インド哲学仏教学研究 18(201103) 004友成, 有紀「BrhatiおよびNyayamanjariに見られるパーニニ文法学批判」
17
0
0
全文
(2) 友成 有紀. 義. 文法学者. ,A. 各. 対. 同様. 際 批判的議論 行 実. ,. 議論. 少. 二. Mi´sra(ca. 700) 著作 Brhat¯ı(以下 B) ˚ ma˜njar¯ı(以下 NM) . 後者 有名. ,彼. 知. 若. ,. 銘. 手 成. ,不幸. 然. 現状. 知. .彼. 半部分 文法学 ,. 見. ,. 一. 作品. NM. 全十二日課. 成. 前主張. 深. ,NM. .. 骨子. 定対象 過不足」 同所. 並行関係. .. ,筆者. ,A .. 含. 後者. 批判. 「記述/規定. 引用. .. 者. 二点 拙稿友成 [2010] 可能性 示唆. 多. 紹介. ,両. 2. 見 ,第. 既. 指摘. 渡. 偈文. 引. 部分) 続. A. 「記述/規 .. ? ,問題 先. 部分. .. Jayanta. 言及. 研究 帰. 前者,B 中 .本稿. 目的. 同一・類似・別異関係 文法学者. 両. 多. 全 見. 紹介 批判. 現. 知. 言. 内容. 部分. Ramachandrudu[1994]. Pata˜njali 著作. 依存. ,. 作品中. 研究 ,. ,先述 先行. 著作. 議論(M¯ım¯am . s¯as¯utra 1.3.24. 並行関係 議論. ,何. 文法学. ,数度. 議論. 限. 生. ,事実,針貝 [1975]. Kum¯arila 別. B. 疑問 ,. 著作. 同所. 議論. 調. 少. ,次. ,Jayanta. NM. ,. 筆者. 議論. 帰. Jayanta. TV. 2. 前主張部 分. 関. 考. 議論. ,. 察. 批判部分,. Tantrav¯arttika. 受 継. Prabh¯akara. 一連 長大. 批判部分 内包. 同様 大体. ,議論. 議論. 第六日課後. 言葉(s´ abda = s¯adhu´sabda,正. Kum¯arila Bhat.t.a(7c). 議論. 用. NM. 議論. 想定. Kum¯arila. 箇所. Kum¯arila. 十分. .本稿. .. 対象. ? 造詣. A 批判. 上. 彼自身 前主張. ——. ,. 文法学 精通. ,先 述. 取. 存文献 辿. 六日課後半. 様. .. Jayanta. 学. ,正真正. vrtti ˚. 大著. 否定. 否定. 含 問題点. A 対象 過不足」. 名. navavrttik¯ara ˚. 短 )定説部 二部分 意義. 意義. Ny¯aya-. 片鱗 見. 文法. 文法学習. Prabh¯akara 学匠. 実績. .彼. 議論 扱. ,. 文法学習. 著. 各所. 展開. 更. 考察 指摘. ,実. Jayanta Bhat.t.a(9c). ,彼. NM. ,前主張部 問題点. ,. .一. 現在散逸. vrtti ˚. 続 一連 (前主張部 比. 言葉). 持. 著者 Jayanta. NM. 人物. , 意義 巡. 著作. 思 当. 呼. 疑 知. 注釈. A. 文法学者. 窺. 問題意識. ?. ,特 関係. , 検討. Jayanta 考. .. 留. NM 第六日課後半 概要 示 ,B 関係可能性 述 , 議論 詳細 触 . , 他 NM 関連箇所. – 40 –.
(3) Ny¯ayama˜njar¯ı 見. Brhat¯ı ˚. 1. 登場. 主. 議論 概要. 1.1. 登場. 議論 対応関係. 両. 議論. 箇所. 文法学批判. 共 列挙. ,取 上 次 様. ¯ 〉 不確定 【1】〈dhatu. 議論. (A 1.4.32: B pp.126,4–127,7/ NM pp.240,11–20). 不確定 (A 1.4.42: B pp.127,7–128,6/ NM pp.241,2–7). ¯ 【5】〈karaka: adhikaran.a〉 不確定 ¯ 【6】〈karaka: karman〉 不確定 ¯ 【7】〈karaka: kartr〉 不確定. (A 1.4.45: B pp.128,7–129,7/ NM pp.241,9–242,2). (A 1.4.49: B pp.129,7–130,6/ NM pp.242,4–243,4). (A 1.4.54–55: B pp.130,6–134,6/ NM pp.243,6–244,7). 【8】krt・tin˙ 接尾辞. 規定不可能 (B pp.134,6–135,6/ NM p.239,9–19)3. 【9】samartha 概念. 不確定 (A 2.1.1, 4.1.82: B pp.135,6–136,7/ NM pp.244,9–17). ˚. ¯ 【10】〈pratipadika 〉 不確定 〈 〉 付 後. 述. ).今,B 扱. 理由. 上. 文法学. NM. ・議論 【8】. 次. 議論. 順序. 議論. ——B. B. 術語(sa˜nj˜na¯ ) 扱. 順番. 一致 ,NM. 〈dh¯atu〉. 従. 列挙. . 【1】. 後. (術語 関. ,頁数 置. , 見 分 .. 恐. 〈k¯araka〉 対象 不確定. 論. krt・ti˙n 接尾辞 導入 不可能 述 ,関連 ti˙n 接尾辞 意味 不確 ˚ 論 . ,krt・ti˙n 接尾辞 実用上〈dh¯atu〉 後 規定 ˚ ,【1】 直後 議論 行 文脈的 不自然 . ,NM. 定. 【7】 後 置. B. (A 1.2.45–46: B pp.137,1–139,4/ NM pp.244,19–245,13). 言葉 ,. 扱 ,B. 登場. (A 1.4.24: B pp.125,4–126,3/ NM pp.240,2–9). ¯ ¯ 〉 不確定 【3】〈karaka: sampradana. ˚. ,該当. (A 1.3.1: B pp.120,10–124,10/ NM pp.238,2–239,9). ¯ ¯ ana ¯ 〉 不確定 【2】〈karaka: apad ¯ 【4】〈karaka: karan.a〉. 主要. .. 文法. 議論 【1】 後 配置. .. krt・ti˙n 接尾辞 規定 際 〈k¯araka〉 内容 関連 ˚. 議論. 順序 決. 能性. 高. 4. 不自然. .従. ,. 差異. 場合 単 恣意的. , ,B 可. .. 研究. ,A 批判 直後 見 文法学 説明 語形 列挙 , 対 Cakradhara(10–11c) 注釈書 Ny¯ayama˜njar¯ıgranthibha˙nga(以下 NMGBh) 記述 ,当時 「非正統」 文法学者 言及 Bronkhorst[2008] .他方,B 議論 Jh¯a[1978(1911): pp.147–153] 要約 行 A 批判 部分 Kum¯arila Tantrav¯arttika 要約. 置. 換 , 他 殆 研究 . 接尾辞 支配規則 A 3.1.1: pratyayah.以降 A 5.4.160 間 含 ,A 3.1.1 〈pratyaya〉 呼 .従 「 〈pratyaya〉 」 記 , 〈pratyaya〉 議論 問題 ,表記 煩雑 ,以降単 「接尾辞」 呼 . 4 扱 関 , 大半 一致 ,B 【7】 後 〈k¯araka〉 関 別 A 1.4.25: bh¯ıtr¯arth¯an¯am . bhayahetuh.,1.4.33: rucyarth¯an¯am . pr¯ıyam¯anah. 挙 . ,〈k¯araka〉 不確定 強調 議論 考 .他方 NM 挙 A 2.3.28: ap¯ad¯ane pa˜ncam¯ı, 2.3.36: saptamy adhikaran.e ca 二 既 各 〈k¯araka〉 不確定 論 上 , 基 格語尾 導入 不可能 述 際 実例 挙 過 . 場合 ,【7】 議論 補足 ,議論 枠組 大. 3. – 41 –.
