ニョロ語動詞アクセント試論
A T e n t a t i v e T o n a ! A n a l y s i s o f N y o r o V e r b s
湯川恭敏
Y a s u t o s h i Y u k a w a
はじめに
ニョロ語 ( ( 0 ) r~OYOro) というのは、アフリカのウガンダの西部に話されるパントゥ系の 言語で、トーロ語やンコレ語・チガ語と近い。"
本論文でこの言語の表記に用いる子音字とその概略的音価は、次の如くである。ほぼ、
慣用的正書法に従う。
b ( [ ,}‑[b]), c h ( 何 ] ) , d ( [ d ] ), f ( [ f ] ) , g ( [ g ] ) , h ( [ h ] ) , j ([り~),
k ([凶),田([mJ), 0 ( [ 0 ] ) , o y ( 明 ) , p ( [ p ] ) , r ([臥 s( [ s ] ) , t ( [ t ] ) , w ( [ w ] ) , y ( [ j ] ) , z ( [ z ] ) , m/ o (子音前鼻音).
母音字は、次の通りである。
i ( [ i J ) , e ( [ e ] ) , a ( [ a ] ) , 0 ( [ 0 ] ) , u ( [ u ] ) .
アクセントは、母音(または子音前鼻音)の上の'で『高 J を 、
Aで『下降調 J を 、 v で f 上昇調Jを、無印で「低』をあらわす。
この言語における人称主格・対格接辞 3 > の形は、次の通りである。
主 格 対 格 主 格 対 格
単数 l 人称 2 人称
3 人称
N N " > 複数 l 人称 t u
2 人称 m u
3 人称 b a
" u
司
a
司a
&E.・ n u ・
H Uo
" uLu u
a m u
クラス
5)主格接辞・対格接辞は、次の通りである。クラスは、名詞例で示す。ハイフン は 、 (冒頭母音っきの〉接頭辞と語幹の境界を示す。 1 , . . . . , V I I , I X は単数名調のクラス、
V I I L X は単複の区別のないクラス、 X I 以降は複数名詞のクラスである。アクセント表示 は省略する。
o m u ‑ o t u r 人 J 単数 3 人称に同じ
1 1 . o m u ‑ t i r 木J
1 1 1 . e r i ‑ i o o r 歯 1 , e i ‑ g u f a r 骨 J
g u
rl
" u
・ ・ 且
oar‑
I V . e k i ‑ g e r e 「 足 」 k i k i V : e n ‑ g o 「 豹 」 e g i V I . o r u ‑ g o y e 「 着 物 」 , o r u ‑ r a 「 腸 」 r u r u V I I . a k a ‑ n y o n y i 「 烏 」 k a k a V I I I ・ o b u ‑ t w a 「 毒 」 b u b u I X . o k u ‑ t u 「 耳 」 k u k u X . o t u ‑ r o 「 眠 り 」 t u t u X I . a b a ‑ n t u 「 人 」 c f . I . 複 数 3 人 称 に 同 じ X I I ・ e m i ‑ t i 「 木 」 c f . I I . e g i XIII.ama‑ino「歯」,ama‑gufa「骨」,ama‑ra「腸」.ama‑tu「耳」
cf.III/VI/IX.
g a g aX I V . e b i ‑ g e r e 「 足 」 c f . I V . b i b i XV.en‑go「豹」,en‑goye「着物」cf.V/VI.zizi X V I . o b u ‑ n y o n y i 「 鳥 j c f . V I I . b u b u この他に、対格接辞の一種として再帰接辞e"があるが、これは直前の母音と融合する。
主格接辞をSであらわすが、単数2人称・3人称(=クラスI)およびクラスV/XIIの主 格接辞とその他の主格接辞を異なって表記したほうがよい場合があり、そのような場合、
前者をs,、後者をS2で7)あらわす。対格接辞を0であらわし、再帰接辞は、上述の如く直 前の母音と融合してあらわれるので、アクセント表示では、実際の音形であらわす。
この言語の動詞自体は、元来のアクセントの型(他の言語の分析では、A型・B型8)と 呼んでいる)の対立を失っている。
なお、記述の便宜上、語幹が子音ではじまる動詞のみを扱い、語幹が母音ではじまる動 詞についてはあとで触れることにする。あとに目的語等が続く場合、動詞のアクセントに 変化がおこる場合もあるが、この問題についてもあとで触れる。
この言語の南に話されるトー口語がアクセント対立を失っていることと関連があるのか も知れないが、(このインフォーマントの発音自体が聞き取りにくいのに加えて)アクセ ントはかなりプレる。9)
§1.不定形
この言語の動詞にも、不定形と呼んでよい形およびその否定形がある。
§ 1 − 1 . 肯 定 不 定 形
肯定の不定形(「〜すること」の意)は、
oku+(対格接辞+)語幹+a(oは冒頭母音)
という構造を有し、アクセントは、かなりプレるが、次のように表示しうるものであると 推定できそうである。Cは子音(+半母音)を、Vは母音をあらわし、Rは母音もしくは子 音前鼻音(N)をあらわす。Xは任意の音素列を示す。+IIIは、調整規則IIP"を付け加 える必#要がある、の意である。
okuCfcv(R)X(X=Caなら、(R)は(R)となる。X=0なら、#はあらわれず、そ の前のrfはcvとなり、語幹直前の母音が高くなる。X=0なら、CV(6もZでありう
〃 A
るが、cvはcvとなり、語幹直前の母音が高くなる。「調整規則I」と呼ぶ)/
okucncidn(x=caなら、(If)は(R)となる。X=0なら、()内のfはあらわ れず、その前のctはcvとなり、最初のcvが高くなる。「調整棚UII」と呼ぶ).
okuOCV(R)X(X=Caで、iがあらわれれば、iはRとなる。あらわれなければ、語 幹直前の母音が高くなる。X=りなら、iはあらわれず、c<fはcvとなり、語幹直前の
母音とその前の母音が高くなる。「調整規則Ill」と呼ぶ).
o k w e e C ^ r f ) X ( + H I ) .
okljrya「食べる」,okijjfjma「罵る」,okuk^zesa「雇う」,
okub6h6ora「ほどく」,okukir^nga「煎る」,okup狐druka「飛ぶ」,
okurfisa「食べさせる」.okurfnda「待つ」,okusindi'ka「押す」,
okusiindura「拭く」,
okuzingdrurar(折った部分を)伸ばす、もつれをほぐす」,
okusuur66besa「吊るす」11).
ok(fkfrya「それ(クラスIV)を食べる」.okum(]jdiDa「彼を罵る」,okuffluk6zesa.
okuiiiub6hoora.okubikaranga「それ(クラスXIV)を煎る」,okuiDurfisa,
o k u m u r f n d a , o k u m u s f f i d i k a , o k u m u s イ f i D u u r a , o k u k i z f f i g u r u r a . o k u k i s i i f i r e e b e s a ; okwe^jljnia「自分を罵る」.okweek^zesa,okweebohoora,okweerAsa,
o k w e e s f f m u u r a .
上の例のうち、okusindイkaはokusindfkaのように聞こえることもあるが、前者のように 釈する。また、ok血イryaはokukfryaのように聞こえることもあるが、前者のように解釈
解釈する。また、okukiryaはokukiryaのように聞こえることもあるが、前者のように解釈
する。
§ 1 − 2 . 否 定 不 定 形
§1−1の形に対応する否定形(「〜しないこと」の意)は、
oku+ta+(対w格接辞+)語幹+a
という構造を有し、アクセントは次のように表j示しうる。
okutacfa(X=0なら、cfはcvとなり、kuはkdとなる。「調整規則IV」と呼ぶ).
o k u t i d x . o k u t e e C f a .
okutrya「食べない」,okutajim「罵らない」.okutakozesa,okutabohoora.
o k u t ^ p a p a a r u k a , o k u t i r f i s a . o k u t ^ r f n d a , o k u t ^ s ' i n d i k a , o k u t 企 イ i m u u r a . o k u t a z f n g u r u r a , o k u t ^ s d u r e e b e s a ;
okutkirya「それを食べない」.okut&nuiuma「彼を罵らない」.okutrfmtikozesa.
o k u t a b o h o o r a . o k u t a m i j r i i s a , o k u t ^ j n d r i n d a , o k u t a m ( i s i n d i k a . o k u t 血 企 i i m u u r a . o k u f a k イ z i n g u r u r a , o k u t l k f s u u r e e b e s a ;
o k u t e e j t i m a 「 自 分 を 罵 る 」 . o k u t e e k ^ z e s a . o k u t e e b o h o o r a . o k u t e e r f i s a . o k u t e e s l i m u u r a .
