• 検索結果がありません。

訴権競合の事例の研究

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2021

シェア "訴権競合の事例の研究"

Copied!
53
0
0

読み込み中.... (全文を見る)

全文

(1)

訴権競合の事例の研究

その他のタイトル Case Studies of the Concurrence of Actions

著者 岡 徹

雑誌名 關西大學法學論集

巻 64

号 3‑4

ページ 1330‑1279

発行年 2014‑11‑20

URL http://hdl.handle.net/10112/8885

(2)

訴 権 競 合 の 事 例 の 研 究

(3)

̲,̲̲ 

D. 13118

について シュトルーヴェの訴権競合理論について D. 

25 21

について D. 12 2

2

86

について

D.

47 32

について D. 3081

について

(4)

D.  13,  1,  18 旦 0 こャ

Scaez1ola  libro  quarto  quaestionum 

Quoniam  furtim  fit,  cum  quis  indebitos  nummos  sciens  acceperit,  videndum,  si  procurator  suos  nummos 

solvat,  an  ipsi  furtum  fiat.  et  Pomponius  epistularum  libro  octavo  ipsum  condicere  ait  ex  causa  furtiva:  sed  et 

(...) 

me  condicere,  si  ratum  habeam  quod  indebitum  datum  sit.  sed  altera  condictione  altera  tollitur. 

(N) リQ~柊択豆

D. 13,  1, 

18や~t-0゜D.

13,  1  Q  Rubrik

DE CONDICTIONE  FURTIV  A  [  =  Von  der 

(M) 

Die 

bstahlscondiction]や~t-0゜

("") K~H心is.'ll"\

(Quintus  Cervidius 

Scaevola)ゴ嘉1呉翠車嘉全心111羊嘉8-<蓉や~t-0

(II  exer<;a  son  art  de  161  a 

211  apres  J.‑C.,  sous  les  regnes  de  Marc‑Aurele,  dont  il  fut  le  conseiller,  et  de  Septime  Severe.  II  fut  le  maitre  de 

(u‑,) 

Papinien  et  de  Paul.) 

f) 

Q~

S

華王悉班

S

ti¾- や ~i-0 ゜

「~i-0押条栄遅S聡俎如芝如呈0\J虻痰座1"'i-0心抽竺お媒茶t~~兵菜心全心’恨怜溢贄薬忍酎W-<冬{I.IT~Q聡俎如牛

茫ヤ心心抑四皿

(RU

,̲J\J

器媒全ぬ⇔兵菜心全知全如瞬縣ヤ,'ぐ叩や

~i-0゜他で⇒ヤ,¾,'\弔l\心ペ・艤III菱蛛途<

抑豆,{I.IT心器媒如否図心⇒ヤ殴暇柚監斜ヤ心匁疸''(i-0゜⇒全⇒ぬ心はや__)~t>r茶器遅Q~的ぬ菜心f)心如涎蕊1"'i‑0

(<D心叩拉庄全翠暇茜哭ヤ心

亡菜勾全,l~Q毀殿憔酎癸茜溢旦,J...f,0 

¥J

幸宍豆翠

¥lt:‑¥lJ

菜心

苗避乱器ぐ口

S

誓尽

S

宕尽点Ill 

(I 

Jill 

I <) 

(5)

巨坦4く臣~111·臣口に臣

(1 1111  1

や) リQ~似豆恨料澁筆叡畔甜‑<

(procurator)

→怜‑<

(dominus)  Q‑<  Q 乱器ぐ口 (Personenkonkurrenz) Q

讐定如楽0

ャ;

i-0叫料文心J匁全や抑心心田~}\'゜ リQ~似

U‑1‑‑6

菜さ

' 1

1垣S苗避茶~.s::-,01-0寄ぐ口,1択全翠羊初菜i-0~華~ti淀涵V'i-0,.~; 1("')

m

1]1 1tI ,,Q.

菜ヤ;i‑0

似桜

Q altera  condictione  altera 

tollitur忍や菜如船痣__)\JS,i-0゜;'.L~~晦峯ゴ

<lurch [Anstellung]  der  einen 

(t‑

Condiction  wird  die  andere 

aufgehobenや~i-0゜華王玉竺'「l担S毀暇鯉哭茜溢U-1--60ヤ華宍竺恙出初菜心」や~i-0゜ 吋求似~condicere…ex

causa  furtiva 心;

I\'活呉さ食~t-0゜

△令~ti,

¾-~ ~'"~ 攀ニャ;

t‑0

,, Bei  dieser  Auslegung  ist  in  Ubereinstimmung  mit  den  byzantinischen  Digestenkommentatoren  und  im  Einklang  mit  der  neuerdings  anscheinend  vorwiegenden  Lehre  vorausgesetzt  worden,  daB  die  von  Pomponius‑Scaevola  dem  dominus  zugesprochene  condictio  die  condictio  furtiva  ist.  Die  Glossatoren  waren  dariiber  geteilter  Ansicht,  <loch  erklarte  sich  die  Mehrheit  unter  dem  Eindruck  von  Papinians  D.  47,  2,  81 ,  7  fiir  die  condictio  i ndebiti,  die  auch  noch  die  letzten  gemeinrechtlichen  Schriftsteller  in  der  Klage  des  dominus 

(00) 

ausgedriickt  finden.  …• •

・・・・

D.  47,  2,  81,  7

条忘庄ぬ菜

¥‑1 ; 

t‑0

Papinianus  li  bro  duodecimo  quaestionum 

Qui  rem  Titii  agebat,  eius  nomine£also  procuratori  creditoris  solvit  et  Titius  ratum  habuit:  non  nascitur  ei 

(6)

furti  actio,  quae  statim,  cum  pecunia  soluta  est,  ei  qui  dedit  nata  est,  cum  Titii  nummorum  dominium  non  fuerit 

neque  possessio.  sed  condictionem  indebiti  quidem  Titius  habebit.  furtivam  autem  qui  pecuniam  dedit  :  quae, 

(m) 

si  negotiorum  gestorum  actione  Titius  conveneri  coeperit,  arbitrio  iudicis  ei  praestabitur.  (~

薬四国!̲l.1‑f, !SQ) 

tJや

ti'condictio ex  causa  indebiti  t! 

