3-(4) ハタハタ資源調査
志村 健
目的
本県の主幹漁業である沖合底びき網漁業の重要魚 種の一つとなっているハタハタの資源生態調査を行う ことにより,資源の持続的利用と漁業経営の安定を図 る.
方法
①本種の漁獲動向および雌雄別体長別漁獲尾数を把握 するため,主要水揚港である賀露,網代,境港(田後 船団が水揚げ)において,市場測定,生物調査及び漁 獲統計調査を行った.
②隠岐島周辺海域において試験船によるトロール調査 を行い,魚群の分布状況を把握した.
結果
① 漁獲動向 ハタハタの漁獲量は大きく変動しな がら推移している.2013 年は 1,301 トンであった(図 1) . 月別の漁獲量から 2013 年は 3 月は前年を上回った が,それ以外の月は前年を下回った(図 2) .さらに,
市場調査,生物調査結果および統計調査から月別雌雄 別体長別漁獲尾数を求め,表 1 と図 3 に示した. 2013 年の鳥取県のハタハタの漁獲尾数は 3,097 万尾で 15~
17cm 前後の 2~3 歳魚の雌を主体とし,10~14cm の 1 歳魚の漁獲もあった.
② 漁期前調査 2013 年の 8 月 19 日~26 日にかけ て,水深 188m~250mの 15 点で(図 4) ,第一鳥取丸 の着底トロールを用いて底魚類の分布調査を行った.
ハタハタの漁獲量が最も多かったのは調査点 2(青谷 沖の水深 213m)の一網あたり 391kg で、次いで調査点 1(青谷沖の水深 193m)の 172kg となった(図 5) 。魚 体は中銘柄(体長 14-18cm)が主体に漁獲され(図 5) 、 調査点 2(青谷沖の水深 213m)では大銘柄(体長 18-22cm)も漁獲された(図 5) 。
2013 年の調査によるハタハタの平均漁獲量は 1 網あ たり 52.9kg で、2012 年(95.6kg)に比べて少なく、
平年(2007~2011 年:50.5kg)並みとなった(表 2) 。
0 500 1,000 1,500 2,000 2,500 3,000 3,500
1975 1980 1985 1990 1995 2000 2005 2010
漁獲 量(ト ン )
年
境港 田後 網代 賀露
図 1 1975 年から 2013 年の地区別ハタハタ漁獲量
0 100 200 300 400 500 600
1月 2月 3月 4月 5月 9月 10月 11月 12月
漁獲量( トン )
2012年 2013年 過去5年平均
図 2 ハタハタの月別年別漁獲量
0 10 20 30 40
50 100 150 200 250
漁 獲尾数 万尾
体長 ㎜
2013年1月 雌
雄
0 20 40 60
50 100 150 200 250
漁 獲尾数 万尾
体長 mm
2013年2月 雌
雄
0 50 100 150
50 100 150 200 250
漁 獲尾 数 万尾
体長 mm
2013年3月 雌
雄
0 20 40 60 80
50 100 150 200 250
漁 獲尾数 万尾
体長 mm
2013年4月 雌
雄
0 20 40 60 80
50 100 150 200 250
漁 獲尾数 万尾
体長 mm
2013年5月 雌
雄
0 20 40 60
50 100 150 200 250
漁 獲尾数 万尾
体長 mm
2013年9月 雌
雄
0 5 10 15 20
50 100 150 200 250
漁 獲尾数 万尾
体長 mm
2013年10月 雌
雄
0 1 1 2 2
50 100 150 200 250
漁 獲尾数 万尾
体長 mm
2013年11月 雌
雄
0 0.1 0.2 0.3
50 100 150 200 250
漁 獲尾数 万尾
体長 ㎜
2013年12月 雌
雄
0 200 400 600
50 100 150 200 250
漁 獲尾数 万尾
体長 ㎜
2013年計 雌
雄
図 3 月別雌雄別体長別漁獲尾数
表1 ハタハタの月別雌雄別体長別漁獲尾数(2013 年)
万尾 1月 2月 3月 4月 5月 9月 10月 11月 12月 合計 体長 ㎜ 雌 雄 合計 雌 雄 合計 雌 雄 合計 雌 雄 合計 雌 雄 合計 雌 雄 合計 雌 雄 合計 雌 雄 合計 雌 雄 合計 雌 雄 合計 45 - 50 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 50 - 55 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 55 - 60 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 60 - 65 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 65 - 70 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 70 - 75 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 75 - 80 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 80 - 