Angket penelitian dibawah ini akan digunakan sebagai bahan referensi dalam penelitian terkait dengan penggunaan bahasa Jawa, khususnya bahasa Jawa Krama, pada kalangan muda Jawa di Yogyakarta, diwakili oleh mahasiswa Universitas Gadjah Mada. Hasil jawaban akan langsung dimasukkan ke dalam data komputer untuk dianalisis. Informasi personal yang diperoleh melalui angket ini akan dijaga ketat kerahasiaannya. Oleh karena itu, silakan mengisi angket ini sesuai dengan apa yang sejujurnya Anda rasakan. Terimakasih atas kerjasamanya.
Tokyo University of Foreign Studies (TUFS) Studi Internasional Terpadu Departemen Bahasa dan Budaya Peneliti : Elyzabeth Esther, SS.,MA
DATA PARTISIPAN
Nama : ________________________________________ (Boleh diisi, boleh kosongkan) Fakultas/Jurusan : _________________________/__________________________________
Semester : __________________________ Usia : __________ Jenis Kelamin : P / L Kota asal : _______________________ Lama tinggal di Yogyakarta : ________ tahun
●Tolong bubuhi cek (✓) pada kolom di bagian kanan, untuk menyatakan apakah dalam percakapan bahasa Jawa sehari-hari Anda menggunakan/ tidak menggunakan kalimat bahasa Jawa yang tertulis (bukan untuk menyatakan benar atau salah).
●Jika Anda ragu-ragu apakah menggunakan atau tidak kalimat tertulis, tolong bubuhi cek (✓) pada kolom tidak mengerti.
■Kasus 1
Saya siswa Mahasiswa Universitas Gadjah Mada (18~22 tahun). Saya diundang untuk mengikuti acara perpisahan dosen senior, Pak Sutomo, yang akan pensiun.
Acara diselenggarakan di Solo. Kebetulan, pelatih di unit kegiatan drama yang saya ikuti, yang cukup akrab dengan saya, yaitu Mas Yoyok (40 tahun), dan juga sekretaris Dekan, yaitu Mbak Ratih (40 tahun), diundang pula ke acara tersebut. Saya hendak memastikan apakah Mas Yoyok akan datang ke Solo. Juga, saya hendak bertanya kepada Mbak Ratih, apakah Pak Dekan akan datang juga ke Solo untuk mengikuti acara tersebut.
168
大学生に対するアンケート用紙
Q1. Saya bertanya kepada Mas Yoyok, apakah Mas Yoyok akan datang ke Solo.
tidak tidak gunakan gunakan mengerti
Mas badhe tindak dhateng Solo?
Mas badhe kesah dhateng Solo?
Mas badhe lunga dhateng Solo?
Mas badhe tindak menyang Solo?
Mas badhe kesah menyang Solo?
Mas badhe lunga menyang Solo?
Mas badhe tindak ning Solo?
Mas badhe kesah ning Solo?
Mas badhe lunga ning Solo?
Mas ajeng tindak dhateng Solo?
Mas ajeng kesah dhateng Solo?
Mas ajeng lunga dhateng Solo?
Mas ajeng tindak menyang Solo?
Mas ajeng kesah menyang Solo?
Mas ajeng lunga menyang Solo?
Mas ajeng tindak ning Solo?
Mas ajeng kesah ning Solo?
Mas ajeng lunga ning Solo?
Mas arep tindak dhateng Solo?
Mas arep kesah dhateng Solo?
Mas arep lunga dhateng Solo?
Mas arep tindak menyang Solo?
Mas arep kesah menyang Solo?
Mas arep lunga menyang Solo?
Mas arep tindak ning Solo?
Mas arep kesah ning Solo?
Mas arep lunga ning Solo?
169
大学生に対するアンケート用紙
Q2. Saya bertanya pula kepada Mbak Ratih, apakah Pak Dekan akan datang ke Solo.
tidak tidak gunakan gunakan mengerti
Mbak, Pak Dekan badhe tindak dhateng Solo?
Mbak, Pak Dekan badhe kesah dhateng Solo?
Mbak, Pak Dekan badhe lunga dhateng Solo?
Mbak, Pak Dekan badhe tindak menyang Solo?
Mbak, Pak Dekan badhe kesah menyang Solo?
Mbak, Pak Dekan badhe lunga menyang Solo?
