訴権競合の事例の研究
その他のタイトル Case Studies of the Concurrence of Actions
著者 岡 徹
雑誌名 關西大學法學論集
巻 64
号 3‑4
ページ 1330‑1279
発行年 2014‑11‑20
URL http://hdl.handle.net/10112/8885
訴 権 競 合 の 事 例 の 研 究
岡
徹
̲,̲̲
ノ 五
D. 13, 1, 18
について シュトルーヴェの訴権競合理論について D.
25 , 2, 1
について D. 12 , 2 ,
2
86 ,
について
四D.
47 , 3, 2
について D. 30, 8, 1
について
目 次
D. 13, 1, 18 旦 0 こャ
Scaez1ola libro quarto quaestionum
Quoniam furtim fit, cum quis indebitos nummos sciens acceperit, videndum, si procurator suos nummos
solvat, an ipsi furtum fiat. et Pomponius epistularum libro octavo ipsum condicere ait ex causa furtiva: sed et
(...)me condicere, si ratum habeam quod indebitum datum sit. sed altera condictione altera tollitur.
(N) リQ~柊択豆D. 13, 1,
18や~t-0゜D.13, 1 Q Rubrik
ざDE CONDICTIONE FURTIV A [ = Von der
(M)Die
bstahlscondiction]や~t-0゜("") K~H心is.'ll"\
(Quintus Cervidius
Scaevola)ゴ嘉1呉翠車嘉全心111羊嘉8-<蓉や~t-0(II exer<;a son art de 161 a
211 apres J.‑C., sous les regnes de Marc‑Aurele, dont il fut le conseiller, et de Septime Severe. II fut le maitre de
(u‑,)Papinien et de Paul.)
一
f)Q~
択S
華王悉班S
峯ti¾- や ~i-0 ゜
「~i-0押条栄遅S聡俎如芝如呈0\J虻痰座1"'i-0心抽竺お媒茶t~~兵菜心全心’恨怜溢贄薬忍酎W-<冬{I.IT~Q聡俎如牛茫ヤ心心抑四皿
(RU
某,̲J\J器媒全ぬ⇔兵菜心全知全如瞬縣ヤ,'ぐ叩や
~i-0゜他で⇒ヤ,¾,'\弔l\心ペ・艤III菱蛛途<
抑豆,{I.IT心器媒如否図心⇒ヤ殴暇柚監斜ヤ心匁疸''(i-0゜⇒全⇒ぬ心はや__)~t>r茶器遅Q~的ぬ菜心f)心如涎蕊1"'i‑0
(<D) 心叩拉庄全翠暇茜哭ヤ心
゜
亡菜勾全,l~Q毀殿憔酎癸茜溢旦,J...f,0¥J
幸宍豆翠¥lt:‑¥lJ
菜心゜
」苗避乱器ぐ口
S
誓尽S
宕尽点Ill(I
JillI <)
巨坦途4く臣~111·臣口に臣
(1 1111 1
や) リQ~似豆恨料澁筆叡畔甜‑<(procurator)
→怜‑<(dominus) Q‑< Q 乱器ぐ口 (Personenkonkurrenz) Q
讐定如楽0ャ;
i-0叫料文心J匁全や抑心心田~}\'゜ リQ~似U‑1‑‑6
菜さ' 1
1垣S苗避茶~.s::-,01-0寄ぐ口,1択全翠羊初菜i-0~華~ti淀涵V'i-0,.~; 1("')即m
全1]1 1tI ,,Q.
菜ヤ;i‑0゜
似桜Q altera condictione altera
tollitur忍や菜如船痣__)\JS,i-0゜;'.L~~晦峯ゴ<lurch [Anstellung] der einen
(t‑)
Condiction wird die andere
aufgehobenや~i-0゜華王玉竺'「l担S毀暇鯉哭茜溢U-1--60ヤ華宍竺恙出初菜心」や~i-0゜ 吋求似~condicere…excausa furtiva 心;
I\'活呉さ食~t-0゜△令~ti,
¾-~ ~'"~ 攀ニャ;
t‑0゜
,, Bei dieser Auslegung ist in Ubereinstimmung mit den byzantinischen Digestenkommentatoren und im Einklang mit der neuerdings anscheinend vorwiegenden Lehre vorausgesetzt worden, daB die von Pomponius‑Scaevola dem dominus zugesprochene condictio die condictio furtiva ist. Die Glossatoren waren dariiber geteilter Ansicht, <loch erklarte sich die Mehrheit unter dem Eindruck von Papinians D. 47, 2, 81 , 7 fiir die condictio i ndebiti, die auch noch die letzten gemeinrechtlichen Schriftsteller in der Klage des dominus
(00)
ausgedriickt finden. …• •
・・・・D. 47, 2, 81, 7
条忘庄ぬ菜¥‑1 ;
t‑0゜
Papinianus li bro duodecimo quaestionum
Qui rem Titii agebat, eius nomine£also procuratori creditoris solvit et Titius ratum habuit: non nascitur ei
furti actio, quae statim, cum pecunia soluta est, ei qui dedit nata est, cum Titii nummorum dominium non fuerit
neque possessio. sed condictionem indebiti quidem Titius habebit. furtivam autem qui pecuniam dedit : quae,
(m)si negotiorum gestorum actione Titius conveneri coeperit, arbitrio iudicis ei praestabitur. (~
薬四国!̲l.1‑f, !SQ)リtJや
ti'condictio ex causa indebiti t!
心攀全菜ヤ:;.!SQ゜ D. 13, 1, 18
や竺'condictio ex causa furtiva
心釦全菜ヤ,,.'J 0 .::, ‑¥‑‑..
Pomponius-Scaevolaゴdominus~ヰペ&~i-0
condictio ti condictio
furtivaや~:;;:;-.'挙兵ScaevolaE;'姐t$'.
E;'Papinianus
竺'dominus 旦ヰペ心菜
i‑0condictio
竺condictio
indebitiや~i-0~痣ニャ,'.;t-Q'~_'.;,パ芯如ふ[:'¥'s:‑E;'令迭
(8) (::::) ゃ~i-0心ヤi-0~'匡母奴S巨~ti蓄....)_'.;~,'.;、でリ匁~~i-0や~I'(',0゜(~) ~-, 入叶,..L:::--~
~ti'De CONDICTIONE FURTIV
A如¾E:;~,心課◎芦心゜"Condictionis furtivae usum in foris Germaniae maximum superesse, nemo dubitabit. Quamvis enim contra
furem criminali J udicio plerumque experiamur, nemo tamen ex illis, qui furtum pass us, facile invenietur, qui non
de recuperanda re furtiva simul sollicitus sit; quamvis aliquando hanc citra actionem ordinarium consequatur
per visitationem domesticam, aut si illa apud alios inventa fuerit; interim quandoque non expedit criminalem
furti vindictam petere, sed saepius rebus meis receptis acquiescere malo, ubi omnino ad hanc condictionem
confugiendum, quae eo utilior mihi erit, si res a fure consumta, & sic eandem brevi manu repetere nequeam L.
8. pr. ff
h.t."
苗速卦器ぐ口
S
膏志S
車屯点~ (11 11 1 H
く)巨坦
途4く臣~111・目In如4
く(1 11 1 1 1
ば)ぶ
ti
,..L ::---~ ~ 心⇒二縄唄や~t-0心日~'\'゜マ・ト全,ヽ咲ト入\ぶ叶..L';:"'""~豆,
¾-E;~,
ぐ旦醤IllS,
ヤS,
t‑0゜
"Qui scienter indebitum recipit, & alterum ad solvendum induxit, tenetur condictione furtiva, quia furtum
videtur committere. Vid. Petr. de Bella pertica in Falsis.
C.de furtis. nummer. 16. tom. 8. repet. Juris. Struv.
Exerc. 18. th. 41. Cludius de Cond. indeb. t . 10. num. 32. Dn. Lauterbach. ad h. tit. th. 17. Hoc hodie non
ぼ)
habere locum, notat hie Granwegen remissive, sed sine fundamento, ut puto, nisi de poena criminali agat."