心攀全菜ヤ:;.!SQ

゜ D. 13,  1,  18

や竺

'condictio ex  causa  furtiva

心釦全菜ヤ

,,.'J .::, ‑¥‑‑.. 

Pomponius-Scaevolaゴdominus~ヰペ&~i-0

condictio  ti  condictio 

furtivaや~:;;:;-.'挙兵ScaevolaE;'姐

t$'.

E;' 

Papinianus

'dominus 旦ヰペ心菜

i‑0

condictio

condictio

indebitiや~i-0~痣ニャ,'.;t-Q'~_'.;,パ芯如ふ[:'¥'s:‑E;'

令迭

(8) (::::) ゃ~i-0心ヤi-0~'匡母奴S巨~ti蓄....)_'.;~,'.;、でリ匁~~i-0や~I'(',0゜

(~) ~-, 入叶,..L:::--~

~ti'De CONDICTIONE  FURTIV 

A¾E:;~,心課◎芦心゜

"Condictionis  furtivae  usum  in  foris  Germaniae  maximum  superesse,  nemo  dubitabit.  Quamvis  enim  contra 

furem  criminali  J  udicio  plerumque  experiamur,  nemo  tamen  ex  illis,  qui  furtum  pass  us,  facile  invenietur,  qui  non 

de  recuperanda  re  furtiva  simul  sollicitus  sit;  quamvis  aliquando  hanc  citra  actionem  ordinarium  consequatur 

per  visitationem  domesticam,  aut  si  illa  apud  alios  inventa  fuerit;  interim  quandoque  non  expedit  criminalem 

furti  vindictam  petere,  sed  saepius  rebus  meis  receptis  acquiescere  malo,  ubi  omnino  ad  hanc  condictionem 

confugiendum,  quae  eo  utilior  mihi  erit,  si  res  a  fure  consumta,  &  sic  eandem  brevi  manu  repetere  nequeam  L. 

8.  pr.  ff 

h. 

t." 

苗速卦器ぐ口

S

膏志

S

車屯点

~ (11 11 1 H

く)

(7)

巨坦

4く臣~111・目In

4

(1 11 1 1  1

ば)

ti

,..L ::---~ ~ 心⇒二縄唄や~t-0心日~'\'゜

マ・ト全,ヽ咲ト入\ぶ叶..L';:"'""~豆,

¾-E;~,

ぐ旦醤Ill

S, 

S,

t‑0

"Qui  scienter  indebitum  recipit,  &  alterum  ad  solvendum  induxit,  tenetur  condictione  furtiva,  quia  furtum 

videtur  committere.  Vid.  Petr.  de  Bella  pertica  in  Falsis. 

C. 

de  furtis.  nummer.  16.  tom.  8.  repet.  Juris.  Struv. 

Exerc.  18.  th.  41.  Cludius  de  Cond.  indeb.  t .  10.  num.  32.  Dn.  Lauterbach.  ad  h.  tit.  th.  17.  Hoc  hodie  non 

ぼ)

habere  locum,  notat  hie  Granwegen  remissive,  sed  sine  fundamento,  ut  puto,  nisi  de  poena  criminali  agat." 

(:::!:) C. 

6,  2,  16  [a.  294] 

ti'¾-や~t-0゜

Si  servum  vestrum  nutriendum  qui  susceperat  venumdedit,  furtum  commisit. 

リ8~似c~~~

哩峯 (Jungmeister/

Sintenis)竺封や~r-0゜

,,Wenn  Derjenige,  welcher  euren  Sclaven  zur  Verpflegung  tibernommen,  denselben  verkauft  hat,  so  hat  er 

ぼ)

einen  Diebstahl  begangen." 

ぼ)

L~•

, ~r\

,...L~ 一令1‑¥

(G.  A.  Struve)  8  De  Condictione 

indebitiざ¾-8吋9己旦託位゜

"Condictio  indebiti  est,  qua  quis  repetit,  quod  alteri  indebite  per  errorem  solvit,  vel  saltem  se  soluturum  cavit. 

(~)

§.  1.  I.  q.  m.  r.  c.  obl.  §.  6:  I.  de  oblig.  quae  ex  qs.  contr.  nasc.  l.  t.  h.  Vid.  Valasc. 

1. 

consc .  56." 

)心知点ざ§.

6.  I.  de  oblig.  quae  ex  qs.  contr.  nasc. 

豆封や~r-0゜

Item  is,  cui  quis  per  errorem  solvit,  quasi  ex  contractu  debere  videtur.  adeo  enim  non  intellegitur  proprie  ex 

(8)

contractu  obligatus,  ut,  si  certiorem  rationem  sequamur,  magis  ut  supra  diximus  ex  distractu,  quam  ex  contractu 

possit  dici 

negotium  obligatus 

quam  esse:  nam 

contrahat.  sed  qm  solvendi 

tarnen  ammo 

proinde  is 

condictione  tenetur. 

ぼ)リG~択

S

桜迄壼祀溢

ti'

封や

~i-0 ゜

心心恙淀窒~~奎~--<抽全E;',{::!,::;;;;--~

pecumam  qm  accepit 

ャ豆足磯座押竺吾心ユ年如莱瞑塩把

S

把王抑心匡

I

E:; 遅途如温碕'

心)

dat,  in  hoc 

obligatur, 

J...J +.‑i-0~:;;;:;-.~ 屯恥ぐ封如眺淀ヤ心瞑◎奴字+.-i-0~E;'心醤~'(:t'菜~~:;;;:;-.'

