3-(4) ハタハタ資源調査
志村 健
目的
本県の主幹漁業である沖合底びき網漁業の重要魚 種の一つとなっているハタハタの資源生態調査を行う ことにより,資源の持続的利用と漁業経営の安定を図 る.
方法
①本種の漁獲動向および雌雄別体長別漁獲尾数を把握 するため,主要水揚港である賀露,網代,境港(田後 船団が水揚げ)において,市場測定,生物調査及び漁 獲統計調査を行った.
②隠岐島周辺海域において試験船によるトロール調査 を行い,魚群の分布状況を把握した.
結果
① 漁獲動向 ハタハタの漁獲量は大きく変動しな がら推移している.2009 年から 3 年連続減少し 2011 年に 859 トンまで落ち込んだが, 2012 年に増加し 1635 トンとなった(図 1) .月別の漁獲量から 2012 年は 1
~5 月に好調となったが, 9~12 月は平年並みに推移し た(図 2) .さらに,市場調査,生物調査結果および統 計調査から月別雌雄別体長別漁獲尾数を求め,表 1 と 図 3 に示した. 2012 年の鳥取県のハタハタの漁獲尾 数は 3,622 万尾で 15~17cm 前後の 2~3 歳魚の雌を主 体とし,10~14cm の 1 歳魚の漁獲もあった.
② 漁期前調査 2012 年の 8 月 20 日~27 日にかけ て,水深 185m~253mの 16 点で(図 5) ,第一鳥取丸 の着底トロールを用いて底魚類の分布調査を行った.
調査によるハタハタの平均漁獲量は 95.6kg で,2011 年(18.0kg)よりに比べて多かった(表 2) .ハタハタ の一網あたりの漁獲量が最も多かったのは調査点 4
(青谷沖の水深 226m)の 414kg で,次いで調査点 10
(白島沖の水深 210m)の 361kg となった(図 5) .中銘
柄(体長 14-18cm)が主体に漁獲され(図 5) ,浅場(200m 付近)では小銘柄(体長 10-14cm) ,深場(230m 付近)
では大銘柄(体長 18-22cm)も漁獲された.
0 500 1,000 1,500 2,000 2,500 3,000 3,500
1975 1980 1985 1990 1995 2000 2005 2010
漁獲量(ト ン )
年
田後 網代 賀露
図 1 1975 年から 2012 年の地区別ハタハタ漁獲量
0 100 200 300 400 500 600
1月 2月 3月 4月 5月 9月 10月 11月 12月
漁獲量( トン )
2011年 2012年 過去5年平均
図 2 ハタハタの月別年別漁獲量
0 50 100 150
50 100 150 200 250
漁 獲尾数 万尾
体長 ㎜
2012年1月 雌
雄
0 20 40 60 80
50 100 150 200 250
漁 獲尾数 万尾
体長 mm
2012年2月 雌
雄
0 50 100 150
50 100 150 200 250
漁 獲尾 数 万尾
体長 mm
2012年3月 雌
雄
0 50 100
50 100 150 200 250
漁 獲尾数 万尾
体長 mm
2012年4月 雌
雄
0 50 100 150
50 100 150 200 250
漁 獲尾数 万尾
体長 mm
2012年5月 雌
雄
0 10 20 30 40
50 100 150 200 250
漁 獲尾数 万尾
体長 mm
2012年9月 雌
雄
0 10 20 30
50 100 150 200 250
漁 獲尾数 万尾
体長 mm
2012年10月 雌
雄
0 0 0 1
50 100 150 200 250
漁 獲尾数 万尾
体長 mm
2012年11月 雌
雄
0 5 10
50 100 150 200 250
漁 獲尾数 万尾
体長 ㎜
2012年12月 雌
雄
0 200 400 600
50 100 150 200 250
漁 獲尾数 万尾
体長 ㎜
2012年計 雌
雄
図 3 月別雌雄別体長別漁獲尾数
表1 ハタハタの月別雌雄別体長別漁獲尾数(2012 年)
万尾 1月 2月 3月 4月 5月 9月 10月 11月 12月 合計 体長 ㎜ 雌 雄 合計 雌 雄 合計 雌 雄 合計 雌 雄 合計 雌 雄 合計 雌 雄 合計 雌 雄 合計 雌 雄 合計 雌 雄 合計 雌 雄 合計 45 - 50 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 50 - 55 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 55 - 60 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 60 - 65 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 65 - 70 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 70 - 75 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 75 - 80 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 80 - 85 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 8 8 15 