(:::!:) C.6, 2, 16 [a. 294]
ti'¾-や~t-0゜Si servum vestrum nutriendum qui susceperat venumdedit, furtum commisit.
リ8~似c~~~
哩峯 (Jungmeister/
Sintenis)竺封や~r-0゜,,Wenn Derjenige, welcher euren Sclaven zur Verpflegung tibernommen, denselben verkauft hat, so hat er
ぼ)
einen Diebstahl begangen."
ぼ)
L~•
, ~r\
,...L~ 一令1‑¥(G. A. Struve) 8 De Condictione
indebitiざ¾-8吋9己旦託位゜"Condictio indebiti est, qua quis repetit, quod alteri indebite per errorem solvit, vel saltem se soluturum cavit.
(~)
§. 1. I. q. m. r. c. obl. §. 6: I. de oblig. quae ex qs. contr. nasc. l. t. h. Vid. Valasc.
1.consc . 56."
(竺)心知点ざ§.
6. I. de oblig. quae ex qs. contr. nasc.
豆封や~r-0゜Item is, cui quis per errorem solvit, quasi ex contractu debere videtur. adeo enim non intellegitur proprie ex
contractu obligatus, ut, si certiorem rationem sequamur, magis ut supra diximus ex distractu, quam ex contractu
possit dici
negotium obligatus
quam esse: nam
contrahat. sed qm solvendi
tarnen ammo
proinde is
condictione tenetur.
ぼ)リG~択
S
桜迄壼祀溢ti'
封や~i-0 ゜
姐⇒心心恙淀窒~~奎~--<抽全E;',{::!,::;;;;--~
pecumam qm accepit
ャ豆足磯座押竺吾心ユ年如莱瞑塩把
S
把王抑心匡I
E:; 遅途如温碕'心)
dat, in hoc
obligatur,
J...J +.‑i-0~:;;;:;-.~ 屯恥ぐ封如眺淀ヤ心瞑◎奴字+.-i-0~E;'心醤~'(:t'菜~~:;;;:;-.'
ac dare
SI
videtur,
mutuum
心菜さ虻咄座抑心心丑竺匝ヨミ蔀函は図ミヤ廿、蘊出如寓も心
r-0~心偲晋ぺ如感わ菜さ
..::!i£::', ut distrahat potius
illi daretur, et ideo
「団茶菰諾は図ミヤ丑旦←瓢迄S枢#如⇔⇒心心心抑全~m--豆~™<函旦図ミ遅楽如瓢~..,:pE; 心醤◎心i-0~巨心
:jirK
till<
芸寄ぐ口は案ヤ寄湮⇔心縄囲は~~匁抑竺淀は全1]11ITも
⇒
忌マ恕は認函ユ四t‑0..l_J鯉~fJ..l̲J如翠ぬt‑0E;; r{',{::!, 心ヤ屯恥ぐ認~E;;眺淀ユ図s:::‑‑¥J
媒巨心心菜~*速S艇Ellq;{'Cl益ヤ領怠如幸-<~奴~T'i-0~~認露如造掘~--<, , , , , , , , , , , , , , , , 匡⇔如旦1~~忌抑帯踏S枢~c喘ぐ口旦案
室ヤ牛究茜避S毎嵌如叙▽゜」(楽国如l苺長~'I'<
"Justinian, in his Institutes, devoted a special title to "obligation(es) quasi ex contractu", in which he included
(Zimmerma 畠 the case of "is cui quis per errorem non debitum solvit" ".
cc・ 栄駈見的砦 S 支い神 S
旺零 (;;:j) (<ー怜~(;隠縣ユ丑 l'Q) ゜
"Martinus dicit, condictionem furtivam competere ei, qui ad pecuniam conduxit, ut D. de Furt. (47, 2.) L. Si
苗避卦器ぐ口S罫~Q圭.g~
坦
( 1 I
I1 1 1
目)巨坦
:li!R- ~
く目~111・目t!\t>< (1 11111111)
apes (26.)§. ult." Bulgarus <licit, nulli competere colono. (Gustavus Haenel, Dissensiones Dominorum s1ve
controversiae veterrum iuris romani interpretum qui glossatores vocantur. Edidit et adnotationibus illustravit
Gustavus Haenel, Lipsiae, MDCCCXXXIV . p. 15.)
t‑‑‑;'.L "<;-~ 咀坦華く匁
S
巨学゜,, • Condictio indebiti (§812 Abs. 1 S.l Alt. 1).
Diese wichtigste Leistungskondiktion betrifft den Fall, class der Rechtsgrund fur die Leistung von Anfang an
gefehlt hat . Der Bereicherungsglaubiger hat geleistet, obwohl keine Verbindlichkeit bestand." (Hans‑ Joachim
Musielak, Grundkurs BGB, 12. Auflage, Verlag
C.H. Beck, Munchen, 2011, S. 407.)
00. ¥'¥ ll"¥
; 、 K
出悉華く匁S
翌学や'David Deroussin, Histoire du droit des obligations, 2 e edition, Ed. ECONOMICA,
2012
総産゜啜)~-ぶ叶..L¾一令r‑¥
ti,
卦器ぐ口室製如縄⇒ ャ S,
t‑0゜
"LXXVIII. Exposita hactenus sunt varia actionum genera : quorum licet certae & distinctae jure Romano
sint causae , & quaelibet actio peculiarem habeat naturam l. 6. de except. rei Judie. tamen contingere potest, ut
actiones plures concurrant, seu plures uni , ad unum negotium, quadam ratione spectantes, contra eundem
competant actiones, de quibus concurrentibus actionibus ipse Julius Paulus JCtus librum singularem conscripsit,
uti constat ex inscriptione l. 34. h. l. 88. de furt. Dicuntur vero concurrera actiones, cum duae pluresve eidem
Actori adversus eundem Reum circa eandem Rem competent ex una vel diversis causis. l. 10 de act. emt. l. 56.
(筵)
de furt. l. 29. h. l. §. 1. de furt. l. 34. h. l. 130. de R. F Add. Maestert. in illustr. mat. tract. ad tit. d. ebend"
l. 6: de except. rei judic. ゴ D. 44, 2, 6.
や~t-0゜Paulus libro septuagensimo ad edictum
Singulis controversiis singulas actiones unumque iudicati finem sufficere probabili ratione placuit, ne aliter
modus litium multiplicatus summam atque inexplicabilem faciat difficultatem, maxime si diversa pro‑
nuntiarentur. parere ergo exceptionem rei iudicatae frequens est.
リE;'~似E;'~"'""~晦峯(Sintenis)さ%や~t-0゜
, ,, ,
,,Man hat aus gutem Grunde angenommen, dass fiir jede einzelne Rechtsstreitigkeit eme Klage und eine
Beendigung durch rechtliches Erkenntniss hinreichend sei, weil sonst die vervielfachte Art und Weise der
Rechtsstreite zu grosse und unauflosliche Schwierigkeiten herbeifiihren wiirde, besonders wenn verschiedene 叫、 Erkenntnisse ergingen ; es wird daher der Einrede der rechtlich entschiedenen Sache stes Gehor gegeben.
l. 34. de furt.
ざD. 47, 2, 34.
や~t-0゜Paulus libro nono decimo ad Sabinum
Is, qui opem furtum facienti fert, numquam manifestus est : itaque accidit, ut is quidem, qui opem tulit, furti
nec manifesti, is autem, qui deprehensus est, ob eandem rem manifesti teneatur.
苗避乱器ぐ口
S
贄志S
車屯点兵(1 ! 111 1 1 1 )
匡坦
~-1く臣都111·目rr¥t> 1 0 (1 1 11 11 1)
傘田禁恕~-「#く蕪押竺媒-<皿鈷茶窓寄や言応心菜心寄ぐ口~~喋惑
tt::
媒-<や~t-0:t‑
菜勾全頚口巨如ITII忌S
寄宦旦囲ぼ)知J匁如印Ill紅旦媒-<全心忘虻沢こヤ喫崇廿ユ無ぺ心菜心抑竺酌ヒ頚-<や'嶺-<皿-!Ilf:~~ 窓しヒ嶺-<や~t-0゜」S奴桜S忌
旦怜求似臨
n¥r,
如迦l恰⇒ ャ;
t‑0゜
Gai institutiones
E;;Kommentar zu III 202~
巨逃⇒化*~以茶愉唇⇒
心菜ヤ宣(Hein L. W. Nelson und Ulrich
(箋)Manthe) 託摘戸ヨ゜
(,‑‑,) f)E;'~ 奴G'~~"'"''.;'\哩峯(M.