Mbak, Pak Dekan badhe tindak ning Solo?
Mbak, Pak Dekan badhe kesah ning Solo?
Mbak, Pak Dekan badhe lunga ning Solo?
Mbak, Pak Dekan ajeng tindak dhateng Solo?
Mbak, Pak Dekan ajeng kesah dhateng Solo?
Mbak, Pak Dekan ajeng lunga dhateng Solo?
Mbak, Pak Dekan ajeng tindak menyang Solo?
Mbak, Pak Dekan ajeng kesah menyang Solo?
Mbak, Pak Dekan ajeng lunga menyang Solo?
Mbak, Pak Dekan ajeng tindak ning Solo?
Mbak, Pak Dekan ajeng kesah ning Solo?
Mbak, Pak Dekan ajeng lunga ning Solo?
Mbak, Pak Dekan arep tindak dhateng Solo?
Mbak, Pak Dekan arep kesah dhateng Solo?
Mbak, Pak Dekan arep lunga dhateng Solo?
Mbak, Pak Dekan arep tindak menyang Solo?
Mbak, Pak Dekan arep kesah menyang Solo?
Mbak, Pak Dekan arep lunga menyang Solo?
Mbak, Pak Dekan arep tindak ning Solo?
Mbak, Pak Dekan arep kesah ning Solo?
Mbak, Pak Dekan arep lunga ning Solo?
■Kasus 2
Mas Yoyok kemudian ganti menanyakan kepada saya, apakah saya akan datang ke Solo untuk acara perpisahan tersebut.
170
大学生に対するアンケート用紙
Q3. Saya menjawab Mas Yoyok, bahwa saya akan datang ke Solo.
Catatan: Pilih salah satu subjeknya dan tolong tuliskan alasannya di bagian bawah.
Jika Anda menggunakan Kula sebagai Saya bubuhi cek (√) di lembar jawaban A.
Jika Anda menggunakan Aku sebagai Saya bubuhi cek (√) di lembar jawaban B.
A. Jika menggunakan Kula sebagai pengganti Saya
tidak tidak gunakan gunakan mengerti
Kula badhe tindak dhateng Solo.
Kula badhe kesah dhateng Solo.
Kula badhe lunga dhateng Solo.
Kula badhe tindak menyang Solo.
Kula badhe kesah menyang Solo.
Kula badhe lunga menyang Solo.
Kula badhe tindak ning Solo.
Kula badhe kesah ning Solo.
Kula badhe lunga ning Solo.
Kula ajeng tindak dhateng Solo.
Kula ajeng kesah dhateng Solo.
Kula ajeng lunga dhateng Solo.
Kula ajeng tindak menyang Solo.
Kula ajeng kesah menyang Solo.
Kula ajeng lunga menyang Solo.
Kula ajeng tindak ning Solo.
Kula ajeng kesah ning Solo.
Kula ajeng lunga ning Solo.
Kula arep tindak dhateng Solo.
Kula arep kesah dhateng Solo.
Kula arep lunga dhateng Solo.
Kula arep tindak menyang Solo.
Kula arep kesah menyang Solo.
Kula arep lunga menyang Solo.
Kula arep tindak ning Solo.
Kula arep kesah ning Solo.
Kula arep lunga ning Solo.
●Alasan saya menggunakan Kula adalah : ______________________________________
______________________________________________________________________________
171
大学生に対するアンケート用紙
B. Jika menggunakan Aku sebagai pengganti Saya
tidak tidak gunakan gunakan mengerti
Aku badhe tindak dhateng Solo.
Aku badhe kesah dhateng Solo.
Aku badhe lunga dhateng Solo.
Aku badhe tindak menyang Solo.
Aku badhe kesah menyang Solo.
Aku badhe lunga menyang Solo.
Aku badhe tindak ning Solo.
Aku badhe kesah ning Solo.
Aku badhe lunga ning Solo.
Aku ajeng tindak dhateng Solo.
Aku ajeng kesah dhateng Solo.
Aku ajeng lunga dhateng Solo.
Aku ajeng tindak menyang Solo.
Aku ajeng kesah menyang Solo.
Aku ajeng lunga menyang Solo.
Aku ajeng tindak ning Solo.
Aku ajeng kesah ning Solo.
Aku ajeng lunga ning Solo.