ac  dare 

SI 

videtur, 

mutuum 

心菜さ虻咄座抑心心丑竺匝ヨミ蔀函は図ミヤ廿、蘊出如寓も心

r-0~心偲晋ぺ如感わ菜さ

..::!i£::', ut  distrahat  potius 

illi  daretur,  et  ideo 

「団茶菰諾は図ミヤ丑旦←瓢迄S枢#如⇔⇒心心心抑全~m--豆~™<函旦図ミ遅楽如瓢~..,:pE; 心醤◎心i-0~巨心

:jirK 

till<

芸寄ぐ口は案ヤ寄湮⇔

心縄囲は~~匁抑竺淀は全1]11ITも

忌マ恕は認函ユ四t‑0..l_J鯉~fJ..l̲J如翠ぬt‑0E;; r{',{::!, 心ヤ屯恥ぐ認~E;;眺淀ユ図

s:::‑‑¥J

巨心心菜~*速S艇Ellq;{'Cl益ヤ領怠如幸-<~奴~T'i-0~~認露如造掘~--<, , , , , , , , , , , , , , , , 匡⇔如旦1~~忌抑帯踏S枢~c喘ぐ口旦案

室ヤ牛究茜避S毎嵌如叙▽゜」(楽国如l苺長~'I'<

"Justinian,  in  his  Institutes,  devoted  a  special  title  to  "obligation(es)  quasi  ex  contractu",  in  which  he  included 

(Zimmerma 畠 the  case  of  "is  cui  quis  per  errorem  non  debitum  solvit"  ". 

cc・  栄駈見的砦 S 支い神 S

旺零 (;;:j) (<ー怜~(;

隠縣ユ丑 l'Q) ゜

"Martinus  dicit,  condictionem  furtivam  competere  ei,  qui  ad  pecuniam  conduxit,  ut  D.  de  Furt.  (47,  2.)  L.  Si 

苗避卦器ぐ口S~Q.g~

( 1  I 

1 1  1

目)

(9)

巨坦

:li!R- ~

く目~111・目t!\t>

<  (1  11111111) 

apes  (26.)§.  ult."  Bulgarus  <licit,  nulli  competere  colono.  (Gustavus  Haenel,  Dissensiones  Dominorum  s1ve 

controversiae  veterrum  iuris  romani  interpretum  qui  glossatores  vocantur.  Edidit  et  adnotationibus  illustravit 

Gustavus  Haenel,  Lipsiae,  MDCCCXXXIV .  p.  15.) 

t‑‑‑;'.L "<;-~ 咀坦華く匁

S

巨学゜

,,  • Condictio  indebiti  (§812  Abs.  1  S.l  Alt.  1). 

Diese  wichtigste  Leistungskondiktion  betrifft  den  Fall,  class  der  Rechtsgrund  fur  die  Leistung  von  Anfang  an 

gefehlt  hat .  Der  Bereicherungsglaubiger  hat  geleistet,  obwohl  keine  Verbindlichkeit  bestand."  (Hans‑ Joachim 

Musielak,  Grundkurs  BGB,  12.  Auflage,  Verlag 

C. 

H.  Beck,  Munchen,  2011,  S.  407.) 

00¥'¥ ll"¥ 

; 、 K

出悉華く匁

S

翌学や

'David Deroussin,  Histoire  du  droit  des  obligations,  2 e  edition,  Ed.  ECONOMICA, 

2012

総産゜

)~-..L¾一令r‑¥

ti, 

卦器ぐ口室製如縄

⇒ ャ S,

t‑0

"LXXVIII.  Exposita  hactenus  sunt  varia  actionum  genera  :  quorum  licet  certae  &  distinctae  jure  Romano 

sint  causae ,  &  quaelibet  actio  peculiarem  habeat  naturam  l.  6.  de  except.  rei  Judie.  tamen  contingere  potest,  ut 

actiones  plures  concurrant,  seu  plures  uni ,  ad  unum  negotium,  quadam  ratione  spectantes,  contra  eundem 

competant  actiones,  de  quibus  concurrentibus  actionibus  ipse  Julius  Paulus  JCtus  librum  singularem  conscripsit, 

(10)

uti  constat  ex  inscriptione  l.  34.  h.  l.  88.  de  furt.  Dicuntur  vero  concurrera  actiones,  cum  duae  pluresve  eidem 

Actori  adversus  eundem  Reum  circa  eandem  Rem  competent  ex  una  vel  diversis  causis.  l.  10  de  act.  emt.  l.  56. 

de  furt.  l.  29.  h.  l.  §.  1.  de  furt.  l.  34.  h.  l.  130.  de  R.  F  Add.  Maestert.  in  illustr.  mat.  tract.  ad  tit.  d.  ebend" 

l.  6:  de  except.  rei  judic.  ゴ D. 44,  2,  6. 

や~t-0゜

Paulus  libro  septuagensimo  ad  edictum 

Singulis  controversiis  singulas  actiones  unumque  iudicati  finem  sufficere  probabili  ratione  placuit,  ne  aliter 

modus  litium  multiplicatus  summam  atque  inexplicabilem  faciat  difficultatem,  maxime  si  diversa  pro‑

nuntiarentur.  parere  ergo  exceptionem  rei  iudicatae  frequens  est. 

リE;'~似E;'~"'""~晦峯(Sintenis)さ%や~t-0゜

, ,, , 

,,Man  hat  aus  gutem  Grunde  angenommen,  dass  fiir  jede  einzelne  Rechtsstreitigkeit  eme  Klage  und  eine 

Beendigung  durch  rechtliches  Erkenntniss  hinreichend  sei,  weil  sonst  die  vervielfachte  Art  und  Weise  der 

Rechtsstreite  zu  grosse  und  unauflosliche  Schwierigkeiten  herbeifiihren  wiirde,  besonders  wenn  verschiedene  叫、 Erkenntnisse  ergingen  ;  es  wird  daher  der  Einrede  der  rechtlich  entschiedenen  Sache  stes  Gehor  gegeben. 

l.  34.  de  furt. 

D. 47,  2,  34. 

や~t-0゜

Paulus  libro  nono  decimo  ad  Sabinum 

Is,  qui  opem  furtum  facienti  fert,  numquam  manifestus  est  :  itaque  accidit,  ut  is  quidem,  qui  opem  tulit,  furti 

nec  manifesti,  is  autem,  qui  deprehensus  est,  ob  eandem  rem  manifesti  teneatur. 