Robert Schneider/ C. E. Otto)
ざBd. 2., S. 86
や知゜(N)
Detlef Liebs, Die Klagenkonkurrenz im romischen Recht, Vandenhoeck & Ruprecht in Gottingen, 1972, S. 132.
(M)王~"'"''.;'\晦fma
(M . Robert Schneider/ C. E. Otto) Bd. 2, S. 81.
(寸)
Kruger, Geschichte der Quellen und Litteratur des Romischen Rechts, Zweite Auflage, Verlag von Dunker
&Humblot,
Mi.inchen und Leipzig, 1912, S. 215£. Kunkel, Die romische Juristen, Herkunft und soziale Stellung, 2001, Bohlau Verlag, S,
217££. Wieacker/ Wolf, Romische Rechtsgeschichte, Zweiter Abschnitt, Verlag C. H. Beck, Mi.inchen 2006, S. 105£.
(I.!))
Bruno Schmidlin, Droit Prive Romain I, Univesite de Geneve, 2008, p. 87.
( <.O )
「ロート坦.槃]11~』i阻榮罹Ill迎・111臣回賦・栄(111)°CfPeter Birks, The Roman Law of Obligations, Edited by Eric
Descheemaeker, Oxford University Press, 2014, p. 177 .
(t‑) 「淀学ヤ内」「苺士ゆ兵内」心勾S琴醐~0:;.\--''知頷底-1(11翠lロIt'1
1
I寓益I-'-~(=--一゜1'KG'声芦迄繋⇒ャ)1 ]11
翠⇒
心Sや~\苗切J菜心二゜
( oo ) Die Konkurrenz der Aktionen und Personen im klassischen romischen Recht, Bd. I (1918), S. 389.
( m)
~"'"''.;'\晦至(Sintenis)豆'Bd.4, S. 853.
(s;)
,,Levy nimmt freilich eine Meinungsverschiedenheit zwischen Papinian und (seinem Lehrer) Scaevola an. " (Liebs, S. 132.)
(コ)
Gai Institutiones III 91
娼翡印'Hein L. W . Nelson und Ulrich Manthe, Gai Institutiones III 88‑181, Dunker & Humblot ,
Berlin, 1999, S.
83~\鹿゜ぼ)
Samuel Stryk, Specimen Usus Moderni Pandectarum , Vol. 3, 1690, p.
1. (臼)Johann Brunnemann / Samuel Stryk, Commentarius in Quinquaginta Libras Pandectarum, Vol. 1, p. 448. ( ~) Kaser, RPI, S. 614, Anm.
1~\芦,,Derbegriffliche Inhalt des furtum hat sich im Lauf unserer Perode stark gewandelt. ・・・・・・ " (S . 614)
ば)Bd. 5, S. 895.
ぼ)Jan Finzel, Georg Adam Struve (1619‑1692) als Zivilrechtler, Peter Lang, 2003, S. 49££ .
~ 淫゜( ~ ) Georg Adam Struve, Syntagma Jurisprudentiae, Secundum ordinem Pandectarum concinnatum
…,Jenae, 1687, S . 660. (~)
I-\J---4~;、~~Rubrik竺'DEOBLIGA TIO NIB US QUASI EX
CONTRACTUや~r-Q゜ぼ)咲迄壼茫峯栽溢淀・{叩窒痘
I ll
苺記翌『三玉密定叶K'r¥‑‑‑
ー1¥
f'‑.. ー区メ恕溢{眼薔眠坦珀印翠郎回至』(恕圏思伯廿紺・米哉翌攀認・米玉l
Ill母)自110~て茫゜(怠)
Reinhard Zimmermann, The Law of Obligations, Roman Foundations of the Civilian Tradition, Oxford University Press, 1996,
p.837.
(芯
) Gustav Hanel (1792 ‑ 1878).
(斜)
Struve, op. cit., Par Altera, p. 773~
砥如~\淫t'-4゜(葛)P. 800.
(苫)
Bd. 4, S. 534£.
ぼ)条田「ロート坦-~Ill~』自0自賦~fl-゜ぼ)
Dunker & Humblot, Berlin, 2007, S. 184.
1 1 , 入叶
..L~ ー?{:\\-{~~ 送扇器ぐ嘩祁匿旦でこャ
‑ ‑ " LXXXIX . Diximus (1) concurrere actiones ita, ut dentur circa eandem rem. quibus verbis non requirimus, ut
茜避卦器ぐ口S袖~E;;
圭探 1 1 (l 11 1 110)
巨坦~-1く臣~111・臣o)l:>
1 l 1 (l l 1 1 1
兵)eadem omnino res petatur, sed ut circa idem objectum, seu circa eandem rem aut factum, vel saltem occasione ejusdem
rei£active actiones plures competant. Sic circa verbera illata, duae concurrunt actiones, scil. actio Legis Aquiliae, qua
agitur de ipso damno, & actio injuriarum, qua agitur de injuria seu contumelia per verbera illata l. 34. l. 32 h. t. Vid.
etiam l. t. de vi bon. rapt. l. 1.§. 2. de publican. l. 2. princ. &§. 1. de privat. delict. conf l. 10. de act. emption. At si non
ita circa eandem rem competant, licet uni contra eundem, non est concursus: ut si quis contra eundem actionem habeat
(一)
propter depositum, scyphum, & ex mutuo ob creditam pecuniam d. l. 29 h. Diximus (2) Dari actiones concurrentes
eidem contra eundem: si namque circa eandem rem quidem plures competunt actiones, sed contra diversas personas,
itidem non est concursus, e.g. furtum Titius fecit Sempronio; Gajus rem istam Titio iterum surrupuit, habet cum
(N)
utroque actionem furti dominus, l. 76. §. 1. de furt."
C°'‑1' ,;‑‑,
r‑¥
..L全一令
I‑¥也苗拒卦器ぐ rrE;;J1 1
゜<ぷ―,¥如rr1t1 1
恰ヤt‑0
0"XC. Fit autem concursus tripliciter I. cum electio trantum datur,
&,una actione electa,
叫lus est regressus
ad aliam, licet, per electam non obtinuerit, quod intendebat: Et hie concursus dicitur Electivus. l. 9 . §. 1. de
tribut. action. conf l. t.
C.de furt. Non obst. (1) arg. ex l. 35. de solut. (2) l. 7. l. 8. jur. & fact . ignor. (3) l.
32. pr. vers. sed si licet de pecnl. (Non enim agitur ibi de actionibus hoc prim6 mod6 concurrentibus, sed plane
(M)alius casus tractatur, quando nim., un6 ex pluribus convent6, reliqui liberentur vel non.)" (f‑ 婆勾柊廿竺匡ユ吋
t‑0)
かる特有財産
( m e r x c u p e l i a r i s )
D .
14 , 4 , 9 , 1は︑次である
︒D .
14 , 4の
R u b r i k は ︑
ミ
' p i a n u s b r l i o v i c e n s i m o n o
n o d a e d i c t u m
(4 )
t r l i g e r e q u i s d e b e t
, q
u a c a i t o n e e x p e r i t a u r
, u
t r u m e d p e c u l i o
a n t r i b u t o r i
a ,
c u m s c i t s i b i r
e g e r s s u m d a a l i a m
(5 )
n o n f t u u r
u m .
p l a n e s i i s q u v e l i t e x l i a a c a u s a t r i b u t o r i a a
g e r e , e x l i a a c a u s a d e p u l e c
i o ,
a u d i e n d u s e r i t
.
