相良・掛川地域上部新生界の石灰質超微化石層序
著者 西田 史朗
雑誌名 奈良教育大学紀要. 自然科学
巻 27
号 2
ページ 85‑97
発行年 1978‑11‑25
その他のタイトル Late Cenozoic Calcareous Nannoplankton Biostratigraphy in Sagara and Kakegawa Districts, Central Japan
URL http://hdl.handle.net/10105/2489
監昆NaraUn Unだ.篭ma due,寄サ2サC
。l.27,N。.望ha腎153^
1978
相良・掛川地域上部新生界の石灰質超微化石層序
西 田 史 朗 (奈良教育大学地学教室) (昭和53年4月28日受理)
Late Cenozoic Calcareous Nannoplankton Biostratigraphy in Sagara and Kakegawa Districts, Central Japan
Shiro Nish工DA
{Department of Earth Sciences, Nara University of Education) (Received April 28, 1978)
Abstract
Late Cenozoic marine sequences, the late Miocene to early Pliocene Sagara Group and the middle Pliocene to early Pleistocene Kakegawa Group develop in the hilly and coastal area facing to Suruga Bay and Enshunada Sea.
These marine sediments are coming into notice for establishment of the late Cenozoic standard section in Japan by many biostratigraphers, chronostratigraphers and magnetostra‑
tigraphers because of their continuous deposition and well‑preserved fossil occurrences.
The present writer clari丘ed the calcareous nannoplankton瓜ora in the Sagara and Kake‑
gawa Groups with a scanning electron microscope technique and distinguished three calcareous nannoplankton zones : the Reticulofenestra pseudoumbilica Zone, the Reticulofenestra japonica Zone and the Reticulofenestra pacifica Zone in ascendidg order.
A revised zonation and zonal nomenclature are presented based on the Japanese data.
The Reticulofenestra pseudoumbilica Zone ‑ the interval from inde丘nite base to the lowest level of Gephyrocapsa caribbeanica. The Reticulofenestra japonica Zone ‑ the interval from the lowest level of Gephyrocapsa caribbeanica to the lowest level of Gephyrocapsa oceanica. The Reticulofenestra pacifica Zone ‑ the interval from the lowest level of Gephyrocapsa oceanica to the lowest level of Gephyrocapsa protohu,JIeyi. The Gephyrocapsa Zone ‑ the interval from the lowest level of Gephyrocapsa protohuxleyi to the lowest level of Emiliania huxleyi. The Emiliania huxleyi Zone ‑ the interval from the lowest level of Erniliania huzIeyi to dominant Emilliania huxleyi.
The Sagara Group is characterized by common occurrence of Reticulofenestra pseudoum‑
bilica and assigned to the lower half of the Reticulofenestra pseudoumbilica Zone. The Kakegawa Group extends from the middle part of the Reticulofenestra japonica Zone to the upper part of the Reticulofenestra pacifica Zone. The Tamari Formation belongs to the lower part of the Reticulofenestra japonica Zone. Calcareous nannoplankton flora of the Tamari Formation is clearly distinguished from that of the Sagara Group. The calca‑
85
reous nannoplankton assemblage of the Tamari Formation is characterized by rare occurrence of Reticulofenestra pseudoumbilica and common occurrence of Pseudoemiliania lacuno∫a.
Pliocene‑Pleistocene boundary in this area is con丘rmed in the upper part of the Hosoya Tuff in the Horinouchi Formation based on the occurrence of Gephyrocapsa oceanica.
は じ め に
相良・掛川地域は,南は駿河湾・遠州灘に面し,北はおもに古第三紀の瀬戸川層群よりなる山 地によって画される丘陵地帯である.近年,この地域の上部新生界は本邦太平洋側の標準層序の 一つとするべく注目をあつめ,軟体動物化石・浮遊性有孔虫化石・石灰質超徽化石・古地磁気な
どの検討が急速に行なわれつつある.
本地域の上部新生界は下位より,相良層群・満水層・掛川層群・曽我層群・段丘堆積物に大別 古れる.このうち曽我層群と段丘堆積物は,石灰質徽化石の産出に乏しいか,非海成層であるの で,今回の議論には含めない.
この地域に発達する上部新生界の層位学的調査は,中島(1886)によって始められ,伊木(1909), 槙山(1925, 1928, 1932, 1934, 1941), Mak工YAMA (1931),千谷(1926, 1929, 1932),森下・
中川(1949),氏家・福田(1953),静岡県(1956),氏家(1958, 1963), Ujn丑(1962),斎藤(1960), 菊地・堤(1961)の研究があり,さらに槙山(1963)により多年に捗る研究の総括がなされた.