§ 2 . 直 説 法 形
直説法形に用いられる語尾としては、a/ire/irege/e/agaがある。なお、複合形はあと でまとめて扱うことにする。
§ 2 − 1 . 語 尾 a を 用 い る 形
まず、不定形と同じ語尾を用いる形から見る。
§ 2 − 1 − 1 . 遠 過 去 形
昨日あるいはそれ以前の過去のある時点において行われた行為をあらわす形は、
主格接辞+ka+(対格接辞+)語幹+a
という構造を有し、アクセントは、次のように表示しうる。
S k a d f c M ) X ( + I ) / S k a C V R C ^ d ) X ( + I I ) . S k a O C ^ c f o x ( + I I I ) . S k e e C t f ( R ) X ( + I I I ) .
akrya「彼は食べた」,akj(j[Da「彼は罵った」,akaW)zesa,akab^hoora,
a k a k ^ r a n g a , a k a p ^ p ^ r u k a , a k a r f i s a . a k a r f n d a , a k a s i n d f k a , a k a s i i m u u r a .
a k a z i n g r i Y u r a . a k a s u u r 6 6 b e s a ;
akakirya「彼はそれを食べた」,akamfjiuma「彼は彼(別人)を罵った」,
a k a m u k r f z e s a . a k a m u b 6 h o o r a , a k a m u r f i s a . a k a m u r f n d a . a k a m u s f n d i k a , a k a m u s f i m u u r a , a k a k i z f f i g u r u r a , a k a k i s i i d r e e b e s a ;
ake^jdma「彼は自分を罵った」.akeek6zesa,akeebtfhoora,akeerfisa.
a k e e s f i m u u r a .
akk{ryaは、akakイryaと聞こえることもあるが、確認した結果、前者の如く解釈する。
§ 2 − 1 − 2 . 現 在 形
いつも行われる行為をあらわす形は、
主格接辞+(対格接辞+)語幹+a
という構造を有し、主格接辞+再帰接辞の形は単数l〜3人称でnyee/owe/ayeとなる。こ れらも含めて、Seであらわすことになる。アクセントは、次のように表示しうる。
SXfca(X=Cなら、iはfでありそのfはVとなる。1‑0なら、iも2である。
「調整規則V」と呼ぶ),
SOxfei(X=0なら、iもりであるが、CaはC3となり、語幹直前の母音が高くなる。
、「調整規則VI」と呼ぶ),
SeX&a(+VI).
arya「彼は食べる」,aiuma「彼は罵る」.akozesa.aboho6ra.akara^ga.
a p a p a a r u k a . a r i f s a . a r i f i d a , a s i n d f k a , a s i i m u d r a , a z i n g u r t f r a , a s u u r e e b e s a ; akfrya「彼はそれを食べる」,amujfjma「彼は彼を恩る」.amukozesa.amuboho^ra.
a b i k a r a n g a , a m u r i f s a , a m u r i ^ d a . a m u s i n d 伽 , a m u s i i m u d r a , a k i z i n g u r i i r a ,
akisuureebesa;
a y e j t j m a 「 彼 は 自 分 を 罵 る 」 , a y e k o z e s a , a y e b o h o o r a . a y e r i f s a . a y e s i i m u t i r a ; barya「彼らは食べる」.bajuma.bakozlsa.etc.;
b a k f r y a . b a m u j i i m a . b a m u k o z ^ s a . e t c . ; b e e j d m a . b e e k o z s a , e t c .
§2−1−3.現在進行形
今行われている行為をあらわす形は、
主格接辞+ku+(対格接辞+)語幹+a
という構造を有し、アクセントは、次のように表示しうる。
S k u d c t f ( R ) X ( + I ) / S k u C V R C V C l b x ( + I I ) . S k u O c t f d ) X ( + I I I ) ,
S k w e e C t f d b x ( + I I I ) .
akiirya「彼は食べている」.akfijlima「彼は罵っている」,akuk6z(3sa,akub^hoora, a k u k a r a n g a , a k u p ^ p a ^ r u k a , a k u r f i s a , a k u r f n d a , a k u s i n d f k a , a k u s i i m d u r a .
akuzingurura,akusuureebesa;
akukfrya「彼はそれを食べている」,akumujuma「彼は彼を罵っている」,
a k u m u k 6 z e s a . a k u m u b o h o o r a , a k u b i k a r a n g a , a k u m u r f i s a . a k u m u r f n d a , a k u m u s f t i d i k a , a k u m u s f { m u u r a , a k u k i z f n g u r u r a , a k u k i s u u r e e b e s a ;
akwejtima「彼は自分を罵っている」.akweekozesa,akweeb6hoora.akweerfisa.
a k w e e s イ イ m u u r a .
§ 2 − 1 − 4 . … 続 形
まだ行われている行為をあらわす形は、
主格接辞+kyaa+(対フ賂3尭牌+)語幹+a
という構造を有し、アクセントは次の如く表示しうる。再帰接辞はyeであらわれるが、そ の前では、kyaaはkyaとなるようである。
SkyaaCfe(X=必なら、c^はcvとなりkyaaはkyaaとなる。「調整蝿lVIIjと呼ぶ).
S k y a a d x . S k y a y e X .
aky^arya「彼はまだ食べている」,akyaajdma「彼はまだ罵っている」,
a k y a a k 6 z e s a . a k y a a b 6 h o o r a , a k y a a p ^ p a a r u k a . a k y a a r f i s a . a k y a a ㎡ n d a . a k y a a s イ n d i k a . a k y a a s f i m u u r a , a k y a a z l n g u r u r a . a k y a a s i i u r e e b e s a ; akyaakfrya「彼はまだそれを食べている」,
akyaamdjuma「彼はまだ彼を罵っている」.akyaamtikozesa.akyaamubohoora.
a k y a a m ( j r i i s a , a k y a a m ( f r i n d a , a k y a a m u s i n d i k a , a k y a a m l i s i i m u u r a , a k y a a k イ z i n g u r u r a , a k y a a k f s u u r e e b e s a ;
akyay^juma「彼はまだ自分を罵っている」,akyayekozesa,akyayebohoora.
a k y a y ^ r i i s a , a k y a y e s i i m u u r a .
akyaaj(fmaは時にakyaaj(imaと聞こえることもあるが、確認した結果、前者の如くに解 釈する。ただし、後者のような発音も存在する可能性がある。存在するなら、おそらく、
‑‑ckkin(+I)/〜cvKkin(+II)というアクセントからの類推として生じた
ものであろう。§2−1−3参照。また、この形のアクセントは、他の活用形のそれとは
かなり異なり、異質な形の混入の可能性がある。
§2−1−5.未来形(1)
その日、翌日、翌々日くらいに行われる行為をあらわす形は、
主格接辞+ija+ku+(対格接辞+)語幹+a
という構造のものがある。主格接辞+ijaの形は、nyija/oija/aija/twiija/mwiija/baija 等々である。アクセントは次の如く表示しうる。
S i j a k u C t W d O X ( + I ) / S i j a k u C V R C v d ) X ( + I I ) , S i j a k u O C v d ) X ( t I I I ) ,
S i j a k w e e c t f ( l D X ( + I I I ) .
aijakurya「彼は食べる」,aijakujljma「彼は罵る」,aijakukozesa,
a i j a k u b 6 h 6 o r a , a i j a k u k a r l i n g a , a i j a k u p ^ p a a r u k a , a i j a k u r l i s a , a i j a k u r f n d a , a i j a k u s i n d f k a , a i j a k u s i i m d u r a , a i j a k u z i n g t i r u r a , a i j a k u s u u r e e b e s a ; aijaktikイrya「彼はそれを食べる」,aijakumljjfjma「彼は彼を罵る」,
a i j a k u m u k 6 z e s a , a i j a k u m u b t i h o o r a , a i j a k u b i k ^ r a n g a , a i j a k u m u r f i s a , a i j a k u m u r f n d a , a i j a k u m u s f f i d i k a , a i j a k u m u s f f m u u r a , a i j a k u k i z ^ g u r u r a . a i j a k u k i s f i u r e e b e s a ;
aijakweejuma「彼は自分を罵る」,aijakweek6zesa,aijakweeb^hoora.
a i j a k w e e r f i s a , a i j a k w e e s f i m u u r a .
主格接辞+ija+kuの代わりに、主格接辞iijaaを用いる形も、(多分、語幹がCだけか ら成る動詞を除き)可能なようである。kuが高い場合でも、ijaaの最後のaは高くならな
い。
a i j a a j d f m a , e t c .
§2−1−6.未来形(2)
§2−1−5の形と同様の意味をあらわす形は、
主格接辞+raa+(対格接辞+)語幹+a
という構造を有し、アクセントは次の如く表示しうる。raaは再帰接辞の前では短くなる ようである。
SraaXRCa(X=0なら、iもZであるが、CaはCa*となる。「調整規則VIII」と呼ぶ).