Aku arep tindak dhateng Solo.
Aku arep kesah dhateng Solo.
Aku arep lunga dhateng Solo.
Aku arep tindak menyang Solo.
Aku arep kesah menyang Solo.
Aku arep lunga menyang Solo.
Aku arep tindak ning Solo.
Aku arep kesah ning Solo.
Aku arep lunga ning Solo.
●Alasan saya menggunakan Aku adalah : ______________________________________
______________________________________________________________________________
172
大学生に対するアンケート用紙
■Kasus 3
Ketika saya sedang bercakap-cakap dengan Mas Yoyok, datang dosen yang cukup akrab dengan Pak Sutomo, yaitu Pak Hardito (dosen senior, 60 tahun). Lalu saya menanyakan pula kepada Pak Hardito, apakah beliau akan datang ke Solo untuk acara perpisahan tersebut.
Q4. Saya bertanya kepada Bapak Hardito apakah beliau akan datang ke Solo.
tidak tidak gunakan gunakan mengerti
Bapak badhe tindak dhateng Solo?
Bapak badhe kesah dhateng Solo?
Bapak badhe lunga dhateng Solo?
Bapak badhe tindak menyang Solo?
Bapak badhe kesah menyang Solo?
Bapak badhe lunga menyang Solo?
Bapak badhe tindak ning Solo?
Bapak badhe kesah ning Solo?
Bapak badhe lunga ning Solo?
Bapak ajeng tindak dhateng Solo?
Bapak ajeng kesah dhateng Solo?
Bapak ajeng lunga dhateng Solo?
Bapak ajeng tindak menyang Solo?
Bapak ajeng kesah menyang Solo?
Bapak ajeng lunga menyang Solo?
Bapak ajeng tindak ning Solo?
Bapak ajeng kesah ning Solo?
Bapak ajeng lunga ning Solo?
Bapak arep tindak dhateng Solo?
Bapak arep kesah dhateng Solo?
Bapak arep lunga dhateng Solo?
Bapak arep tindak menyang Solo?
Bapak arep kesah menyang Solo?
Bapak arep lunga menyang Solo?
Bapak arep tindak ning Solo?
Bapak arep kesah ning Solo?
Bapak arep lunga ning Solo?
173
大学生に対するアンケート用紙
■Kasus 4
Pak Hardito juga kemudian ganti menanyakan kepada saya, apakah saya akan datang ke acara tersebut.
Q5. Saya menjawab Pak Hardito, bahwa saya akan datang ke Solo.
tidak tidak gunakan gunakan mengerti
Kula badhe tindak dhateng Solo.
Kula badhe kesah dhateng Solo.
Kula badhe lunga dhateng Solo.
Kula badhe tindak menyang Solo.
Kula badhe kesah menyang Solo.
Kula badhe lunga menyang Solo.
Kula badhe tindak ning Solo.
Kula badhe kesah ning Solo.
Kula badhe lunga ning Solo.
Kula ajeng tindak dhateng Solo.
Kula ajeng kesah dhateng Solo.
Kula ajeng lunga dhateng Solo.
Kula ajeng tindak menyang Solo.
Kula ajeng kesah menyang Solo.
Kula ajeng lunga menyang Solo.
Kula ajeng tindak ning Solo.
Kula ajeng kesah ning Solo.
Kula ajeng lunga ning Solo.
Kula arep tindak dhateng Solo.
Kula arep kesah dhateng Solo.
Kula arep lunga dhateng Solo.
Kula arep tindak menyang Solo.
Kula arep kesah menyang Solo.
Kula arep lunga menyang Solo.
Kula arep tindak ning Solo.
Kula arep kesah ning Solo.
Kula arep lunga ning Solo.