相良・掛川両層群の古生物学的な研究については,西和田(1895)とNishiwada (1895)の女神 山石灰岩の有孔虫・貝類・サンゴ・石灰藻の研究に始まり, Yokoyama (1926), Makiyama (1924, 1927), Tsuchi (1955, 1961),土(1969)による軟体動物群についての秀れた研究がある.また, Asano (1936), Hanzawa (1934)は,底生有孔虫化石について報告している.
徽化石層位学的な検討は斎藤(1960)によって始められ, Sawai (1962), Saito (1963),尾田(1971), 両角(1972),加藤(1973), Kurihara (1974), Ibaraki & Tsuchi (1974), Ujii怠& Hariu (1975)に よって,浮遊性有孔虫化石に基づいて議論がなされてきた.石灰質超微化石層序については,高 山(1973)とNishida (1977a)の簡単な報告があるのみである.しかし,その時代論は後に詳記 するが,研究者によりかなり異なる.
相良層群は最厚部で 1,500m,掛川層群は同じく 3,500mと見積られ,その間に大きな時間 間隙はないものと考えられている.また,その地質年代は,一般的に後期中新性から前期更新世 に及ぶものとして受取られている.この様に両層群は,ほぼ連続した海成層で,海生動物化石群 に富むところから,上部新生界の標準層序の一断面と考える動きが出てきた.
本報では,この相良・掛川両層群中の石灰質超徽化石群集を明らかにし,これに基づいて両層 群の石灰質超徽化石層序を述べる.
本研究に要した費用の一部は,文部省科学研究費補助金によった.
相良・掛川地域上部新生界の石灰質超徽化石層序
87地質 と試料
相良・掛川地域の上部新生界の層序は,斎藤(1960), Saito (1963)とUjii色(1962)によると 算1表の如くである.
満水層の層準については,従来いろいろな見解が述べられてきている.すなわち,槙山(1925) は初期には満水層を掛川統下部と考えたが,後に満水層は掛川銃に不整合で覆われるとし,相良 銃に対比した(槙山, 1928).同様に菊地・堤(1961)は大東町小貫における試錐資料から,満水 層・堀之内層間の不整合を報告した.一方, Ujii怠(1962)は層序学的な検討から,満水層と堀之
内層の同時性を示唆した.筆者は満水層と堀之内層下部の石灰質超微化石群の類似性から,満水 層の位置を第1表の如くに考える.
第1表 相良・掛川地方上部新生界の層序
掛 川 層 群
相 良
段 丘 堆 積 物
‑平行不整合‑
曽 我 層 群
^^E2fJs摺問丁 土 方 累 層
整 合‑
堀之内累層 満水層
‑I‑..
円 g^g
層群に
寄 累 層
整 合‑
良 累 層
‑、一・・・一‑、不 整 合一、‑Lへ〜
基 盤
相良地域での試料採取位置を第1図 に,掛川地域でのそれを第2図に示 す.相良層群から得た試料のうち,石 灰質超微化石を豊富に産するのは13試 料で,大寄層の1試料を除き,他は相 良層のものである.掛川層群から得た 試料のうち29試料から,豊富な石灰質 超徽化石を検出した.満水層について は, 20試料を取扱い,すべて保存の良 い石灰質超徽化石を産する.曽我層群 については,最下部から軟体動物の石 灰質殻を残す堆積物を採取し処理した が,石灰質超徽化石を検出することが
できなかった. 第1図 相良地域の試料採集位置
第2図 掛川地域の試料採集位置
石灰質起徹化石群集
石灰質超徽化石の検出ならびに観察の方法は,西田(1975)に従った.観察にはHITACHI HSM‑2B型ならびにHITACHI S‑310型走査電子顕微鏡を用いた.
鏡下では,同定と同時に1試料について300ないし400個体になるまで種ごとに計数し,日本 列島・琉球列島の鮮新・更新銃で,生層位学的に重要と思われるもの27種について産出頻度を計 算し,ヒストグラムとして第3ォ4‑5図に示した.
相良層群の石灰質超微化石群集‑相良層群の試料の多くは,石灰質超徽化石の保存が悪
相良・掛川地域上部新生界の石灰質超徴化石層序
89く,生層序を知るのに充分とは言えないが,保存のひかくてき良い相良層についてみれば,一定 の傾向をもつ特徴が伺い知られる.
SAGARA FORHATION
HOKINOUCHI P.ト4 ト′トJ l一 トI ro ro m to ro r Oヽ CD ‑J >O
HIJIKA'TA F.
