廣 梵 般 若 心 纏 の 研 究 一
廣 梵 般 若 心 経 の 研 究 (補遺)
Feer 本 (Paris I866.)
藤 田 眞 道
密 教 研 究 第 七 十 號 に 廣 梵 心 経 六 本 封 照 を 出 した 後 、 粗 漏 に も他 に 一 本 を 漏 し て ゐ た 。 そ 剋 は 昭 和 十 年 九 月 五 日酒 井 眞 典 學 士 か ら承 徳 留 學 紀 念 と し て 恵 まれ た もの で あ つ た 。
こ の 原 本 は Paris の 帝 國 圖 書 館 (Bibliotheque imperiale)の Catalogue N。 967 に 當 る 梵 藏 漢 蒙 満 五 本 封 照 本 で あ り、そ の 梵 字 は lan-dza (又 は lan-tsha) 字 で 書 い て あ る 。
そ の 原 本 か ら藏 梵 蒙 の 三 本 を抜 出 し て H. L. Feer が Paris で1866年 序 と註 と を添 へ て 次 の 題 號 を附 與 し た: L'essence de la science transcendant en trois langues: tibetain-sanskrit-mongol。
更 に そ の 附 録 と し て 玄 婁 課 (略 本) を加 へ て 北 京 か ら流 通 せ し め た もの で あ る 。
今 こ の 本 は Max Muller 及 び 南 條 博 士 の 「古 代 貝 葉 」(Oxford 1884, P. 51-54.) の 支 那 W 本 と符 合 しで ゐ る か ら次 に こ の 雨 本 を封 照 し た 。 唯 Feer 本 の 歸 敬 文 は Nepal 河 爵 本 に 合 し、 そ の 十 八 界 を略 読 せ る は (註8参) 慧 蓮 本 に 合 す 。Oxford 本 は "Chinese Collection of Sanskrit Texts" の 中 か ら取 出 し た 本 で 大 罷 正 しい 護 方 を傳 へ て ゐ る が 部 分 的 に は Paris 本 が 優 れ て ゐ る 所 も あ る 。 そ の 註 。 (1-1) コ ノ 丈 Nepal 河 口本 二 合 ス。 (2) ノ 次 ノ 父 音 字 ヲ重 複 ス ル ハ 印 度 書 方 ノ 癖 ノ ミ。 (3) 以 下 斜 髄 字 所 ノ 所 ハ Feer ノ校 訂 ヲ 示 ス。 原 本 ニ モ lan-tsha 文 字 ニ テ 斯 ク ア リシ ガ 如 シ 。
(4-4) コ ノ 文 意 味 ガ 全 ク 通 ゼ ザ ル ニ 非 ズ 。 然 レ ド モ 他 ノ 諸 本 ノ 如 ク 訂 正 ス ベ キ モ ノ ナ ラ ン: gambhirayam Prajna-Paramitayam caryam caramano vyavalokayati sma:" panca skandhas, tams ca svabhava-sunyan Bhagavan
vyavalobayati sma." 即 チ 最 初 ノ 一 字 ガ 共 通 ス ル ガ 故 二 爲 シ 誤 リ タ ル ナ ラ ン 。
(5) Feer: yat. 然 レ ド モ lan-tsha 字 ノ 原 文 ハ yad uta ナ リ シ ガ 如 シ 。
(6-6) コ ノ ー 文 ハ 玄 婁 三 藏 ノ 「色 不 異 空 、 空 不 異 色 」 二 符 合 ス 。 (7) ajata ハ anutpanna ノ 疏 ト シ テ 書 入 レ ラ レ タ モ ノ ガ 後 本 文 中 ニ 混 入 セ シ モ ノ ナ フ ン 。 (8-8) yavan ハ caksur-dhatur ノ 次 ニ 入 ル ベ キ ナ リ。 コ ノ ー 句 ノ ミ ハ Max Muller 南 條 本 ト大 二異 り、 反 テ 慧 運 本 二符 合 ス 。 (9) avidyana=avidyanam? (10) コ ノ 一字 Feer ガ 補 ヘ リ。
(11) napraptib ノ ー 文 ハ 剰 字 ノ ミ。na praptir ノ 相 反 句 トシ テ 機 械 的 ニ 誤 リテ 補 ヒ ニタ ル モ ノ ナ ラ ン。
(12) Oxford 本 ハ 「無 所 得 を も得 ざ る 人 と し て 、 印 ち 得 ざ る が 故 に 」 ト讃 メ バ 部 分 的 ニ ハ 意 義 通 ズ ル ニ 似 タ リ。 サ レ ド雨 本 共 tasmat…apraptitvat ノ 改 悪 ナ リ。
(13-13) 雨 本 相 補 ヒ テ viharams citt'alambanam, citt'alambana-nastitvat (心 の 所 縁 緑 を除 く、 心 の 所 縁 緑 な き が 故 に) 卜讃 ム ベ キ カ 。 然 レ ドモ 雨 本 共 ニ viharms citt'alambana-nastitvat (佳 す れ ば 心 の 所 縁 縁 な き が 故 に) 卜讃 ム 召 トモ 不 可 能 二 非 ズ 。 後 ノ 読 ナ ラ バ viharati ヲ 「散 除 す 」 ト課 ス ル 説 ハ 非 常 二 薄 弱 トナ ル 密 教 研 究 七 十 號 、 一 〇 面 、 註11参 。 廣 梵 般 若 心 纒 の 研 究 二
廣 梵 般 若 心 輕 の 研 究 三 り、 無 等 々 男 な り、 一 切 の 苦 を 滅 除 す る が 故 に 。 又 そ は 眞 實 語 な り。 不 虚 な る が 故 に 」 ト澤 ス ベ キ ナ ラ ン 。 (15) 雨 本 共 二 誤 ナ ル ベ シ 。 正 シ ク ハ satyam amithyatvat. (16) mana ノ 次 二 ayusmamc Charipntra ヲ 腕 ス。 (17-17) Feer 二 從 フ。 原 本 不 明 。 か く て 廣 梵 本 は 密 教 研 究 七 十 號 の もの と合 し て 七 本 と な る け れ ど も初 の 三 本 は 慧 運 本 の 韓 爲 に 過 ぎ み い か ら次 の 五 本 あ り と 云 つ て も差 支 な い 。 1、 慧 運 三 本 2、 寛 喜 本
}日 本
3、Feer 本 (Paris 1866-北 京)4、Max Muller 南 條 本 (Oxford 1884)
}支 那
5、Nepal-河 口本 Nepal
こ の 順 序 は 経 文 の 簡 略 な る もの よ り煩 磧 な る もの へ の 順 序 を 示 す か ら、 こ れ を 成 立 年 代 の 古 さ の 順 序 と も見 る の も、 有 力 な る 読 と云 露、こ と が 出 來 る と
廣 梵 般 若 心 経 傳 承 表 (寛喜本) 廣 梵 般 若 心 輕 の 研 究
廣 梵 般 若 心 輕 の 研 究 五
