3-(4) ハタハタ資源調査
志村 健
目的
本県の主幹漁業である沖合底びき網漁業の重要魚 種の一つとなっているハタハタの資源生態調査を行う ことにより,資源の持続的利用と漁業経営の安定を図 る.
方法
①本種の漁獲動向および雌雄別体長別漁獲尾数を把握 するため,主要水揚港である賀露,網代,境港(田後 船団が水揚げ)において,市場測定,生物調査及び漁 獲統計調査を行った.
②隠岐島周辺海域において試験船によるトロール調査 を行い,魚群の分布状況を把握した.
結果
① 漁獲動向 ハタハタの漁獲量は大きく変動しな がら推移している.2014 年は 1,282 トンであった(図 1) . 月別の漁獲量から 2014 年は 9 月は前年を上回った が,それ以外の月は前年並かを下回った(図 2) .さら に,市場調査,生物調査結果および統計調査から月別 雌雄別体長別漁獲尾数を求め,表 1 と図 3 に示した.
2014 年の鳥取県のハタハタの漁獲尾数は 3,367 万尾で 15~17cm 前後の 2~3 歳魚の雌を主体とし,10~14cm の 1 歳魚の漁獲もあった.
② 漁期前調査 2014 年の 8 月 18 日~21 日にかけ て,水深 190m~252mの 14 点で(図 4) ,第一鳥取丸 の着底トロールを用いて底魚類の分布調査を行った.
2013 年は青谷沖に集中していたのに対して, 2014 年は 青谷沖から中江にかけて満遍なく分布し,漁獲量が最 も多かったのは調査点 7(大瀬の水深 230m)の 1 網あ たり 150kg で,次いで調査点 4(C 魚礁北の水深 199m)
の 144kg であった (図 4) . 魚体は中銘柄 (体長 14-18cm)
を主体に漁獲され,190-210m では小銘柄,220-230m
では大銘柄の割合が多かった(図 5) .2014 年の調査に よるハタハタの平均漁獲量は 1 網あたり 51.8kg で,
2013 年(52.9kg)と同程度,平年(2009~2013 年:
44.1kg)を上回った(表 2) .
0 500 1,000 1,500 2,000 2,500 3,000 3,500
1975 1980 1985 1990 1995 2000 2005 2010
漁獲量(ト ン )
年
境港 田後 網代 賀露
図 1 1975 年から 2014 年の地区別ハタハタ漁獲量
0 50 100 150 200 250 300 350 400
1月 2月 3月 4月 5月 9月 10月 11月 12月
漁獲量( トン )
2013年 2014年 過去5年平均
図 2 ハタハタの月別年別漁獲量
0 10 20 30
50 100 150 200 250
漁 獲尾数 万尾
体長 ㎜
2014年1月 雌
雄
0 20 40 60
50 100 150 200 250
漁 獲尾 数 万尾
体長 mm
2014年2月 雌
雄
0 50 100 150
50 100 150 200 250
漁 獲尾 数 万尾
体長 mm
2014年3月 雌
雄
0 20 40 60 80
50 100 150 200 250
漁 獲尾 数 万尾
体長 mm
2014年4月 雌
雄
0 20 40 60 80
50 100 150 200 250
漁 獲尾 数 万尾
体長 mm
2014年5月 雌
雄
0 50 100
50 100 150 200 250
漁 獲尾数 万尾
体長 mm
2014年9月 雌
雄
0 2 4 6
50 100 150 200 250
漁 獲尾数 万尾
体長 mm
2014年10月 雌
雄
0.0 0.1 0.2 0.3 0.4
50 100 150 200 250
漁 獲尾 数 万尾
体長 mm
2014年11月 雌
雄
0 0.05 0.1
50 100 150 200 250
漁 獲尾数 万尾
体長 ㎜
2014年12月 雌
雄
0 100 200 300 400
50 100 150 200 250
漁 獲尾 数 万尾
体長 ㎜
2014年計 雌
雄
図 3 月別雌雄別体長別漁獲尾数
表1 ハタハタの月別雌雄別体長別漁獲尾数(2014 年)
万尾 1月 2月 3月 4月 5月 9月 10月 11月 12月 合計 体長 ㎜ 雌 雄 合計 雌 雄 合計 雌 雄 合計 雌 雄 合計 雌 雄 合計 雌 雄 合計 雌 雄 合計 雌 雄 合計 雌 雄 合計 雌 雄 合計 45 - 50 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 50 - 55 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 55 - 60 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 60 - 65 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 65 - 70 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 70 - 75 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 75 - 80 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 80 - 85 