(4) 友成 有紀. 1.2. 被引用. 共通的特徴. 【1】∼【10】 極. 重要 役割. 何 .例. ,. 取 ,. 取. 二. .一方 集合. 定義 最初. 文法学者 述(. 限. ,. 規定). 事実上何. 語形. 〈pr¯atipadika〉. 構成. 構成. 指. 術語. (alp¯aks.aram) 」 音節数 節約. ,特定 文法学者. 〈dh¯atu〉,. 連続体) ,. 表現 文法規則 記 . 語形. 手段 用. 適当 規模 6. 不可欠 名詞語基. 扱. 二. 術語. 取 上. 第3章. 他方, 【2】∼【7】 議論 以下. 排列. 〈k¯araka〉. 形. 意味 示. 語. ,格接尾辞. 件. 限定. 【9】. A 1.4.24–55 間. 全. 指. 第 4–5 章. A. .. A 1.4.23: k¯arake. , 〈ap¯ad¯ana〉等. 各術語. 何. 語. 適用. 意味 範囲. 指 術. 特定. krt・taddhita 接尾辞 導入,特定 複合語 合成等 意味条 ˚ 用 ,A 1.4.23 以下 各術語 挙 様々 意味. 二. (. 規定 .. .動詞語根 語形. krt・ti˙n 接尾辞等 導入 ,後者 ˚ 格接尾辞(sup) ・女性・taddhita 接尾辞導入 , 前提 A. 大半. 指示. ,現実 使用. , 【1】 【10】. .前者. 全. 音素. 当然 工夫 技術. 扱. 語形(=音素. 非常 有名. 区分. 様. 提示. 注. 無限集合. 下位集合. 特定. 「音節数 少. 心血. 明. 文法操作 適用対象. 文法学者 極端. 記憶. 致命的 ,一瞥. 文法. 適用. .先述. ,. 文法. 上. 分. ,他方. 文法 .. .. 概. 上. 持. 重大 欠陥. 術語 関 5. 議論. 列挙. 手間. A 2.1.1. A 4.1.82. 省略. 効果. 持 .. ,. 語. samartha. 表 概念) 含 解釈規則(paribh¯as.a¯ ) ,支配規則(adhik¯aras¯utra) 上述. 存在. 〈dh¯atu〉. 〈pr¯atipadika〉, 〈ap¯ad¯ana〉等. ,解釈規則 支配規則 基本的. 考慮. ,関連. 差異 生. 術語. 関係. 関 正常 機能. . 問題. 場合. 常 意味. .. 5. Cf. A 1.1.42: svam . r¯upam . s´abdasy¯as´abdasa˜nj˜na¯ . 6 Cf. MBh Paspa´sa ¯ hnika: evam . hi s´r¯uyate, brhaspatir indr¯aya divyam . vars.asahasram . pratipadokt¯an¯am . ˚ ´ s´abd¯an¯am s abdap¯ a r¯ a yan am prov¯ a ca n¯ a ntam jag¯ a ma/ br haspati´ s ca pravaktendra´ s c¯ a dhyet¯a divyam . . . . . va˚ rs.asahasram adhyayanak¯alo na c¯antam ,次 (我々 )聞 . jag¯ama/(訳: ´ —— 天界 千年 単語毎説 言葉 Sabdap¯ ar¯ayan.a (Bhartrhari 種 示 言葉 . ) 説 ,終 至 ˚. . 説明者, 学習者,天界 千年 学習期間 , ( ),終 至 .)文法学者 arthav¯ada 戒 ,簡潔 表現 多 事柄 示 努 . 最 特定 音素 集合 一種 縮 ´ 約表現(praty¯ah¯ara) 用 指示 Aks.arasam¯amn¯aya(別名 M¯ahe´svaras¯utra,Sivas¯ utra, Praty¯ah¯aras¯utra) . 縮約表現 他 幾 存在 .. – 42 –.
(5) Ny¯ayama˜njar¯ı 見. Brhat¯ı ˚ 不明瞭. 存在. ,. 欠陥 疑. 望. 議論. 連. ? 既 前主張. , ,B. 明確 【1】. B. 関. 述. 議論. 議論. 既. 議論. 示唆的. 考察. ,. 共. 定説部分 述. 議論 中 ,特. 関係. 一例. Jayanta. 対. 文法学者. 【1】∼【10】. NM. 気付. ,Prabh¯akara .彼. ,多. NM. ,. 文法学者. 扱. 問題. .次. . ,. 果 7. 文法学批判. V. 情報. 実際. 関. MBh. 含. 考. 検討. .. 2. 批判 一例 以下, 【1】 議論 【 】. 示. 【1.0】. ,〔 〕 並. ,両. 囲. 訳 平行. 番号. 番号. 両方 一方. 眺. 共通. 現. 示. 内容 検討 話題. 登場. .. ,各議論. . 示. 登場順. .. ¯ . pare pratyaya¯ bhavanti 【1.0】導入部: dhatoh B:〔問〕 次. , (語. )使用. , (確定). 辞. 」. 確定 .第一. ( 〈karman〉,. ,. 全. 不適切. 不適切 7. ,. ).. 除. ˚. . 〔問〕. ?〔前主張者〕. 教 ——「 〈dh¯atu〉 後 諸接尾. , (接尾辞 〈kartr〉. 8. 得 ). 〈kartr〉,. 〈k¯araka〉. 意味. 不適切. ——「〈dh¯atu〉 後 」 述. ˚. ?〔前主張者〕次 9. …. Cf. B p.145,3–7: ……[a]bhiyuktasmaran.am anyatheti na s´akyate vaktum/ evam . tarhi smaran.am evedam . na niyam¯ay¯alam . bhavat¯ıty uktam/ niyam¯ay¯alam . bhavati/ katham . punar na bhavat¯ıti j˜na¯ tam/ tata eva p¯urvoktavy¯apak¯avy¯apakavy¯akhy¯an¯at/ tadvy¯akhy¯anam . katha˜ncit sam¯ahitam . vy¯akhy¯atrbhih./ yath¯a ˚ sam¯ahitam (文法学 )熟練 . katha˜ncit tathaiva parigrhyat¯am/ tad api hi smaran.am eva/ (訳:〔定説者〕 ˚ 者. 「別様 」 言 . 〔前主張者〕 場合,( 様 ) 他 ( 文法) , (実際 言語使用 )制限 十分 , 言 .〔定説者〕制限 十分 . (十分 ) 分 .〔前 主張者〕他 先述 ( 適切 対象領域 )満 満 説明 .〔定説者〕 (説明 対 反論的)説明 ,何 方法 (別 )説明者 考察 .(彼 )考察 , 受 入 . , 他 .) Also cf. NM p.259,8–11: yad api p¯an.initantre dh¯atupr¯atipadika-. k¯arak¯adyanu´sa¯ sanavisam . s.t.hulatvam aneka´sa¯ kham a¯ khy¯apitam . , tad api nipun.amatibhih. pratisam¯ahitam eva/ na ca tes.a¯ m api dos.otpreks.an.asambhav¯ad anavasth¯a, nipun.adar´sitam¯arge viplavak¯aravaitan.d.ikapan.d.itataskar¯avak¯as´a¯ nupapatteh./ (訳: , (文法)体系 〈dh¯atu〉 ・ 〈pr¯atipadika〉 ・ 〈k¯araka〉等 教 確定的 多岐 説 , 賢者 正 他 必要 揚 足 8. .. ,彼 過失 )無限遡及 起 者学者 付 入 余地 〈k¯araka〉 議論 登場 .. 期待 .賢者. ( 正 (/入念 )示 道 . ) ,先 見 後 登場. 更 ,諍. 別. 賢者 起. B 〈k¯araka〉 批 判 期 9 B p.120,10–13: katham punah prayogo niyantum na s´ akyate? ittham na s´ akyate, prathamam t¯ . . . . . avad idam. anu´sa¯ sanam, dh¯atoh. pare pratyay¯a bhavanti iti, tath¯a ca kecit kartari, kecit karman.i, kecit kartrvarjites.u ˚. – 43 –.