0) l トJ P トJ JfrnPrnfy.ニ
Hl fO UJ
[i表
cerat. cristatus Cerat. rugosus
coc. pelagians
crasp. deallvus Cgcl. leptopora cycl. macinとyrei
cgdolit. annulaDlsao>ast. asymme亡ileus Dlscoasと. brouweri
Discoast. c.加Ilengeri
Dlscoast. pen亡aradiatus Diseoast. surcuユus Dlsのast. variabilis Bull, huxleyl Gephgr. c.且ribbeanica Gephyr. oceamca
」二ここ表
Gephyr. protohuxleyi Helicop. kamptnen Helicop. sellil Helicop. wallichi pseudiOe血il. laainosa
Retlcui. psetidownbilica
Reticul. iaponica
Reticul. pacifica
叫ePOI. abies
Syrsc. pule,九ra umbil. mir,曲・ills
第3園 相良層群と掛川層群・平尾一土方ルートのおもな石灰質超徽化石の産出頻度
相良層を通じて, Reticulofenestra japonicaが優占的に産出L Coccolithus pelagicus, Reti‑
culofenestra pseudoumbilica, Cyclococcolithus macintyreiがこれに次ぐ.さらに5 %以下の産
出であるが Discoaster asymmetricus, Discoaster brouweri, Discaster variabilis, Sphenoli‑
thus abiesが見られる.注目されるのは, Discoaster pentaradiatusとDiscoaster surculusの 産出, Pseudoemiliania lacunosaとReticulofenestra pacificaの見られないことである.
大寄層については,保存の悪い数種の趣微化石が産出するのみで,積極的な議論を保留する.
掛川層群の石灰質起徽化石群集‑掛川層群については,東萩間一塊之内一結線寺,平尾 一土方の2ルートで主として試料採取を行なった.両ルートとも下部からDiscoaster brouweri を主とするdiscoaster群が産出し,堀之内層下部で消滅しているかに見えるが,いずれも産出頻 度が5%以下であり,保存状態も他の超徽化石と比べて悪いので積極的な議論の対象としない.
HORIUOUCHI FORMATIOH
§a';i当 蝣s‑j¥sv:こ:ほサJ.'て
EIJIKATA F.
トJ
P Sォ>①の0,
mga a.トJ トJ I指
IjJ (j> 4=
CD VO O
Cerat. cristatus とerat. rugosus
C*oe. pal叩icus
Cxasp. decliサuS
Cud. leptopora
Cycl. macm亡yrei Cyclollt. annula Dlscoast. asyimetTJ.CUS Discoiast. br>ouveri Dlscoast. challenger!
Discoas亡. penbradiatus Discoast. surcvlus Dlscoast. varlabilis 血止2. huxleui
Gephyr. caribbeanlca Gephgr. oceanica Gephyr. protohuxleyi Selicop. kampと乃erl Bellcop. sellii Relicop.開Illchl
Pseudo蝣emil. lacvnosa
Re亡icul. pseudoumbilica
Reticul, japonic*
Reticul. pad flea
Sphenal. abies Surac. puZchra 乙地11.血irabllls
第4図 掛川層群・東萩間一堀之内一結線寺ルートのおもな石灰質超徽化石の産出頻度
相良・掛川地域上部新生界の石灰質超徽化石層序
91したがって両ルートで次に注目されるのは, Gephyrocapsa caribbeanica と Gephyrocapsa oceanicaの出現である. Gephyrocapsa caribbeanicaは東萩間一堀之内一緒縁寺ルートではS1 26より上部で,平尾一土方ルートではS‑131より上部で出現する Gephyrocapsa oceanicaは,
前者のルートではS‑22より,後者ではS‑128より上部で出現する.
一般に,我国の他のセクションでは, Gephyrocapsa caribbeanicaはPliocene後期にReti‑
culofenestra pseudoumbilica の消滅と入れ換りに出現することが多いので,掛川層群の場合, 地域的な何らかの理由があって,この様な現われ方をしたものであろう.
TAHHtl FOPMATIOB
O?
。¥‑J cD盲uoロ‑i vjiv/i kh a¥雷芯uo,当vJ* ONONON k
Cerat. cristatus Cerat. rugosus
Coc.揮Iagicus
Crasp. declxvus Cycl. leptopora
Cycl. macintyrei Cycloli亡.
Discoast.
Discoast.
Discoast.
Discoast.
Discoast.
