紹介 サヴィニー『中世におけるローマ法の歴史・
第三八章』(一)
その他のタイトル Friedllich Carl von Savigny,Geschichte des romischen Rechts im Mittelalter,Kapitel 38 (Bd.5.,2.Ausgabe,1850) (1)
著者 岡 徹
雑誌名 關西大學法學論集
巻 60
号 2
ページ 382‑374
発行年 2010‑08‑25
URL http://hdl.handle.net/10112/4820
〔湿く~)
キ令
~1{-『-H-$1旦将 t~ ローや悉
Q~-e,<・踪
111<茫』(1)匿
華
Friedlich Carl von Savigny, Geschichte des romischen Rechts im Mittelalter, Bd. 5., 2. Ausgabe, 1850, S. 45££. [ =翠11<藻]!.2
0~\---'紺''〈心゜
綺11<燐(Hugolinusund Zeitgenossen : f"\'•n'::"'区K将吋る匡営起Q-<,;_!心)廷'17.全ふ35.(~\L--旦将~\---'±2遂姦廿ゃ~1~1"'
殴)憫や~!{d゜
+ゃ.
>J Q藻旦将:.,,¥‑‑'キむ汀ー茶縄0¥‑‑':.,, 1‑(o坦赳悩迂,0池0‑<心心や母心゜曰i‑‑‑; Hugolinus. S. 45‑S. 68. 回i:::::1・Nicolaus Furiosus. S. 69‑S. 72. (c‑r.,) 自Lanfrancus.S. 73‑S. 75. ('<1') i:::; ・Cacciavillanus.S. 76. 回>‑・Guizardinus. S. 77. ((,:,) ;.>''Albertus Papiensis. S. 78‑S. 79.
中‘令~11‑『廿学旦将:t,!{dロー忙甜Q幽以・翠11<藩』(1)lばば(111<11)
超坦配(0~11食
(r‑) 日Jacobus de Ardizione. S. 80‑S. 88. (00) ....,.‑Jacobus Columbi. S. 89‑98. lばiく(111<1)
ギ令'<;‑‑I\—竺,1やQ噸Ill枷壬⇒旦将::,y, !"‑ヤh'.:"区K
如「
111]羊索淀¾0111飴~~如終坦泄悩01‑<」心噸Ill:C, ¥‑J :C, 1‑‑@゜(→ "Ugolino Presbiteri (... 1197‑1233 ...), allievo di Giovanni Bassiano e poi maestro di leges a Bologna, scrisse glosse, dis‑
tinctiones, quaestiones." (Ennio Cortese, II Rinascimento Giuridico Medievale, Seconda edizione riveduta, Bulzoni Editore,
1996, p. 151.)
(<N) "Niccolo Furioso, allievo e reportator di Giovanni Bassiano, civilista e probabilmente anche canonista." (Ennio Cortese, II
Rinascimento, op. cit., p. 145.)
(M) ,,Lanfrancus Cremonensis juris utriusque doctor eximius hac tempestate docendo et scribendo insignis plurium fuit, qui
super ordinariis juris et canonici pulchra commentaria fecit." (Dipolovataccius: Savigny, Bd. V. S. 74, Anm. d))
伍)℃ollectionis Chisianae glassatores etiam in hac Hugolini Collectione omnes commemorantur, Cornuto excepto, pro quo
apud Hugolinum Corvinius ponitur ; adcedunt Azo, Bononienses, Cacciavillanus, Martinus filius, Odericus, Vacarius."
(DISSENSIONES DOMINORUM SIVE COTROVERSIAE VETERUM IDRIS ROMANI INTERPRETUM QUI
GOSSATORES VOCANTUR. EDIDIT ET ADNOTATIONIBUS ILLUSTRAVIT GUSTAVUS HAENEL LIPSIEN‑
SIS. LIPSIAE, MDCCCXXXIV. S. XXI.)
(I..(';)) Guizzardini glossa ms.in Auth. Sacr. pub. (Savigny, Bd. 4, S. 185.)