苗避乱器ぐ口

S

贄志

S

車屯点兵

(1 !  111  1  1  1 ) 

(11)

匡坦

~-1く臣都111·目

rr¥t> 1  0  (1  1 11 11 1) 

傘田禁恕~-「#く蕪押竺媒-<皿鈷茶窓寄や言応心菜心寄ぐ口~~喋惑

tt::

媒-<や~t-0

:t‑

菜勾全頚口巨如ITII

S

寄宦旦囲

ぼ)知J匁如印Ill紅旦媒-<全心忘虻沢こヤ喫崇廿ユ無ぺ心菜心抑竺酌ヒ頚-<や'嶺-<皿-!Ilf:~~ 窓しヒ嶺-<や~t-0゜」S奴桜S忌

旦怜求似臨

n¥r,

如迦l恰

⇒ ャ;

t‑0

Gai  institutiones 

E;; 

Kommentar  zu  III  202~

巨逃⇒化*~以茶愉唇

心菜ヤ宣

(Hein L.  W.  Nelson  und  Ulrich 

Manthe) 託摘戸ヨ゜

(,‑‑,) f)E;'~ G'~~"'"''.;'\哩峯(M.

Robert  Schneider/  C.  E.  Otto)

Bd. 2.,  S.  86

や知゜

(N) 

Detlef  Liebs,  Die  Klagenkonkurrenz  im  romischen  Recht,  Vandenhoeck  &  Ruprecht  in  Gottingen,  1972,  S.  132. 

(M)~"'"''.;'\晦fma

(M .  Robert  Schneider/  C.  E.  Otto)  Bd.  2,  S.  81. 

(寸)

Kruger,  Geschichte  der  Quellen  und  Litteratur  des  Romischen  Rechts,  Zweite  Auflage,  Verlag  von  Dunker 

Humblot, 

Mi.inchen  und  Leipzig,  1912,  S.  215£.  Kunkel,  Die  romische  Juristen,  Herkunft  und  soziale  Stellung,  2001,  Bohlau  Verlag,  S, 

217££.  Wieacker/  Wolf,  Romische  Rechtsgeschichte,  Zweiter  Abschnitt,  Verlag  C.  H.  Beck,  Mi.inchen  2006,  S.  105£. 

(I.!)) 

Bruno  Schmidlin,  Droit  Prive  Romain  I,  Univesite  de  Geneve,  2008,  p.  87. 

( <.O ) 

「ロート坦.槃]11~』i阻榮罹Ill迎・111臣回賦・栄(111)°Cf

Peter  Birks,  The  Roman  Law  of  Obligations,  Edited  by  Eric 

Descheemaeker,  Oxford  University  Press,  2014,  p.  177 . 

(t‑) 「淀学ヤ内」「苺士ゆ兵内」心勾S琴醐~0:;.\--''知頷底-1(11lロIt'1

I寓益I-'-~(=--一゜1'KG'声芦迄繋ャ)

1 ]11

Sや~\苗切J菜心二゜

( oo )  Die  Konkurrenz  der  Aktionen  und  Personen  im  klassischen  romischen  Recht,  Bd.  I  (1918),  S.  389. 

( m) 

~"'"''.;'\晦至(Sintenis)豆'Bd.

4,  S.  853. 

(s;) 

,,Levy  nimmt  freilich  eine  Meinungsverschiedenheit  zwischen  Papinian  und  (seinem  Lehrer)  Scaevola  an. "  (Liebs,  S.  132.) 

(コ)

Gai  Institutiones  III  91

娼翡印

'Hein L.  W .  Nelson  und  Ulrich  Manthe,  Gai  Institutiones  III  88‑181,  Dunker  &  Humblot , 

Berlin,  1999,  S. 

83~\鹿゜

(12)

ぼ)

Samuel  Stryk,  Specimen  Usus  Moderni  Pandectarum ,  Vol.  3,  1690,  p. 

1. (臼)

Johann  Brunnemann /  Samuel  Stryk,  Commentarius  in  Quinquaginta  Libras  Pandectarum,  Vol.  1,  p.  448.  ( ~) Kaser,  RPI,  S.  614,  Anm. 

1~\芦,,Der

begriffliche  Inhalt  des  furtum  hat  sich  im  Lauf  unserer  Perode  stark  gewandelt.  ・・・・・・ "  (S .  614) 

ば)

Bd.  5,  S.  895. 

ぼ)

Jan  Finzel,  Georg  Adam  Struve  (1619‑1692)  als  Zivilrechtler,  Peter  Lang,  2003,  S.  49££ . 

~ 淫゜

( ~ ) Georg  Adam  Struve,  Syntagma  Jurisprudentiae,  Secundum  ordinem  Pandectarum  concinnatum

…, 

Jenae,  1687,  S .  660.  (~)

I-\J---4~;、~~Rubrik'DE

OBLIGA  TIO  NIB  US  QUASI  EX 

CONTRACTU~r-Q゜ぼ)

咲迄壼茫峯栽溢淀・{叩窒痘

I ll

苺記翌『三玉密定叶

K'r¥‑‑‑

f'‑.. ー区メ恕溢{眼薔眠坦珀印翠郎回至』(恕圏思伯廿紺・米哉翌攀認・米玉

l

Ill母)自110~て茫゜

(怠)

Reinhard  Zimmermann,  The  Law  of  Obligations,  Roman  Foundations  of  the  Civilian  Tradition,  Oxford  University  Press,  1996, 

p. 

837. 

(芯

) Gustav  Hanel  (1792 ‑ 1878). 

(斜)

Struve,  op.  cit.,  Par  Altera,  p.  773~

砥如~\淫t'-4゜(葛)

P.  800. 

(苫)

Bd.  4,  S.  534£. 

ぼ)条田「ロート坦-~Ill~』自0自賦~fl-゜ぼ)

Dunker  &  Humblot,  Berlin,  2007,  S.  184. 