Di scoas亡.
ann ul a as ywmetri cus brouweri cha l l enger!
pen亡aradi a亡us surculus variabilis
Emil. huxleyi Gephyr , Gephyr.
Gephyr , Helicop.
Helicon.
Relicop.
can bbeani ca oceani ca pro亡ohuxleyi
kamp tneri sBllii wallichi
pseudoemil. lacunosa
Reticul. gseudoumhtlica
Reticul. japonica
Retlcul.卵cifica
Sphenol. abies Sgrac. pulchra vmbil. mirabilis
第5図 満水層のおもな石灰質超徽化石の産出頻度
Gephyrocapsa oceanicaの出矧ま,両ルートとも細谷Tuffの上部に当る.掛川層群を通じて
多産するものには, Coccolithus pelagicus, Cyclococcolithus leptopora, Helicopontosphaera
kamptneri, Pseudoemiliania lacunosa, Reticulofenestra japonica, Reticulofenestra pacifica がある.
満水層の石灰質超徴化石群集‑満水層の石灰質超微化石群集は, Coccolithus pelagicus, Cyclococcolithus leptopora, Helicopontosphaera kamptneri, Pseudoemiliania lacunosa, Re‑
ticulofenestra pacificaとReticulofenestra japonicaの共存と, Cyclococcolithus macintyrei とDiscoaster brouweriを伴なうことで特徴づけられる.一部で Reticulofenestra pseudoum・
bilicaを産するが,産出頻度・保存状態から二次化石と考える.
清水層で注目すべきことは Reticulofenestra japonicaとReticulofenstra pacificaがcocco‑
sphereの形態を保って多産することである.これは堆積状況なり,堆積環境の反映として把え ることができ,清水層の堆積環境を考察する上で無視できない.
分 育
Nishida (1977b)と西田(1977)は上部新生界を, Gephyrocapsa caribbeanicaの出現 Dis‑
coaster brouweriの消滅, Reticulofenestra pacificaの消滅 Em.ilian.ia huズIeyiの出現の層 準により5石灰質超徴化石霜に分けた.しかし,琉球列島を除いて,我国の如き中緯度地域で はDiscoaster brouxveri消滅の層準が,熱帯地域はど明瞭に表われないこと, Reticulofenestra pacifica消滅の層準が大部分の地域において非悔成層となったり,堆積の欠除となって表われ, 確実に把握し難いことから次の様に改訂した(西田, 1978.
すなわち分帯の基準を, Gephyrocapsa caribbeanicaの出現 Gephyrocapsa oceanicaの出 乳 Gephyrocapsa protohuxleyi の出現, Emiliania huxleyi の出現の層準とし,下位より Reticulofenestra pseudoumbilica帯, Reticulofenestra japonica私 Reticulofenestra pactβca
鮮 新 世 更 新 世
1.5 1.0 0.5 0m.y.
3.0 2.5 2.0
Sphenoヱi台hits al)ice
Retteu払・feneaわⅥ 3'甲のi由
Reticulofeneatra panガoa
PeekdoemiVicmia laounoaa Be tiのJ lofenes tra pee udci.̀めt lica
由 p hyr oc呼 ea car tbb ean i Dva coa s te r eur cu lu e
Die ooa e te r ven tむxuiz at ua Dv aoo aste r b ro uu er v C uc loli the lza an n u la Cua loc ooc oli thin a m aav nty reJL
cephyrocapaa oee仇ioa
Gephyrocapea protohia乙eyi
Emi liania huxleyt
R. pseudoaabilicA 帯 R.j&ponlca 帯 R. pacifies.帯
a. oceanica rrfi'‑H+‑E. huxleyl帯
第6図 我国の鮮新一更新銃でのおもな石灰質超徽化石の分布と分帯
相良・掛川地域上部新生界の石灰質超徴化石層序
93帯 Gephyrocapsa oceanica帯, Emiliania huJleyi帯とした.先の分帯と比べ, Reticulo‑
fenestra japonica帯の上限がGephyrocapsa oceanicaの出現の層準に, Reticulofenestra pact‑
fica帯の下限がGephyrocapsa oceanica出現の層準,上限がGephyrocapsa protohuxleyi出 現の層準になり,上位と下位の分帯が延びたわけである. Discoaster browweriの消滅が確実に 把握できれば, Pliocene‑Pleistocene境界と一致し,国際的な対比にも便利であるがやむを得な い. Pseudoemiliania lacunosaの出現と消滅の層準も,良い基準になるが,我国では明瞭なこ の層準が見出されない. Emiliania hu∬leyiの出現の層準も,陸上セクションでは同様である.