(6) 友成 有紀. NM:. ,次. 遍(j¯ati)等 教. (考. 形態. 」. 特殊. 問. 規定. 」. (文法学). ——. 述. 望. .. 10. 言. 」,. , 「一般・. . [中略]一方,「一般・特殊. .. ,確立. 諸接尾辞. 」. 規定. 規定. 見受. 規定. ,普. ,「. 前 , 「語基等 区分 想定. 今説明 「 〈dh¯atu〉 後. ). 規定. 」. .. (次. ,. )述. …11 共. 言及. 「dh¯atoh. pare pratyay¯a bhavanti(〈dh¯atu〉. , 章題. (adhik¯aras¯utra). 内容 異. ,両. 前主張. B 使用. ,最初. 成立. 」. 言葉. 問題. 働. 期待 詳. 言葉. 説明 尽 注釈. ,. 展開. 言葉 正 練者 「正 言葉」. 文法学. 当然 言葉. ,B 弁別. 言葉」 等. 説明 」. 登場. 言葉. 言葉. 機能 正 理解 ,正. 伝承. 言葉 ,文. 区別 内容 同等 言葉 ,. ,. 教. .. 及. 「正. Kum¯arila. 存. ,熟練. . ,. 理解. 厳然. 対 ,正. 」. 点 働 使用 理解. 逆手. 取. ,. Prabh¯akara. 理解. 前主張者. 文法学 正. 言葉. 様. .M¯ım¯am . s¯as¯utra 言葉. ,. 正. . 際. 趣意. 知. 言葉」 存在. ,文法学 問題. .一般. 上,. B,NM. .. 正. 説明 「正. .. 表現. 否. 伝承. 注釈. 二. 文脈 若干異 意味. 点. ,「正. 拠. ´ Sabara. 12. .. 理解. 無始(an¯adi). 不断 慎重 伝承. 11. 内容. 区別 熟練者(abhiyukta) 教示 基. 者. 10. 確定 ,「. 議論構造. ´ ,Sabara. ,正. 「正. 理解. 確定. 1.3.24–29 在 ,. 置. ,「 文法学. 頼. A 3.1.1: pratyayah., 91: dh¯atoh.. 批判 位置. 12 ) 」. 諸接尾辞. ,主. 述. 」. 法学. 念頭. 後. 以. ,. ,. 正 基. 熟. , ,. 批判. sarvak¯arakes.u, tac cedam . sarvam anupapannam/ katham anupapannam? evam anupapannam, dh¯ator ity ucyate …… Cf. K¯as´ik¯avrtti, p.1: katham anu´sa¯ s´anam? prakrty¯adivibh¯agakalpanay¯a s¯am¯anyavi´ses.avat¯a laks.an.ena/ ˚ ˚ Also cf. MBh Paspa´sa¯ hnika. 普遍等 形態 規定(laks.an.a) ,正 語 「gaur a´svah. purus.o hast¯ı br¯ahman.ah. ……」 挙 (= pratipadap¯at.ha) ,一般・特殊 規定 通則(utsarga) 例外(apav¯ada) 指 . 意味 , 「laks.an.a」 同義 .文法学 laks.an.a Paspa´sa¯ hnika 含 V14: laks.yalaks.an.e vy¯akaran.am 議論 . NM p.238,2–12: tatraitat sy¯at, na j¯aty¯adir¯upam iha laks.an.am abhidhitsitam/ api tu katham anu´sa¯ sanam iti pra´snap¯urvakam uktam prakrty¯adivibh¯agakalpanay¯a, s¯am¯anyavi´ses.avat¯a laks.an.ena iti ca/ …… s¯a˚ m¯anyavi´ses.avat¯a laks.an.ena iti tu samprati nir¯upyate/ tad api vyavasthitam . laks.an.am . na drs´yate/ tath¯a hi ˚ dh¯atoh. pare pratyay¯a bhavanti iti laks.an.am . kurvat¯a vaktavyam …… 「dh¯atoh.」 第五格(奪格)格語尾 単数形 付 形 ,「〈dh¯atu〉 」 通常 訳 ,A 1.1.17: tasm¯ad ity uttarasya 等 「 〈dh¯atu〉 後 」 理解 .. – 44 –.
(7) Ny¯ayama˜njar¯ı 見. Brhat¯ı ˚ . 確定. ,B. 」. 成立. 議論. 趣旨. 基本. NM. 論旨. ,問題. 議論. 言葉 区別. 「. ,前主張者. .. ,. 位置付. 前主張. 相手取. 仕組. 破綻. 主張. Kum¯arila. 異. .NM. 前主張. 」. 議論. 批判. 共. ,. 意味. , 展開. 語. 両議論. 正. 差異. 正. 言葉. 最初 取. 取. 長物. 上. ,B ,. 入 同様. 機能. 理由. . 証明 目標. .. 確定. 正 区別. 無用. 言. 〈dh¯atu〉. 継. 議論 ,. 焦点 当 文法学. 受. 無意義. 補足的議論 面. ,. 骨子. 文法学 結局. 批判 ,必然的 「文法学 自体. 使用. 趣意理解. .Kum¯arila. 区別. .Jayanta. 言葉. 「. 議論. 更 踏 込. ,. ,文法学. .. 存在. 存在. 様. 挿入. 同. 」. 文法学批判. 手段. 巡. 登場. 〈dh¯atu〉. 【1.1】以下. 議論. .. ¯ 〉 ¯ adayo ¯ ¯ ¯ ¯ 【1.1】〈dhatu ?: bhuv dhatavah nama? . — ko’yam . dhatur B:〔前主張者〕 〈dh¯atu〉 何 ?〔答〕 「bh¯uv¯adayo dh¯atavah.」 ,特定 語 特定 排列方法 従 詠 上 ,〈dh¯atu〉 術語 付 . ,. 術語. 術語. 接尾辞. .何. (語形) 正. 得 (語). 詠 使用. 変 何 既. (規定. ). 後. 諸. ?〔前主張者〕「gan.d.ati」等. , 「ghatam . bh¯uyata」 (. 13. ,. 不適切 三章. ,. NM:. 規定. .. ).「satt¯a」等. 本性. 対象. 接尾辞. 結. 問題 )排除(. (語形 正 . (「satt¯a」等. 得 )古来. ) ,一方「gan.d.ati」等. .. 〈dh¯atu〉. , .「bh¯uv¯adayo dh¯atavah.」. 述. ——特定 語 特定 排列方法 従 詠 上 , . 後 ti˙n 〈krt〉 諸接尾辞 ˚ , , 確 , 詠 上 〈dh¯atu〉 本性 説明 . ,「gan.d.ati」 (語形) 得 .(〈dh¯atu〉 後 )ti˙n 接尾辞 付 .(詠 上 中 ) 「ghat.a,動作 意味 」 〈dh¯atu〉 ,「ghat.a」 〈pr¯atipadika〉 . 「ama,病 意味 」 〈dh¯atu〉 標識(anubandha) 外 「am」 ,第二 格格語尾 単数形( 「am」) .「bh¯u」 語 〈dh¯atu〉 , 「bh¯u」 〈pr¯atipadika〉 .「yat¯ı,努力 意味 」 標識 「yat」 〈dh¯atu〉 ,「yat」 〈sarvan¯aman〉 . (〈dh¯atu〉 語形) 詠 上 知 語形 差異 , 〈dh¯atu〉 「ghat.a」 , 〈dh¯atu〉. 13. 術語 規定. B pp.120,13–122,7: ko n¯am¯ayam . dh¯atuh.? nanu bh¯uv¯adayo dh¯atavah. iti k¯am . s´cic chabd¯an kay¯acit parip¯at.y¯a pat.hitv¯a, dh¯atava iti sa˜nj˜na¯ krt¯ah., atas tay¯a sa˜nj˜nay¯a ye sa˜nj˜nino laks.yante, tebhyah. pare pratyay¯a ˚ bhavant¯ıti, kim . nopapadyate? “gan.d.ati” ity¯ad¯ın¯am api s¯adhutvam . pr¯apnoti/ “ghatam . bh¯uyata” iti ca/ satt¯ad¯ın¯am api t¯art¯ıyapratyayaprasa˙ngah./ an¯ars.ah. p¯at.ha iti cet, bhavatv ayam . parih¯arah., gan.d.aty¯ad¯ın¯am . punar aprayoga eva/. – 45 –.