S r a a O X l f o i ( + V I ) , S r a y e X f c a ( + V I ) .
araarya「彼は食べるJ,araajtima「彼は罵る」,araakozesa,araabohoora,
a r a a s i i m u d r a .
a r a a k a r a r f g a , a r a a p a p a a r u k a , a r a a r i f s a , a r a a r i f i d a , a r a a s i n d f k a , a r a a s i i m u l
araazingurfira,araasuureebsa;
araakfrya「彼はそれを食べる」,araamujlma「彼は彼を罵る」,araamukozesa.
a r a a m u b o h o o r a , a r a a b i k a r a n g a , a r a a m u r i イ s a , a r a a m u r i n d a , a r a a m u s i n d f k a . a r a a m u s i i m u t f r a , a r a a k i z i n g u r t f r a , a r a a k i s u u r e e b e s a ;
a r a y e j i f m a 「 彼 は 自 分 を 罵 る 」 , a r a y e k o z e s a , a r a y e b o h o t f r a , a r a y e r i f s a . a r a y e s i i m u t f r a .
§2−1−7.遠未来形
翌々日もしくはそれより後に行われる行為をあらわす形は、
主格接辞+ri+(対格接辞+)語幹+a という構造を有する。
A 型 : S r i X R C a ( + V I ) , S r i O x f c a ( + V I ) . S r y e e X R C a ( + V I ) .
arfrya「彼は食べる」.arijtfma「彼は罵る」,arikozsa,aribohodra.
a r i k a r a d g a , a r i p a p a a r d k a , a r i r i f s a , a r i r i f l d a , a r i s i n d f k a , a r i s i i m u t i r a .
arizingurura,arisuureebesa;
arikfry3「彼はそれを食べる」,ariamujtjma「彼は彼を罵る」,arimukoz^sa, a r i m u b o h o o r a , a r i b i k a r a n g a , a r i m u r i f s a , a r i m u r i n d a , a r i m u s i n d f k a ,
a r i m u s i i m u t f r a , a r i k i z i n g u r u r a , a r i k i s u u r e e b s a ;
aryeej血a「彼は自分を罵る」,aryeekozsa,aryeebohotfra,aryeerifsa, a r y e e s i i m u t f r a .
§ 2 − 1 − 8 . 現 在 否 定 形
2−1−2の形に対応する否定形は、
ti+主格接辞+(対格接辞+)語幹+a
という構造を有し、アクセントは次の如く表示しうる。ti+主格接辞の形は、
という構造を有し、アクセントは次の如く表示しうる。ti+主格接辞の形は、単数2人称
・3人称・クラスV/XIIで、to/ta/teであり、これを%であらわす。その他の場合は、
tiSzであらわす。単数2人称・3人称・クラスV/XIIのti+主格接辞+再帰接辞の形は、
towe/taye/teyeである。
' S . x f c i ( + V I ) , ' S . O x f c a ( + V I ) , t i S . e X R C a ( + V I ) . t i S z X f c a ( + V I ) , t i S z O X R C a ( + V I ) , t i S . e X f c a ( + V I ) .
、
try3「彼は食べない」,taitima「彼は罵らない」,takozesa,tabohoffra.
t a k a r a n g a , t a p a p a a r u k a , t a r i f s a , t a r i f f d a , t a s i n d f k a , t a s i i m u l j r a , t a z i n g u r d r a , t a s u u r e e b e s a ;
takイrya「彼はそれを食べない」,tamujtima「彼は彼を罵らない」,tamukozsa.
t a m u b o h o t f r a , t a b i k a r a U g a , t a m u r i f s a , t a m u r i f i d a , t a m u s i n d f k a , t a m u s i i m u f i r a .
takizingurijra,takisuureebesa;
tayejdma「彼は自分を罵らないJ,tayekozsa,tayeboho6ra,tayerifsa.
tayesiimuura;
tibarya「彼らは食べない」,tibajtima,etc.;
t i b a k f r y a , t i b a m u j i i m a , e t c . ;
tibeejiima,etc.
§ 2 − 1 − 9 . 鮎 進 行 否 定 形
§2−1−3の形に対応する否定形は、
ti+主格接葡辞+ku+(対格接辞+)語幹+a という構造を有する。アクセントは、次の如く表示しうる。
*S,kuC^C^(R)X(X=Caなら、(If)は(R)となる。X= なら、#はあらわれず、
その前のdはcvとなる。X=0なら、直前のokhもZでありうるが、Cfはc↑とな
る。「調整規則IX」と呼ぶ)/
、
〃S l k u C V R C f ( i ) X ( + 1 1 ) ,
^S.kuOCtfcftx(X=Caで、iがあらわれれば、fはRとなる。あらわれなければ、
語幹直前の母音が高くなる。1‑0なら、iはあらわれず、cfはCfとなり、語幹直
前の母音が高くなる。「調整規則X」と呼ぶ),
* S , k w e e C ^ ( R ) X ( + X ) :
t i S 2 k u C ^ C ^ ( 6 x ( + I X ) / t i ^ 2 k u C V R c W ) X ( + I I ) , t i ^ 2 0 c W ) X ( + X ) , t i S 2 k w e e c W ) X ( + X ) .
takury3「彼は食べていない」,tdkuj(ima「彼は罵っていない」,tlikukoz^sa.
t a k u b 6 h 6 o r a , t a k u k a r d n g a , t ^ k u p ^ P ^ ^ r u k a , t ^ k u r f i s a , t a k u r イ n d a , t ^ k u s i n d f k a . t ^ k u s i i m i i u r a , t k u z i n g ( i r u r a , t a k u s u u r e ^ b e s a ;
takukfrya「彼はそれを食べていない」,t^kumdjlima「彼は彼を罵っていない」,
t k u m u k ( ^ z e s a , t ^ k u m u b 6 h o o r a , t a k u b i k ^ r a n g a . t ^ k u m u ㎡ i s a , t A k u m u r f n d a ,
t a k u m u s f f i d i k a , t i k u m u s f i m u u r a , t a k u k i z f f i g u r u r a , t k u k i s ( f ( i r e e b e s a ; tikweej(jiM「彼は自分を罵っていない」,ttikweektfzesa,tkweeb6hoora.
t d k w e e r f i s a , t d k w e e s f i m u u r a ;
tib^kurya「彼らは食べていない」,tibikujdma,tibkuk6zsa,etc.;
t i b a k u k f r y a , t i b ^ k u m u ' j u m a , t i b a k u m u k o z e s a , e t c . ; t i b a k w e j < f m a , t i b c i k w e e k o z e s a , e t c . ;
t f n k u r y a 「 私 は 食 べ て い な い 」 , t f f i k u j d m a , t i i i k u k o z e s a , e t c .
titfは、直後が低いのでst荊となっていると考えられる。§2−1‑12および§2−
2−−3参照。また、tiakumukozesaはしばしば随kumukozesaと発音されたが、同じ構造の動 詞を用いて確認した結果、前者の如く解釈した。
§2−1−10.現在継続否定形
§2−1−4の形に対応する否定形は、
ti+主格接辞+kyaa+(対格接辞+)語幹+a
という構造を有し、アクセントは、次の如く表示しうる。再帰接辞の前では、kyaaはkya
となるようである。
' S i k y a a C f a ( + V I I ) , % k y a a 6 x , ' S , k y a y X ; t i S z k y a a c f a ( + V I I ) , t i S a k y a a d x , t i S z k y a y e X .
takyiarya「彼はもう食べていない」,takyaajtjma「彼はもう罵っていない」,
t a k y a a k t f z e s a , t a k y a a b t f h o o r a , t a k y a a p ^ p a a r u k a , t a k y a a r f i s a , t a k y a a r f n d a , t a k y a a s f n d i k a , t a k y a a s f i m u u r a , t a k y a a z イ n g u r u r a , t a k y a a s t f u r e e b e s a ; takyaakfrya「彼はもうそれを食べていない」,
takyaamdjuma「彼はもう彼を罵っていない」,takyaamukozesa,takyaamubohoora.
t a k y a a m d r i i s a , t a k y a a m t f r i n d a , t a k y a a m u s i n d i k a , t a k y a a m u s i i m u u r a . t a k y a a k f z i n g u r u r a , t a k y a a k イ s u u r e e b e s a ;
takyayjuma「彼はもう自分を罵っていない」,takyay^kozesa,takyay^bohoora.
t a k y a y e r i i s a , t a k y a y ^ s i i m u u r a ;
tibakyliarya「彼らはもう食べていない」,tibakyaajuma,etc.;
t i b a k y a a k イ r y a , t i b a k y a a m f f j u m a , e t c . ;
t i b a k y a y ^ j u m a , e t c .