174
大学生に対するアンケート用紙
◆Pertanyaan mengenai Bahasa Krama (Lingkari sesuai dengan yang Anda ketahui)
Apakah Anda pernah mendengar tentang istilah Krama Rumah? (Bahasa Krama yang digunakan di wilayah sekitar rumah, atau lingkungan tempat tinggal, misalnya seperti bahasa Krama yang dipersingkat untuk persalaman dengan tetangga)
1. Ya 2. Tidak
3. Ya, tetapi tidak begitu tahu rincinya.
4. Lainnya: ______________________________________________________________
175
高校生に対するアンケート用紙
Permohonan Kerjasama untuk Pengisian
ANGKET PENELITIAN
Angket penelitian dibawah ini akan digunakan sebagai bahan referensi dalam penelitian terkait dengan penggunaan bahasa Jawa, khususnya bahasa Jawa Krama, pada kalangan muda Jawa di Kabupaten dan Kota Yogyakarta, diwakili oleh siswa SMA___________________. Hasil jawaban akan langsung dimasukkan ke dalam data komputer untuk dianalisis. Informasi personal yang diperoleh melalui angket ini akan dijaga ketat kerahasiaannya. Oleh karena itu, silakan mengisi angket ini sesuai dengan apa yang sejujurnya Anda rasakan. Terima kasih atas kerjasamanya.
Tokyo University of Foreign Studies (TUFS) Studi Internasional Terpadu Departemen Bahasa dan Budaya Peneliti : Elyzabeth Esther, SS.,MA
DATA PARTISIPAN
Nama : ________________________________________ (Boleh diisi, boleh kosongkan) Kelas : ________ Jurusan :_________________ Usia : ________ Jenis Kelamin: P / W Kota asal : _________________________ Lama tinggal di Yogyakarta : ________ tahun Pekerjaan orang tua : (Ayah)______________________________ (Ibu)___________________
●Tolong bubuhi cek (✓) pada kolom di bagian kanan, untuk menyatakan apakah dalam percakapan bahasa Jawa sehari-hari Anda menggunakan / tidak menggunakan kalimat bahasa Jawa yang tertulis (bukan untuk menyatakan benar atau salah).
●Jika Anda ragu-ragu apakah menggunakan atau tidak kalimat tertulis, tolong bubuhi cek (✓) pada kolom tidak mengerti.
■Kasus 1
Saya siswa SMA _______________ (15~18 tahun). Saya diundang untuk mengikuti acara perpisahan guru senior, Pak Sutomo, yang akan pensiun. Acara diselenggarakan di Solo. Kebetulan, pelatih di unit kegiatan drama yang saya ikuti, yang cukup akrab dengan saya, yaitu Mas Yoyok (40 tahun), dan juga sekretaris Kepala Sekolah, yaitu Mbak Ratih (40 tahun), diundang pula ke acara tersebut. Saya hendak memastikan apakah Mas Yoyok akan datang ke Solo. Juga, saya hendak bertanya kepada Mbak Ratih, apakah Pak Kepala Sekolah akan datang juga ke Solo untuk mengikuti acara tersebut.
176
高校生に対するアンケート用紙
Q1. Saya bertanya kepada Mas Yoyok, apakah Mas Yoyok akan datang ke Solo.
tidak tidak gunakan gunakan mengerti
Mas badhe tindak dhateng Solo?
Mas badhe kesah dhateng Solo?
Mas badhe lunga dhateng Solo?
Mas badhe tindak menyang Solo?
Mas badhe kesah menyang Solo?
Mas badhe lunga menyang Solo?
Mas badhe tindak ning Solo?
Mas badhe kesah ning Solo?
Mas badhe lunga ning Solo?
Mas ajeng tindak dhateng Solo?
Mas ajeng kesah dhateng Solo?
Mas ajeng lunga dhateng Solo?
Mas ajeng tindak menyang Solo?
Mas ajeng kesah menyang Solo?
Mas ajeng lunga menyang Solo?
Mas ajeng tindak ning Solo?
Mas ajeng kesah ning Solo?
Mas ajeng lunga ning Solo?
Mas arep tindak dhateng Solo?
Mas arep kesah dhateng Solo?
Mas arep lunga dhateng Solo?
Mas arep tindak menyang Solo?
Mas arep kesah menyang Solo?
Mas arep lunga menyang Solo?
Mas arep tindak ning Solo?
Mas arep kesah ning Solo?
Mas arep lunga ning Solo?
177
高校生に対するアンケート用紙
Q2. Saya bertanya pula kepada Mbak Ratih, apakah Pak Kepala Sekolah akan datang ke Solo.
tidak tidak gunakan gunakan mengerti
Mbak, Pak Dekan badhe tindak dhateng Solo?
Mbak, Pak Dekan badhe kesah dhateng Solo?
Mbak, Pak Dekan badhe lunga dhateng Solo?
Mbak, Pak Dekan badhe tindak menyang Solo?