廣 梵 般 若 心 経 二 本 互 照
1. Feer 本 (Paris 1866)2. Max Muller 南 條 本 (Oxford 1884)
(1 1)
1. namo bhagavatyai arya-prajna-paramitayai. evam maya 2. namah Sarvajnaya. evam maya 1. srutam: ekasmin samaye Bhagavan Rajagrhe viharati sma 2. srutam: ekasmin samaye Bhagavan Rajagrhe viharati sma
(2) 1. Grdhrakuta-parvate mahata bhiksu-sanghena sarddham 2. Gxdhrakute parvate mahata bhiksu-samghena sardham
(3)
1. mahata ca bodhisattva-ganena. tena khalu punah samayena 2. mahata ca bodhisattva-ganena. tena punah khalu samayena
1. Bhagavan gambhire 'vabhasan nama dharma-paryayam bhasitva 2. Bhagavan garpbhiravabhasam nama dharma-paryayam bhasitva 1. samadhim samapannah. tena ca samayen' aryAvalokitesvaro 2. samadhim samapannah. tena ca samayen' aryAvalokitesvaro
(4
1. bodhisattvo mahasattvo gambhire 'vabhasan nama dharma-2. bodhisattvo mahasattvo gambhiravabhasam nama
dharma-4)
1. paryayam vyavalakayati sma. atha khalv ayusmam Sariputro 2. paryayam vyavalokakati sma. atha khalv ayusman Chariputro 1. BuddhanubhavenAvalokitesvaram bodhisattvam mahasatvam 2. Buddhanubhaven' aryAvalokitesvaram bodhisattvam mahasatvam 1. etad avocad:" yathocitam kulaputro va kuladuhita vaff asyam 2. etad avocat:" yat 'kas-cit kulaputro va kuladuhita va 'syam 1. gambhirayam prajna-paramitayam vartta-kamas tena katham 2. gambhirayam prajna-paramitaya cartu-kamas tena katham 1. siksitavyam?" evam ukte 'valokitesvaro bodhisattvo 2. siksitavyam?" evam ukta aryAvalokitesvaro bodhisattvo 1. mahasattvo ayusmantam Sariputram etad avocad: "yathocitam 2. mahasattva ayusmamtam Sariputram etad avocat:" yat kas-cic
1. Sariputra kulaputro vaa kuladuhita va asyam gambhirayam 2. Chariputra kulaputro va kuladuhita va 'syam gambhirayam
1. prajna-paramitayam vartta-kamas tenaivarp siksitavyam, 2. prajna-paramitayam cartu-kamas tenaivam siksitavyam,
(5)
1. yat: panca-skandhah svabhava-sunyah. katham
2. yad uta: pamca-skamdhah svabhava-sunyah. katham pamca-1. svabhava-sunyah? rupam eva sunyata, sunyataiva 2. kamdhah svabhava-sunyah? rupam eva sunyata, sunyataiva
(6
1. rupam. na rupam prthak sunyatayah, napi sunyata prthag 2. rupam. na rupam prthak sunyatayah, napi sunyata prthag
6)
1. rupat. evam vedana sanjna-saskara-vijnanani. evam Sariputra 2. rupat. evam vedana-samjna-samskara-vijnanani. evam Sariputra
(7)
1. sarva-dharmah svabhava-sunyata-laksana, ajata anutpanna 2. sarva-dharma svabhava-sunyata-laksana, ajata anutpanna 1. aniruddha amala avimala anunam asampurnah. tasmat tarhi 2. aniruddha amala 'vimala anuna asampurnah. tasmat tarhi 1. Sariputra sunyatayam na rupam na vedanam na sanjna na 2. Sariputra sunyatayam na rupam na vedana na samjna na 1. saskaro na vijnanam, na caksur na srotram na ghranam na 2. sanskara na vijnanam, na caksur na srotram na ghranam na 1. jihva na kayo na mano, na rupam na sabdo na gandho na raso 2. jihva na kayo na mano, na rupam na sabdo na gamdho na raso
(8
1. na sprstavyam na dharmah, na caksur-dhatur