§2−1−11.未来否濁杉(1)
§2−1−5の形に対応する否定形は、
ti+主格接辞+ija+ku+(対格接辞+)語幹+a という構造のものがあり、アクセントは次の如くである。
* S , i j ^ k u C t f c ^ ( l { ) X ( + I X ) / ' S , i j A k u C V R C ^ ( R ) X ( + I I ) ,
^S,ijakuOcW)X(+X),^S.ijAkweeC^X(+X).
t i S 2 i j ^ k u C ^ C ^ ( l f ) X ( + I X ) / t i S 2 i j ^ k u C V R C ^ ( l f ) X ( + I I ) , t i S 2 i j A k u O C ( ( f o x ( + X ) , t i S 2 i j A k w e e C ^ ( l 6 x ( + X ) .
taijikurya「彼は食べない」,taij^kujdma「彼は罵らない」,taijAkuk6:^sa, t a i j A k u b ^ h 6 o r a , t a i j A k u k a r a n g a , t a i j A k u p 師 緬 r u k a , t a i j A k u r イ i s a .
t a i j A k u r f n d a , t a i j A k u s i n d f k a , t a i j d k u s i i m t i u r a , t a i j A k u z i n g H r u r a , t a i j A k u s u u r ^ e b e s a ;
taijAkukfrya「彼はそれを食べない」,taijdkumtfjdma「彼は彼を罵らない」,
t a i j A k u m u k o z e s a , t a i j A k u m u b o h o o r a , t a i j A k u b i k a r a n g a , t a i j ^ k u m u r f i s a . t a i j A k u m u r f n d a , t a i j A k u m u s イ n d i k a , t a i j A k u m u s f f m u u r a , t a i j A k u k i z f ^ g u r u r a ,
t a i j a k u k i s d d r e e b e s a ;
taijakweAjuma「彼は自分を罵らない」,taijAkweek6zesa,taijAkweeb^hoora, t a i j A k w e e r f i s a , t a i j A k w e e s f f m u u r a ;
t i b a i j A k u r y a 「 彼 ら は 食 べ な い 」 . t i b a i j A k u j m a , t i b a i j a k u k o z e s a , e t c . ; t i b a i j ^ k u k i r y a , t i b a i j A k u m 命 血 a . t i b a i j A k u m u k o z e s a , e t c . ;
t i b a i J M w e A j A m a , t i b a i j A k w e e k ^ z e s a , e t c .
§2−1−12.遠未来否定形
§2−1−7の形に対応する否定形は、
ti+主格接辞+ri+(対格接辞+)語幹+a という構造を有し、アクセントは、次の如く表示しうる。
^ , n X , * S , r i O X , * S , r y e e X ; t i S z r f x , t i S z r f o X , t i S z r y e e X .
tarfrya「彼は食べない」,tarfjuma「彼は罵らない」,t溢血ozesa,t金イb t A r f p a p a a r u k a , t a r f r i i s a , t A r f r i n d a , t A r f s i n d i k a , t A r f s i i m u u r a . t a r f z i n g u r u r a , t a r f s u u r e e b e s a ;
tArfkirya「彼はそれを食べない」,t金イmujuma「彼は彼を罵らない」,
ohoora.
t A r f m u k o z e s a , t A r i m u b o h o o r a , t A r f m u r i i s a , t A r m u r i n d a , t A r f m u s i n d i k a , t A r f m u s i i m u u r a , t A r f k i z i n g u r u r a , t A r f k i s u u r e e b e s a ;
tArylejuma「彼は自分を罵らない」,tAry^ekozesa,tAry^ebohoora,tAry^eriisa,
taryeesiimuura;
tib^rfrya「彼らは食べない」,tib金fjuma,etc.;
t i b A r f k i r y a , t i b ^ f r f m u j u m a , e t c . ; t i b A r y i e j u m a , e t c . ;
tindfrya「私は食べない」,tindfjuma,tindfkozesa,etc.
titfは、直後が高いので、UNとなっていると考えられる。§2−1−9および§2−
2−3参照。
§2−2.語尾ireを用いる形
次に、語尾としてireを用いる形を見る。
語尾ireは、語幹最後の母音がe/oの場合、ereとなり、また、i/eの前で語幹末子音 tはsに、d/rはzに変わる。さらに、語幹+ireの形には次のような規則的例外がある。
(1)語幹がirによって延長されている場合、それがとれてiireがつく。
(2)語幹が(u)urによって延長されている場合、それがとれてwiireがつく。
(3)語幹がis/esによって延長されている場合、ize/ezeがつく。
その他にも規則的例外があり、個別的例外もあるようであるが、詳細は省略する。以下に 例としてあげる動詞の語幹+ireの形を示す。アクセントを捨象した形であげる。
o k d r y a : r i i r e , o k d j d m a : j u m i r e , o k u k A z e s a : k o z e s e z e , o k u r f i s a : r i i s i z e , okurfnda:rinzire,okusindfka:sindikire,okusiimdura:siimwiire.
o k u z i n g d r u r a : z i n g u r w i i r e .
§ 2 − 2 − 1 . 現 在 完 了 形 既に行われた行為をあらわす形は、
主格接辞+(対格接辞+)語幹+ire
という構造を有し、アクセントは次のように表示しうる。
S x f a e , S O X f c e , S e x f e e .
arifre「彼は食べた」,ajumイre「彼は罵った」,akozeseze,ariisfze,
a r i n z f r e , a s i n d i k f r e , a s i i m w i f r e , a z i n g u r w i f r e ;
akirifre「彼はそれを食べた」,amuju㎡re「彼は彼を罵った」,amukozeseze, a m u r i i s f z e , a m u r i n z f r e , a m u s i n d i k f r e , a m u s i i m w i f r e , a k i z i n g u r w i f r e ; ayejumfre「彼は自分を罵った」,ayekozeseze,ayeriisfze,ayesiimwiイre;
barifre「彼らは食べた」,baju㎡re,etc.;
b a k i r i f r e , b a m u j u m f r e , e t c . ; b e e j u ㎡ r e , e t c .
§2−2−2.現在完了否定形
§2−2−1の形に対応する否定:形は、
ti+主格接辞+(対'格接辞+)語幹+ire
という構造を有する。アクセントは次のように表示しうる。
% x f c e , ' S i O X f c e , 、 S , e X l f c e ; t i S z X f c e , t i S z O X f c e , t i S z e x f c e .
tari{re「彼は食べなかった」,taju㎡re「彼は罵らなかった」,takozesAze, t a r i i s f z e , t a r i n z f r e , t a s i n d i k f r e , t a s i i m w i f r e , t a z i n g u r w i f r e ;
takirifre「彼はそれを食べなかった」,tamujumfre「彼は彼を罵らなかった」,
t a m u k o z e s e z e , t a m u r i i s f z e , t a m u r i n z f r e , t a m u s i n d i k f r e , t a m u s i i m w i f r e . t a k i z i n g u r w i f r e ;
tayeju㎡re「彼は自分を罵らなかった」,tayekozes^ze,tayeriisfze, t a y e s i i m w i f r e ;
t i b a r i f r e , t i b a j u m f r e , t i b a k o z e s A z e , e t c . ;
t i b a k i r i f r e , t i b a m u j u m f r e , t i b a m u k o z e s e z e , e t c . ; t i b e e j u m f r e , t i b e e k o z e s A z e , e t c .