(6 )
A c t i o d e p e c u l i o
と
a c t i o t r i b u t o r i a
の関係をレヴィは論じている
︒A c t i d o e p e c
u l i o についての船田教授の説明は次である
︒
イ
﹁⁝⁝したがって︑前
二世紀の頃から︑法務官は家子または奴隷と契約を締結した相手方が或る場合には家長 に対して訴訟を実行することを承認している
︒
もっとも︑かような法務官の承認する訴訟によっては︑家長はそ の家子または奴隷に代わって責任を負担するというよりも︑
うな訴訟は家子または奴隷に対して提起されるべき訴訟に代わるものではなくてこれに付加される訴訟とされた
︒
かかる考え方にもとづいて︑後世の学者はこれらの訴訟を付加的
と呼ぶ
︒その
一
は︑特有財産に関する訴訟
⁝ ⁝
﹂
D E T R I B U T R O I A A C T I O N E
である
︒︵ 性
質 の
︶ その特有財産の限度で︑家長はかかる家子または奴隷の行為について責を負う
︒
﹃ ローマ法・第
三 巻﹄七
0
頁 一
以 下
︶ A c t i o t r i b u t o r i a についての船田教授の説明は次である
︒
﹁家長がその家子または奴隷を商取引その他の
営
業に従事させるためにこれに特有財産を与えた場合には︑
訴権競合の事例の研究
a t i
s ] )
︵ 船
田 財産をもたせている場合には︑
および営業用のすべての物ばかりでなく︑営業によって取得されたすべての物
( a c
t i o d e p e c u l i o )
︵一
三 一
八︶
か
である
︒家長がその家子または奴隷に特有 訴訟
d
••
•
[ q u a l i t ,
てa
c t t o n e s a t e c t t a a e
これらと共に追加的に責任を負うと考えられ︑
カ
ヽ匡坦途-1(目~111・自rrjt,
l
臣(1 111 1
ギ)ざ悩IDX~吋も{~出祖心さ姦諒心
E; lt:
掟は.l‑60ヤ等避如盃蕊⇒
心押如握叫和:¥!I
t-0心◎は~t:-B:E;心菜翠t-O~E;~め菜,
{~
卓竺全全心器S
車辱E; ffi?
国包や{~出憫心竺姦槃E; lt:
掟S辛曲-ti::::1哀⇒臼砂~_;,iJ菜心S套如~-<E;遅避抑
S
裡栄旦面部1°'t‑O (tribuere)
:1罰叩疇叩鱈鱈l 心声
11如盆丑竺心如い噂如ti'
匡-<ti{~
幽旦索⇒
ヤ面囀認苗溢(actio tributoria)
:1サ:;;:;‑.'全吋'¥"知燕幽応ヒ淀全‑¢.6t:‑
菜さ益感⇒
心竺1°'E;
面可辱如柚居栄ヤ心J心全や抑心゜」(華EB『ロード悉.踪111翡』~011冨こヒー)
如
S
岩苓全心据華ぬ菜心廿'¥"旦'宜苗避S 乱器ぐ口巨睾茶赳
;:̲jt‑0 E;
や~0ヤ,iv E; ~'t-<
:1ぶ叶..L~一令f‑{ti
リ釘侶メ如示王 ⇒ ャ̲; t‑0 ゜
(oo)Bruce W. Frier and Thomas A, J. McGinn, A Casebook on Roman Family Law ゴリ醒環 :‑2.
l]IIIT忍̲̲̲) ¥J ̲; t‑0 ゜
"2. Another Alternative. Credotirs of a peculium had yet another possibility, the actio tributoria (action on
division), which we will not consider in detail here. In brief, when a son or slave was doing business with all
or a portion of his peculium, and he contracted debts with the pater s knowledge, creditors could sue the pater
if the peculium then became insolvent. This liability effectively forced forced the pater to share out the
business portion of the peculium among all its creditors, including himself (i.e., unlike in the action on the
peculium, the pater was not given preference as a debtor); any creditor dissatisfied with the allocation could
bring the actio tributoria." (p. 289.)
(o,)ロ.
C.6, 2,
1. ti¾-や~t-0゜(C.6, 2 E; Rubrik ti'DE FURTIS ET DE SERVO
CORRUPTOや~t-00)lmpp. Severus et Antoninus AA. Theogeni. Si pecunia tua mandantibus servis quidam praedia
訴権競合の事例の研究
船田教授は︑﹁犯罪と不法行為﹂について次のように説明される
︒
一
五
一 ︵ 三 一
六
︶(
『ローマ法•第三巻』三七五頁。c o m p a r v a e r u n
t ,
e l i g e r e d e b e
s ,
t u r u m f u r t i a c t i o n e m e c t o n d i c t i o n e m a
n m a n d a t i p o t i u s i n f e r r e d e b e a s
.
e n i m a e q u i t a s p a t i
t u r ,
u t e t i m c r i n i s c
a u s a m p r e s e q u a r i s t e o b n a e f i d e i c
o n t r a c t u i m m p l e r i p o s t u l
s e .
※の部 n
e q u e
﹁⁝⁝けれども︑通常の民事訴訟制度も元首政時代に次第に衰微して︑元首または裁判官による裁判たる審理 手続がこれに代わり︑犯罪の制裁方法と不法行為の制裁方法との間における共和政時代のような区別は失われ︑
専主政時代には︑ことに五世紀中葉の改革によって︑刑事訴訟手続と民事訴訟手続とは接近した
︒
かくて︑各種
の犯罪および不法行為は次第に精密に規定され︑すでに古典時代以来同
一
の違法行為が犯罪と同時に不法行為の
性質を有して︑被害者が加害者に対して罰金請求を為すかまたは国家による科刑を求めるかを選択し得る場合が
生ずるに至った※
︒そのいずれか
一方を選択した被
害者はさらに他の制裁を求め得ないこととなり︑同
一
の
事実
に よ
っ
て同時に刑事責任と民事責任とが発生するということはない
︒
﹂
分に注があり
C .
6 , 2 , 1
(
二0 0 年
︶などの条文が引用されている︶
この文末に注があり︑そこにおいて次の説明がある
︒
﹁刑事裁判でも民事裁判でも加害者を罰することを目的とし︑
ただ罰する方法を異にするだけであるから︑
方で罰すれば他方で罰する必要はない
︒
しかし︑強盗や他人の奴隷の殺
害というような重大な行為については︑
なるべく重い
責任を加害者に負担させるために︑例外として刑
事
民
事両
責任の重畳的競合を認めるべきであると
いう考え方である
︒ドイツ固有法は反対に同
一の
事実による刑
事および民
事の両責任の発生を認める
︒﹂
M a
i .
S e
ge r o
A .
I I
e t c t V i o r i n o c o n s s .
[ a .
20 0}
D .
X I
k .
巨坦~-1く回~111·臣索
(:::) △令ヤ豆,f) E;~{><如怜似ユ示EE2
,̲)ャ.:; t‑0 ゜ 1 ~(( 1 111 1
ば)"XCI. Fit II. concursus, cum electio quidem defertur, sed ita, ut quod per unam non obtentum est, possit
peti per aliam, adeoque ut una actio non per electionem agentis, sed per consecutionem ejus, quod petitum est,
alteram tollat, vel consumat. l. 76. §. 8. de Legat. 2. Quando sc. in altera non est amplius. l. 42. l. 45. pro soc.
Et hie concursus dicitur successivus. Obstare videtur 1. Quod post electionem non liceat variare. l. 5. l. 84. §.
9. de Legat. 1 . l. 4. §. 1. de leg.commiss. l. 4.
C.de pact. inter empt. & vend. compos. l. fin. pr. C de codicill.
Resp. Ubi alterutrum solum eligendum, ibi non licet variare, hae vero actiones, quarum altera plus, altera minus
continet, subordinate se habent, ut scil, altera exstinguat alteram in e6 tantum, quod jam ex altera quis est
consecutus. Obstat 2. Quod oporteat esse finis litium, nee debeat processus multiplicari l. 1. de usuc. l. 6. de
except. rei Jud. Resp. non multiplicantur lites ; sed agit quis actionibus, sibi jure competentibus. Obst. 3. l. 1.