それぞれの超微化石帯は,さらにその中での超倣化石の特徴的な挙動により, 2‑4亜帯に細 分できる.この場合,下位より第1亜帯,第2亜帯‑‑・で呼ぶことにする.
石灰質超徽化石による分帯と時代論の考察に当っては,一連の地層の中で,ある種が最初に出 現したところを初出現の層準と認定し,消滅の層準の認定に当っては,一連の地層の中に連続し て産出していたものが,減少して産出頻度が5%を切ったところに設定した.
相艮層群は Reticulofenestra pseudoumbilica, Reticulofenestra japonicaの多産と Coccoli‑
th伽∫ pelagicus, Cyclococcolithus leptopoγa, Cyclococcolithus macintyrei, Discoaster brouweri,
Discoaster variabilis, Helicopontosphaera kamptneriとSphenolithus abiesを伴い Reticulo‑
fenestra pacificaとPseudoemiliania lacunosaが産出しないことで特徴づけられるのでReticulo‑
fenestra pseudoumbilica帯第1 ‑ 2亜帯と考える.
掛川層群堀之内層下部は Reticulofenestra joponicaの多産とCyclococcolithus macintyrei, Discoaster browweriのみられることから, Reticulofenestra japonica帯第3亜苗とする.堀之
内層中部はReticulofenestra japonicaの多産と Coccolithus pelagicus, Cyclococcolithus lepto‑
para, Pseudoemiliania lacunosa, Reticulofenestra pacifica を伴うことよりReticulofenestra japomca帯第4亜帯とする.堀之内層上部はGephyrocapsa oceanicaの出現とReticulofenestra japonica の多産, Coccolithus pelagicus, Cyclococcolithus leptopora, Gephyrocapsa earth‑
beanica, Helicopontosphaera kamptneri, Pseudoemiliania lacunosa, Reticulofenestra pacifica を伴う.土方層もGephyrocapsa oceanicaの連続的な産出とReticulofenestra japonicaの優 勢な産出, Coccolithus pelagicus, Cyclococcolithus laptopora, Helicopontosphaera kamptneri, Pseudoemiliania lacunosa, Reticulofenestra pacificaを伴うことで特徴づけられる.両層とも Gephyrocapsa oceanicaの産出状況の類似から, Reticulofenestra pacifica帯第1亜帯と考える が,層位的には前者が下で,後者は上である.満水層はCoccolithusクelagicus, Cyclococcolithus leptopora, Cyclococcolithus macintyrei, Discoaster brouweri, Helicopontosphaera kamptneri, Pseudoemiliania lacunosa, Reticulofenestra pacificaの一般的な産出とReticulofenestra japo‑
nicaの卓越的な産出より, Reticulofenestra japonica帯第2亜帯とする.
時 代 論
相良層の年代について,槙山(1939)はMakiyama chitanii (Makiyama)の多産より後期中新 世とした. Ujn畳(1962)も相良層を上部中新銃とした. Saito (1963)は相良層の浮遊性有孔虫群 集を Blow (1969)のGloborotalia menardii menardii/Globigerina nepenthes 帯と対比し, 後期中新世とした.尾田(1971)は下位より Globorotalia acostaensis・Globorotalia merotumida
Partial range と Globorotalia tumida tumida‑Sphaeroidinellopsis dehiscens subdehiscens
Partial rangeより3帯に区分し,それぞれBlow (1969)のN. 16,17,18帯に対比した. Kum‑
HARA (1974)も浮遊性有孔虫化石より,相良層群を上部中新銃とした.高山(1973)は相良層群を 彼の Reticulofenestra pseudoumbilica帯に対比したが,詳しい説明を与えていない.一方, Ujn丑&Hariu (1975)は相良層群を7浮遊性有孔虫帯に分け, Blow (1969)のN. 14からN. 19, すなわち後期中新健から初期鮮新世にわたるものとした.
超徽化石群集についてみる限り,相良層はReticulofenestra pseudoumbilica帯第1 ・ 2亜帯 と考えられ,中新銃とする積極的な根拠に乏しいが,あるいは上部中新銃を含むかも知れない.
満水層について,斎藤(1960)とSaito (1963)は浮遊性有孔虫化石から堀之内層の同時層と考え た.一方, Tsuchi (1961)は軟体動物群から,相良層群上部の延長とした.加藤(1973)は,満水 層の浮遊性有孔虫群集はSphaeroidinella dehiscens dehiscens/Globoγotalia tosaensis Interval 苗からGloborotalia tosaensisi'Globorotalia truncatulinoides Lineage segment帯に相当する とした. Tsuchi (1976)は満水層の岩相,地質構造と湯口階の動物化石群を産することから,相 良層群上部の延長と考えている.