1 1 , 入叶

..L~ ー?{:\\-{~~ 送扇器ぐ嘩祁匿旦でこャ

‑ ‑ " LXXXIX .  Diximus  (1)  concurrere  actiones  ita,  ut  dentur  circa  eandem  rem.  quibus  verbis  non  requirimus,  ut 

茜避卦器ぐ口S~E;;

圭探 1  1  (l  11 1 110) 

(13)

巨坦~-1く臣~111・臣o)l:>

1  l  1  (l  l  1 1  1

兵)

eadem  omnino  res  petatur,  sed  ut  circa  idem  objectum,  seu  circa  eandem  rem  aut  factum,  vel  saltem  occasione  ejusdem 

rei£active  actiones  plures  competant.  Sic  circa  verbera  illata,  duae  concurrunt  actiones,  scil.  actio  Legis  Aquiliae,  qua 

agitur  de  ipso  damno,  &  actio  injuriarum,  qua  agitur  de  injuria  seu  contumelia  per  verbera  illata  l.  34.  l.  32  h.  t.  Vid. 

etiam  l.  t.  de  vi  bon.  rapt.  l.  1.§.  2.  de  publican.  l.  2.  princ.  &§.  1.  de  privat.  delict.  conf  l.  10.  de  act.  emption.  At  si  non 

ita  circa  eandem  rem  competant,  licet  uni  contra  eundem,  non  est  concursus:  ut  si  quis  contra  eundem  actionem  habeat 

propter  depositum,  scyphum,  &  ex  mutuo  ob  creditam  pecuniam  d.  l.  29  h.  Diximus  (2)  Dari  actiones  concurrentes 

eidem  contra  eundem:  si  namque  circa  eandem  rem  quidem  plures  competunt  actiones,  sed  contra  diversas  personas, 

itidem  non  est  concursus,  e.g.  furtum  Titius  fecit  Sempronio;  Gajus  rem  istam  Titio  iterum  surrupuit,  habet  cum 

(N

utroque  actionem  furti  dominus,  l.  76.  §.  1.  de  furt." 

C°'‑1' ,;‑‑, 

r‑¥ 

..L

全一令

I‑¥

也苗拒卦器ぐ rrE;;J1 1

゜<ぷ―,¥如

rr1t1 1

恰ヤ

t‑0

"XC.  Fit  autem  concursus  tripliciter  I.  cum  electio  trantum  datur, 

&, 

una  actione  electa, 

lus est  regressus 

ad  aliam,  licet,  per  electam  non  obtinuerit,  quod  intendebat:  Et  hie  concursus  dicitur  Electivus.  l.  9 .  §.  1.  de 

tribut.  action.  conf  l.  t. 

C. 

de  furt.  Non  obst.  (1)  arg.  ex  l.  35.  de  solut.  (2)  l.  7.  l.  8.  jur.  &  fact .  ignor.  (3)  l. 

32.  pr.  vers.  sed  si  licet  de  pecnl.  (Non  enim  agitur  ibi  de  actionibus  hoc  prim6  mod6  concurrentibus,  sed  plane 

(M

alius  casus  tractatur,  quando  nim.,  un6  ex  pluribus  convent6,  reliqui  liberentur  vel  non.)"  (f‑ 婆勾柊廿竺匡ユ吋

t‑0) 

(14)

かる特有財産

( m e r x c u p e l i a r i s )  

D . 

14 4 9 1

は︑次である

D .

14 4

R u b r i k は ︑

' p i a n u s b r l i o   v i c e n s i m o   n o

n o d   a   e d i c t u   m

(4 ) 

t r   l i g e r e   q u i s d   e b e t

,  q

u a c   a i t o n e   e x p e r i t a u r

,  u

t r u m e   d   p e c u l i o

  a n   t r i b u t o r i

a , 

c u m  s c i t   s i b i   r

e g e r s s u m d   a   a l i a m  

(5 ) 

n o n   f t u u r

u m . 

p l a n e   s i   i s q u v e   l i t   e x l i   a a   c a u s a t r   i b u t o r i a   a

g e r e ,  e x l i   a a   c a u s a d   e   p u l e c

i o , 

a u d i e n d u s   e r i t

(6 ) 

A c t i o   d e   p e c u l i o

a c t i o t r i b u t o r i a

の関係をレヴィは論じている

A c t i   d o e   p e c

u l i o についての船田教授の説明は次である

﹁⁝⁝したがって︑前

世紀の頃から︑法務官は家子または奴隷と契約を締結した相手方が或る場合には家長 に対して訴訟を実行することを承認している

もっとも︑かような法務官の承認する訴訟によっては︑家長はそ の家子または奴隷に代わって責任を負担するというよりも︑

うな訴訟は家子または奴隷に対して提起されるべき訴訟に代わるものではなくてこれに付加される訴訟とされた

かかる考え方にもとづいて︑後世の学者はこれらの訴訟を付加的

と呼ぶ

その

は︑特有財産に関する訴訟

⁝ ⁝

D E  T R I B U T R O I A   A C T I O N E

である

︵ 性

質 の

︶ その特有財産の限度で︑家長はかかる家子または奴隷の行為について責を負う

﹃ ローマ法・第

三 巻﹄七

0

頁 一

以 下

︶ A c t i o   t r i b u t o r i a についての船田教授の説明は次である

﹁家長がその家子または奴隷を商取引その他の

業に従事させるためにこれに特有財産を与えた場合には︑

訴権競合の事例の研究

a t i

s ] )  

︵ 船

田 財産をもたせている場合には︑

および営業用のすべての物ばかりでなく︑営業によって取得されたすべての物

( a c

t i o   d e   p e c u l i o )  

︵一

三 一

八︶

である

家長がその家子または奴隷に特有 訴訟

••

[  q u a l i t   , 

a

c t t o n e s a t e c t t a a e

これらと共に追加的に責任を負うと考えられ︑

(15)

匡坦途-1(~111・自rrjt,

l

(1 111  1

ギ)

ざ悩IDX~吋も{~出祖心さ姦諒心

E; lt: 

掟は.l‑60ヤ等避如盃蕊

心押如握叫和

:¥!I

t-0心◎は~t:-B:E;心菜翠t-O~E;~

め菜,

{~

卓竺全全心器

S

車辱

E; ffi? 