§. 4. Quod Legat. Resp. Ibi non agitur de actionibus vere simul competentibus & concurrentibus, sed de casu,
(;::;)quo incertum est, quae competat actio." (¥L‑
葉心投杜四匿旦‑1‑‑6t‑0)
D. 31, 76, 8.
竺~¾や~t-0゜D.31~Rubrikさ~DELEGA TIS ET FIDEICOMMISSIS
や念炉Papinianus libro septimo responsorum
Variis actionibus legatorum simul legatarius uti non potest, quia legatum datum in partes dividi non potest:
non enim ea mente datum est legatariis pluribus actionibus uti, sed ut laxior eis agendi facultas sit, ex una,
interim quae fuerat electa, legatum petere.
f J~
~-?<~;'.,!_~
~ 晦峯(Treitschke )
ti¾-や~i-0゜Verschiedene Klagen kann ein Legatar der Vermachtnisse wegen zugleich nicht anstellen, weil em
ausgesetzes Vermachtnisse nicht in Theile zerlegt werden kann; denn nicht in dieser Absicht sind den
Legataren mehrere Klagen zum Gebrauch gestattet, sondern damit ihnen ein weiterer Kreis von Rechtsmitteln
ぼ)
off en stehe ; um zuvorderst mit der, die einmal erwahlt worden, das V ermachtnisse einzuvordern.
D . 17, 2, 42.
ざぶや~l'Q゜D.17, 2 C Rubrik
ざPRO
SOCIOや~l'Q゜Ulp i anus libro quadragensimo quinto ad Sabinum
Quod si ex stipulatu earn consecutus sit, postea pro socio agendo hoc minus accipiet poena ei in sortem
imputata.
リC~-f'<C!L"<;-~晦峯(Treitschke)投%や~l'Q゜
Wenn er durch die Stipulationsklage die Strafe erlangt, so bekommt er nachher mittelst der Genossenklage
ほ)um so viel weniger, indem ihm die Strafe aufs Capital abgerechnet wird.
奎田抵認ti"'「逹浴←畔~:.2.弓l'Q~冊
環五全函和菜姐届領辱~:;;;;--唸二寄ぐ
口旦0
;
ャ竺叶K'4‑‑ I¥
ri‑‑‑. 区K
恕坦豆恙梗押知届領枢#柚翌*CC~旦怜咲
e
差避旦妥心'' 0;
や烹餅環釣茎<哨辱心S
測辱如鯉榮や抑心心⇒
心゜
」Ct<
咲旦忌如宅
⇒
ャ怜《怜区如忘王初菜「心全゜凶卜区べ拳玉」心ゆ菜ヤ;l'Q (『ロート坦.綺11~』f-F.1111
藍出(兵))゜△令ヤ竺¾-C~'\':l坦''〈ヤ;i-Q゜
,,Dieses Fragment haben die Kompilatoren ganz ihren Zwecken dienstbar gemacht . Das klar aus‑
茜避卦器ぐ口S蛉~~~栄
l
ギ(1 111 1
臣)巨坦途
‑1 (
目:iltiJ1 11・
臣索1 < (1 ¥ 11 1 ¥11 )
gesprochene Anrechnungsprinzip, aus dem heraus die Aestimationssumme sors genannt wird, ist wiederum
ぼ)(竺)
justinianisch ; der nachhinkende ablatives absolutus bestatigt den Verdacht. ……
"XCII. Fit III. concursus : cum non tantum Electio datur, & quod una non est obtentum, per alteram obtineri
potest, sed cum commodum ex omnibus licet consequi. l. 28. de Nov. l. 14. §. 3. de exc. rei jud. l. 2. de privat.
delict. Obstare videtur, quod cum naturii pugnet idem bis exigi. l. 57. de R. I.. §. 14 . I. de act. Resp. Non
(S:::)idem bis exigitur, sed actiones ejusmodi tendunt ad diversa." ( リ S
似丑旦豆壬ヤ:;.,,;::J, :;. 忍,入叶,.L~ー令Hざト
JG : くぷ―'ヽ如 Cumulativus 心芯字芯悶 )~ )
ぼ)
"' . D . 46, 2, 28 .
豆封や~t,Q゜D.46, 2 G Rubrik
竺'DE NOV ATIONIBUS ET
DELEGATIONIBUSゃ~t,Q゜Papinianus libro secundo definitionum
Fundum Corneliarum stipulatus quanti fundus est postea stipulor: si non novandi animo secunda stipulatio
facta est, cessat novatio : secunda vero stipulatio tenet, ex qua non fundus, sed pecunia debetur. itaque si reus
promittendi fundum solvat, secunda stipulatio iure non tollitur, nee si litem actor ex prima contestetur . denique
meliore vel deteriore facto sine culpa debitoris postea£undo praesens aestimatio fundo petito recte consideretur,
in altera vero ea aestimatio venit, quae secundae stipulationis tempore fuit.
口 D. 50, 17 ,
57竺封や~t,Q゜Caius libro octavo decimo ad edictum provinciale
Bona fides non patitur, ut bis idem exigatur.
l----~~
~~l]ll•
0ヤ;
i‑0゜
「唄翌荊羊孟論 t<G
卦器ぐ口如二心:!:1‑‑<
サ全心枢面ヤ心距囲心⇒
ヤ采生に心菜i‑OG ゴ L
芍R. I. G'
四蒸器叫豆匡l蓉~ll述茜笑め菜i-OG如起ぬ~S,
bona fides non patitur, ut bis idem exigitur.
心2ぺ環\J~t-Q゜⇒会,_),如痴S坦~~0;や
de diversis regulis iuris
心;'"話製如全心似単全心,S:;;;‑‑
諾約菜心,~Q.1--6,0~1謳忌倍製如岩苔S心唸~~;'ゃQ,0,約や菜如囲縄妍姓S楳屯心ヤ心J心茶2全旦諾ミや~i-0全は栄憮採嘩1""~郎四妍ツ
~;
゜縣製~.1--6菜さ1.cit.
也'墓ま如1
恰は0 ;
ヤad edictum provinciale G~
一ヤ令K Gajus G 坦眺 S
抵1<痢全心S全Sや~:;;;--'炉J旦,;q;ャや一ヤ心K竺翠室如盗ミ翠ぐ゜や一←心K全;~~i-0憮遠舒ハJG4茸恥糾悩写
⇒心全ti',;q~心▽湮l-!!K~竺0叩匁◎心菜^火~;や伶心ぐ゜芯製,_)'~菜ti'要羞巴縄S芸活旦為ニャ...,;J~~G膏ぼ)茶心旦窒嘩
'0
芯心菜'"i-0全心や~i-0゜」△令ヤゴ,,
Ziemlich allgemein geht man davon aus, daB die Romer ihrer ganzen Konsumptionslehre den Satz: bis
(;;:3)de eadem re ne sit actio bewuBt zugrunde gelegt haben ."
心祟''〈心S
記忌如字,̲)¥‑‑'',,DaB der Ausspruch des Gaius D .
50, 17, 57: Bonafides non patitur, ut bis idem exigaturnicht hierher gehort, sthet heute fest: vgl. Alibrandi I 170, Eisele
啜)79, 334, Peters, ZSSt. 32, 288" 心急{ ¥‑‑';
i‑0゜
( ‑ ) Heumann / Seckel : Scyphus, Becher
(1.36 D. 34, 2).
(N)
Op. cit., p.
801.(M) Ibid ., p .
801.(‑.::t<)
Heumann/Seckel !1
リ釘侶咋遥証如菜ヤ幻が゜(L.()) ,,Man muss wohl iiberlegen, welche von beiden Klagen, die wegen des Sonderguts, oder die tributorische, man anstellen
苗避卦器ぐロ
E;;.
志S
車尽点l
兵(1 111 1 1 I)
巨迅薬
1(
目痢1 11・
臣rrjt,11 0 (111111 )
wolle, da man weiss, class man auf die andere nicht zurtickkommen kann. Wenn indess Jemand aus einer Thatsache die
Sondergutsklage, aus einer andern tributorische erheben will, so wird er damit zu horen sein." (Georg Carl Treitschke, Bd. 2, s .