(8) 友成 有紀. 「am」,「bh¯u」,「yat」. 語形 後. 〈dh¯atu〉 規定 〈dh¯atu〉 ) 15. 指. 引 前者. 特定 語形. ,. 「bh¯uv¯adi」 注目. 特定 排列方法. 詠. 込. 語形. 両. 等. 第一 ,ti˙n 18. 挙. 「gan.d.ati」. 成立. 〈dh¯atu〉関連規則 可能性. ,. .. 語. 動詞 意味. ,DhP 理解. 17. 普通用. ,先述. 語形 正 , ( 帰結. 「gan.d.ati」. 14. 何. .. 共通. 語. 「gan.d.ati」. 方針. (語形). 従. 19. 自己. .NMGBh. 正. 次. 想定. 〈dh¯atu〉) (語形. ). . 議論 ,V,MBh,VP. 思. 思考中. ( 「gad.」. ) 「gan.d.ati」. 「ghat.am . bh¯uyata iti ca」. 不可能. ). .. 「gan.d.a」. 次. 〈dh¯atu〉. (列挙. 語形 導出. 形16 =定動詞形. 終. .. .. 語形. 「顔 一部 意味 (vadanaikade´se) 」. B. 呼. ,実用 批判 要点. 〈dh¯atu〉. 必要. 外 詠 上. Dh¯atup¯at.ha(以下 DhP). 適用対象. .. A 1.3.1: bh¯uv¯adayo dh¯atavah.(bh¯uv¯adi. ) ,A 3.1.32: san¯adyant¯a dh¯atavah.(san 等 終 ,. 適用. 14. tin.接尾辞. 20. 述. ,. .一方 ,NM. 現 一文. 短. ,単独. 語根 同音語. . 理解 〈pr¯atipadika〉. NM p.238,12–239,2: kah. punar ayam . dh¯atur n¯ameti/ nanu bh¯uv¯adayo dh¯atavah. ity uktam eva tatsva-. r¯upam, kecana s´abd¯ah. kay¯acit parip¯at.y¯a pat.hit¯ah., te dh¯atusa˜nj˜nay¯a laks.yante, tebhyah. pare ti˙nah. krta´s ˚ ca pratyay¯a bhavant¯ıti/ satyam uktam etat, kintv evam . p¯at.he krte’pi na dh¯atusvar¯upanirn.aya upavarn.ito ˚ bhavati/ tath¯a ca “gan.d.ati” ity api pr¯apnoti, dh¯atos ti˙npratyayavidh¯an¯at/ “ghat.a ces.t.a¯ y¯am” iti dh¯atuh., asti ca “ghat.a” iti pr¯atipadikam/ “ama roge” iti dh¯atuh., anubandhaty¯ag¯ad “am” iti bhavati, asti ca dvit¯ıy¯avibhakter ekavacanam iti/ bh¯us´abdo dh¯atuh., asti ca bh¯upr¯atipadikam/ “yat¯ı prayatne” iti lupt¯anubandhah. “yat” iti dh¯atuh., asti ca “yat” iti sarvan¯ama/ tatra ca p¯at.haprasiddhar¯upam¯atr¯avi´ses.a¯ d adh¯ator api ghat.abh¯uyacchabdar¯up¯at (版本 ghat.abh¯uyacchabdar¯up¯at 示 ,NMGBh 基 訂正 .) pare ti˙npratyay¯a bhaveyuh./ 15 「bh¯ u 最初 (bh¯ur a¯ dir yes.a¯ m) 」 , 「bhv¯adayah.」 語形 通常期待 . v 音 介在 V ad A 1.3.1: bh¯uv¯ad¯ın¯am . vak¯aro’yam . ma˙ngal¯arthah. prayujyate 以下参照.当該 Ogawa[2005] 参照 . 16 A 3.4.78: tiptasjhisipthasthamibvasmast¯ at¯am . jhath¯as¯ath¯am . dhvamid.vahimahi˙n. 17 「gandati」 DhP bhv¯adi 55, 247: gad.i vadanaikade´se ,二度現 .M¯adhav¯ıyadh¯atuvrtti .. ˚ 「gan.d.ati」 定動詞形 存在 伝承 「aty¯adayah. pa˜ncaite na ti˙nvis.ay¯a iti k¯as´yapah.(訳:「ati 以下 五 (at,ad,id,bid,gad.) ti˙n 対象 」 (= DhP 注釈者.著作 散逸) )」 . , 「gan.d.ah.」 頬 意味 . 18 NMGBh p.173: ganda´sabdasiddhyartham tasya pr¯ an˙ n¯ıty¯a “gan.d.ati” iti svamatikalpitam .. . . r¯upam . s¯adhu prasajyeteti gan.d.at¯ıty evam¯ad¯ın¯am api s¯adhutvam . pr¯apnoti/ 19 NMGBh 文脈 何 意味 理解 . 20 S¯ ´ alikan¯atha B 注釈Rjuvimal¯apa˜ncik¯a(以下RVP) 以下 「ghat.am . bh¯uya˚ ˚ te」 文 ,「ghat.am」 格 副詞(kriy¯avi´ses.an.a)的第二格(対格) 捉 ,B 「bh¯uyate」 語形 不正 述 説明 , 理解 牽強付会 印象 . RVP p.121: katham . punar asya s¯adhutvaprasaktih.? ucyate “bhavat¯ıti bh¯uh.” iti kvip/ “kvip ca” iti kvipi ˚. – 46 –.