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 8 8 15 85 - 90 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 90 - 95 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 95 - 100 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 100 - 105 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 105 - 110 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 110 - 115 0 5 5 0 0 0 2 2 4 6 6 12 0 8 8 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 8 21 28 115 - 120 0 6 6 0 0 0 3 3 5 3 3 6 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 6 11 17 120 - 125 0 13 13 1 2 3 19 19 37 6 6 12 0 0 0 1 0 2 2 1 2 0 0 0 1 0 1 29 41 70 125 - 130 0 43 43 2 4 6 0 24 24 0 3 3 0 4 4 6 2 8 8 3 11 0 0 0 3 1 4 19 84 103 130 - 135 33 37 69 6 11 17 4 50 53 6 9 15 8 14 22 11 4 15 5 10 15 0 0 0 2 4 5 74 137 212 135 - 140 34 77 112 12 15 27 33 99 131 21 15 37 20 27 47 17 2 20 11 9 20 0 0 0 4 3 7 153 248 401 140 - 145 67 53 120 17 14 31 24 63 86 32 32 63 29 36 65 19 4 24 19 6 25 0 0 0 7 3 10 213 211 424 145 - 150 101 32 133 19 8 27 51 69 120 38 20 58 62 47 109 21 1 21 21 3 24 0 0 0 8 1 10 322 180 502 150 - 155 60 13 73 41 10 51 62 50 112 90 19 110 106 43 149 16 0 16 17 2 19 0 0 0 7 1 8 399 139 537 155 - 160 47 1 48 60 4 64 40 25 65 57 6 63 115 23 138 13 1 14 8 1 8 0 0 0 3 0 4 343 61 404 160 - 165 22 1 23 50 3 53 42 8 49 69 12 81 69 11 80 7 1 7 3 2 5 0 0 0 1 1 2 262 37 299 165 - 170 14 0 14 32 1 33 26 1 27 45 3 48 88 3 90 13 1 14 2 1 3 0 0 0 1 0 2 221 11 232 170 - 175 3 0 3 17 0 17 19 0 19 37 1 38 30 1 31 23 1 24 2 0 3 0 0 0 1 0 2 134 3 137 175 - 180 2 0 2 8 0 8 13 0 13 20 1 20 25 0 25 37 0 37 2 0 2 0 0 0 1 0 1 107 1 108 180 - 185 0 0 0 1 0 1 1 0 1 9 0 9 7 0 7 29 0 29 2 0 2 0 0 0 1 0 1 51 0 51 185 - 190 0 0 0 1 0 1 0 0 0 2 0 2 6 0 6 25 0 25 2 0 2 0 0 0 1 0 1 35 0 35 190 - 195 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 1 0 1 20 0 20 1 0 1 0 0 0 0 0 0 24 0 24 195 - 200 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 2 0 2 8 0 8 1 0 1 0 0 0 0 0 0 12 0 12 200 - 205 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 5 0 5 0 0 0 0 0 0 0 0 0 6 0 6 205 - 210 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 2 0 2 0 0 0 0 0 0 0 0 0 2 0 2 210 - 215 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 215 - 220 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 220 - 225 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 225 - 230 