満水層の石灰質超微化石群集は Reticulofenestra pseudoumbilica が見られず Pseudo‑
emiliania lacunosaが一般的に産することから明らかに相良層のそれと異なり, Cyclococcolithus macintyreiとDiscoaster brouweriの産出状況から,一部は堀之内層下部のそれに酷似するが, 多くの部分ではやや古い様相を示す.したがって,満水層の一部では掘之内層より下で,上部で は掘之内層と同時層を示し,その時代は鮮新世後期としたい.
昨今の定義による掛川層群に関して,槙山(1925)は堀之内銃はおそらく中新世,掛川統は鮮新 世で,それも上部でないと考えたが,槙山(1928)は両者の関係は整合で,大日層の軟体動物群は 三浦半島の鮮新世より古く,紀伊田辺の中新世より新しいとした.斎藤(1960)とSaito (1963) は,掛川層群は上部中新統から鮮新統とし,中新統・鮮新統の境界を彼の内田層の中に,鮮新統・更 新銃の境界を掛川層群の上限においた.尾田(1971)は掛川層群の下部に, Sphaeroidinella dehi‑
scensの初出現がみられることを重視し鮮新統とした.両角(1972)は堀之内層の上部にGloboro‑
talia truncaturinoides datumを見出し, Blow (1969)のN. 19‑N. 22に対比したが,更新統 に及ぶかどうかの議論は保留した.加藤(1973)は掘之内層から土方層にかけてBlow (1969)の N. 19‑N. 22に対比し,鮮新統・更新統の境界を土方層の基底においた.また, Glohorotalia truncaturinoidesの初出現に注目して, Ibaraki & Tsuchi (1974)は鮮新統・更新統の境界を結線
.0 鮮 2 営 統 2 .0 1 . 5 t .O 更 新 続 0 . 5
∴ + r r l 大 吠 層 君羊 触「 l
▼′ 上 総 層 群 1iM 戊 群
a‑ 歩:LT 冒 /L、
′芳総 静 間
登 層 穴 内 層 同 荒コa /
宮 崎 喜 罪 島 沖 縄 島 宮 崎 層 若手
町 層
島 尻 層 岩手 知 今 faa
島 尻 層 岩手 宮 古 島
R. pseuJounJ3.illea 帯 R.}岬nica 帯
R・ p在,.一蝣ifica帯 G・∝℃&nlc& 帯第7図 我国の太平洋岸海成鮮新.更新統の石灰質超徽化石による対比
相良・掛川地域上部新生界の石灰質超徽化石層序
95寺階の基底においた.
Tsuchi (1961)および土(1969)は相良・掛川層群の軟体動物群にみられる熱帯要素を取り上 げ,相良層群の年代は鮮新世,掛川層群は更新世初期とした.
高山(1973)は堀之内層は彼のReticulofenestra pseudoumbilica帯上部からDiscoaster br0‑
uweri trithallus帯に,土方層はDiscoaster brouweri trithallus帯最上部からPseudoemiliania lacunosa帯に対比した.
Yoshida & Niitsuma (1976)は掛川層群の古地磁気層序を研究し,堀之内層上部に彼らのSk‑
B‑2 normally magnetized intervalを見出し Globorotaria truncaturinoid.es の出現と合せ考 え,堀之内層上部に鮮新・更新銃の境界をおいた.
いずれにしてもこの地域での鮮新・更新銃の境界は,土方層の内外に落着く.西村によると細 谷TuffのFission truck年代は2.2M.Y.B.P.とされている(TsucHi, 1976).
この地域でのDiscoaster browweri消滅の層準は,前述したように明瞭に把えることはでき ないが, Gephyrocapsa oceanica の初出蔓削ま東萩問一堀之内‑結線寺ルート,平尾一土方ルー
トとも細谷Tu庁の上部で確認される.
Ikebe et al. (1977)は Gephyrocapsa oceanica の初出現を細谷Tuffの直下に, Discoaster brouweri消滅の層準を同じくその直上にあるとしているが疑問である Discoaster brouxveri
の消滅はOrduvai Eventの末,すなわち1.65M. Y.B.P.とされ Gephyrocapsa oceanica の出孝則まそれより多少おくれる(Gartner, 1977;西3, 1977; Nishida, 1977b).