,,Aus einer Handschrift der Cassel'schen Bibliothek (Juristische Handschriften in fol.N.4.) von Grimm mitgetheilt. Die
Glosse ist mit Gz. Bezeichnet. Da nun Guizzardinus (t1222) liher den Codex geschrieben hat (Sarti 1.111.), so ist diese
Glosse mit groBer Wahrscheinlichkeit ihm zuzuschreiben." (Ibid., Anm. c))
(t0) "Praeter Azonem absunt Albertus Papiensis, Arriani, Arrianus, Bononienses, Cacciavillanus, Corvinius, Cyprian us,
Hugo, Jacobus, Martinus filius, Odericus, Ubertus de Bobio, Vacarius, qui omnes in Dissensionem codicibus nominantur."
(GUSTAVUS HAENEL, DISSENSIONES DOMINORUM, op. cit., S. LVI.)
(c:‑‑) "Iacopo d'Ardizzone, veronese, allievo a Bologna di Azzone e Ugo lino, scrisse una summa feudale intorno al 1240." (En‑
nio Cortese, Il Rinascimento, op. cit., p. 142.)
(oo) "Iacopo Colombi (... 1194‑1244 ...), giudice a Reggio, feudista." (Ennio Cortese, II Rinascimento, op. cit., p. 142.)
...;・Hugolinus.
ギ令..,̲.I¥ー竺'嶼忌旦,I"¥令h::--区K以Jjna~,...)~Schriftsteller(瑯如)如定批⇒¥J :, i{d゜
Schriftsteller
Diplovataccius. (1468‑1541 : Savigny, Bd. 3., S. 40‑48.)
Sarti. (1709‑1766: Savigny, Bd. 3., S. 62‑71)
Fantuzzi. Scritti Bolognesi (Savigny, Bd. 3., S. 62‑71)
式サQlll‑<P玲心゜
0: 珈旦¥"¥'n::--区k旦巨~t,,t-(aQuellen (叫宰)茶忠冠和寂溢ゃ菜ド勾t‑(a(S. 46‑7) 0 +1 1坦遠心゜>J > Jや拉'串屈譴罹ll!'V'゜
r‑< 1197. N. 1198. M. 1203. ‑s::t'・1209.Lf). 1213. (中令',‑I\一投-~壬旦将~\Jリ菜Q包{~旦i]IIIT恣̲j¥J ::‑t‑(a) <.0. 1217.
c‑‑1220. oo. 1220. o,. 1221. ~. 1224. ;:::: . 1233. ~ ・1269.
+<・該←旦r‑‑‑・n="区KQ剣幽&圭ぼ屯船簗以翌1"'!'{clキ令~,1-0訳淀茶甜全菜心゜
悩1"',>J Q栄萎祉~Q如淀(DerName dieses Glossators) Q臣袈や~t-0゜
キや...̲.ti一廷似罹II!(Urkunden)~ 咄罹III怜(Handschriften)旦窓心菜1-0>JQ-<器Q~粽如ば華玲た\J~t-0゜←) (<N) ... Hugo N・Ugo M・Hugolinus寸・HugelinusLl":)・Ugolinus.
ギ令~11-『廿学旦将七心ロー忙坦e幽出・綜111<藩』(1)1ばや(111<0)
て Cy pr ia n u s
のことである︑と言っている︒ れているという根拠が言われているが︑
フゴリヌスがフィレンツェの人
サヴィニーは︑それはちゃんと読むと
(n
ac h e n t s c h i e d e n L e s e a r t
) ︑
(6) この点は第四巻において論じられている︒ (
F l o r e n t i n e r )
︑︑
︑︑
︑ フゴリヌスの故郷の都市
( V a t e r s t a d
t )
であるという
意
見が
あり
︑
とを
D i p l i v a t a c c i
u s が書いているとサヴィニーは指摘している︒
それがアックルシウウス
(A
c c u r s i u s )
はボローニャであることに疑いはない
︒
は︑先に第四巻において指摘している s b
y t e r S i a n c t a e Ma ri ae Ro tu nd
ae .