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 230 - 235 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 235 - 240 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 240 - 245 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 245 - 250 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 合計 384 280 664 266 73 339 338 411 749 441 136 578 576 224 800 274 17 291 107 36 142 2 1 3 42 14 56 2,430 1,192 3,622
表 2 沖合底曳漁期前調査の結果
表1 沖底漁期前調査結果(2012年)
調査点 調査日 時間 天気 底水温
(℃) ハタハタ 小 中 大 アカガレイ ソウハチ ヒレグロ エビ類 白バイ 赤バイ ニシン マダラ
エチゼンクラゲ合計 (10~14cm) (14~18cm) (18~22cm) エテ ベラ
1 青谷沖 185m 8/20 13:31 晴 2.6 35 °50.45 133 °38.99 6.5 3.0 3.2 0.2 13.2 0 0.4 1.1 0.0 2.5 0 0 60cm×1個
2 青谷沖 203m 8/20 15:45 晴 3.8 35 °53.18 133 °50.96 218.5 60.1 147.2 11.3 10.3 0 0.3 1.1 1 5 0 0 0
3 青谷沖 210m 8/20 17:22 晴 3.4 35 °55.11 133 °53.00 44.5 8.3 29.5 6.7 4.3 0.8 0.4 2.6 1.5 4.0 0 0 0
4 青谷沖 226m 8/21 8:34 晴 1.9 35 °56.36 133 °56.03 414.0 78.8 269.9 65.2 9.0 1.7 0.2 0 2.8 3.4 0 0 35cm×1個
5 青谷沖 253m 8/21 6:54 晴 1.1 35 °55.85 133 °59.66 145.5 6.5 88.9 50.1 7.5 0.2 0.3 0.8 6.4 3.8 0 0 0
6 大瀬 196m 8/21 11:23 晴 2.7 36 °11.59 133 °42.23 18.0 5.0 11.6 1.4 5.5 0 0.3 0.6 0 2.0 0 0 40cm×1個
7 大瀬 209m 8/21 13:13 晴 2.4 36 °20.06 133 °43.96 59.0 9.6 45.7 3.7 2.4 2 3 4.5 1 6.6 0.3 0.6 0
8 大瀬 248m 8/21 14:51 晴 1.3 36 °22.91 133 °46.81 46.0 1.1 35.0 9.9 1.4 1 3.4 1.0 1 3 0 0.7 0
9 白島沖 197m 8/22 11:48 晴 4.2 36 °38.87 133 °05.75 42.0 5.5 34.2 2.3 6.0 3 7.5 2.0 3.8 5.3 0.5 0 0
10 白島沖 210m 8/22 9:56 晴 3.1 36 °43.17 133 °07.49 361.0 49.5 201.1 110.4 1 0 0.2 1 2.8 0.6 0 2.5 50cm×5個
11 白島沖 230m 8/22 8:07 晴 2.4 36 °43.91 133 °12.33 141.5 7.6 84.7 49.2 3.8 0 5.0 1.6 1 1.9 0.5 0 60cm×8個
12 中江 186m 8/22 14:11 晴 3.9 36 °29.54 132 °04.65 6.5 2.2 4.2 0.1 5.0 2 3 1 0.7 6.8 26.5 0 70cm×2個
13 中江 218m 8/22 15:57 晴 1.1 36 °23.70 132 °48.59 16.0 4.0 11.0 1.0 3 2 4.0 3.0 3.5 11.5 2.5 0 80cm×1個
14 中江 250m 8/22 17:28 晴 1.1 36 °21.61 132 °45.81 1.5 0.2 0.8 0.6 0 2 4.3 1.5 1.3 8.7 0.0 0.6 0
15 浜田沖 209m 8/27 14:21 曇 2.5 35 °40.29 132 °16.32 7.8 3.1 3.1 1.5 0 0 3.5 3.5 1.0 3.8 0 0 0
16 浜田沖 226m 8/27 15:48 曇 1.9 35 °41.48 132 °12.95 1.6 0.7 0.9 0.0 0 1.0 2.5 3.5 0.5 3.5 10 0 60cm×3個
95.6 15.3 60.7 19.6 4.5 0.8 2.4 1.8 1.8 4.5 2.5 0.3
18.0 6.3 8.4 4.3 9.7 0.3 1.5 2.4 1.1 3.7 0.5 0.1
50.5 7.7 35.2 6.7 7.2 1.3 3.0 2.7 1.1 5.2 0.9 0.5
平年(2007~2011年)
投網開始位置 一網当たりの漁獲量(kg)
北緯 東経
2012年 平均値 2011年
1
200m 500m