(9) Ny¯ayama˜njar¯ı 見. Brhat¯ı ˚ 「ghat.a」,格語尾. 「am」, 〈pr¯atipadika〉 「bh¯u」,〈sarvan¯aman〉(sarva 等. 代名詞) 「yat」 22. 的. 文法学批判. 語形 提示. 21. 批判. .. 関. NMGBh. t.am ( . bh¯uyata」 以下. )前主張 (Jayanta. )解説. .. 後. 「ghat.am . bh¯uyat」 後. , (. 従. . 23. .. .. 「ghat.a」等 , 「ghat.am」. 語基……(諸)接尾辞. .. 「pr¯abh¯akar¯ı t.¯ık¯a」 , 「s¯adhu´sabd¯adhikaran.a」. 参照 違. 意味. 第二格格語尾単数形 模倣 ,NM. 「ghat.am . bh¯uyat」. ) 〈pr¯atipadika〉. ,ti˙n 等 接尾辞 得. 「am」. 「gha-. 言 ——「ghat.a ces.t.ay¯am」. . 「ghat.a」 , 「am」 , 「bh¯u」 , 「y(a)」 , 「t」. .. 瞭. 示唆. .. 「ghat.am . bh¯uyata iti ca」 pr¯abh¯akar¯ı t.¯ık¯a,s¯adhu´sabd¯adhikaran.a. NMGBh. 語形≒. 極. .内容 関. 上. ,. 挙. 説. 指. B. 記述 見. 理解 RVP. 間 格段 明. ˚ , 「ghat.am . bh¯uyata iti ca」 「ghat.am . bh¯uyata」 「ghat.am . bh¯uyat」. 中性単数形並列複合語(sam¯ah¯aradvandva) 第五格(奪格) 格語尾 付 「ghat.am . bh¯uyatah.」. 24. 形,. .. krte, “kvipant¯a dh¯atutvam . na jah¯ati” iti smrteh. “dh¯atvarthah. kevalah. s´uddhah. bh¯ava ity abhidh¯ıyate” ˚ ˚ iti smaran.a¯ t bh¯ave lak¯arah. pr¯apnoti/ tata´s c¯atmanepade yaki ca krte “bh¯uyata” iti prasajyate/ ghat.a˚ s´abdasya ca dh¯atvarth¯ıbh¯utabhavitrvi´ses.an.atv¯at “kriy¯avi´ses.an.a¯ n¯am . karmatvam . napum . sakatvam . ca” iti ˚ smaran.a¯ t “ghat.am” iti prasajyate/ atra ca yadi ghat.am iti na pradar´syate tad¯a “bh¯uyate” iti s¯adhutvaprasa˙nga ity ucyam¯ane kasyacid iyam a¯ s´a˙nk¯a sy¯at, asty eva “bh¯uyate” ity asya s¯adhutvam . bhavateh. bh¯ave lak¯arotpatt¯av iti tannivrttaye kartrs¯adhanakvibante’pi “bh¯uyate” iti pr¯apnot¯ıti dar´sayitum . “ghat.am” iti ˚ ˚ prayuktav¯an/ (訳:〔問〕 , (ghat.am bh¯ u yate ) 正 帰結 . . 〔答〕 (次 )言 .「bhavati(存在 者)」 「bh¯u」 (√ bh¯u+)kvip .「kvip ca(A 3.2.76)」 kvip 付 , 「kvip 終 〈dh¯atu〉性 捨 」 (出典不明) 故 , 「純粋 〈dh¯atu〉 意味 bh¯ava 言 」 (cf. VP III kriy¯a. 23 etc.) ,bh¯ava 意味 lak¯ara( lat.=ta=te) 得 . 故 (bh¯ava 意味 ,A 1.3.13: bh¯avakarman.oh., 3.1.67: s¯arvadh¯atuke yak )a¯ tmanepada(=te) yak 付 ,「bh¯uyate」 (語形 )帰結 . , 「ghat.a」 語 〈dh¯atu〉 意味 「存在 者」 限定 , 「行為 限 定 〈karman〉 中性 」 (cf. K¯as´ik¯a ad A 2.4.19 etc.) , 「ghat.am」 (語形 )帰結 . , 「ghat.am」 (語形 )提示 , 場合, 「bh¯uyate」 (語形 )正 帰結 言 ,誰 人 —— 「bh¯uyate」 (語形 )正 存在 .√ bh¯u bh¯ava 意味 lak¯ara 発生 場合 —— , 疑 , 防 (bh¯uyate √ bh¯u bh¯ava ) 〈kartr〉 意味 kvip 終 「bh¯uyate」 (語形 ) ˚ 得 示 「ghat.am」 (語形 )用 . ) 21 DhP bhv¯ adi 498: ghat.a ces.t.a¯ y¯am, cur¯adi 163: ama roge, bhv¯adi 1: bh¯u satt¯ay¯am, 26: yat¯ı prayatne. 22 NMGBh p.173: “ghatambh¯ . bh¯uyata [i. . uyata iti ca” iti pr¯abh¯akar¯ı t.¯ık¯a s¯adhu´sabd¯adhikaran.e tatra ghat.am ¯ ´ ¯ a y¯ a m” ity¯ a din¯ a / ghat a´ s ca am ca bh¯ u s ca ya´ s ca ta´ s cah.(=ca?) ti] phakkik¯am vy¯ a khy¯ a tum a ha “gat a ces t . . . .. ghat.am . bh¯uyat/ tasm¯ad ghat.am . bh¯uyato’pi pr¯apnoti pr¯atipadikebhyo’pi ghat.a¯ dibhyah. pratyay¯as ti˙na¯ dayah. pr¯apnuvant¯ıty arthah./ atra ca “ghat.am” iti amah. dvit¯ıyaikavacan¯anukaran.atv¯at prakrti[174B] ˚ pratyay¯ah./(太字 [ ] 版本 .( ) 筆者 推測). 23 B 当該 Vy¯akaran.a¯ dhikaran.a 位置 , 部分 別名 s¯adhu´sabdaprayuktyadhikaran.a 知 . 24 NMGBh 「y」 , 「t」 分 理由 不明 . , 引 部分 末尾 写本 切 目. ,意味. 不明瞭. ,何. – 47 –. 欠落. 可能性. ..
(10) 友成 有紀. 次 述. B. ,DhP bhv¯adi 1: bh¯u satt¯ay¯am. ) 」. 意味表示. 規定. 詠 込. DhP. 「satt¯ay¯am(存在 意味. 語. ,. 諸接尾辞. 読. 古来 DhP. ,「gan.d.ati」. 25. 含. 問題 依然. 問題. ,同音語 排除 既. n˜ j˜na¯ y¯am . sam¯ana´sabdapratis.edhah.(詠 上 26. 議論 .. 実用 綻. 場合,. 回避. V1 ad A 1.3.1: p¯at.hena dh¯atusa-. 〈dh¯atu〉 ,. 受. 術語 関. 入. 同音語 見解. , 「gan.d.ati」 認. 語 生. .. 残 .. 問題. ). 〈dh¯atu〉 後. 批判. 箇所 挙 禁止. 後. , 〈pr¯atipadika〉. 定動詞形 存在. 可能性. .. , 「ghat.a」 , 「am」 , 「bh¯u」, 「yat」 定動詞形 存在. 別 理由 必要. .. 意味 ,. 取. 議論. 特. 焦点 「gan.d.ati」. .. ¯ ¯ . 【1.2】代替定義 1: kriyavacano dhatuh B: ,kriy¯a 表示 〈dh¯atu〉 , 「tis.t.hati」等 実用 , 「gan.d.ati」 無意味 詠 上. ,. 違 . 「bhavati」, (. )27 .. NM:kriy¯a. 表示. 〈dh¯atu〉 ,. 【1.2】 ((〈dh¯atu〉. 語根. 別規定. )kriy¯a. 頭辞)・接尾辞. 場合,(〈dh¯atu〉 ). 説明. 導入. .MBh 「karoti」29. 知. ,「bhavati」, 「tis.t.hati」等 28. 上. 正. .. ,V3 ad A 1.3.1: kriy¯avacana upasargapratyayapratis.edhah.. 表示. 禁止. ,. 「gan.d.ati」 無意味 詠. 術語. 部分. MBh. ,. 語. 同一対象 依拠. 関. 「kriy¯a 「kriy¯a. )〈upasarga〉(=接 表示. 表示. 」 」. (karotin¯a s¯am¯an¯adhikaran.yam). , 「ghat.am 理由 説明 . . bh¯uyat」 「ghat.a¯ m . bh¯uyat」 文法 「am」 語形 第二各接尾辞(対格接尾辞) . ,ghat.a + am 場合 ghat.am a 代置 (A 6.1.107: ami p¯urvah.). 模倣 , 「ghat.am bh¯ u yat 」 語形 用 内容 適切 . . 25 B 「t¯ art¯ıyapratyaya」 A 第三章 位置 (t¯art¯ıya)接尾辞 krt ti˙n 等 指 .DhP. ˚. 「satt¯ay¯am」. 意味条件表示 「a¯ rs.a」 〈dh¯atu〉規定 受 対論者 見解 興味深 .DhP 意味条件表示 後代 付加 否 巡 Bronkhorst[1981] Cardona[1984] 参照. 26 MBh DhP ad¯adi 52: y¯a, 53: v¯a gatigandhanayoh., div¯adi 1: divu kr¯ıd.a¯ vijig¯ıs.a¯ vyavah¯aradyutistutimodamadasvapnak¯antigatis.u 同音語 〈sarvan¯aman〉女性型 「y¯a」 , 〈nip¯ata〉 (=不変化辞) 「v¯a」, 〈pr¯atipadika〉 「div」 挙 . 27 B p.122,8–9: atha kriy¯ avacano dh¯atuh. ity ucyate, na, “bhavati,” “tis.t.hati” ity¯ad¯ın¯am aprayogah., gan.d.ate´s. c¯anarthakah. p¯at.hah./. 28. 29. NM p.239,4–5: kriy¯avacano dh¯atuh. iti cet, “bhavati,” “tis.t.hati” ity evam¯ad¯ın¯am adh¯atutvam . pr¯apnoti,. gan.d.e´s c¯anarthakah. p¯at.hah./ 「karoti」 ti˙n 接尾辞 付 s´tip(ik´stipau dh¯atunirde´se) 付 等,定動詞形 不正形. 付 言. 定動詞形 ,〈dh¯atu〉 言及 際 用 形 .以降登場 「bhavati」 , 「tis.t.hati」 , 「vidyati」 .議論 登場 「gan.d.ati」 ,特 帰結 形 , 表現 自体 問題. – 48 –.