Mbak, Pak Dekan badhe kesah menyang Solo?
Mbak, Pak Dekan badhe lunga menyang Solo?
Mbak, Pak Dekan badhe tindak ning Solo?
Mbak, Pak Dekan badhe kesah ning Solo?
Mbak, Pak Dekan badhe lunga ning Solo?
Mbak, Pak Dekan ajeng tindak dhateng Solo?
Mbak, Pak Dekan ajeng kesah dhateng Solo?
Mbak, Pak Dekan ajeng lunga dhateng Solo?
Mbak, Pak Dekan ajeng tindak menyang Solo?
Mbak, Pak Dekan ajeng kesah menyang Solo?
Mbak, Pak Dekan ajeng lunga menyang Solo?
Mbak, Pak Dekan ajeng tindak ning Solo?
Mbak, Pak Dekan ajeng kesah ning Solo?
Mbak, Pak Dekan ajeng lunga ning Solo?
Mbak, Pak Dekan arep tindak dhateng Solo?
Mbak, Pak Dekan arep kesah dhateng Solo?
Mbak, Pak Dekan arep lunga dhateng Solo?
Mbak, Pak Dekan arep tindak menyang Solo?
Mbak, Pak Dekan arep kesah menyang Solo?
Mbak, Pak Dekan arep lunga menyang Solo?
Mbak, Pak Dekan arep tindak ning Solo?
Mbak, Pak Dekan arep kesah ning Solo?
Mbak, Pak Dekan arep lunga ning Solo?
■Kasus 2
Mas Yoyok kemudian ganti menanyakan kepada saya, apakah saya akan datang ke Solo untuk acara perpisahan tersebut.
178
高校生に対するアンケート用紙
Q3. Saya menjawab Mas Yoyok, bahwa saya akan datang ke Solo.
Catatan: Pilih salah satu subjeknya dan tolong tuliskan alasannya di bagian bawah.
Jika Anda menggunakan Kula sebagai Saya bubuhi cek (√) di lembar jawaban A.
Jika Anda menggunakan Aku sebagai Saya bubuhi cek (√) di lembar jawaban B.
A. Jika menggunakan Kula sebagai pengganti Saya
tidak tidak gunakan gunakan mengerti
Kula badhe tindak dhateng Solo.
Kula badhe kesah dhateng Solo.
Kula badhe lunga dhateng Solo.
Kula badhe tindak menyang Solo.
Kula badhe kesah menyang Solo.
Kula badhe lunga menyang Solo.
Kula badhe tindak ning Solo.
Kula badhe kesah ning Solo.
Kula badhe lunga ning Solo.
Kula ajeng tindak dhateng Solo.
Kula ajeng kesah dhateng Solo.
Kula ajeng lunga dhateng Solo.
Kula ajeng tindak menyang Solo.
Kula ajeng kesah menyang Solo.
Kula ajeng lunga menyang Solo.
Kula ajeng tindak ning Solo.
Kula ajeng kesah ning Solo.
Kula ajeng lunga ning Solo.
Kula arep tindak dhateng Solo.
Kula arep kesah dhateng Solo.
Kula arep lunga dhateng Solo.
Kula arep tindak menyang Solo.
Kula arep kesah menyang Solo.
Kula arep lunga menyang Solo.
Kula arep tindak ning Solo.
Kula arep kesah ning Solo.
Kula arep lunga ning Solo.
●Alasan saya menggunakan Kula adalah : ______________________________________
______________________________________________________________________________
179
高校生に対するアンケート用紙
B. Jika menggunakan Aku sebagai pengganti Saya
tidak tidak
gunakan gunakan mengerti Aku badhe tindak dhateng Solo.
Aku badhe kesah dhateng Solo.
Aku badhe lunga dhateng Solo.
Aku badhe tindak menyang Solo.
Aku badhe kesah menyang Solo.
Aku badhe lunga menyang Solo.
Aku badhe tindak ning Solo.
Aku badhe kesah ning Solo.
Aku badhe lunga ning Solo.
Aku ajeng tindak dhateng Solo.
Aku ajeng kesah dhateng Solo.
Aku ajeng lunga dhateng Solo.
Aku ajeng tindak menyang Solo.
Aku ajeng kesah menyang Solo.
Aku ajeng lunga menyang Solo.
Aku ajeng tindak ning Solo.