85 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 85 - 90 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 90 - 95 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 95 - 100 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 100 - 105 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 105 - 110 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 110 - 115 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 115 - 120 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 120 - 125 2 1 3 2 1 2 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 2 1 2 0 0 0 0 0 0 6 2 8 125 - 130 11 4 15 11 4 14 5 2 6 3 1 4 2 1 3 3 1 4 5 2 7 0 0 0 0 0 0 40 13 54 130 - 135 8 14 21 14 35 49 17 35 52 12 22 34 8 18 26 6 11 17 2 7 9 0 1 1 0 0 0 67 143 210 135 - 140 17 13 30 32 41 72 34 45 79 22 31 53 23 26 49 14 19 33 5 6 10 0 1 1 0 0 0 147 181 328 140 - 145 31 12 43 42 48 90 70 42 112 50 33 84 42 25 67 38 23 60 16 9 25 1 1 2 0 0 0 290 193 484 145 - 150 38 8 45 44 28 71 55 33 88 40 24 65 36 25 61 33 14 47 15 3 18 1 0 2 0 0 0 263 135 398 150 - 155 33 5 38 46 18 64 117 40 157 75 26 100 66 31 97 39 11 50 15 1 16 2 0 2 0 0 0 393 132 525 155 - 160 19 1 20 28 3 31 100 12 112 64 8 72 66 14 80 34 7 41 1 0 2 1 0 1 0 0 0 312 46 358 160 - 165 6 2 8 20 0 20 88 9 97 56 6 62 57 6 64 26 4 30 6 1 7 1 0 1 0 0 0 260 29 289 165 - 170 9 1 10 12 1 13 52 1 54 40 1 40 36 2 38 16 2 18 3 1 4 0 0 0 0 0 0 169 9 178 170 - 175 10 1 10 3 0 4 32 1 32 32 2 33 23 1 24 11 2 13 1 0 1 0 0 0 0 0 0 111 6 118 175 - 180 5 0 5 3 0 3 22 1 23 20 0 21 16 1 16 9 2 11 1 0 1 0 0 0 0 0 0 76 4 79 180 - 185 3 0 3 1 0 1 11 0 11 9 0 9 7 0 7 8 0 8 0 0 0 0 0 0 0 0 0 39 0 39 185 - 190 3 0 3 0 0 0 2 0 2 1 0 1 2 0 2 4 0 4 0 0 0 0 0 0 0 0 0 13 0 13 190 - 195 2 0 2 0 0 0 1 0 1 0 0 0 1 0 1 3 0 3 0 0 0 0 0 0 0 0 0 7 0 7 195 - 200 1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 2 0 2 0 0 0 0 0 0 0 0 0 4 0 4 200 - 205 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 2 0 2 205 - 210 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 2 0 2 210 - 215 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 215 - 220 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 220 - 225 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 225 - 230 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 