164.)('°)
Bd.
I, S. 154££.( i:‑‑ )
~ 田益怒さ,~H涅翻~E;'坦旦~:;ャ'「~J菜心S茜裔話S固器ぐ口S臣睾旦0孤LevyKonkurrenz
1, 150sq. ……」匁
蜻II!全兵ヤ:; r‑Q
゜
( oo ) Oxford University Press ,
2004.( m ) Kaser, RP I , S.
614. ~\産0,, Der begriffliche Inhalt des furtum hat sic him Laufe unserer Periode stark gewandelt" . (S .
614)( ;:; ) ,,Wenn Jemand im Auftrag deiner Sclaven mit deinem Gelde Grundstticke erkauft hat , so hast du die Wahl, ob du dieselben
mit der Klage und Condiction wegen Diebstahls oder vielmehr mit der Auftragsklage verfolgen willst. Denn auch die
Billigkeit erlaubt es nicht, die Anklage des Verbrechens zu verfolgen und zu gleicher Zeit die Erfiillung eines im guten Glauben
geschlossenen V ertrages zu fordern . " (J ungmeister / Sintenis, Bd.
5,S.
892.)(コ)
Bd. I, S.
32.,,Das Reskript behandet die rein materiellrechtliche Befugnis des Berechtigten, ein fur seine Rechnung
geschlossenes Rechtsgeschaft zu genehmigen oder abzulehnen . ……
"Liebs, S .
91,Anm.
27~\淫゜図 Op. cit., p.
801‑802.ぼ)
Bd.
3, S. 318.ほ ) Bd .
2,S .
317.ぼ
)Bd . II, S .
129£.ぼ
)Liebs , S.
211~\匪゜( S::; ) Op. cit. , p.
802.(~) 心知忍豆'¾茶や菜や~r-Q゜"
•
d'
.XCIV . Altera regula est : Actiones rei persecutpnae ex 1vers1s caus1s seu factis competentes
se invicem non tollunt ; sed concurrent cumulative, ita ut succedanee quis utraque possit agere, sive ad unum consquendum
tendant, sive ad diversa. Et quidem si(l.) in personam omnes sint concurrentes, singulis agi potest . l .
14.§ .
2.de e x cept. r e i
judic. l. 18. h. l. 159.
de R.I. adeo ut ex omnibus actor commodum possit consequi. l.
1.de act. emt
.Opp. (1.) l. 28. de liberat. leg l. 93. §. 1
.de Legat. 3. Resp. Dicitur quidem ibi, quod, si appareat, ex una causa non deberi, ex altera possit agi
:non autem excluditur, quod etiam post condemnationem ex altera, adhuc altera, possit agi. Opp. (2) l. 57
.de R. I.
R.Quando ex diversis factis diversa debita exiguntur non idem bis exigitur
.Limitatur tamen hoc, quod de actionibus in personam diximus, si ex causa lucrativa rem quis consecutus fuerat, tune non potest ex alia lucrativa causa peri. l
.17. h. §. 6. I. de Legat. Sin (2) in rem actiones concurrentes sint, tune regula obtinet, non ut quis saepius eandem rem possit consequi; sed ut, quod non obtinuit ex priori causa, id obtineat ex posteriori. Interest igitur, an simpliciter quis rem vindivaverit, an adjecta causa. Priori casu rursus agi non potest. l. 11. §
.1. §. 4. &
5.l. 12. 13. 15 pr. &§. 2. l. 27. de except. rei jud. Posteriori casu licet succubuerit actor, tamen ex alia causa rursus in rem experiri potest.
d.l. 11. §. 2. d. l. 14. §2. Obst Quod d
・ommzum nonnzsz ex una causa sit l. 159. de R. I. l. 3. §4. de acquir. poss. adeoque & nonnisi ex una causa actio in rem poterit proponi
.Resp
.non quidem potest dominium vere ex pluribus causis competere
:sed tamen potest quis putare, ex una causa ad se compeetere, cum ex altera vere competat. Ideoque nihil impedit, si in specie ex una causa seu titulo quis egerit, ex qua sola ipsi vere competit dominium." ( p. 805sq. ¾{r-f,
竺室:J.‑41'Qo)
ぼ)
Levy II, S
.133££.
~\涯゜(
怠)
怜醤爛110~配(njt>1 1 1
く寓゜は)Bd. I, S. 49.
啜)Anm
.l.
111 D. 30, 8, 1 旦でこヤ
Pomponius libro nono decimo ad Sabinum
Si ita scriptum sit:
'Lucius Titius heres meus aut Maevius heres meus decem Seio dato, cum utro velit, Seius
苗迭卦器
qn (;;
膏苺S
圭恕11 1 (1 ¥111 0)
巨坦
~-1く目~111·臣n)t>1111 (11 1 10
兵)aget, ut, si cum uno actum sit [et solutum], alter liberetur. quasi si duo rei promittendi in solidum obligati fuisset, quid ergo si ab altero partem petierit? liberum cui erit ab alterutro reliquum petere. idem erit et si
(~)(N)
alter partem solvisset. ([ ]さ戸 ゜ `悶ふ叫疇)
(""") リE;;~似ざ
D. 30, 8,
1や~i-0゜D.30
E;;Rubrik ti'DE LEGA TIS ET
FIDEICOMMISSISや~i-0゜D.30 ゴ D.
30, 1
全心D. 30,
128叫や~i-0゜弔,、モー I¥
心K (Sextus
Pomponius)ゴ嘉1呉翠l羊索E;;-<~や~i-0(N ous ne savons presque nen de la carnere
("')
de ce juriste, contemporain de Gaius. Il semble avoir vecu en plein ne siecle apres J.‑C.)
0‑・ 翠l]llll抽茶
'Seius :1.
1戻ギーK
I卜全1トヤ令べ如翠翌,̲)'rv,_)ヤ淫s:-~黍‑‑< S:‑ Lucius Titius~t-0 .:;
竺話s:-~薬<
S:‑ Maevius
ゴリ菜⑰砂蒸応喜:匁暢
[I[.:;心
゜Seius
ざ響弄閂Lucius
Titius~t-0冥Maevius如翠くや'苗溢如ヤ t‑0
fJ
心条や抑心゜吋=一゜~K豆,.1~(羊索弐咲’唸'-/E;; 支肘
細 :l.1.‑6
0ヤ,.f)E;'~ 糾:,{ E;'~,
ヽ!卜全1;'II'\ーI卜z+sー条1]1\IT兵菜\J~t-0心痘';〈,.
(<Cl) 牲神S芯i忌如~:t'ャ~t-0゜
Donellus, Wissenbach, Savigny, Vangerow, Fitting, Ascoli, Lenel, Eisele, Ferrini, Binder, Seckel, Kubler, Bonfante, Levy, Albertario, G. Grosso
や伶炉(c‑) 如G~似
G [et
solutum]ゴリ菜e臣詞や~i-0゜1-\J-4~
心配ざ栄ュ枷叫lus G~
淀如~~ャ釦ず(oo) "';‑‑;、1卜全
i?
II'ーl卜z-kーS塩国~0S.\J竺'牲痘S索料茶~i-0゜et solutum
や竺さゾcum uno actum sit et solutum
全ャ入1卜全臣ドー1ド""+‑ー文匁ヤ心支臼糾透心゜Donellus
(m)(Paul Kruger
茶等項睾器戸)知叶知゜
~-~""竺'Donellus釘誤鸞炉や~:t-叫配恥噸''(芦心゜
"Sachlich ist die Abweichung ohne Bedeutung, aus stilistischen Grunden aber wohl der herrschenden
Meinung beizutreten : la.fit man die obigen Worte stehen, so hat das alter eine bessere Beziehung, und es wi.irde
der befreiende Akt deutlicher genannt sein ; andererseits hatten die Kompilatoren als Autoren des ganzen
Zwischensatzes schwerlich zweimal von agere gesprochen und das et solutum bloB nachhinken lassen. Das
ぼ)
letztere Moment zeugt ziemlich deutlich fur Nachbesserung und gegen originale Einfi.igung des Ganzen."