国包や{~出憫心竺姦槃

E; lt: 

掟S辛曲-ti::::1哀⇒臼砂~_;,iJ菜心S套如~-<E;

遅避抑

S

裡栄旦面部

1°'t‑O (tribuere) 

:1罰叩疇叩鱈鱈

l 心声

11如盆丑竺心如い噂如

ti'

-<ti{~

幽旦索

ヤ面囀認苗溢

(actio tributoria) 

:1サ:;;:;‑.'全吋'¥"知燕幽応ヒ淀全‑¢.6

t:‑

菜さ益感

心竺

1°'E;

面可

辱如柚居栄ヤ心J心全や抑心゜」(華EB『ロード悉.踪111翡』~011冨こヒー)

S

岩苓全心据華ぬ菜心廿'¥"旦'宜苗避

S 乱器ぐ口巨睾茶赳

;:̲j

t‑0  E; 

や~0ヤ,

iv  E;  ~'t-<

:1ぶ叶..L~一令f‑{

ti

リ釘侶メ如

示王 ⇒ ャ̲; t‑0 ゜

(oo) 

Bruce  W.  Frier  and  Thomas  A,  J.  McGinn,  A  Casebook  on  Roman  Family  Law ゴリ醒環 :‑2.

l]IIIT

忍̲̲̲) ¥J  ̲;  t‑0 ゜

"2.  Another  Alternative.  Credotirs  of  a  peculium  had  yet  another  possibility,  the  actio  tributoria  (action  on 

division),  which  we  will  not  consider  in  detail  here.  In  brief,  when  a  son  or  slave  was  doing  business  with  all 

or  a  portion  of  his  peculium,  and  he  contracted  debts  with  the  pater  s  knowledge,  creditors  could  sue  the  pater 

if  the  peculium  then  became  insolvent.  This  liability  effectively  forced  forced  the  pater  to  share  out  the 

business  portion  of  the  peculium  among  all  its  creditors,  including  himself  (i.e.,  unlike  in  the  action  on  the 

peculium,  the  pater  was  not  given  preference  as  a  debtor);  any  creditor  dissatisfied  with  the  allocation  could 

bring  the  actio  tributoria."  (p.  289.) 

(o,

ロ.

C. 

6,  2, 

1. ti¾-や~t-0゜(C.

6,  2  E;  Rubrik  ti'DE  FURTIS  ET  DE  SERVO 

CORRUPTOや~t-00)

lmpp.  Severus  et  Antoninus  AA.  Theogeni.  Si  pecunia  tua  mandantibus  servis  quidam  praedia 

(16)

訴権競合の事例の研究

船田教授は︑﹁犯罪と不法行為﹂について次のように説明される

一 ︵ 三 一

『ローマ法•第三巻』三七五頁

c o m p a r v a e r u n

t , 

e l i g e r e   d e b e

s , 

t u r u m   f u r t i   a c t i o n e m   e c t   o n d i c t i o n e m   a

n   m a n d a t i   p o t i u s   i n f e r r e   d e b e a s

e n i m   a e q u i t a s   p a t i

t u r , 

u t   e t   i m c r i n i s   c

a u s a m   p r e s e q u a r i s t     e o b n a e   f i d e i   c

o n t r a c t u   i m m p l e r i   p o s t u l

s e . 

※の部 n

e q u e  

﹁⁝⁝けれども︑通常の民事訴訟制度も元首政時代に次第に衰微して︑元首または裁判官による裁判たる審理 手続がこれに代わり︑犯罪の制裁方法と不法行為の制裁方法との間における共和政時代のような区別は失われ︑

専主政時代には︑ことに五世紀中葉の改革によって︑刑事訴訟手続と民事訴訟手続とは接近した

かくて︑各種

の犯罪および不法行為は次第に精密に規定され︑すでに古典時代以来同

の違法行為が犯罪と同時に不法行為の

性質を有して︑被害者が加害者に対して罰金請求を為すかまたは国家による科刑を求めるかを選択し得る場合が

生ずるに至った※

そのいずれか

方を選択した被

者はさらに他の制裁を求め得ないこととなり︑同

に よ

て同時に刑事責任と民事責任とが発生するということはない

分に注があり

C .

6 2

(

0 0 年

などの条文が引用されている︶

この文末に注があり︑そこにおいて次の説明がある

﹁刑事裁判でも民事裁判でも加害者を罰することを目的とし︑

ただ罰する方法を異にするだけであるから︑

方で罰すれば他方で罰する必要はない

しかし︑強盗や他人の奴隷の殺

というような重大な行為については︑

なるべく重い

任を加害者に負担させるために︑例外として刑

任の重畳的競合を認めるべきであると

いう考え方である

ドイツ固有法は反対に同

実による刑

および民

の両責任の発生を認める

M a

i . 

S e  

e r o  

A .

I I  

e t   c t V i o r i n o   c o n s s . 

[ a . 

20 0}  

D .  

X I

 

k .  

(17)

巨坦~-1く回~111·臣索

:::) △令ヤ豆,f) E;~{><如怜似ユ示EE2

,̲)ャ.:; t‑0 ゜ 1 ~(( 1 111 1

ば)

"XCI.  Fit  II.  concursus,  cum  electio  quidem  defertur,  sed  ita,  ut  quod  per  unam  non  obtentum  est,  possit 

peti  per  aliam,  adeoque  ut  una  actio  non  per  electionem  agentis,  sed  per  consecutionem  ejus,  quod  petitum  est, 

alteram  tollat,  vel  consumat.  l.  76.  §.  8.  de  Legat.  2.  Quando  sc.  in  altera  non  est  amplius.  l.  42.  l.  45.  pro  soc. 

Et  hie  concursus  dicitur  successivus.  Obstare  videtur  1.  Quod  post  electionem  non  liceat  variare.  l.  5.  l.  84.  §. 