§2−2−3.未然形
ある行為が行われるはずだが、まだ行われていないことをあらわす形は、
ti+主格接辞+ka+(対格接辞+)語幹+ire という構造を有する。アクセントは次のように表示しうる。
'S,kaCV(R)CV(i6x(X=Ceなら、(If)は(R)となる。X=0なら、直前のiはあら われず、その前のcfはcvとなり、その前のRがあらわれ、そのRはiとなる。「調
整規則XI」と呼ぶ),
、§,kaOCV(ibx(X=Ceなら、(6は(R)となる。「調整規則XII」と呼ぶ),
' S , k e C t f d ) X ( + X I I ) ;
t i ^ 2 k i c V ( R ) c t f ( R ) X ( + X I ) , t i & k a O d f c f o x ( + X I I ) ,
tiLkeeCkbli+XII).
takarifre「彼はまだ食べていない」,takajumire「彼はまだ罵っていない」,
t 6 k 6 k o z A s e z e , t i k a r i i s f z e . t ^ k A r i n z f r e , t A k A s i n d f k i r e , t A k A s i i m w f i r e , t § k & z i n g d r w i i r e ;
t3kakirイire「彼はまだそれを食べていない」,
tAkAmujAmire「彼はまだ彼を罵っていない」,takmuk6zeseze,takamurnsize, t A k a m u r f d z i r e , t A k A m u s f d d i k i r e , t a k A m u s f l m w i i r e , t A k A k i z f A g u r w i i r e ; tkejdmire「彼はまだ自分を罵っていない」,tcikeek6zeseze,tAkderffsize, t A k ^ e s f f m w i i r e ;
t i b 3 焔 r i f r e , t i b A k A j u ㎡ r e , e t c . ; t i b A k A k i r f i r e , t i b A k A m u j d m i r e , e t c . ; t i b A k & e j d m i r e , e t c . ;
tinkArifre「私はまだ食べていない」,tink^jumfre,etc.
titfは、直後が高いので、UNとなっていると考えられる。§2−1−9および§2−
1−12参照。また、takarifre,tAk&jumfre,takArinzfreの語幹内部の「高」については 少し暖昧な発音が録音されているが、何度も録音を聞き直した結果、「高」があると判断
した。
§2−3.語尾iregeを用いる形
語幹+iregeは、形の上から見れば、上に見た語幹lireの形にgeを続けたものである。
§ 2 − 3 − 1 . 近 過 去 形
その日に行われた行為をあらわす形は、
主格接辞+(対格接辞+)語幹+irege
という構造を有し、アクセントは次のように表示しうる。
S X C e g e , S O X C A g e , S e X C A g e .
ariirege「彼は食べた」,ajumirAge「彼は罵った」,akozesezAge,ariisizAge, a r i n z i r A g e , a s i n d i k i r A g e , a s i i m w i i r A g e , a z i n g u r w i i r A g e ;
akiriirAge「彼はそれを食べた」,amujumirAge「彼は彼を罵:った」,
a m u k o z e s e z A g e , a m u r i i s i z e g e , a m u r i n z i r e g e , a m u s i n d i k i r A g e , a m u s i i m w i i r e g e ,
akizingurwiirege;
a y e j u m i r A g e 「 彼 は 自 分 を 罵 っ た 」 , a y e k o z e s e z e g e , a y e r i i s i z e g e .
. . . 、 ノ
ayesnmwiirege;
bariirAge「彼らは食べた」,bajumirAge.etc.;
b a k i r i i r A g e , b a m u j u m i r e g e , e t c . ;
beejumirege,etc.
§ 2 − 3 − 2 . 近 過 去 否 定 形
§2−3−1の形に対応する否定形は、
ti+主格接謂I+(対格接辞+)語幹+irege という構造を有し、アクセントは、次のように表示しうる。
、 S 1 X f C 、 g e , 、 S 1 0 X 脳 g e , 、 S 1 e X f b 6 g e ; t i S z X f C 生 e , t i S z O X 允 全 e , t i S z e X V C e
〃 /g e .
tarifrAge「彼は食べなかった」,taju㎡r^ge「彼は罵らなかった」,
t a k o z e s ^ z e g e , t a r i i s f z e g e , t a r i n z f r e g e , t a s i n d i k 介 金 e , t a s i i m w i f r e g e . t a z i n g u r w i f r e g e ;
takirifrege「彼はそれを食べなかった」,
t a m u j u ㎡ r A g e 「 彼 は 彼 を 罵 ら な か っ た 」 , t a m u k o z e s e z e g e , t a m u r i i s f z A g e , t a m u r i n z 介 e g e , t a m u s i n d i k f r e g e , t a m u s i i m w i f r A g e , t a k i z i n g u r w i f r e g e ; t a y e j u ㎡ r e g e 「 彼 は 自 分 を 罵 ら な か っ た 」 , t a y e k o z e s A z A g e , t a y e r i i s f z e g e . t a y e s i i m w i f r e g e ;
t i b a r i f r e g e , t i b a j u m f r e g e , e t c . ; t i b a k i r i f r e g e , t i b a m u j u ㎡ r A g e , e t c . ; t i b e e j u m f r A g e , e t c .
§ 2 − 4 . 語 尾 e を 用 い る 形
語尾eの前では、ire/ereの前のような、語幹末子音の変化はおこらないようである。
§2−4−1.遠過去否定形
§2−1−1の形に対応する否定形は、
主格接辞+ta+(対格接辞+)語幹+e
という構造を有し、アクセントは次のように表示しうる。
StaXRCe(X=0ならiもりであるが、CeはC'eとなり、語幹直前の母音が高くなる。
J調整規則XIII」と呼ぶ),
S t a O X l f c e ( + X I I I ) . S t e e O X f c e ( + X I I I ) .
atArye「彼は食べなかった」,atajdme「彼は罵らなかった」,atakozese, a t a r i f s e , a t a r i A d e , a t a s i n d f k e , a t a s i i m u A r e , a t a z i n g u r A r e ;
atakfrye「彼はそれを食べなかった」,atamujAme「彼は彼を罵らなかった」,
a t a m u k o z A s e , a t a m u r i f s e , a t a m u r i n d e , a t a m u s i n d f k e , a t a m u s i i m u A r e ,
a t a k i z i n g u r t j r e ;
ateejdme「彼は自分を罵らなかった」,ateekozese,ateerifse,ateerinde.
a t e e s i n d f k e , a t e e s i i m u t i r e .
§2−4−2.未来否定形(2)
§2−1−6の形に対応する否定#形は、
ti+主格接辞+raa+(対格接辞+)語幹+e
という構造を有し、アクセントは次のように表財示しうる。raaは再帰接割吟の前では短くな るようである。
'S.raaXfce(X=0なら、《も"であるが、Ceはegとなる。「調整棚1XIV」と呼
ぶ ) ,
' S . r a a O X R C e ( + X I I I ) , 、 S . r a y e r f c e ( + X I I I ) ;
t i S z r a a X f c e ( + X I V ) , t i S z r a a O X f c e ( + X I I I ) , t i S z r a y e X R C e ( + X I I I ) .
taraarye「彼は食べない」,taraajAme「彼は罵らない」,taraakozese, t a r a a r i f s e , t a r a a r i A d e , t a r a a s i n d f k e , t a r a a s i i m u A r e , t a r a a z i n g u r u r e ; taraakfrye「彼はそれを食べない」,taraamujdme「彼は彼を罵らない」,
t a r a a m u k o z A s e , t a r a a m u r i f s e , t a r a a m u r i n d e , t a r a a m u s i n d イ k e , t a r a a m u s i i m u A r e ,
taraakizingurure;
tarayejAme「彼は自分を罵らない」,tarayekozAse,tarayerifse,tarayesiimuAre;
tibaraarye「彼らは食べない」,tibaraajtfme,etc.
§2−5.語尾agaを用いる形
§2−5−1.遠過去習慣形
過去においてある行為を行う習慣があったことをあらわす形は、
主格接辞+a+(対格接辞+)語幹‑I‑aga
という構造を有し、主格接辞+aの形は、単数1.2.3人称でnya/wa/aである。アクセン トは、次のように表示しうる。
S a X A g a , S a O X A g a , S a y e X a g a .
aryaAga「彼はよく食べた」,ajumAga「彼はよく罵った」,akozesAga,ariisaga, a r i n d ^ g a , a s i n d i k A g a , a s i i m u u r A g a , a z i n g u r u r a g a ;
akiryaAga「彼はよくそれを食べた」,amujumAga「彼はよく彼を罵った」,
a m u k o z e s A g a , a m u r i i s a g a , a m u r i n d A g a , a m u s i n d i k A g a , a m u s i i m u u r A g a , a k i z i n g u r u r A g a ;
ayejumAga「彼はよく自分を罵った」,ayekozesAga,ayeriisAga,ayesiimuuraga;
baaryaaga「彼らはよく食べた」,baajumaga,etc.;
b a a k i r y a A g a , b a a m u j u m a g a , e t c . ; b a a y e j u m A g a , e t c .
この形によって、過去において進行中だった行為をあらわすことも可能かも知れない。
§ 2 − 5 − 2 . 経 験 否 定 形
ある行為を行ったことがないことをあらわす形は、
ti+主格接辞+ka+(対格接辞+)語幹+aga という構造を有し、アクセントは、次のように表示しうる。
' S . k a X A g a , ' S , k a O X a g a , ' S . k A e X a g a ; t i S z k A x A g a , t i S z k a O X A g a , t i S z k e e X a g a . takaryaaga「彼は食べたことがない」,takAjumAga「彼は罵ったことがない」,
t a k A k o z e s a g a , t a k A r i i s A g a , t a k a r i n d a g a , t a k a s i n d i k a g a , t a k A s i i m u u r A g a , t a k A z i n g u r u r a
〃g a ;
takAkiryaAga「彼はそれを食べたことがない」,
takamujumAga「彼は彼を罵ったことがない」,takAmukozesAga,takAmuriisAga, t a k A m u r i n d A g a , t a k A m u s i n d i k A g a , t a k a m u s i i m u u r A g a , t a k a k i z i n g u r u r a g a ; takAejumAga「彼は自分を罵ったことがない」,takeekozesAga,takeeriisAga,
takeesiimuuraga;
t i b a k a r y a A g a , U b a k A j u m A g a , e t c .