{~) ⇔・函豆,}JE;; 臣製茶
C. 8, 40, 28 (a. 531)~
翌~~t-0リ匁如字声ふむ醤サやl]llIT忍⇒心゜マ・姦~~~
晦溢ゴ liberurn cui erit ab alterutro reliquurn petere E;'~
~渭罪訳汀紐肛ば澤字 ⇒ ヤ 'Vgl. D. 32, 25;
D. 45, 2, 9 pr. ; D. 45, 2, 17 sowie D. 31, 16, ferner C. 8, 40, 28, 2 (531). 心釦:; ¥J :;
i‑0゜
D. 32, 25 (Paulus):'Ille aut ille heres Seio centurn dato ' : potest Seius ab utro velit petere. 1 Cum in verbis nulla
arnbiguitas est, non debit adrnitti voluntatis quaestio.
釜王益班ti'「翠即条坦淫~10心ぬ菜心ゆ菜心心ヤ菜?:!, 翠即忌心~0心淀萎四坦S寂宍如妥心,~~ 溢萎心も
心
⇒
マ坦赳忌⇔淀縣心⇒
ヤ囲縄忌淀艇呈哀1
斗怜心゜巡抽竺和心旦似坦忌淀縣心酪碧甜孟溢艇心は中心菜心心企痣全菜心
芯菜勾‑,(j),
匡神 S
凶幸如苦心‑R :.1 _)~ 薬製豆訳:; i!
ぬ菜~:;゜⇒全⇒'「以1]11CT条妍▽墜器やさ~:;..lJ叩竺'艇日終謬匡苗~~器ぐ口QlH!lf,苺S
圭探
1]11] (]ll]O<)かり
でな
く︑
さら
に︑
︿他の契約例えば売買・賃約.﹀
[ ? ]
例えば数人の指定相続人に遺言人が 四五・ニ・九•前文(パピニアヌス)
につ
いて
︑
﹁最後の法文は
﹁単に言語を以てする問答契約によるば き初めてすべての債務者の債務は消滅するとされる︒⁝⁝﹂
六二
四頁
以下
︶
船田教授は︑ る ︒ 全・不明瞭であり︑数個の意義を有し得る場合に限られる
︒
また
︑ 題を許容すべきでない﹂とされる⁝⁝﹂
関 法 第 六 四 巻 三
・ 四 号
パウルスはこれを明らかにして︑ かかる意思尊重の解釈は︑ (『ローマ法•第二巻』
場合にもこれを軽視または無視するのではなくて︑
義がないときは︑意思の問題を許容する余地を残さない﹂と説き⁝⁝﹂
寄託・使用貸借︑
四六
頁︶
原則として︑表明された文言が不完
と説明される︒
﹁かような意思を尊重する態度は古典時代に無制限に発達したのではない
︒
表明された文言の意義が明瞭な
(『ローマ法•第二巻』
︵ 一
三
0
七 ︶
二五二
頁 ︶
と説明され
D .
45 , 2 , 9
p r
. (
P a p i n i a n u s ) : E a n d e m r e
m a p u d d u o s p a r i t e r d e p o s u i u t r i u s q u e f i d e m i n s o l i d u m s e c u t
u s ,
v e l
e an de mr e m d u o b u s s i m i l i t e r c o m m o d a v i : f i u n t d u o r e i p r o m i t t e n d
i ,
q u i a n o n t a n t u m
v e r b i ss t i p u l a t i o n i
s ,
s e d e c e t t e r i s c o n t r a c t i b u s
, v e
l u t i e
m p t i o n e v e n d i t i o n e
,
1 0c a t i o n e c o n d u c t i o n
e ,
d e p o s i t o
,
com mo da to
t e s t a m e n t
o ,
u t p u t a s i p l u r i b u s e h r e d i b u s i n s t i t u t i s t e s t a t o r d i x i t :
' T i
t i u s e t M a e v i u s S e m p r o n i o e d c e m d a t o '
.
﹁⁝⁝さらに連帯関係が間接遺贈によっても発生するという法文があり︑相続人が相続財産に属する
特定の物を二
人または数人の受遺者に供与すべきことを規定し︑或いは
二人または数人の共同相続人が特定の物を受
遺者に供与することを規定する遺言によって連帯関係は発生するとされている
︒
そう
して
︑ 務者の一人が訴訟を提起されて争点決定をしたことによっては︑他の債務者の債務は消滅せず︑債務が履行されたと
(『ローマ法•第三巻』
﹃チチウス ニ四
これらの場合に︑連帯債
﹁文言について何の疑
心i‑,‑
M
心←心ぺ投ギ,ヽ゜トロl¥ t'‑ K !‑1
十如赳ヰギ丑』心,:;0心心叩G~'\"'!.l翠l]IIII!-1~0ャ」到挙等淀翌~~媒赳ヤ心匁,:;'\'゜認~G丑は翠l]nrr如尽l伶怜心知\'{::ii民叫lll採{::!i
l]llII
条゜<゜凶l¥
I'---区KG~G心竺翌凡心菜{::ii,:; 0」(『ロード坦・翠1 1
痢』‑1( 11 ‑1 く塁 lli( l l))
心器宦初菜心゜△令":"-~':く一゜凶
l¥
I'---ー区KG担G~似如坐芸,....J¥‑.J ,:;
t‑Q゜
,,Aber neuere Untersuchungen haben klargestellt, daB der klassische Wein einen erheblichen Zusatz
(~)(:::)byzantinischen W assers sich hat gefallen lassen milssen. ……
D. 45, 2, 17 (Paulus): Sive a certis personis heredum nominatim legatum esset, sive ab omnibus excepto aliquo,
Atilicinus Sabinus Cassius pro hereditariis partibus totum eos legatum debituros aiunt, quia hereditas eos obligat.
ば)(竺)idem est, cum omnes heredes nominantur.
(~)
D. 31, 16 (Celsus) : Si Titio aut Seio, utri heres vellet, legatum relictum est, heres alteri dando ab utroque liberatur : s1
neutri dat, uterque perinde petere potest atque si ipsi soli legatum foret : nam ut stipulando duo rei constitui
(竺)possunt, ita et testamento potest id fieri.
釜王禁怒
e
香苔如忘王1"'t‑Q゜
「……f)菜心S賽ぐロ!-1'到申脚遅途抽Gl-<
条澁溢如察製ぬ菜ヤ咄迂祀製如
⇒心卜いJ旦~0\-.Jti'挙S睾恕神e遅淀ぼ)豆茫燈~1°',
迄楽条睾しヒ初菜心心抽ユ忌念ヤヤ'、〈ヤ
S恙薬抽S
逹楽豆悪冤ヤ心匁め菜心゜」
S苺(~G:出は如G~奴条
示旺め菜
¥‑.J ,:;
t‑Q゜
茜避卦器ぐ口S号翠S圭{~
ll ITT (11110‑1
く)巨坦撼
‑1(
臣郡川・臣oj!>lH
く(1 1 110
ば)~- Andrew Borkowski, Textbook on Roman Law
ざD. 30, 1 G~
入I卜全弔lj¥ーIド'*ー如蒋写⇒
ャ:;i‑0°D. 30 G
Rubrik ゴ DE LEGATIS ET FIDEICOMMISSIS
や知t‑0 (i
麟1 111 冨)゜
D. 30,
1丑%や~t-0゜Ulpianus libro sexagesimo septimo ad edictum
Per omnia exaequata sunt legata fideicommissis.
匡蜻皿さ’心全゜凶ドー区Kゴリe知0:Lさ釦~{::!i:; 勾1]11IT0ヤ:;
i‑0
゜"It is unusual for a title in the Digest to begin with such a broad assertation of principle. The statement is
attributed to Ulpian but it is doubtful whether he made it ‑ no substantial assimilation of legacies and trusts
occurred in the classical period. But it certainly took place under Justinian, not least because of the fusion of
remedies for the enforcement of legacies and trusts : for the first time a beneficiary under a trust was allowed a
索)
vindicatio to secure his interest. Previously, the only remedy had been an action in personam against the heir."