以上のように浮遊性有孔虫による生層序,とくにGloborotalia truncaturinoid.es出現の層準, 石灰質超徴化石による生層序,とくにGephyrocapsa oceanica出現の層準,細谷TuffのFis‑
sion truck年代,古地磁気層序より,掛川層群における鮮新‑更新統の境界は,細谷Tuffの上 部におかれることは先ず間違いなかろう.
池辺(1975)およびIkebe (1976)の提案した新生界対比表では,相良層群は上部中新統〜下部 鮮新銃,掛川層群掘之内層は鮮新銃,同・土方層を Eo‑Pleistocene としているが当を得た考え 方であろう.
しかし, Ikebe et al. (1977)は高山(1973)を引用してPseudoemiliania lacunosaのtop da‑
tumを抽山寺亜階の下においているが,原著に当っても理解しがたい.もしそうだとすると,こ の年代は0. 44M. Y.を示すことになる(Gartner, 1977). Pseudoemiliania lacunosaは掛川層 群の全層準を通じてrareないしcommonの頻度で産出し,曽我層群に入って産出しなくなる.
これは掛川層群最上部で消滅したのではなく,曽我層群では他の石灰質徽化石の保存・産出状況 も悪く,そのため見られないだけで,この時期に入って消滅したとは考えられない.
文 献
Asano, K. (1936) : New Foraminifera from the Kakegawa district, Totomi, Japan. Japan. Jour. Geol.
Geogr., 13, 3‑4, 325‑331, pis. 36‑37.
Blow, W. H. (1959) : Age, correlation and biostratigraphy of the upper Tocuyo (San Lorenzo) and Pozon formations, Eastern Falcon, Venezuela. Bull. Amer. Pal., 39‑178, 67‑251, pis. 6‑19.
(1969) : Late Middle Eocene to Recent 'planktonic foraminiferal ^iostratigraphy. Proc. 1st
lnternal. Confr. Plankton. Microfossils, 1, 199‑421, pis. 1‑54.
千谷好之助(1926) :遠州国相良,掛川附近の第三紀層について.地質経, 38‑444, 84‑89.
(1929) : 7万5千分の1地質図幅「相良」及び同説明書.地質調査所.
(9132) : 7万5千分の1地質図幅「静岡」及び同説明書.同上.
Gaktnee, S. (1977) : Calcareous nannofossil biostratigraphy and revised zonation of the Pleistocene.
Mar. Micropal., 2‑1, 1‑25.
Hanzawa, S. (1943) : Notes on some Miocene Foraminifera from the Sagara Oil Field, Japan. Jour.
Geol. Soc. Japan, 50, 125‑135, 5pls.
Iヱabaki, M. & R. Tsuohi (1974) : Planktonic foraminifera from the upper part of the Kakegawa Group
and the Soga Group, Shizuoka Prefecture, Japan. Rept. Facul. Set., Shizuoka Univ., 9, 115‑130.
Ikebe, N. (1976) : Stratigraphic position of the Kakegawa Series in the Japanese Neogene. Guidebook
for eェcursion 3, Kakegawa district, I‑CPNS, Tokyo, 1976, 22‑27.
Ikebe, N. & the Working group on Neogene Biostratigraphy and Radiometric Dating of Japan (1977) : Summary of Bio‑ and Chronostratigraphy of the Japanese Neogene. Proc. 1st Internal. Congr.
Pacific Neogene Stratigraphy, Tokyo, 1976, 93‑114.
池辺展生(1975) :日本の太平洋側の新第三系上部の年代層序一掛川統の生層序と年代層序. NOM (大阪徽化 石研究会誌), 3, 32‑40.
伊木常誠(1909) :遠州相良池田地質調査概報.地調報告, 13, 43‑57.
加藤道雄(1973) :掛川層群の徴化石層位学的研究.地質経, 79‑4, 263‑276.
菊地秀夫・堤 正俊(1961) :静岡県掛川地区に於ける試錐結果よりの地質的考察.横山次郎教授記念論文集,
67‑81.
Kubi且aea, K. (1974) : Notes on the丘rst appearnce of Orbulina and the Lower‑Middle Miocene plank‑
tonic foraminiferal zones in Japan. Jour. Jap, Assoc. Petrol. Technol., 39, 155‑166.
MakiY a, J. (1924) : The evolution of Umbonium. Japan. Jour. Geol. Geogr., 3, 119‑130.
(1927) : Molluscan fauna of the lower part of the Kakegawa Series in the province of Totomi, Japan. Mem. Coll. Sci., Kyoto Imp. JJniv., Ser. B, 3‑1, 1‑147, 6pls.