Do ct or le
gu
m書かれていないは︒
人物はポデスタ
また
︑ B e i n a r n e
とし
て︑
(P
o d e s t a ) としてジェノヴァ
つぎにサヴィニーは︑別人の
Hu go li nu
sを話題にする
(G
en
ua ) (J
ud ex
)
二人の
Hu go li nu
sは︑同じ文書に並んで現われる
︒前掲の
二 二 三 年の史料である Te
st am en t d es Gu id o B a i s t
i ,
d a b e i g eg en wa rt ig
: H
ug ol in us o D ct or le gu m . S a r t
i P.
l . p.
1 0 5 .
サヴィニーは︑本論の対象である注釈
学者の
Hu go li nu s
は
Le gu m Do ct or
というタイトルであることが多く︑
(4)
れであると言っている
︒
さて︑先に
Hu go li nu
sには複数の名前があることが指摘されたが︑彼の注釈の印
Hu go e d Po r t a R av en na te
の
S i g l e は
u .
ときにはUg.または
Ug o
であ
り︑
(5)
︵ 一
五六頁一五七頁
︶ ︒
に 行 く の 随 伴 者
この別人の
Hu go li nu s は ︑
︱ニニ四年に都市ボローニャの裁判人
は述
べ︑
これ
は︑
関 法 第 六
0巻二号
これにはバルドゥス として現われる︒として現われる
︒
hは
Hu go li nu s
のものであることを︑ (
S i g l e ) は ︑
h.であり︑常に変わらない︒
Hu go li nu s D oc to r l eg um
.
Hu go li nu s n
ep
os pr e
,
( S a v i g n y , S.
4
6).︒ (
B e g l e i t e
r ) ︱ニニ四年に
An dr eo lu s
この
(S.
4 8).︒ 同じ時代に︑同名の別の人物がいる
︒
この注釈学者がボローニャで有名な聖職者
(P r
i e s t e r )
P r e s b y t e r i あるいは
de P r e s b y t e r o が付されている若干の文
一五
八
︵ 三 七 九
︶
(I n
e i n i g e n S t e l l e n ) があるとサヴィニー
(3) の
Hu gu cc io
の一族であることを示すとしている︒
(B
al du s )
P r e s b y t e r i
はま
サヴィニー
Hu go li nu s
ではなく の注釈に書か の証言があるこ
いずれの場合にも
(日(00)
+~
● Hugolinus吐JohannesQ~~ や~~0,,domini mei Jo.">J菜竺AzoAJ匝辛狛餡喰!{a(in einer und derselben Schule mit Azo)゜
崇(Hugolinus)Q-¾r1~ 旦廷111‑<Q'RC如終-<茶~l{a0Roffredus, Jacobus de Ardizone, Odofredusや玲心゜(o,) Roffredus旦0~\J竺’キ'令',;-ljー送Hugolinus刈匡口踪ば甜玲§69.(S. 189-190.)如訳心吋9因祀I~⇒ ¥J::. !{a゜
,,Er selbst nennt in seinen Schriften Sieben Lehrer, deren Vorlesungen er besucht hat : Placentin, Johannes, Otto, Cyprian,
Azo, Karolus und Hugolinus." (S. 189.)
Jacobus de Ardizone迂栄凶械皿今是知直'知鯰峠嘔:弐臣心匹!{a(S. 80‑S. 88.)゜
,,Sein Zeitalter ist fest bestimmt durch seine beiden Lehrer Azo und Hugolinus, und durch den in seine Studienzeit fallenden
Tod des Azo; …"(S. 82.) (::::) Odofredus以い今ド竺ギ令ヽ11一竺,0: 枷Q叡葉如;;;;王⇒心e心''N'.:L‑f'. ~'.:L-‑t‑‑K ti'f'. ・n ::‑‑‑区k如四令Qdominus 1‑l心竺
宦之や将ふ1"',冊.;.!'~Q怜咲Q'~!{a~竺,,J+l .;.! l{a~-¾r1や~!{a心送訳終....J¥J::. 終::.(Odofred den Hugolinus nicht seinen domi‑
nus nennt; er betrachtet ihn also nicht als seinen eigentlichen, oder Hauptlehrer.) > J AJ~ 栄懐牡ぷ〈枷や~!{a刈....J¥Jニ心゜
i‑¥J Q臥宰竺,0湘Q如〇や玲肉゜
Odofredus in Cod., auth. Ex causa de lib.praeter. ,,Or Signori, Dom. Hugolinus reprobat istam rationem : non quod ipse scripser‑
it in aliquibus scriptis: sed ego Odofredus audivi ab eo, dum legeret auth.istam."