釜王禁認豆,.f
J
菜:L0:;
ャ¾-G
‑1‑t'" :L窒苔初菜心゜「坦華くは丑0ヤ逗凡心菜心坦択
C
船惑1"'t‑0
Im§ 宗全忙華く堂起e
坦l
挙祖心かJ
菜如喘認⇒
心支い神S
営起S
坦憫心豆や塁侶如釘lll
も訳 l
挙心ぐ口森ギ笈心抽さ担S
坦‑P<G
迄国全翌応心菜心゜父知忍出性茎森緻1110 ・ 1 ,. ti
令全凶卜区KGl]llIT心⇒ャ「ヤ''(ヤe迂や翠晋要を迎益喪軒匿l..l..J匝感xぷべ」~meやく如辻全I'<
t‑0
文ぷ勾全'祖華く営起しLを喪懇竪心鯉溢』酌匿心竺眺.(::!ii-0薬製S翠正如虻氾i:'\J~:;;;:---'_)心条0ヤ担S似俎話冊心豆「1"'''(\J
C
.IQ~ や」S
晦条拳国如菊(芯)心~cゃ~t-0ト)匁全覇送ぬ菜t-00」
ぬ心は祖心'華王益斑豆「粧,.
11 1 0・ 1
(令全゜凶卜区K)竺'「~·:<\--'~
迂や翠晋翌豆匙溢翠塞匁匡こしめぷふ」心
~'"゜やS拳出旦丑心リ...lJ
ti~
や:!!'---'.:'-~全,入心K~溢艇ユ燕渠初菜心゜」心艤lI!全菜ヤ~l'Q゜啜)
~-
~ ギ廿心ベゴD. 30, 1
心D. 30, 116 如苧揺 ⇒
ヤ悧息⇒ ャ;
i‑0゜
D. 30, 116
ti¾-や~i-0゜(葛)
Florentinus libro undecimo institutionum
Legatum est delibatio hereditatis, qua testator ex eo, quod universum heredis foret, alicui quid collatum velit.
1.
Heredi a semet ipso legatum dari non potest, a cohered potest. itaque si fundus legatus sit ei qui ex parte
dimidia heres institutus est et duobus extraneis, ad heredem cui legatus est sexta pars fundi pertinet, quia a se
vindicare non potest, a coherede vero semissario duobus extraneis concurrentibus non amplius tertia parte:
(芯)
extranei autem et ab ipso herede cui legatum est semissem et ab alio herede trientem vindicabunt 2 . Alienus
servus heres institutus legari ipse a se nee totus nee pro parte potest . 3. Servo hereditario reete legatur , lieet ea
ぼ)adita non sit, quia hereditas personae defuneti, qui earn reliquit, viee fung1tur. 4 . Fundus legatus talis dari
debet, quails relietus est . itaque sive ipse£undo heredis servitutem debuit sive ei fundus heredis, lieet eonfusione
dominii servitus exstincta sit, pristinum ius restituendum est. et nisi legatarius imponi servitutem patiatur,
petenti ei legatum exeeption doli mali opponetur : si vero£undo legato servitus non restituetur , actio ex
testamento superset.
茜避卦器ぐ口S誓尽S圭{1,~I
1
ギ(11 110
回)クヤキウスの論述は︑次のように始まる
︒ 一
般的かつ積極的に相続財産が法人としての存在を有することを説いたものではない
︒
かような説明を基礎としまたこれを
一般化し︑相続財産を被相続人からも相続人からも切離して独立の
﹃ローマ法・第四巻﹄
(
p
e r s o n a
)
e
法•第四巻
』
作用するからである﹂ 証人を設置することができる︒
なぜなら︑相続財産は
﹁学 ︑ ︵船田 代
には
︑
[ d e f
u n c t i ]
三五二頁注
四六
.
﹁⁝
⁝け れど も︑
語を用いたはずであり︑ して相続人に帰すべき財産中の或る物がたれかに提出されることを欲する﹂
q
u a e s t t a t o r e x e
o ,
q u o d n u i v e r s u m h e r e d i s f o r
e t ,
a l i c u i q u i d o c l l a t u m v e l i t )
四
0
三頁注﹁⁝
⁝ま
た︑
学 ︑ ﹁学 ︑
( ‑ ︶ ︶
三
O ・
三
O ・
︵フロレンチヌス︶
これらの学者の説明は︑各個の場合について説明のために与えられたいわば比喩的なもので︑
・ ニ ニ
三五
0
頁 ︶
︵フ ロレ ンチ ヌス
︑
︵ 一
九 ︶
︶ 一六•前文 関法第六四巻三•四号
...
m u m c 1 p m m
三
O ・
v i c e f u n g i t
u r
(
s i c u t i
この法文にだけ現れる︒﹂
e t d e
cu n a e t
s o c i e t a s
﹀ )
︵船田 [
死者
﹃ ]
ロー マ
︿都市および市会および組合と同様に人
﹀として 一六•三
)
法人とし︑社団法人と同様のものとして取扱う理論が作られた
︒
﹁問答契約の諾約者の死亡後相続承認前にも保 ュスチニアヌス帝はかかる理論を採用する
︒﹂ これに対して︑専主政時 ︵船田 一六•前文に用いられる減少(
d e l i b a t i o
)︵ 四 ︶ ︶
の語は︑古典法学者ならば
d e m i n u t i
の
o
﹁遺贈は相続財産の減少で︑( L e g a t u m e s t d e l i b a t i o h e r e d i t a t i s
,
﹃ロ ーマ 法・ 第四 巻﹄
⁝⁝
﹂
(
船田『
ローマ法•第四巻』
四
三二
頁注
( M o r t u o r e i p r o m i t
t e n t i e t a n t e a d i t a m h e r e d i t a t e m f i d e i u s s o r a c c i
p i p o t e s t ,
q u i a e h r e d i t a s
これによっ
て ︑
ニ八
遺言 人は
︑
︵ 一 三
0
三 ︶一体と
"Legatum est delibatio hereditatis, qua testator ex eo, quod universum heredis foret, alicui quid collatum velit.
Haec definitio est secundum legem Falcidiae. Nam secundum duodecim tabulas non tantum delibare, sed etiam
(~)exhaurire hereditatem potest."
(r‑1) 王~"'""~晦峯
(Georg Carl Treitschke)
ざBd. 3, S. 224.
(N)
Liebs, aaO., S. 66.
!2リ窪硲猛溢忌癖謬知゜(M) S. 66.
(‑tj<) Philipp Schmieder, Duo rei, Gesamtobligationen im romischen Recht, Dunker & Humblot, Berlin, 2007, S. 265££.
$野回 Schmidlin, op. cit., p . 87.
や)
Liebs, aaO., S. 66. Anm. 146.
(r‑‑) ,,Es ist daher davon auszugehen, class das et solutum ein tribonianischer Einschub ist." (Schmieder, aaO., S. 266. Anm.1186
ユ似涯茶~~和菜ヤ2,!'Qo)(oo) Liebs, S. 66 .
(叫
L iebs, S. 66.
ぼ)
Bd . 1, S . 194, Anm. 3.
(コ)撚
‑l( l 1 ~ 1
]a担く賦~l-'--0初心!2'怜誼翠110~撼‑l(a¥t'1 1
10冥~I-'--゜心) Philipp Schmieder, Duo rei, Gesamtoligationen im romischenrecht, aaO., S.
25~\産゜ぼ)Bd. I, S. 204.
(;::!;)
Liebs, S. 39, Anm.
4~\産゜ぼ)
Philipp Schmieder, Duo rei, aaO., S. 265
$淫゜
ぼ)Kaser, RP I, S . 746, Anm . 7.
( ~) Jan Dirk Harke, Argumenta Iuventiana‑Argumenta Salviana, Dunker & Humblot, Berlin, 2012, S. 21.
苗避卦器ぐ口