Aku ajeng kesah ning Solo.
Aku ajeng lunga ning Solo.
Aku arep tindak dhateng Solo.
Aku arep kesah dhateng Solo.
Aku arep lunga dhateng Solo.
Aku arep tindak menyang Solo.
Aku arep kesah menyang Solo.
Aku arep lunga menyang Solo.
Aku arep tindak ning Solo.
Aku arep kesah ning Solo.
Aku arep lunga ning Solo.
●Alasan saya menggunakan Aku adalah : ______________________________________
______________________________________________________________________________
180
高校生に対するアンケート用紙
■Kasus 3
Ketika saya sedang bercakap-cakap dengan Mas Yoyok, datang guru yang cukup akrab dengan Pak Sutomo, yaitu Pak Hardito (guru senior, 60 tahun). Lalu saya menanyakan pula kepada Pak Hardito, apakah beliau akan datang ke Solo untuk acara perpisahan tersebut.
Q4. Saya bertanya kepada Bapak Hardito apakah beliau akan datang ke Solo.
tidak tidak gunakan gunakan mengerti
Bapak badhe tindak dhateng Solo?
Bapak badhe kesah dhateng Solo?
Bapak badhe lunga dhateng Solo?
Bapak badhe tindak menyang Solo?
Bapak badhe kesah menyang Solo?
Bapak badhe lunga menyang Solo?
Bapak badhe tindak ning Solo?
Bapak badhe kesah ning Solo?
Bapak badhe lunga ning Solo?
Bapak ajeng tindak dhateng Solo?
Bapak ajeng kesah dhateng Solo?
Bapak ajeng lunga dhateng Solo?
Bapak ajeng tindak menyang Solo?
Bapak ajeng kesah menyang Solo?
Bapak ajeng lunga menyang Solo?
Bapak ajeng tindak ning Solo?
Bapak ajeng kesah ning Solo?
Bapak ajeng lunga ning Solo?
Bapak arep tindak dhateng Solo?
Bapak arep kesah dhateng Solo?
Bapak arep lunga dhateng Solo?
Bapak arep tindak menyang Solo?
Bapak arep kesah menyang Solo?
Bapak arep lunga menyang Solo?
Bapak arep tindak ning Solo?
Bapak arep kesah ning Solo?
Bapak arep lunga ning Solo?
181
高校生に対するアンケート用紙
■Kasus 4
Pak Hardito juga kemudian ganti menanyakan kepada saya, apakah saya akan datang ke acara tersebut.
Q5. Saya menjawab Pak Hardito, bahwa saya akan datang ke Solo.
tidak tidak gunakan gunakan mengerti
Kula badhe tindak dhateng Solo.
Kula badhe kesah dhateng Solo.
Kula badhe lunga dhateng Solo.
Kula badhe tindak menyang Solo.
Kula badhe kesah menyang Solo.
Kula badhe lunga menyang Solo.
Kula badhe tindak ning Solo.
Kula badhe kesah ning Solo.
Kula badhe lunga ning Solo.
Kula ajeng tindak dhateng Solo.
Kula ajeng kesah dhateng Solo.
Kula ajeng lunga dhateng Solo.
Kula ajeng tindak menyang Solo.
Kula ajeng kesah menyang Solo.
Kula ajeng lunga menyang Solo.
Kula ajeng tindak ning Solo.
Kula ajeng kesah ning Solo.
Kula ajeng lunga ning Solo.
Kula arep tindak dhateng Solo.
Kula arep kesah dhateng Solo.
Kula arep lunga dhateng Solo.
Kula arep tindak menyang Solo.
Kula arep kesah menyang Solo.
Kula arep lunga menyang Solo.
Kula arep tindak ning Solo.
Kula arep kesah ning Solo.
Kula arep lunga ning Solo.
182
高校生に対するアンケート用紙
◆Pertanyaan mengenai Bahasa Krama (Lingkari sesuai dengan yang Anda ketahui)
Apakah Anda pernah mendengar tentang:
1.Istilah Krama Rumah?
a. Ya b. Tidak
c. Lainnya: ____________________________________________________________________
2.Istilah Krama Sederhana, yaitu bahasa Krama yang disederhanakan, seperti bahasa Krama yang bercampur dengan bahasa Indonesia.
a. Ya
b.Tidak
183
184