Odofredus in Dig. vetus L. 8. §16 de inoff.test. ,,Audivit Dom. Odofredus Dominum Hugo. circa§istum aliter dicentem: in
commentis suis nihil scripsit de hoc, et dicebat sic" etc.
ト今l7'::"'区k投,~垣..\),....J\J'~要如4⇒¥J'縣弄{叩A),....J ¥J坦iit,....J.;‑iQ i{.t::§, ふ1"',蒜把モローljヤQ~垣(Gesandter)AJ⇒p
ローtr(Rom)'I"-~~、、01‑¥ (Florenz)'~ 心~m(Reggio)旦乱咄翁1"'l‑0゜等ぶ苺的坦(Privatleben)全ふ筵浬裸知J心竺
ギ令~1\-『廿学旦将~~ロー忙坦Q幽虫・踪111<~Jlll-』(1)lば~(111ギ<)
を持
つ︒
二十 何も知られていない
︒
ド ミ ニ コ 修 道 会 そ の 設 立 を 彼 は 体 験 し た に 彼 は と く に 傾 倒 し た と 思 わ れ る
︒ な ぜ な ら
︑
に百リラを贈ったからである︒
D i p l o v a t a c c i u s は ︑ Ac cu r, 係があり︑そして最後には
Hu go li nu s
の追放となった︑
s i u s
の妻との
Hu go li nu s
の許されない関係を
Ba ld us に依拠して語っており︑それによって二人の法律家のあいだに大きな敵対関
( 1 2 )
と言う︒しかしながら︑
( f e h l t e s a n h i n l a u f i g e r B eg la ub ig un g)
︑とサヴィニーは書いている
︒
明示的に証言しているように
Az o より長く生きたからである︒すなわち︑彼が
Az oによって殺されえたというのは不可能である ( 1 3 )
(E
r k an n a l s o u nm og li ch vo
n A zo e rm or de t wa rd en se y n
) ︒
︱二三一
年にボローニャの市庁舎のアーチの下で死んだ
Hu go li nu s P r e s b y t e r i は︑注釈学者
( G l o s s a t o r ) 彼の墓はボローニャの司教座聖堂
(1 5
)
ているのに依拠して書いている︒ この年のある文書に彼が現れており︑そして︑
Ja co bu ds e A rd iz on e が
にあったはずであるとサヴィニーは︑
︵三 七七
︶ D i
p l o v a t a c c i u s
が
Ba ld us
によって述ぺ
フゴリヌスの著作は︑そのわずかだけが発行され︑それが誤って他の著者に帰せられたという︑独特の運命 彼にはつぎの著作があると考えられる︑とサヴィニーは書いている
︒
Gl os se n Su mm a de
s C
od ex
彼は︑相続人として︑一人娘の
F e l i c i a n
a をのこした︒ おそらく前述の同名の人物である︒
(D om ki rc he )
同じ
く︑
フゴリヌスは︑︱二三三年より後に死んだ︒なぜなら︑ がない ボローニャにおける修道院建設支援のため聖ドミニコ
(H•
Do mi ni cu s)
関 法 第 六
0巻 二 号
(S c
h i c k s a l )
では
なく
︑
この話には︑同時代の証言がなく︑十分な証明
一六〇
︱ニ
ニ
︱年 ︑
0‑. 1stmct10nen
Quastionen
eine Controversensammlung
Zusatze zu Azo's Summa
キ't's~I\—竺)J菜ふ如蕃旦甜否1"'~
゜
(‑) キ令~,1一生))菜以0~\J器旦栄や急‘〈\J~心゜Anm.a)
(N) ... bald Hugo oder堕竺,baldHugolinus, Hugelinus oder Ugolinus geschrieben ...