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 85 - 90 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 90 - 95 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 95 - 100 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 100 - 105 0 0 0 0 0 0 2 0 2 0 0 0 23 23 45 1 1 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 25 23 49 105 - 110 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 38 38 77 1 1 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 39 39 78 110 - 115 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 64 0 64 1 6 7 0 0 0 0 0 0 0 0 0 65 6 71 115 - 120 0 0 0 0 0 0 2 4 5 0 0 0 47 47 95 9 16 24 1 1 2 0 0 0 0 0 0 59 68 127 120 - 125 2 2 3 0 0 0 2 0 2 1 0 1 19 19 39 9 21 30 1 1 2 0 0 0 0 0 0 34 43 77 125 - 130 1 10 12 0 3 3 2 7 9 1 3 4 69 0 69 23 32 56 1 2 4 0 0 0 0 0 0 98 58 156 130 - 135 4 11 14 1 11 12 2 11 12 4 14 18 8 59 67 40 36 76 2 2 5 0 0 0 0 0 0 61 143 205 135 - 140 14 16 30 4 14 18 11 37 47 14 45 59 10 50 60 76 37 113 5 3 8 0 0 0 0 0 0 134 203 337 140 - 145 26 7 33 6 18 24 7 46 53 21 61 81 15 38 52 86 18 104 6 2 7 0 0 0 0 0 0 167 190 356 145 - 150 26 10 36 26 15 42 37 56 93 45 54 99 13 29 42 88 10 98 5 1 6 0 0 0 0 0 0 242 175 417 150 - 155 25 3 29 44 10 54 76 38 114 59 28 87 32 25 57 40 6 46 2 0 2 0 0 0 0 0 0 279 110 389 155 - 160 17 4 21 47 7 54 89 22 112 63 23 86 37 11 48 33 2 35 2 0 2 0 0 0 0 0 0 289 69 358 160 - 165 9 1 9 27 6 33 108 8 116 64 9 73 38 3 42 16 3 18 1 0 1 0 0 0 0 0 0 263 30 293 165 - 170 4 1 5 17 2 19 57 5 62 39 2 41 29 2 32 12 1 13 0 0 0 0 0 0 0 0 0 158 13 171 170 - 175 2 0 2 12 1 13 47 1 48 34 1 35 17 2 20 10 2 12 0 0 0 0 0 0 0 0 0 123 7 130 175 - 180 1 0 1 8 0 8 27 1 28 14 0 15 9 1 10 9 0 10 0 0 0 0 0 0 0 0 0 70 3 73 180 - 185 0 0 0 3 0 3 18 0 18 8 0 8 6 0 6 10 0 10 0 0 0 0 0 0 0 0 0 47 0 47 185 - 190 0 0 0 1 0 1 4 0 4 1 0 1 2 0 2 8 0 8 0 0 0 0 0 0 0 0 0 17 0 17 190 - 195 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0 0 1 0 1 5 0 5 0 0 0 0 0 0 0 0 0 8 0 8 195 - 200 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 3 0 3 0 0 0 0 0 0 0 0 0 4 0 4 200 - 205 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 2 0 2 0 0 0 0 0 0 0 0 0 2 0 2 205 - 210 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 210 - 215 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 0 0 0 0 0 0 0 0 0 1 0 1 215 - 220 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 