(11) Ny¯ayama˜njar¯ı 見. Brhat¯ı ˚ 30. .. 「同一対象. 何. ?)」 31. 合. .. . 合,. 依拠. 聞. 」. 「pacati(彼. ,. 質問 対. ,一般的. kriy¯a. ,具体的 煮炊. 見. 答. ) 」等. 場 答. 事. 行為,運動,作用 .従. ,. 見. 対. 解決策. 場合「bhavati」等 〈dh¯atu〉. 考慮. ,V5 ad A 1.3.1: astibhavatividyat¯ı-. n¯am . dh¯atutvam(「asti」,「bhavati」,「vidyati」 .. ,. 場合 先 「gan.d.ati」. 存在. DhP. 〈dh¯atu〉性. ) 当座 対策 行. 表示. kriy¯a. 無意味. , .. ¯ kvacit/kriyavagatim ¯ ¯ 〔B1.1-2〕代替定義 1 補強案: akriyapi atram 〔B1.1〕 ( 語 表示 )kriy¯a 特定 場合 ( 術語. 根拠. ). )確定. ,. ,kriy¯a. (〈dh¯atu〉. 基. 〔B1.1-2〕 先例. 考. )kriy¯a. 同等性. (〈dh¯atu〉 認. 認 32. 例外 .. .. 「bhavati」等 説 関. ,. ,筆者. 意味 恐. .. 〈dh¯atu〉. 既存. 次. 文献 内容. .. 〔B1.1〕 :現 使用 認. 場合. 「bhavati」等 〈dh¯atu〉 認 文法操作. 表示. kriy¯a. 考. 見. 基. 確定. 単純. V5 ad A 1.3.1 見解 批判. 語. 非想定. 故 ,. 〈dh¯atu〉. 場合,使用. . 〔B1.2〕( ,想定. .. 先述. 」. 使用. )確定. 既 述. 「. 場. .. 問題. 詠. 「kim . karoti?(彼. )」. 「bhavati(彼. 表現 帰結. 文法学批判. 適用. 事実. 〈dh¯atu〉. ,. 現 〈dh¯atu〉. 基. 規定. .. 働. ,. ,意味. . 〔B1.2〕 :本来的 等. 例外的. kriy¯a. 〈dh¯atu〉 34. 犯 使用 基. 30. 31. 術語. 「bhavati」等. kriy¯a. 適用. 認. 33. 認. 以上. 「bhavati」 根源的. 誤. .. 見解 葉. 表示. 「bhavati」等 以外. ,. 〈dh¯atu〉 確定 ,結局 帰結. 実際 言. .. . MBh ad A 1.3.1: katham . punar j˜na¯ yate kriy¯avacan¯ah. pac¯adayah./ yad es.a¯ m . karotin¯a s¯am¯an¯adhikara-. n.yam/ kim . karoti pacati/ kim . karis.yati paks.yati/ kim . ak¯ars.¯ıt ap¯aks.¯ıd iti/ 限 kriy¯a 行為,運動,作用等様々 訳 .表記 煩雑 併記 kriy¯a 記 .MBh kriy¯a ih¯a,ces.t.a¯ ,vy¯ap¯ara. , 言 換. 32. 説明 . B pp.122,9–123,11: 〔B1.1〕akriy¯api kvacit prat¯ıyate iti cet, prayogatas tarhi niyamah., na kriy¯atah. prayogah./〔B1.2〕kriy¯avagatim¯atram . niy¯amakam iti cet, n¯adhy¯arop¯anadhy¯aropayos tulyat¯avagatih. sa-. 33. RVP: asy¯arthah., kriy¯avagatim¯atram . dh¯atusa˜nj˜na¯ y¯am . hetuh./ vastuvrttena kriy¯a v¯a bhavatu, akriy¯a v¯a,. mbhavat¯ıty uktam/ tasm¯ad idam api na niy¯amakam/. 34. ˚ tena bhavaty¯ad¯ın¯am api dh¯atutvam iti cet …… Cf. RVP: uktam . prathamap¯ade adhy¯arope avagatir eva n¯ast¯ıti/ ˚. – 49 –. ˚.
(12) 友成 有紀. ¯ .hakriyavacanatve ¯ ¯ 【1.3】代替定義 2: pat dhatulaks . an.am B:(特定 語 )詠 上 kriy¯a 表示 (〈dh¯atu〉) 確定 , ,(二 )併 (〈dh¯atu〉 確定 ),別々 ( 〈dh¯atu〉 確定 ) 述 .併 (確定 )場合, 「gan.d.ati」 , 「bhavati」 ( 〈dh¯atu〉 )除外 . (確定 35 ) ,「pacati」等 詠 上 無意味 . NM:. ,kriy¯a , (. 定. 併. (. 規定). .併. 第二. 規定. ,別々 (規定. ,別々 場合, (規定 ) (規定. 存在. )規. 述. )場合, 「bhavati」等. 〈dh¯atu〉. 変. .. 【1.3】 【1.1】 「DhP 認. 両者 〈dh¯atu〉 規定. , ( 規定). ). 表示 36. 詠 上 .. (規定. ,問題. kriy¯a. 表示. ). 詠. 場合. 議論. 規定 問題. 働. 表示. .. 併. ,別々 (vyastam)働 二. .. 見. 」 【1.2】 「kriy¯a. ,. 「gan.d.ati」. ,. 二. 」 両方 規定 (samuditam/samastam). 規定 足. , 「bhavati」等. 規定同士. 兼 合. DhP. 問題. 考. . 併. 働. 「kriy¯a. 場合,. 表示. 両規定. 」 否. 論理積. 〈dh¯atu〉. 問題. 規定. ,. 実際. 「gan.d.ati」 同様 「bhavati」 排除. . 別々. 働. 場合. ti」等. 理解. 「gan.dati」. 「gan.d.ati」 .一方. 生. 上. B:(詠 上. 一方. 規定. 〔B1.3〕. 故. 35. 36. 37. 従. 表示. 問題. 」. 問題. ,. 共. 一方. 生. 「bhava-. 「pacati」等. 基. 生. , 考. 規定. 解. 語. 不. 対. .. ¯ . apayatyad¯ ¯ ınam ¯ . nivrttyartham 意義: an )「a¯ gamayati」等. ˚. 防. (. ,. ,. , 【1.3】. gamayaty¯ad¯ın¯am .」. 問題. 基. DhP. ,. , 捉. 規定 )両方 必要 .. .NM. ,「kriy¯a. 両規定. 必要 二重規定 〔B1.3〕詠. 得 排除. ,. 異. NM. 「bhavati」 ,B. 決. B. 実用. 別々 ,. 確定. ). ,. 場合, 「bhavati」等. 37. (〈dh¯atu〉確定 ). 場合. 補助案. 「a¯ n.apayaty¯ad¯ın¯am .」. .版本. 場合,(二. 問題. 読. .. 「a¯ 段階. B pp.123,11–124,8: p¯at.hakriy¯avacan¯abhy¯am . niyamah. iti cet, tatr¯api samuditam . vyastam iti vaktavyam/. samuditapaks.e gan.d.atibhavaty¯ad¯ın¯am . tathaiva vyud¯asah./ pratyekam iti cet, pacaty¯ad¯ın¯am . p¯at.h¯anarthakyam/ NM p.239,6–9: ubhayam . tarhi dh¯atulaks.an.am, p¯at.hah., kriy¯avacanat¯a ca iti, na bhavitum arhati/ tad api hi vyastam . v¯a laks.an.am, samastam . v¯a/ vyastapaks.e pratyekam abhihite, dos.as tadavastha eva/ samastapaks.e’pi bhavaty¯adau kriy¯avacanatvasya dvit¯ıyalaks.an.asya c¯abh¯av¯ad adh¯atutvam eva sy¯ad iti/ B p.124,89–10: 〔B1.3〕a¯ gamayaty¯ad¯ın¯am . nivrttyartham iti cet, ubhayam . tarhy a¯ s´ritam, evam . sati bha˚ vaty¯adis.u sa eva dos.ah./ tasm¯at punar api prayoga eva s´aran.am/. – 50 –.