(cv:,) 1回学索e裟s以,.,.;J.{::j将'HugolinusPrebyteri Legum Doctor茶庄二ふ菜\J~~>J..i.J如把翠...J\J~~(S.47., Anm.b))゜(寸)~..Y>J Q話中竺Savigny,S. 48, Anm.c)旦弓心゜
(U')) s‑¥.J Q :tti£) ,.,.;J$産゜
((,!:)) Bd. 4., S. 357£. 将吋'6s. 364.
(c:‑‑) S. 49‑51.
(oo) Savigny, S. 49. Anm.a).
Emil Seckel, Distinctiones Glossatorum, S. 420 (,,Savigny kennt 5 Handschriften der Distinctiones Hugolini : 1. Bamberg D. II. 21 (Iur.34) pag. 17‑32, 1‑16 Sp.14); 2. Cambridge, Gaius‑College 33; 3. Paris 4609
り;
4. Rom Chis. E. VII. 218Bl.126a‑137b'6); 5. Rom, Casanat. A. I. 18り.…")如聡鹿悼吋゜「distinctiones余途起択坦如正勾巳妊虫渭玲知J菜如痣怪
1"'~\L-~ 益令坦<叫淀,.._)'~抑如やふUs‑¥.JQ¥L‑審駆4t四<叫淀⇒'涵‑5;;\J距疵終晦や奉ぐ蛉J岩1if1"'~溢萎や~~゜」(奎王i叫11『ロー忙坦.踪1;@』ばl1寓)奎田涎怒吐,>) Q活<RQ:ttiU~"ふ全Q怜榊Ill如忘王や菜\J~~゜(m) ~\L-藝'S.49, Anm. b) U吋心゜ぼ),,DieAusbildung der wahren Bescheinigungslehre ist in der That erst durch Joannes Faxiolus erfolgt. Sie findet jedoch
ihre Anfange bereits bei Odofred, wahrend sie ihre grosse Verbereitung Durantis dankt, welcher des Faxioli Lehre in sein Speculum aufnahm." (Adolf Wach, Der italienische ArrestprozeB, S. 139‑140.)
「蟷
Q紫苔囲渥e溢怪竺採経以竺mく入キ’令~11-『廿学以将±:-!{clロー忙屯Q幽出・蒜111<藩』(I)I 1(I (111や4く)
* レードゥス によってはじめて行なわれた︒もっとも︑それは︑その端緒をすでにオドフ
( O d o f r e d )
に見出し︑他方︑それが広く流布したことをドゥランティス
( D u r a n t i s )
かれは︑ファクシオ
( F a x i o l i )
理論をかれの
Sp ec ul um に採用したに負う︒﹂︵法学論叢第
一〇八巻三号七八頁以下参照︶
﹁合理的な疑いを差し挟まない程度に真実らしいとの確信を裁判官が得た状態︑又はこの状態に達するように証拠を提
出する当事者の行為を証明といい︑これよりは低い一応確からしいとの推測を裁判官が得た状態︑又はこの状態に達するように証拠を提出する当事者の行為を疎明という。」(金子宏・新堂幸司•平井宜雄『法律学小辞典』有斐閣)
﹁疎明は︑即時に取り調べることができる証拠によってしなければならない︒﹂︵民事訴訟法第一八八条︶
﹁保全すべき権利又は権利関係及び保全の必要性は︑疎明しなければならない︒﹂︵民事保全法第一
三条
二項
︶
﹁法定代理人がない場合又は法定代理人が代理権を行うことができない場合において︑未成年者又は成年被後見人に対
し訴訟行為をしようとする者は︑遅滞のため損害を受けるおそれがあることを疎明して︑受訴裁判所の裁判長に特別代
理人の選任を申し立てることができる︒﹂︵民事訴訟法第三五条一
項 ︶
サヴィニーは︑この
Jo ha nn es F a s o l u s (
12 23
‑1 28 6)
について︑第五巻五一0頁以下において論じている︒
その著書
De c a u s i s s um ma ri is
について︑サヴィニーは
9 )W a h r s c h i n l i c h d i e a l t e s t e S c h r i f t i . i b e r d en su mm ar is ch en Pr o
,
ze
B ,
g e s c h r i e b e n au
£d ie Bi t t e e i n e s J u s t i n i a n u s d e C i v i t a t e C a s t e l l i
, m
it d em An fa ng : Qu on ia m t r a c t a t u s q ua ru nd am ca us ar um qu ae i d c u n t u r a j u r e s um ma ri ae co g n o s c i e d be re
.