9.  de  Legat.  1 .  l.  4.  §.  1.  de  leg.commiss.  l.  4. 

C. 

de  pact.  inter  empt.  &  vend.  compos.  l.  fin.  pr.  C  de  codicill. 

Resp.  Ubi  alterutrum  solum  eligendum,  ibi  non  licet  variare,  hae  vero  actiones,  quarum  altera  plus,  altera  minus 

continet,  subordinate  se  habent,  ut  scil,  altera  exstinguat  alteram  in  e6  tantum,  quod  jam  ex  altera  quis  est 

consecutus.  Obstat  2.  Quod  oporteat  esse  finis  litium,  nee  debeat  processus  multiplicari  l.  1.  de  usuc.  l.  6.  de 

except.  rei  Jud.  Resp.  non  multiplicantur  lites  ;  sed  agit  quis  actionibus,  sibi  jure  competentibus.  Obst.  3.  l.  1. 

§.  4.  Quod  Legat.  Resp.  Ibi  non  agitur  de  actionibus  vere  simul  competentibus  &  concurrentibus,  sed  de  casu, 

(;::;) 

quo  incertum  est,  quae  competat  actio."  (¥L‑

葉心投杜四匿旦‑1‑‑6

t‑0) 

D.  31,  76,  8. 

竺~¾や~t-0゜D.31~Rubrikさ~DE

LEGA  TIS  ET  FIDEICOMMISSIS

や念炉

Papinianus  libro  septimo  responsorum 

Variis  actionibus  legatorum  simul  legatarius  uti  non  potest,  quia  legatum  datum  in  partes  dividi  non  potest: 

non  enim  ea  mente  datum  est  legatariis  pluribus  actionibus  uti,  sed  ut  laxior  eis  agendi  facultas  sit,  ex  una, 

interim  quae  fuerat  electa,  legatum  petere. 

(18)

J~

~-?<~;'.,!_~

~ 晦峯

(Treitschke )

ti¾-や~i-0゜

Verschiedene  Klagen  kann  ein  Legatar  der  Vermachtnisse  wegen  zugleich  nicht  anstellen,  weil  em 

ausgesetzes  Vermachtnisse  nicht  in  Theile  zerlegt  werden  kann;  denn  nicht  in  dieser  Absicht  sind  den 

Legataren  mehrere  Klagen  zum  Gebrauch  gestattet,  sondern  damit  ihnen  ein  weiterer  Kreis  von  Rechtsmitteln 

ぼ)

off  en  stehe  ;  um  zuvorderst  mit  der,  die  einmal  erwahlt  worden,  das  V  ermachtnisse  einzuvordern. 

D .  17,  2,  42. 

ざぶや~l'Q゜D.

17,  2  C  Rubrik

PRO

SOCIOや~l'Q゜

Ulp i anus  libro  quadragensimo  quinto  ad  Sabinum 

Quod  si  ex  stipulatu  earn  consecutus  sit,  postea  pro  socio  agendo  hoc  minus  accipiet  poena  ei  in  sortem 

imputata. 

リC~-f'<C!L"<;-~晦峯(Treitschke)投%や~l'Q゜

Wenn  er  durch  die  Stipulationsklage  die  Strafe  erlangt,  so  bekommt  er  nachher  mittelst  der  Genossenklage 

ほ)

um  so  viel  weniger,  indem  ihm  die  Strafe  aufs  Capital  abgerechnet  wird. 

奎田抵認ti"'「逹浴←畔~:.2.弓l'Q~冊

環五全函和菜姐届領辱~:;;;;--唸二寄ぐ

口旦0

ャ竺叶

K'4‑‑ I¥ 

ri‑‑‑. 

K

恕坦豆恙梗

押知届領枢#柚翌*CC~旦怜咲

e

差避旦妥心

'' 0;

や烹餅環釣茎<哨辱心

S

測辱如鯉榮や抑心心

Ct<

咲旦忌如

ャ怜《怜区如忘王初菜「心全゜凶卜区べ拳玉」心ゆ菜ヤ;l'Q (『ロート坦.綺11~』f-F.111

1

藍出(兵))゜

△令ヤ竺¾-C~'\':l坦''〈ヤ;i-Q゜

,,Dieses  Fragment  haben  die  Kompilatoren  ganz  ihren  Zwecken  dienstbar  gemacht .  Das  klar  aus‑

茜避卦器ぐ口S蛉~~~栄

l

(1 111  1

臣)

(19)

巨坦途

‑1 (

目:iltiJ

1 11・ 

臣索

1  <  (1  ¥ 11 1  ¥11 ) 

gesprochene  Anrechnungsprinzip,  aus  dem  heraus  die  Aestimationssumme  sors  genannt  wird,  ist  wiederum 

)(竺)

justinianisch  ;  der  nachhinkende  ablatives  absolutus  bestatigt  den  Verdacht.  ……   

"XCII.  Fit  III.  concursus  :  cum  non  tantum  Electio  datur,  &  quod  una  non  est  obtentum,  per  alteram  obtineri 

potest,  sed  cum  commodum  ex  omnibus  licet  consequi.  l.  28.  de  Nov.  l.  14.  §.  3.  de  exc.  rei  jud.  l.  2.  de  privat. 

delict.  Obstare  videtur,  quod  cum  naturii  pugnet  idem  bis  exigi.  l.  57.  de  R.  I..  §.  14 .  I.  de  act.  Resp.  Non 

(S:::) 

idem  bis  exigitur,  sed  actiones  ejusmodi  tendunt  ad  diversa."  ( リ S

似丑旦豆壬ヤ:;.,,;::J, :;. 忍,入叶,.L~ー令Hざ

JG : くぷ―'ヽ如 Cumulativus 心芯字芯悶 )~ )

"' .  D .  46,  2,  28 . 

豆封や~t,Q゜D.