(1931) : Stratigraphy of the Kakegawa Pliocene in Totomi. ibid., 7‑1, 1‑53.
槙山次郎(1925) :遠州掛川附近第三紀層の層序.地球, 3, 569‑576.
(1928) :静岡県掛川町近傍の地質に就きて(1), (2).同上, 9, 23‑35 & 100‑118.
(1932) :遠州の満水層問題(演旨).地質経, 39, 400.
(1934) :遠州二俣町付近第三紀層及び地質構造概観.地球, 21, 399‑412.
(1939) :大井川層の石灰岩とLepidocyclina.地質雑 46‑548, 243‑246.
(1941) :大井川下流地方第三紀層及び地質構造.矢部長克教授還暦記念論文集. 1, 1‑13.
(1963) :掛川地方地質図ならびに説明書.地質調査所.
森下 晶・中川衷三(1949) :静岡県御前崎の地質.地質雑 55‑647, 95‑98.
両角芳郎(1972) :掛川層群の浮遊性有孔虫化石層序.大阪市立自然科博研報, 62, 1‑9, 4pls.
中島謙三(1886) : 20万分の1地質図幅「静岡」及び同説明書.地質調査所.
Nisi王Ida, S. (1977a) : Late Cenozonic calcareous nannoplankton biostratigraphy in Japan. Proc. 1st
lnternal. Congr. Pacific Neogene Stratigraphy, Tokyo, 1976, 376‑378.
(1977b) : Late Cenozoic calcareous nannoplankton biostratigraphy, Paci五c coast, Central and
Southwest Japan. Doctoral Thesis presented to Kyoto Univ. (MS).
西田史朗(1975) :超徽化石と走査型電子胡散鏡. NOM (大阪徽化石研究会誌.), 3, 1‑15.
(1977) :南関東下部更新銃の石灰質超微化石層序.奈教大紀, 26‑2, 19‑38.
(1978) :超徽プランクトンとその層位学的意義.地学雑誌(投稿中).
Nishiwada, K. (1895) : Some organic remains from the Tertiary limestone near Sagara, Totomi. Jour.
相良・掛川地域上部新生界の石灰質超徴化石層序
97Coll. Set., Imp. Univ. Tokyo, 7, 233‑243.
西和田久学(1895) :遠州の植物質石灰岩より得た1, 2の化石.地質経, 2‑16, 135‑140.
尾田太良(1971) :相良層群の徽化石層位学的研究.東北大地質古生物研邦報, 72, 1‑23, 2pls.
Saito, T. (1963) : Miocene planktonic foraminifera.from (Honshu, Japan. Tohoku Univ., Set. Rept., 2nd ser. (GeoL), 35‑2, 123‑209, pis. 53‑56.
斎藤常正(1960) :静岡県島田・掛川付近の第三系とその浮遊性有孔虫化石群.東北大地質古生物研邦報 51,
1‑145.
Sawai, K. (1962) : Orbulina universa d'Orbigny in Central Japan. Mem. Coll. Sci., Kyoto Univ.,
Ser. B, 29, 113‑159, 3pls.
静岡県(1956) :静岡県の地質;付20万分の1地質図幅.
高山俊昭(1973) :本邦新生界最上部における石灰質ナンノプランクトン化石の分布について.地質論集, 8,
45‑63.
Tsuohi, R. (1955) : The paleo‑ecological signi丘cance of the later Pliocene molluscan fauna from the Kakegawa district, the Paci丘c coast of central Japan. Rept. Liberal Arts Fac., Shizuoka Univ., (Nat. Set.), 8, 45‑58. lpl.
(1961) : On the late Neogene sediments and molluscs in the Tokai region, with notes on the geologic history of the Paci丘c coast of Southwest Japan. Japan. Jour. Geol. Geogr., 32, 3‑4, 437‑456.
, (1976) : Neogene geology of the Kakegawa district. Guidebook for excursion 3, Kakegawa district, I‑CPNS, Tokyo, 1976. 2‑21.
土 隆一1969) :掛川且化石群の変遷‑特に Suchium suchiense について一,化石, 18, 26‑34.
Urn丘, H. (1962) : Geology of the Sagara‑Kakegawa sedimentary basin in Central Japan. Set. Kept.,
Tokyo Kyoiku Daigaku, Ser. C, 75, 123‑188.
Ujii丘, H. & S. Habiu, (1975) : Early Pliocene to Late.Middle Miocene planktonic Foraminifera from
the type section of the Sagara Group, Central Japan. Bull. Nation. Sci. Mus., Ser. C, 1, 37‑54,
3pls.