(13) Ny¯ayama˜njar¯ı 見. Brhat¯ı ˚ 読. 間違. 文法学批判. .「a¯ n.apayati」 「a¯ j˜na¯ payati(命令. )」. 転訛. V12 ad A 1.3.1: bh¯uv¯adip¯at.hah. pr¯atipadik¯an.apayaty¯adinivrttyarthah.(bh¯uv¯adi 〈pr¯atipadika〉, 「a¯ n.apayati」等. 防. 38. 「a¯ n.apayati」等. ). 排除. 認. 既. 見. .. 39. 内容. B. 挙. ,kriy¯a. ,再 「gan.d.ati」. ,. 詠 上. 語形. 目的. DhP. 〈dh¯atu〉規定 必要条件. ˚. 「bhavati」. .. 考察. 3. 以上. 見 内容. 1. B. ,次. 3点 言. 議論 ,大筋. NM 互. 収録. 2. 登場. 見解. 関. 議論. 一致. .. 議論 存在 見. ,細部. B. NM. (e.g. B1.1–3) , 「ghat.am . bh¯uyata iti ca」). 現. V. 議論. MBh. ,「gan.d.ati」. .. 従 限 ,少. 3. NMGBh. .. 「ghat.am . bh¯uyatah.」. NM. 参照. B. . ,B. 関係. NM. NMGBh. 記述. 程度 B. 依拠. 点 関. 3. 拠. 伝承)X. NM. 見. 例. 特別 言及. 場合,Cakradhara ,. X. , 「. Cakradhara 場合. 把握. 分. 例. 安全 分. 例. 残. B. 未知. X. 別. 考. 何. 挙 ,X. 依. 意味. ,NMGBh. B. .. 後者 奇妙. 直接参照. 」. .. ,. 例 挙 議論. 」. 例 新. 述. B. 少. 説明. 立場. 少. 現状. .Cakradhara. .. ,「ghat.am . bh¯uyata iti. ——. 述. B 難. 出. 批判. B. 引. NM. 際. ,「. 参照. 関 考. ,. 極. 知. 述. .第二. 」. A 批判 関. 域. 上記. NM. 存在 ,. 参照. B. ,. ,. 立場. 文献(. ,Jayanta. ——第一 , 「Jayanta. A 批判 前主張 展開. 述. Cakradhara. 一切見 憶測. 立場 取. 文 特 理解 難. B. 表現. 考. Cakradhara. 直接参照. ca」. .実 ,以降 関連. 「pr¯abh¯akar¯ı t.¯ık¯a」等 次 二. B. 看過. 動機. 下敷. ,X. ,真相 依然. 不明. .. B. NM. 議論. 1.1. , 【1】 多 見. 38 39. 見. 論 進. 方. 基本的. 様 ,文単位 一致,. 一致 類似. .. 省略 表現 以降. Cf. MBh: ke punar a¯ n.apayaty¯adayah./ a¯ n.apayati vat.t.ati vad.d.hat¯ıti/ MBh ad A 1.3.1 , 「bh¯ava 表示 」 〈dh¯atu〉 規定対象 説 , 「bh¯ava」 様々 意味 吟味 展開 . 説 Ogawa[2005: §§ 4–5] 参照 .. – 51 –.
(14) 友成 有紀. 枚挙 暇. .. 頂. 直. ,. 議論. 点 関. ,先 挙. 明 関. 事実上 B. NM .. 考. 一致. 補足的内容 見 可能性 有. 方向性. 引用関係 言. ,. 不明. ,議. .. ,1.1. ,詳細 割愛 度々差異 生 議論. ,現段階. A 批判 出典. 前主張. 述. 様. ,管見. 問題. 文言 一致, 見出. 高. 議論. ,. 有無. 段階. 存在. 留. .. ,引用・被. 確実視. .. , 【10】. 出. 省略. NM. 議論 並行関係 間違. 可能性 極. 他. 先行. ,以降 議論. NM. 批判. 述. ,補足的. ,B. 言. . ,仮. 違. 点 踏. ,NMGBh. 既 補助的 .. 理由. 不自然 点. 場合 動機. NM. 十分. ,. ,B. ,. 議論. 足. 低. .従. .. 比較 多. 考. .少 決. 差異. ,前主張 徹底. 差異 生. 大. 引用. 疑念 余地. 両. 参考. 点. B. 可能性. 絞. 論 大. 直接. 確 参照. B. B. 1. 一致. ,今述. ,必. NM 典. 頁数 対応. .. 今見. 一致 議論. 得. 本当. ,内容上 V. 数多. 議論. 見受 ,2. 従来 議論. 及. 様. 限. ,【1】以下【2】∼. ,表現上 B. 議論. 既 議論 逸脱. 「gan.d.ati」 挙 逸脱. ,V. .. ,看過. 記. NM. MBh,VP. .. 例. 文法学者. 【1】. MBh 等. ,. 例. 議論. 言. ? 「gan.d.ati」. 批判 ,. ((使用 既 象. MBh Paspa´sa¯ hnika 言葉. )全. ,別. 場所. 牽制. .. 言葉 ,別. V 5: sarve de´sa¯ ntare. (使用. 領域 形. 極. 広. ,. 文法的. 代用. .. ,「. 正. 判断. ,. )) 文法. 世間一般 性急. 過. 」. ,極 代 ,. 成立 形. 一体. .Jayanta. ,定説部. 証明. 文法 黎明期. 存在. 知 一. 人々. , 批判. 「諍. 者(viplavak¯aravaitan.d.ikapan.d.itataskara) 」 見解. 40. 戒. .. 批判. ,何. 使. 「gan.d.ati」 使用——gan.d.ati, gan.d.atah., gan.d.anti, gan.d.asi,. gan.d.athah., gan.d.atha, gan.d.a¯ mi, gan.d.a¯ vah., gan.d.a¯ mah. …… —— ,「gan.d.ati」 批判 , 形 絶対 用 ,. 対. 注 7 参照.. – 52 –. 一蹴. 揚 40. 時. NM. 真実. 目的 起. ,B 持. 足 .. . 者学. 「諍. 起.
