaidi yangu mimi naweza kukosa posa. Kwa hivyo akamwimbia nyimbo nzuri akalala akaamua kubadili kabisa sura na mwaonekano wake. Hadi miko na miguu yake akaibadili kwa kukata kucha zake katika staili ya kuzifanya zionekanae kama zilivyo sasa. Alipoamka akakuta sura yake imebadilika. Imekuwa mbaya sana na mikono na miguu yake nayo hakuipenda tena.

Akakasrika sana akaamua kupiga nyani lakini nyani akakimbia na kupanada juu ya mti na mbwa kabaki chini akimtazama kwani hakuweza tena kupanda kwani mikono na miguu yake ilikuwa imeharibiwa.

Akamtazama kwa hasira akimsubiri ashuke ili amwadhibu. Tangu siku hiyo urafiki wao ukaisha na hadi sasa kila mmoja anamtafuta mwenzake amwadhibu kwa kumfanya aonekana kama alivyo.

【日本語抄訳】

犬とヒヒ

ヒヒと犬はとても仲の良い友達同士でした.ヒヒのものは犬のもの,犬のものはヒヒのもの.ある日,

二人は結婚式に呼ばれました.ヒヒは犬に言いました.「ここにはたくさんの人が呼ばれているね.おしゃ れに飾っていったら,結婚相手を見つけられるかも」

犬が言いました.「髪の毛をきれいに切らないと.まゆ毛を剃って,爪を切って,ありとあらゆる装飾品 をつけよう.美しくなるために」.犬はヒヒの助言に賛成しました.二人は,かみそり,鏡,石鹸,香水,

ブラシ,それから口紅を机の上に置きました.犬は,ヒヒに飾りをつけて,髪を切り,眉毛を剃ってあ げました.知りうる限りに美しく.さらに指の爪と足の爪を,ゆっくりゆっくり切ってあげました.ヒ ヒは鏡の中の自分を見ると,とても美しく見え,とても気に入りました.

(さあ次はヒヒが犬を飾り付ける番です.)ヒヒはとても上手な美容師でした.ヒヒは,毛を剃っている 間でもあなたがすっかり寝てしまうようなすてきな歌を知っていました.ヒヒは犬の毛を剃り始めまし た.だけど,そのときヒヒは自分の心の中で言いました.もし,犬が自分よりきれいになってしまった らどうしよう.私と結婚してくれる人を,捕まえそびれてしまうかも.ヒヒは,聞いたら寝てしまう歌 を歌い始めました.それから,犬の顔をすっかり変えてしまいました.それどころか手と足まで.犬が 目を覚ますと,自分の顔が変わっていることに気付きました.そして,足と手も短くされていることに 気付きました.犬はとても怒りました.それから,ヒヒに殴りかかろうと思いましたが,ヒヒはもう走っ て木に登っていました.犬は木に登ることができませんでした.なぜなら,手も足も短くされてしまっ ているからです.犬は,木の下で怒ってヒヒを見上げるだけでした.

これが,今に至るまでのお互いが憎み合う(そして,それぞれが今のような格好になってしまった)理 由なのです.

≪語彙≫

aṛusini 「結婚式」 mahaṛashi 「香水」

≠alika 「結婚する」 kinyosi 「美容師」

kwani 「なぜなら」 ≠laa t’oo 「ぐっすり眠る」

≠tinda, ≠usa 「剃る」 ≠ua 「失敗する(<落ちる)」

≠fia 「飾る(装飾品をつける)」 baiṛe 「~した方がよい」

pambo 「装飾品」 se 「もう一度」

≠shihia 「愛らしい,美しい」 chanso 「起源」

≠kubali 「同意する」 ≠lipisa ksasi 「復讐する」

ushauṛi 「助言」

Appendix-2: 挨拶および自己紹介の表現

ドキュメント内 チャガ=ロンボ語 (ページ 142-147)