2. na sprastavyam na dharmah, na caksur-dhatur na rupa-dhatur 2. na caksur-vijnana-dhatuh, na srotra-dhatur na sabda-dhatur 2. na srotra-vijnana-dhatuh, na prana-dhatur na gamdha-dhatur 2. na prana-vijnana-dhatuh, na jihva-dhatur na rasa-dhatur 2. na jihva-vijnana-dhatuh, na kaya-dhatur na
sprastavya-廣 梵 般 若 心 輕 の 研 究 六
廣 梵 般 若 心 輕 の 研 究 七 (10)
1. duhkham na samudayo na nirodho na margo, na jnanam na 2. duhkha-samudaya-nirodha-marga, na rupam, na jnanam na
(11) (12
1. praptir napraptih. tasmat tarhi Sariputra na praptir 2. praptir napraptih. tasmat tarhi Sariputra apraptita=
12) (13
1. napraptir yavat prajna-puramitam asritya viharams 2. praptir yavavat prajna-puramitam asritya viharams
13)
1. citt'alambana-nnastitvad atrasto viparyasati= 2. citt'alambanam-nastitvad atrasto viparyasati=
1. kranta nirvanam prapnoti. try-adhva-vyavasthitair 2. kramto nistha-nirvanam prapnuti. try-adhva-vyavasthitair 1. api samyaksambuddhaih prajna-puramitam asrityanuttara-2. api samyaksambuddhaih prajna-paramitam asrityanuttara
(14)
1. samyaksambodhih prapta. etasmaj jnatavyam prajna-paramita 2. samyaksambodhih prapta. etasmaj jnatavyah prajna-paramita-1. mantro vidya-mantro anuttaro mantro asamasama-mantrah, 2. mamtro vidya-mamtro 'nuttaro-mamtrah
(15 15)
1. sarva-duhkha-prasamana-mantrah. samyaktvam na mithyatvam. 2. sarva-duhkha-prasamana-mamtrah. samyaktvam na mithyatvam. 1. prajna-paramita-yukto mantrah, tad yatha:' gate gate paran-2. prajna-paramita-yukto mamtrah, tad yatha:' gate gate para-1. gate para-sangate bodhi svaha!' evam Sariputra bodhisittvena 2. gate para-samgate bodhi svaha!' evam Sariputra bodhisattvena
1. mahasattvena prajna-paramitayam siksitavyam" atha khalu 2. mahasattvena prajna-paramitayam. siksitavyam." atha khalu
1. Bhagavam asyam velayam tasyas samadher vyutthayAvalokite= 2. Bhagavams tasyam veluyam tasmat samadher vyutthayAvalokite=
1. svaraya bodhisattvaya mahasattvaya sadhu-karam adat:" sadhu 2. svaraya bodhisattvaya mahasattvaya sadhu-kurnm adat:" sadhu 1. sadhu, kulaputraivam etat, kulaputraivam etad. evam evaisa 2. sadhu, kulaputra evam etat, kulaputra evam etat. evam evaisa 1. prajna-paramita yatha tvaya nirdista 'numantryate sarva-2. prajna-paramita yatha tvaya nirdista 'numodyate
sarva-1. tathagatair arhadbhih samyaksambuddhaih." idam avocad 2. tathagatair arhadbhih samyaksambuddhaih." idam avocad
(16)
1. Bhagavam. atta-mana aryAvalokitevaro bodhisattvo mahasattvas 2. Bhagavan atta-mana aryAvalokitesvaro bodhisattvo mahasattvas
(17
1. to ca bhiksavas to ca bodhisattva mahasattvah sa ca sarva= 2. to ca beiksavas to ca bodhisattva mohasattvah sa ca sarva=
17)
1. vati parisat sa-deva-manusyasura- gandharvas ca loko 2. vati parsat sa-deva-manlusasura-garuda-garndharvas ca loko 1. Bhagavato bhusitam abhyanandann. iti arya-' pancasimsatika'-2. Bhagavato bhasitam abhyanamdann. iti arya-' pamcavimsatika 1. Prajna-paramita-hrdayam. 2. Bhagavati-' Prajna-paramita-hrdayam. 廣 梵 般 若 心 輕 の 研 究