(15) Ny¯ayama˜njar¯ı 見. Brhat¯ı ˚ 揚. 足. 者学者」. 知 書 釈書. ,一体. ,. prakriy¯a 文献 分類. 説明 「sy¯at(. ) 」. 説. ,. 文法 極. 規範的 性格. 文法 疑. 存在. 一般 考 依然. 点 ,B. 〈略号. , .. 認. 当時,. 考. 様 言. 回. ,認 .今回扱. 認 文法 文法. ,筆者. 注. ,. —— 我々 伝. 使用. 文法 注釈. 如実. 価値. 記. NM. 側面. 持. ?. 後代. 語 多用. 一端—— 一. 人物 指. 時代背景 容易 想定. A 批判 , .. 文法学批判. 性格. 扱 変遷 ,. 「淘汰」 重大 価値. .. 〉. A. P¯an.ini’s As..ta¯ dhy¯ay¯ı.. B. ´alikan¯athami´srapran.¯ıtay¯a Rjuvimal¯apa˜nciPrabh¯akara Mi´sra’s Brhat¯ı: Brhat¯ı: S¯ ˚ ˚ ˚ ´ astr¯ı(pt. I-II), S. Subramania S¯ ´ astr¯ı(pt. IIkay¯a samet¯a, ed. by S.K. R¯aman¯atha S¯ V), 5 vols., Madras University Sanskrit Series 24, Madras, 1934, 1936, 1962, 1964, 1967.. DhP. Dh¯atup¯a.tha: See M¯adhav¯ıy¯a dh¯atuvrtti. ˚. ´ ıv¯amanajay¯adityaviracit¯a p¯an.in¯ıy¯as..ta¯ dhy¯ay¯ıs¯utravrttih., ed. by K¯as´ik¯avrtti K¯as´ik¯a: Sr¯ ˚ ˚ Vijayap¯alo vidy¯av¯aridhih., R¯aml¯al Kap¯ur T.rast., Son¯ıpat, 1997. MBh. Pata˜njali’s Mah¯abh¯as.ya: The Vy¯akaran.a-mah¯abh¯as.ya of Pata˜njali, ed. by F. Kielhorn, 3 vols., Bhandarkar Oriental Research Institute, Poona, 1985(Vol.1:4th ed.), 1965(Vol.2:3rd ed.), 1982(Vol. 3:3rd ed.).. M¯adhav¯ıy¯a dh¯atuvrtti M¯adhav¯ıy¯a dh¯atuvrtti: The M¯adhav¯ıy¯a dh¯atuvrtti by S¯ayan.a¯ c¯arya, ed. ˚ ˚ ˚ by Swami Dwarikadas Shastri, Tara Book Agency, Varanasi, 1983. NM. Jayanta Bhat.t.a’s Ny¯ayama˜njar¯ı: Ny¯ayama˜njar¯ı of Jayantabhat..ta: With T.ippan.¯ı — Ny¯ayasaurabha by the Editor, ed. by K.S. Varadacharya, 2 vols., Oriental Research Institute Series 116, 139, Mysore, 1969(Vol.I), 1983(Vol.II). 主. 版本. ,今回. Taila˙nga, 2 vols.,Vizianagram Sanskrit Series 10, Benares, 1895 部分. 関. 特. 大. 差異. 見. .. NMGBh. Cakradhara’s. RVP. granthibha˙nga, ed. Nagin J. Shah, L.D. Series 35, Ahmedabad, 1972. ´ alikan¯atha’s Rjuvimal¯apa˜ncik¯a: See B. S¯ ˚ K¯aty¯ayana’s V¯arttika: See MBh.. ˚. V VP III. ,他. ´ astrˆı Nyˆayama´njarˆı of Jayanta Bhat.t.a, ed. by Ga˙ngˆadhara Sˆ. Ny¯ayama˜njar¯ıgranthibha˙nga:. Cakradhara’s. Ny¯ayama˜njar¯ı-. Bhartrhari’s V¯akyapad¯ıya, k¯an.d.a III: V¯akyapad¯ıya of Bhartrhari: With the com˚ ˚ mentary of Hel¯ar¯aja k¯an.d.a III, pt. 1, ed. K.A. Subramania Iyer, Reprint, Deccan – 53 –.
(16) 友成 有紀. College Monograph Series 21, Pune, 1994; V¯akyapad¯ıya of Bhartrhari: With the ˚ Prak¯ırn.akaprak¯as´a of Hel¯ar¯aja k¯an.d.a III, pt. 2, ed. K.A. Subramania Iyer, Pune, 1973. (参考文献). Bronkhorst, Johannes [1981] “Meaning entries in P¯an.ini’s dh¯atup¯at.ha,” Journal of Indian Philosophy. 2, pp.335–357. [2008] “Udbhat.a, a grammarian and a C¯arv¯aka,” Linguistic Traditions of Kash-. mir: Essays in memory of pan.d.it Dinanath Yaksha, New Delhi: D.K. Printworld, pp.281–299. Cardona, George [1984] “On the Mah¯abh¯as.ya evidence for a P¯an.in¯ıya dh¯atup¯at.ha without. meaning entries,” Amrtadh¯ar¯a: Professor R.M. Dandekar felicitation ˚ volume, Delhi: Ajanta Publications, pp.79–84. Jh¯a, Ga˙ng¯an¯atha [1978(1911)]. The Pr¯abh¯akara School of P¯urva M¯ım¯ams¯a, Delhi: Motiral Banarasidass. Ogawa Hideyo(小川 英世) [2005] Process and Language: A Study of the Mah¯abh¯as.ya ad A1.3.1. bh¯uv¯adayo dh¯atavah., Delhi: Motilal Banarsidas. Ramachandrudu P. Sri [1994] “Kum¯arila Bhat.t.a on the Prayojana of Vy¯akaran.a,” Studies in. M¯ım¯ams¯ ˙ a: Dr. Mandan Mishra Felicitation Volume, Delhi: Motilal Banarasidass, pp.243–255. 友成 有紀 [2010]「文法学 意義 巡 議論——Ny¯ayama˜njar¯ı第六日課 中心 ——」 『印度学仏教学研究』59-1, pp.(256)–(259). 針貝 邦生 [1975]「. ¯ 第一日課(Paspa´sa¯ -Ahnika ) 」, 『哲学年報』34, pp.342–318.. 2011.2.19 稿 . 東京大学大学院博士課程・日本学術振興会特別研究員 DC1. – 54 –.
(17) Some critical remarks about P¯an.inian grammar in the Brhat¯ı and the Ny¯ayama˜njar¯ı ˚ Y¯uki Tomonari It has already been quite well known, that in the system of P¯an.inian grammar (p¯an.in¯ıyavy¯akaran.a), technical terms, or sa˜nj˜na¯ s such as dh¯atu, pr¯atipadika, each k¯arakas, etc. play a very important role. They enabled ancient grammarians, not only who belongs to the tradition of P¯an.inian grammar, but also to the tradition of other grammar, to encode the fruits of their linguistic observation into a more condensed form of information known with the name of s¯utra. s¯utras must be pithy enough to describe/prescribe the language in scope, and sa˜nj˜na¯ s in co-operation with some other techniques can divide the linguistic units and linguistic notions into suitable sets. For the reason of its importance, whether each of all the sa˜nj˜na¯ s works well or not had been discussed repeatedly and repeatedly by the grammarians, and very interestingly, also by the famous Indian thinkers, such as Prabh¯akara Mi´sra (ca. 700) and Jayanta Bhat.t.a (9c). Some critical remarks about sa˜nj˜na¯ system of P¯an.inian grammar, appear in the Prabh¯akara’s Brhat¯ı (B) and Jayanta’s Ny¯ayama˜njar¯ı (NM), though have not ˚ been studied enough. The purpose of this paper is to perform following two attempts: (1) To examine whether the concerning part of NM is parallel to that of B or not by comparing these arguments. (2) To examine the contents of these two text with other older treatises of P¯an.inian grammarians, i.e. K¯aty¯ayana’s V¯arttika (V), Pata˜njali’s Mah¯abh¯as.ya (MBh), and Bhartrhari’s V¯akyapad¯ıya. ˚ As a result of these two attempts above, I got following three conclusive ideas: (1) The arguments appear in B and NM show a certain degree of similarity both in the text and its content, although there exsist several differences in detail. (2) Most part of the critical remarks we meet in B and NM are already appeared in V, and argued in MBh. But the argument concerning with the finite verb form of the root gan.d.ati does not follow the older example. (3) Cakradhara, the author of a commentary on NM (Ny¯ayama˜njar¯ıgranthibha˙nga) regards at least one phrase, “ghat.ambh¯uyata iti ca” as a parallel text to B.. – 90 –.
(18)
関連したドキュメント
・学校教育法においては、上記の規定を踏まえ、義務教育の目標(第 21 条) 、小学 校の目的(第 29 条)及び目標(第 30 条)
経済学研究科は、経済学の高等教育機関として研究者を
東京大学大学院 工学系研究科 建築学専攻 教授 赤司泰義 委員 早稲田大学 政治経済学術院 教授 有村俊秀 委員.. 公益財団法人
【 大学共 同研究 】 【個人特 別研究 】 【受託 研究】 【学 外共同 研究】 【寄 付研究 】.
社会学文献講読・文献研究(英) A・B 社会心理学文献講義/研究(英) A・B 文化人類学・民俗学文献講義/研究(英)
高村 ゆかり 名古屋大学大学院環境学研究科 教授 寺島 紘士 笹川平和財団 海洋政策研究所長 西本 健太郎 東北大学大学院法学研究科 准教授 三浦 大介 神奈川大学 法学部長.
1アメリカにおける経営法学成立の基盤前述したように,経営法学の