なお、語尾agaを用いたこの形がどうして経験否定形と呼びうる形になっているのか、
明らかでない。
§ 2 − 6 . 複 合 形
この言語の「〜である」という動詞(いわゆるコピュラ)の活用形は、次のような構造 を有し、動詞複合活用形に用いられる場合のアクセントは、その右側に記す通りである。
遠過去形: 主格接辞+ka+ba Skaba 近過去形: 主格接辞+bairege S b a i r e g A 未来形: 主格接辞+ija+ku+ba S i j a k A b a
主格接辞+raa+ba Sraaba
遠未来形: 主格接辞+ri+ba Sriba
(SijakAb5は、こう録音されているが、Sijaku随も可能かも知れない。)
これらのあとに、構造は
ni+主格接辞+(対格接辞+)語幹+a
(ni+主格接辞の単数2.3人称の形は、noo/naa)、
ア ク セ ン ト は
niSXRCa(+VI),niSOxfca(+VI),niSeXlfca(+VI) niSXRCa(+Vl),niSOXiCa(+Vl),niSeX#Ca(+Vl)
(§2−1−2の形に低いniを前接させたものだが、対格接辞があらわれなくても、
調整規則はVでなくVIであることに注意。niturya/nitujumaといった発音でなく、
niturya/nitAjdmaなのである。)
の形を続けると、「遠過去進行形」、「近過去進行形j、「未来進行形」、「遠未来進行 形」となる。なお、今見た形自体は、「〜しながら」「〜しているのを」といった意味で 用いられる。「現在分詞」と呼んでよいものである。
コピュラの活用形に、構造は
主格接辞+kyaa+(対格接辞+)語幹+a,
ア ク セ ン ト は
S k y a a C l f x ( + V I I ) , S k y a a d x , S k y a y e X
の形を続けると、「遠過去継続形」、「近過去継続形」、「未来継続形」、「遠未来継続 形」となる。
コピュラの活用形に、構造は
主格接辞+ta+ku+(対格接辞+)語幹+a、
ア ク セ ン ト は
S t A k u C V c t f ( l f ) X ( + I X ) / S t A k u C V R c f t f o x ( + I I ) , S t A k u O c t f ( l f ) X ( + X ) , S t a k w e e c t f d f H ( + X )
の形を続けると、「遠過去進行否定形」、「近過去進行否定形」、「未来進行否定形」、
「遠未来進行否定形」となる。なお、今見た形自体は、「〜しないで」「〜していないの を」といった意味で用いられる。「現在分詞否定形」と呼んでよいものである。
コピユラの活用形に、構造は
主格接辞+(対格接辞+)語幹+ire、
ア ク セ ン ト は
§ckmx(+xii),dx,setfdn(+xn)
の形を続けると、「遠過去完了形」、「近過去完了形」、「未来完了形」、「遠未来完了 形」となる。なお、今見た形自体は、「完了分詞」と呼んでよいものである。
コピュラの活用形に、構造は
主格接辞+ta+ka+(対格接辞+)語幹+ire、
ア ク セ ン ト は
S t a k a C V ( R ) c t f ( f o x ( + X I ) , S t A k A 0 C l f ( l f ) X ( + X I I ) , S t A k e e C t f c l O X ( + X I I )
の形を続けると、「遠過去完了否定形」、「近過去完了否定形」、「未来完了否定形」、
「遠未来完了否定形」となる。なお、今見た形自体は、「〜しないうちに」といった意味 で用いられる。「完了分詞否定形」と呼んでよいものである。
「〜進行形」で例をあげる。
akabanaajuma 「彼は罵っていた」
abairegenaajuma「彼は罵っていた」
aijakAbAnaajAma「彼は罵っている(だろう)J
araabanaajuma 「彼は罵っている(だろう)」
a r i b a n a a j A m a 「彼は罵っている(だろう)」
「遠過去継続形」、「遠過去進行否定形」、「遠過去完了形」、「遠過去完了否定形」
の例をあげる。
akabaakyaajAma「彼はまだ罵っていた」
akabaatAkujuma「彼は罵っていなかった」
a k a b a a j A m i r e 「彼はもう罵っていた」
akabaatakajumfre「彼はまだ罵っていなかった」
§3.命令・禁止形
§ 3 − 1 . 命 令 形
相手が単数の場合と複数の場合では、命令に用いられる形が異なる。対複数命令形は、
あとで見る接続法形複数2人称形を用いるので、ここでは触れない。
相手が単数の場合の命令形は、
(単数1人称対格接辞+)語幹+a あ る い は 対 格 接 辞 + 語 幹 + e という構造を有する。再帰接辞があらわれる場合は、接続法形を用いるので、ここでは触 れない。アクセントは、次のように表示しうる。単数1人称対格接辞は、Nであらわす。
xctfc6cfca(X=0なら、cM)もりでありうるが、CaはcSとなる。その場合、cfも りでありうる。「調整規則剛」と呼ぶ)/XctfRCa.
N X C V ( R ) C V C a ( + X V ) / N X c f a C a .
OXRCe(X=0なら#もpであるが、語幹直前の母音が高くなる。「調整棚リXVI」
と呼ぶ).
rya「食べろ」.j雌「罵れ」,kAzAsa,s仙伽a,papaaruka,zing耐缶a,.
m i g i i t f r f z a 「 押 し 縮 め よ 」 , r f i s a , r f n d a , b o h A o r a , k a r A n g a , s i i m A u r a ; n j u i n a 「 私 を 罵 れ 」 , n k A z A s a , n s f n d f k a , n d f i s a , n d f n d a , n s i i ㎡ u r a ;
kfrye「それを食べろ」,muj鮒「彼を罵れ」,mukozAse,mubohoore,bikaraAge, m u r i f s e , m u r i n d e , m u s i n d f k e , m u s i i m u A r e , k i z i n g u r u r e .
§ 3 − 2 . 禁 止 形
相手に禁止する場合の形は、
主格接辞+ta+(対格接辞+)語幹+a
という構造を有し、アクセントは、次のように表示しうる。主格接辞は、もちろん、2人 称のそれである。ただし、この形は、あとでも触れるように、接続法否定形である。
Staxfca(X=。なら、iもZであるが、語幹直前の母音が高くなる。「調整規則
XVII」と呼ぶ).
S t a O X R C a ( + X V I I ) , S t e e X l f c A ( + X V I I ) .
otaryオ「食べるな」,otaj伽「罵るな」,otakozAsa,otabohoora,otapapaarukA, o t a r i f s a , o t a r i n d a , o t a s i n d f k a , o t a s i i m u A r ^ , o t a z i n g u r A r a ;
otakfrya「それを食べるな」,otamuj耐「彼を罵るな」,otamukozAsa,
o t a m u b o h o A r a , o t a m u r i f s a , o t a m u r i A d a , o t a m u s i n d f k a , o t a m u s i i m u u r a . o t a k i z i n g u r A r a ;
o t e e j A m a 「 自 分 を 罵 る な 」 , o t e e k o z A s S , o t e e b o h o A r a , o t e e r i f s a , o t e e r i A d a , o t e e s i i m u d r A ;
mutAryar(君たち)食べるな」,mutaj血3「罵るな」,etc.
§ 4 . 接 続 法 形
「〜が〜するように」と訳すと何となく意味の通じる形があり、「接続法」と呼ばれる ことが多い。ここでは、その形とそれに対応する否定形を見る。
§ 4 − 1 . 接 続 法 形 肯定の接続法形は、
主格接辞+(対格接辞+)語幹+e
という構造を有し、アクセントは次のように表示しうる。
S X R C e ( + X V I ) , S O X l f C e ( + X V I ) , S e X f c e ( + X V I ) .
arye「彼が食べるように」,aj雌「彼が罵るように」,akozAse,abohoAre, a r i i s e , a r i A d e , a s i n d f k e , a s i i m u A r e , a z i n g u r A r e ;
akiry「彼がそれを食べるように」,amuj雌「彼が彼を罵るように」,amukozAsS, a m u b o h o A r e , a m u r i f s e , a m u r i n d e , a m u s i n d f k e , a m u s i i m u l j r e , a k i z i n g u r t f r e ; ayejAme「彼が自分を罵るように」,ayekozAse,ayebohoAre,ayerifse,ayerinde, a y e s i i m u A r e .