220 - 225 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 225 - 230 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 230 - 235 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 235 - 240 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 240 - 245 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 245 - 250 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 合計 131 64 195 198 88 286 493 236 728 369 240 608 482 347 829 485 191 676 28 13 41 1 1 2 0 0 0 2,187 1,180 3,367
表 2 沖合底曳漁期前調査の結果
青谷沖 大瀬 白島沖
日御碕沖
200m 500m
中江
1 2 3 4 5 6 8 7
9 10
11 12
13 14
2014年 2013年
図 4 調査点と各点の漁獲量(○の大きさはハタハタの多さを示す)
0 50 100 150
1 青谷沖 198m 2 青谷沖 219m 3 青谷沖 252m 4 C魚礁北 199m 5 大瀬 199m 6 大瀬 214m 7 大瀬 230m 8 白島沖 204m 9 白島沖 217 10 白島沖 238m 11 中江 190m 12 中江 219m 13 日御碕沖 216m 14 日御碕沖 234m
1網あたりの漁獲量(kg)
小 10~14cm 中 14~18cm 大 18~22cm
図 5 ハタハタの体長組成
表1 沖底漁期前調査結果(2014年)
調査点 底水温
(℃) ハタハタ 小 中 大 アカガレイ ソウハチ ヒレグロ エビ類 白バイ 赤バイ ニシン マダラ
エチゼンクラゲ
合計 10~14cm 14~18cm 18~22cm
エテ ベラ1 青谷沖 198m 1.3 35 °52.69 133 °46.04 92.8 36.4 49.9 6.5 13.3 1 0 1.4 1.4 2.2 0 0 0
2 青谷沖 219m 1.0 35 °54.45 133 °53.92 4.3 1.1 2.3 0.9 5.9 1 2 2 1 2 0 1.9 0
3 青谷沖 252m 1.1 35 °55.10 133 °59.38 1.5 0 1.1 0.4 13.5 0 1.5 0 6.3 2.4 0 1.5 0
4 C魚礁北 199m 1.8 36 °04.22 133 °45.93 144.0
50.8 87.9 5.3
9.5 1 0 0 0 0 1 1 05 大瀬 199m 2.8 36 °11.21 133 °41.62 52.6 19.8 27.7 5.2 8.4 1.2 0 0.5 0 1.6 0 1 0
6 大瀬 214m 3.1 36 °17.96 133 °44.96 93.0
51.8 37.6 3.6
4.5 3 0 1.6 1.1 4.0 2.8 0 07 大瀬 230m 2.1 36 °22.95 133 °44.12 150.0 9.0 89.7 48.9 0 1 1 0 0.2 2.4 0.9 0 0
8 白島沖 204m 2.0 36 °38.02 133 °05.81 4.3 1.4 1.9 0.9 9.7 0 5.2 2.5 0 3.0 0 14.6 0
9 白島沖 217 1.0 36 °43.20 133 °07.78 21.0 2.7 13.5 4.8 8.7 0 2.3 2.6 1.0 1.8 672.0 6.0 0
10 白島沖 238m 0.8 36 °44.03 133 °12.51 40.0
0.7 26.8 12.5
11.2 0 3.9 3.0 0.9 0.6 0 4 011 中江 190m 1.9 36 °29.22 132 °54.55 80.1 24.3 29.1 26.7 9.5 0 3.5 0 1.2 5.0 4 0 0
12 中江 219m 3.6 36 °23.34 132 °48.68 32.0 1.3 3.2 27.4 4.1 2.5 4.0 1.9 1.6 3.5 0 2.0 0
13 日御碕沖 216m 1.5 35 °40.06 132 °16.12 7.5 5.0 1.9 0.6 0 0 2.2 1.4 0 1.3 28 0 0
14 日御碕沖 234m 1.4 35 °41.59 132 °12.88 2.3 0.2 1.2 0.9 0 0 1.6 1.0 0.2 0 504.0 6.0 0
2014年 平均値 51.8 14.6 26.7 10.3 7.0 0.8 2.0 1.2 1.1 2.2 86.6 2.7
2013年 52.9 5.9 31.9 19.0 13.5 1.6 1.8 1.3 1.1 3.4 0.9 1.7
平年(2009~2013年) 44.1 6.6 26.3 12.1 9.3 1.4 2.9 2.3 1.3 4.5 1.9 0.8
投網開始位置 一網当たりの漁獲量(kg)
北緯 東経