. . .
"
( S . 513.)
A . J
事E
い 一
J43h ノ
書として出版されたことが書かれている︒
Jo an ne s F a x i o l i e t B a r t o l i de Sa x o f e r r a t o d e
︑ 不 ス
( e d . B r i e g l e b
.)
su mm an a c og mt 10 ne co mm
.
Er la ng en
1
84
38. .
Su sa nn e L e p s i u s
, S
um ma ri sc he r S y n d i k a t s p r o z e B
, E i
n f l t i s s e d es ka no ni sc he n R ec ht s a u f d i e s t a d t i s c h e u nd i r k c k l i c h e G e r i c h t s p r a x i s e d s S p a t m i t t e l a l t e r s ( M e d i e v a l C hu rc h L aw an d t h e O r i g i n s o f t h e We st er n L eg al r T a d i t i o
n A ,
T r i b u t e t o Ke nn et h P en ni ng to
n ,
E d i t e d b
y W ol fg an g P
. M
ul le r
&
Ma ry E. So mm er
, T
he Ca t h o l i c U n i v e r s i t y o f A me ri ca P r e s s
,
Wa sh in gt on
D. C. 2006. p. 252‑.)が
Jo ha nn es F a s o l u s
の著書に言及し分析している︒これについては︑別の機会に論じる︒
ルス
の
ファクシオルス
関 法 第 六 0巻 二 号 ( J o a n n e s a F x i o l u s )
また
︑
サヴィニーの時代に次の著 一六
︵三
七五
︶
(二)キ令'I""I¥一廷'SartiP. 1. p. 105. 如把\r$...)\J:_,,~゜
(臼)Diplovataccius I.e. ,,Dicit audivisse a domino suo Baldus quod Accursius glossator ita reprehendit in glossis saepe Ugoli‑num, quia ejus inimicus erat, tum quia ejus uxorem supponebat, tandem tantum scivit tractare, quod fecit eum bandire de
Bononia, haec inveni in quodam tract. Baldi de commmemoratione famos. Doctor. in utroque jure in 2. col. et dicit tum quod ita dicebat Bartolus Dominus suus."(Anm.e))
ぼ)中令'I""Iい逗,~ 忌壬§4.(リ菜竺踪ば:\l{iJQや広~}L-や玲~)如睾恰...)\J:_,,~ ゜ほ)キ令'I""I¥ー竺Muratori (1672‑1750 : 幽出悩)eい鱈革葉如示圧⇒ド勾{a(S. 51, Anm. f)) 0 ,,Dominus Ugolinus Presbyter fuit mortuus sub voltis Palatii communis." (Chronik des Marth. de Grissonibus ad a. 1231. Muratori XVIII. p. 110)キ令'I""!\ー送’終·~Sartip. 105和J菜磁各-<北4囲淀1"'~Qふ令全ふ終:_,,A.)号〈,J J菜竺叶廿(Schlagflufl)、製4賦
淀...)¥J:_,,~ ゜ぼ)Anm.g)如...)s-\.Jか忍A.!7"'~ぷ淀痘Q翠溢送,~(I心A.)...)巳如忍翫託送終:_,,(nicht dauernd) Alキ~'1"°1\一迂疸''〈\J:̲,,
~o
ギ令"""1!-『廿羊旦将±:-~ロー忙坦e幽ざ・網11く藩』(I)1 ‑1(111 (111‑‑¥J国)