なお、「〜しよう」と誘いかける形は、この形の複数1人称形であり、複数の相手に命 令する場合や、相手が単数でも「自分を〜せよ」という場合には、この形が用いられる。
turi伽「待とう」
muriifder(君たち)待て」
wesiimuAre、「自分(の体)を拭け」
§4−2.接続法否定形
否定の接続法形は、§3−2に見た形と同じであるが、禁止の場合は主格接辞が2人称 に限定されたのに対し、この場合はそう限定されるわけではない。
batajm3「彼らが罵らないように」
§ 5 . 連 体 修 飾 形
次に、動詞がうしろから名詞を修飾する時の形のうちの主要なものを見る。
§ 5 − 1 . 直 接 修 飾 形
動詞のあらわす行為の主体が被修飾名詞のあらわすものと一致する場合(「直接修飾」
と呼ぼう)をまず見る。
§ 5 − 1 − 1 . 遠 過 去 形
§2−1−1の形に対応する直接修飾形は、
冒頭母音+主格接辞+a+(対格接辞+)語幹+ire
という構造を有する。冒頭母音は、主格接辞の母音がu/i/aのどれであるかによって、0/
e/aとなる。単数3人称(クラスI)とクラスV/XIIの冒頭母音+主格接辞+aの形はaya/
eyaである。アクセントは次のように表示しうる。冒頭母音はVであらわす。Sa+aでも、
、対格接辞の前では短いようである。
V S t a x f c k e / V S i a X C ^ C e , V S , a O X ^ c f c e / V S . a O X C ^ C e . V S , a y e X f c ^ C e / V S , a y e X c W c e ;
V S z a a x f c f C e / V S z a a X C ^ C e . V S z a O X f c l f C e / V S z a O X C W C e , V S 2 a a X i C f C e / V S 2 a a X C f V C e , V S 2 a O X i C f C e / V S 2 a O X C W C e , V S z a y e X R C ^ C e / V S z a y e X c W c e .
omufituayarfire「食べた人」,〜ayaj血イre「罵った人」,〜ayakozesAze,
^ a y a r i f s f z e . 〜 a y a r i A z イ r e . 〜 a y a s i n d f k f r e . 〜 a y a s i i m w f i r e .
. 〃 .
ayazingurwiire;
omuntuayakirfire「それを食べた人」,〜ayamujumfre「彼を罵った人」,
a y a m u k o z A s A z e , 〜 a y a m u r i f s f z e . 〜 a y a m u r i A z f r e , 〜 a y a m u s i n d f k f r e . a y a m u s i i m w f i r e . 〜 a y a k i z i n g u r w i i r e ;
o m d n t u a y a y e j A m f r e 「 自 分 を 罵 っ た 人 」 , 〜 a y a y e k o z A s A z e , 〜 a y a y e r i f s イ z e , a y a y e s i i m w f i r e ;
abAAtuabaarfire「食べた人々」,〜abaaj伽{re,etc.;
a b i d t u a b a k i r イ i r e . 〜 a b a m u j u m f r e , e t c . ;
a b A A t u a b a y e j d ㎡ r e , e t c .
§ 5 − 1 − 2 . 遠 過 去 習 脇
§2−5−1の形に対応する直接修飾形は、
冒頭母音+主格接辞+a+(対格接辞+)語幹+aga
という構造を有する。主梱妾辞+母音は常に長い。単数3人称(クラスI)とクラスV/XII の冒頭母音+主格接辞+aの形はayaa/eyaaである。アクセントは次のように表示しうる。
データが一部で(okAryaおよび長い動詞に関して)不足している。
VSaCftjAga(X=②なら、直後のAはXとなる。「調整規則WIll」と呼ぶ).
V S a d x A g a , V S e C f e A g a ( + X V I I I ) .
omdntuayaajAmsfga「よく罵った人」,〜ayaakozesAga,〜ayaarfisAga,
^ a y a a r f n d A g a ;
omdntuayaamdjumAga「よく彼を罵った人」,〜ayaamdkozesAga,
^ a y a a m d r i i s A g a , 〜 a y a a m A r i n d A g a ;
omAAtuayeejAmaga「よく自分を罵った人」,〜ayeekAzesAga, a y e e r f i s A g a ;
a b A A t u a b a a j A m A g a , 〜 a b a a k o z e s A g a , e t c . ; a b A n t u a b a a m d j u m A g a , 〜 a b a a m u k o z e s a g a , e t c . ; abAntuabeej血塊a.〜abeekozesAga,etc.
データがそろえば、調整規則XVIIIの内容が変化するであろう。また、〜CVXagaという
より、〜C<(6xAgaで表示すべきものである可能性もある。
§ 5 − 1 − 3 . 近 過 去 形
§2−3−1の形に対応する直接修飾形は、
冒頭母音+主格接辞+(対格接辞+)語幹+irege
という構造を有する。単数3人称(クラスI)とクラスV/XIIの冒頭母音+主格接辞の形 はa/eである。*s,であらわす。アクセントは、次のように表示しうる。
*SiCV(R)ctfxCege(X=0なら、Ce'はC;となる。X=0ならdもZでありうるが、R があらわれ、最初のcvはcv'となりCe'はdfとはならない。「調整規則XIX」と呼ぶ),
*S,OCV(R)XCege(X=0なら、iがあらわれ、#はRとなる。「調整搬IXX」と呼
ぶ ) ,
* S , y e c t f ( R ) X C e g e ( + X X ) ;
V S z C l K R H C e g e ( + X X ) , V S ^ X C A g e , V S 2 e C ^ ( R ) X C e g e ( + X X ) .
omAiituarfirAge「食べた人」,〜aju㎡r蝿e「罵った人」,〜akozesezAge, a r i i s f z ^ g e . 〜 a r i n z f r A g e , 〜 a s i n d f k i r A g e , 〜 a s i i m w f i r A g e , a z i n g A r w i i r e g e ;
omuAtuakirfirAge「それを食べた人」,〜amujAmirAge「彼を罵った人」,
^ a m u k A z e s e z A g e , 〜 a m u r f f s i z e g e , 〜 a m u r f n z i r A g e , 〜 a m u s f A d i k i r ^ g e ,
‑ ^ a m u s f i m w i i r A g e , 〜 a k i z f A g u r w i i r e g e ;
om仙uayejAmirAge「自分を罵った人々」,〜ayekAzesez^ge,〜ayerffsiz^ge.
a y e s f i m w i i r e g e ;
abAAtuabarfirege「食べた人々」,〜abajAmirege「罵った人々」,
a b a k ^ z e s e z e g e . 〜 a b a r f f s i z e g e . 〜 a b a r f A z i r A g e , 〜 a b a s f A d i k i r A g e ,
^ a b a s f f m w i i r e g e . 〜 a b a z f A g u r w i i i 4 g e ; ab銃mabakイriirAge「それを食べた人々」,
abamA^jumirAge「彼を罵った人々」,〜abamAkozesezAge.〜abamAriisizege, a b a m A r i n z i r A g e , 〜 a b a m A s i n d i k i r A g e , 〜 a b a m A s i i m w i i r A g e ,
a b a k f z i n g u r w i i r e g e ;
abAAtuabeejAmirege「自分を罵った人々」,〜abeek6zesezege.
abeerffsizAge,〜abeesイ伽iirege.
§ 5 − 1 − 4 . 現 在 完 了 形
§2−2−1に見た形に対応する直接修飾形は、
冒頭母音+主格接辞+(対格接辞+)語幹+ire
という構造を有する。アクセントは、次のように表示しうる。データが一部で(okuryaに 関して)不足している。
^S,CV(R)cM)X(X=0なら、(《)は(R)となる。「調撤測XXI」と呼ぶ),
* S , O C t f ( A ) X ( + X I I ) , * S , y e c t f r f ) X ( + X I I ) ; v s z c t f d b x ( + x n ) , v s z 血 V S z e C l f C R H ( + X I I ) .
omdfituajumfre「罵った人」,〜akozAseze,〜ariisfze,〜arinzfre, asindfkire,〜asiimwfire.〜azingArwiire;
0㎡ntuakirfire「それを食べた人」,〜amujAmire「彼を罵った人」,
a m u k A z e s e z e , 〜 a m u r イ イ s i z e , 〜 a m u r f n z i r e , 〜 a m u s f A d i k i r e ,
^ a m u s f { m w i i r e , 〜 a k i z f A g u r w i i r e ;
omdntuayejAmire「自分を罵った人」,〜ayekozeseze,〜ayerfイsize.
a y e s f i m w i i r e ;
abAiftuabarfire「食べた人々」,〜abajAmire「罵った人々」,〜abakozeseze.
abarffsize.〜abaHAzire,〜abasffidikire,〜abas侭mwiire.
a b a z f A g u r w i i r e ;
ab&fituabakfriire「それを食べた人々」,〜abamAjumire「彼を罵った人々」,
abamdkozeseze.〜abamdriisize,〜abamArinzire,〜abamAsindikire, a b a m A s i i m w i i r e , 〜 a b a k f z i n g u r w i i r e ;
abAntuabeejAmire「自分を罵った人々」,〜abeekAzeseze,〜abeerffsize.
a b e e s f f m w i i r e .