230 - 235 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 235 - 240 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 240 - 245 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 245 - 250 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 合計 197 62 259 257 178 435 606 221 827 425 154 579 387 149 536 250 97 347 72 30 102 8 3 11 1 0 1 2,202 895 3,097
表 2 沖合底曳漁期前調査の結果
青谷沖 大瀬 白島沖
日御碕沖
200m 500m
中江
0 100 200 300 400
1 青谷沖 193m 2 青谷沖 213m 3 青谷沖 250m 4 青谷沖 313m 5 C魚礁北 210m 6 大瀬 196m 7 大瀬 209m 8 大瀬 245m 9 白島沖 201m 10 白島沖 211m 11 白島沖 237m 12 中江 186m 13 中江 244m 14 日御碕沖 209m 15 日御碕沖 225m
1網あたりの漁獲量(kg)
小 (10~14cm) 中 (14~18cm) 大 (18~22cm)
図 4 試験操業位置 図 5 ハタハタの体長組成
表1 沖底漁期前調査結果(2013年)
調査点 底水温
(℃) ハタハタ 小 中 大 アカガレイ ソウハチ ヒレグロ エビ類 白バイ 赤バイ ニシン マダラエチゼンクラゲ
合計 10~14cm 14~18cm 18~22cm エテ ベラ
1 青谷沖 193m 4.0 35 °52.82 133 °47.04 172.2 21.2 140.3 10.7 23.0 3 0 0.1 0.5 2.0 0 0 0
2 青谷沖 213m 2.1 35 °53.57 133 °53.57 391.0 3.4 165.0 222.6 102.6 9 0 0 3 5 0 0 0
3 青谷沖 250m 2.3 35 °55.67 133 °59.00 7.0 0 1.9 5.1 9.5 0 0.8 0.1 2.5 1.6 0 0.2 0
4 青谷沖 313m 1.3 35 °55.75 134 °04.52 0 38.4 7.0 3.2 0.1 2.4 2.9 0 0 0
5 C魚礁北 210m 3.7 36 °08.54 133 °50.28 80.4 27.0 49.9 3.6 2.8 0 0.1 0.8 0 0.2 0 0 0
6 大瀬 196m 4.7 36 °11.47 133 °42.83 9.3 2.6 5.6 1.1 5.6 0.2 0.1 2.2 0 0 0 0 0
7 大瀬 209m 3.0 36 °19.75 133 °44.25 57.5 17.7 37.5 2.3 1.7 0 2.3 3.2 0.5 5.0 0.9 0 0
8 大瀬 245m 1.8 36 °23.167 133 °46.44 27.0 3.3 18.1 5.6 0 0 0 0.1 0.1 0.5 1.0 2.2 50cm×1個
9 白島沖 201m 3.3 36 °38.51 133 °07.20 5.6 1.0 4.4 0.2 5.4 0.1 8.3 3.6 2.3 4.2 0 5.0 0
10 白島沖 211m 1.7 36 °43.21 133 °06.70 16.0 3.3 10.7 2.0 3.2 0 1.1 2.1 0.8 2.1 6.1 2.0 80cm×7個
11 白島沖 237m 1.3 36 °44.54 133 °12.68 3.4 0.2 0.7 2.5 3.7 0 2.1 1.8 0.7 1.2 1.8 0 80cm×8個
12 中江 186m 3.2 36 °29.84 132 °54.95 21.5 2.3 11.1 8.1 4.7 1.4 3.2 0 1.7 8.2 0 1.7 0
13 中江 244m 2.4 36 °20.70 132 °45.93 1.2 0.1 0.4 0.7 0.5 1.2 3.7 1.1 0.9 5.7 2.4 10.0 80cm×8個
14 日御碕沖 209m 1.8 35 °40.29 132 °16.93 0.7 0.1 0.4 0.2 0 1.2 1.4 2.3 1.1 4.1 0 1.0 80cm×15個
15 日御碕沖 225m 1.3 35 °41.46 132 °14.23 1.4 0 0.6 0.8 1.0 2.2 0.8 1.9 1.0 8.5 1.9 3.7 0
2013年 平均値 52.9 5.9 31.9 19.0 13.5 1.6 1.8 1.3 1.1 3.4 0.9 1.7
2012年 95.6 15.3 60.7 19.6 4.5 0.8 2.4 1.8 1.8 4.5 2.5 0.3
平年(2007~2011年) 50.5 7.7 35.2 6.7 7.2 1.3 3.0 2.7 1.1 5.2 0.9 0.5
投網開始位置 一網当たりの漁獲量(kg)
北緯 東経