§ 5 − 1 − 5 . 現 在 形
§2−1−2に見た形に対応する直接修飾形は、
冒頭母音+主格接辞+(対格接辞+)語幹+a
という構造を有する。アクセントは、次のように表示しうる。データが一部で(okAryaと okAjumaに関して)不足している。
^ S , C V c t f ( R ) X ( + I X ) / ^ s . c v R c ^ c f o x ( + I I ) . ^ s , o c ^ d ) x ( + X ) ,
^ S , y e C t f ( R ) X ( + X ) ;
VSzCkhl(X=Caなら、(.hは(R)となる。「調整棚リXXII」と呼ぶ), V S z d x , V S z e C V c f o x ( + X X I I ) .
omdiituakAzesa「雇う人」,〜arfisa.〜arfnda.〜asindfka.
^ ' a s i i m A u r a , 〜 a z i n g A r u r a ;
omddtuakイry#「それを食べる人」,〜amdjuma「彼を罵る人」,〜amuk(fzesa.
amurfisa,〜amurfnda.〜amuslAdika,〜amusイイmuura.
^ a k i z f ^ g u r u r a ;
o m A A t u a y A j A m a 「 自 分 を 罵 る 人 」 , 〜 a y e k A z e s a , 〜 a y e r i i s a . 〜 a y e s f f m u u r a ; abidtuabajAma「罵る人々」,〜abakAzesa,〜abarfisa.〜abarイnda.
^ a b a s f A d i k a , 〜 a b a s f f m u u r a . 〜 a b a z f A g u r u r a ;
abAAtuabakfrya「それを食べる人々」,〜abamAjuma「彼を罵る人々」,
abamAkozesa,〜abamAriisa,〜abamurinda.〜abaidusindika.
' ‑ ' a b a m A s i i m u u r a . 〜 a b a k f z i n g u r u r a ;
abAntuabeejdma「自分を罵る人々」,〜abeekozesa,〜abeerfisa.
^abeesffmuura.
データがそろえば、調整規則XXIIの内容が変化するであろう。また、IXが完全に適用さ れるかどうかが分かる。
§5−1−6.現在進行形
§2−1−3の形に対応する直接修飾形は、
冒頭母音+主格接辞+ku+(対格接辞+)語幹+a という構造であり、アクセントは、次のように表示しうる。
" i i k u c k k i n ( + I X ) / ' S , k u C V R C V ( R ) X ( + I I ) , ^ i k u O C V ( R ) X ( + X ) .
^ S , k w e e C l f ( R ) X ( + X ) ;
v L k u c k k i n ( + I X ) / V ^ z k u C V R C V C f o x ( + I I ) , V ^ 2 k u O C v d ) X ( + X ) .
ノ
ノ ノ
VS2kweeCV(R)X(+X).
omuntuakurya「食べている人」,〜Akujdma「罵っている人」,〜AkukAz^sa.
akurfisa.〜Akurfnda.〜Akusindイka.〜akusiimAura,〜§kuzing伽ra;
omuntuAkukfrya「それを食べている人」,〜akumAjAma「彼を罵っている人」,
〜Akumurfisa.〜識umurfnda.〜AkumusfAdika.〜fkumusffmuura.
a k u k i z l A g u r u r a ;
omuntuAkweAjAma「自分を罵っている人」,〜AkweekAzesa.〜Akweerfisa.
' ^ A k w e e s f f m u u r a ;
a b A n t u a b a k u r y a . 〜 a b A k u j A m a . 〜 a b A k u k 6 z ^ s a . e t c . ; a b ^ n t u a b a k u k f r y a . 〜 a b A k u m A j A m a , 〜 a b A k u m u k A z e s a . e t c . ; a b A i f t u a b A k w e e j u m a , 〜 a b A k w e e k A z e s a , e t c .
§5−1−7.現在継続形
§2−1−4の形に対応する直接修飾形は、
冒頭母音+主格接辞+kyaa+(対格接辞+)語幹+a という構造を有し、アクセントは、次のように表示しうる。
* S , k y a a c f a ( + V I I ) , ' S . k y a a O X , * S , k y a y e X ; V S z k y a a c f a ( + V I I ) , V S z k y a a d x , V S z k y a y e X .
omuntuakyaarya「まだ食べている人」,〜akyaajAma「まだ罵っている人」,
akyaakAzesa,〜akyaarfisa.〜akyaarfnda.〜akyaasfndika.
a k y a a s f i m u u r a . 〜 a k y a a z i n g u r u r a ;
omdntuakyaakirya「まだそれを食べている人」,
akyaamdjuma「まだ彼を罵っている人」,〜akyaamAkozesa,〜akyaamdriisa.
akyaamdrinda.〜akyaamusindika,〜akyaamijsiimuura, ' 〜 a k y a a k f z i n g u r u r a ;
omAAtuakyayAjuma「まだ自分を罵っている人」,〜akyayekozesa, a k y a y A r i i s a , 〜 a k y a y A s i i m u u r a ;
a b A A t u a b a k y a a r y a . 〜 a b a k y a a j d m a , e t c ・
§5−1−8.未来形(1)
§2−1−5の形に対応する直接修飾形は、
冒頭母音+主格接辞+kwiija+ku+(対格接辞+)語幹+a という構造を有し、アクセントは、次のように表示しうる。
^ S , k w i i j a k u C t f r f t f ) X ( + I ) / * S , k w i i j a k u C V R c W ) X ( + I I ) , ' S , k w i i j a k u O C V ( R ) X ( + I I I ) , * S , k w i i j a k w e e c W ) X ( + I I I ) ; V S a k w i i j a k u C V c t f ( R ) X ( + I ) / V ^ k w i i j a k u C V R c W ) X ( + I I ) , V S 2 k w i i j a k u C f C f ( i ) X ( + l ) / V § 2 k w i i j a k u C V R C f ( 6 X ( + 1 1 ) , V S z k w i i j a k u O c M ) X ( + I I I ) , V & k w i i j a k w e e c W ) X ( + I I I ) .
omdntuAkwiijakdry3「食べる人」,〜fkwiijakAjAma「罵る人」,
'‑AkwiijakukAzesa,〜Akwiijakurイisa.〜Akwiijakurfnda,
a k w i i j a k u s i n d f k a . 〜 A k w i i j a k u s i i m A u r a , 〜 a k w i i j a k u z i n g u r u r a ; omAAtuAkwiijakAkfrya「食べる人」,〜fkwiijakumAjAma「彼を罵る人」,
〜 A k w i i j a k u m u k 6 z e s a , 〜 A k w i i j a k u m u r f i s a . 〜 § k w i i j a k u m u r イ n d a ,
〜6kwiijakumus他ika,〜伽iijakumusffmuura.〜AkwiijakukizfAgui
〜§kwiijakumusfAdika,〜伽iijakumusffmuura.〜AkwiijakukizfAgurura;
omuAtuAkwiijakweAjAma「自分を罵る人」,〜AkwiijakweekAzesa.
A k w i i j a k w e e r f i s a . 〜 a k w i i j a k w e e s f f m u u r a ; a b A A t u a b A k w i i j a k u r y a , e t c .
§5−1−9.未来形(2)
§2−1−6の形に対応する直接修飾形は、
冒頭母音+主格接辞+raa+(対格接辞+)語幹+a
という構造を有し、アクセントは、次のように表示しうる。データが一部で(okArySに関
して)不足している。
. ' S i r a a c t f d b x ( + X X I I ) , * S , r a a 6 x , 、 S i r a y e X ; V S z r a a C l f a & X ( + X X I I ) , V S z r a a d x , V S z r a y e X .
omAntuaraajuma「罵る人」,〜araakozesa,〜araarfisa.〜araarfnda.
a r a a s f A d i k a , 〜 a r a a s f f m u u r a , 〜 a r a a z f A g u r u r a ;
omAAtuaraakfrya「それを食べる人」,〜araamAjuma「彼を罵る人」,
araamAkozesa,〜araamuriisa,〜araamArinda,〜araamusindika, a r a a m A s i i m u u r a . 〜 a r a a k f z i n g u r u r a ;
omAntuarayAjuma「自分を罵る人」,〜arayekozesa.〜arayAriisa,
〃 . .
arayesiimuura;