46,  2  G  Rubrik

'DE NOV  ATIONIBUS  ET 

DELEGATIONIBUSゃ~t,Q゜

Papinianus  libro  secundo  definitionum 

Fundum  Corneliarum  stipulatus  quanti  fundus  est  postea  stipulor:  si  non  novandi  animo  secunda  stipulatio 

facta  est,  cessat  novatio  :  secunda  vero  stipulatio  tenet,  ex  qua  non  fundus,  sed  pecunia  debetur.  itaque  si  reus 

promittendi  fundum  solvat,  secunda  stipulatio  iure  non  tollitur,  nee  si  litem  actor  ex  prima  contestetur .  denique 

meliore  vel  deteriore  facto  sine  culpa  debitoris  postea£undo  praesens  aestimatio  fundo  petito  recte  consideretur, 

in  altera  vero  ea  aestimatio  venit,  quae  secundae  stipulationis  tempore  fuit. 

口 D. 50,  17 , 

57竺封や~t,Q゜

Caius  libro  octavo  decimo  ad  edictum  provinciale 

Bona  fides  non  patitur,  ut  bis  idem  exigatur. 

(20)

l----~~

~~l]ll

0

ヤ;

i‑0

「唄翌荊羊孟論 t<G

卦器ぐ口如二心

:!:1‑‑<

サ全心枢面ヤ心距囲心

ヤ采生に心菜

i‑OG ゴ L

R. I.  G'

四蒸器叫豆

匡l蓉~ll述茜笑め菜i-OG如起ぬ~S,

bona  fides  non  patitur,  ut  bis  idem  exigitur. 

心2ぺ環\J~t-Q゜⇒会,_),

如痴S坦~~0;や

de diversis  regulis  iuris

心;'"話製如全心似単全心

,S:;;;‑‑

諾約菜心,~Q.1--6,0~1謳忌倍製

如岩苔S心唸~~;'ゃQ,0,約や菜如囲縄妍姓S楳屯心ヤ心J心茶2全旦諾ミや~i-0全は栄憮採嘩1""~郎四妍ツ

~;

゜縣製~.1--6菜さ1.

cit. 

也'墓ま如

1

恰は

0 ; 

ad edictum  provinciale  G~

一ヤ令

K Gajus  G 坦眺 S

抵1<

痢全心S全Sや~:;;;--'炉J旦,;q;ャや一ヤ心K竺翠室如盗ミ翠ぐ゜や一←心K全;~~i-0憮遠舒ハJG4茸恥糾悩写

⇒心全ti',;q~心▽湮l-!!K~竺0叩匁◎心菜^火~;や伶心ぐ゜芯製,_)'~菜ti'要羞巴縄S芸活旦為ニャ...,;J~~G膏ぼ)茶心旦窒嘩

'0

芯心菜'"i-0全心や~i-0゜」

△令ヤゴ,,

Ziemlich allgemein  geht  man  davon  aus,  daB  die  Romer  ihrer  ganzen  Konsumptionslehre  den  Satz:  bis 

(;;:3) 

de  eadem  re  ne  sit  actio  bewuBt  zugrunde  gelegt  haben ."

心祟''〈心

S

記忌如字,̲)

¥‑‑'',,DaB  der  Ausspruch  des  Gaius  D . 

50,  17,  57:  Bonafides  non  patitur,  ut  bis  idem  exigaturnicht  hierher  gehort,  sthet  heute  fest:  vgl.  Alibrandi  I  170,  Eisele 

79,  334,  Peters,  ZSSt.  32,  288" 心急{ ¥‑‑'; 

i‑0

( ‑ )  Heumann / Seckel  :  Scyphus,  Becher 

(1. 

36  D.  34,  2). 

(N) 

Op.  cit.,  p. 

801. 

(M)  Ibid .,  p . 

801. 

(‑.::t<) 

Heumann/Seckel  !1

リ釘侶咋遥証如菜ヤ幻が゜

(L.())  ,,Man  muss  wohl  iiberlegen,  welche  von  beiden  Klagen,  die  wegen  des  Sonderguts,  oder  die  tributorische,  man  anstellen 

苗避卦器ぐロ

E;;.

S

車尽点

l

(1 111  1  1  I) 

(21)

巨迅薬

1(

目痢

1 11・

臣rrjt,

11 0  (111111 ) 

wolle,  da  man  weiss,  class  man  auf  die  andere  nicht  zurtickkommen  kann.  Wenn  indess  Jemand  aus  einer  Thatsache  die 

Sondergutsklage,  aus  einer  andern  tributorische  erheben  will,  so  wird  er  damit  zu  horen  sein."  (Georg  Carl  Treitschke,  Bd.  2,  s . 

164.) 

('°) 

Bd. 

I, S. 154££. 

( i:‑‑ ) 

~ 田益怒さ,~H涅翻~E;'坦旦~:;ャ'~J菜心SS器ぐS臣睾旦0Levy

Konkurrenz 

1, 150 

sq.  ……」匁

蜻II!全兵ヤ

:; r‑Q

( oo )  Oxford  University  Press , 

2004. 

( m )  Kaser,  RP  I ,  S. 

614. ~\産0

,, Der  begriffliche  Inhalt  des  furtum  hat  sic  him  Laufe  unserer  Periode  stark  gewandelt" .  (S . 

614) 

( ;:; )  ,,Wenn  Jemand  im  Auftrag  deiner  Sclaven  mit  deinem  Gelde  Grundstticke  erkauft  hat ,  so  hast  du  die  Wahl,  ob  du  dieselben 

mit  der  Klage  und  Condiction  wegen  Diebstahls  oder  vielmehr  mit  der  Auftragsklage  verfolgen  willst.  Denn  auch  die 

Billigkeit  erlaubt  es  nicht,  die  Anklage  des  Verbrechens  zu  verfolgen  und  zu  gleicher  Zeit  die  Erfiillung  eines  im  guten  Glauben 

geschlossenen  V  ertrages  zu  fordern . "  (J  ungmeister  / Sintenis,  Bd. 

5, 

S. 

892.) 

(コ)

Bd.  I,  S. 

32. 

,,Das  Reskript  behandet  die  rein  materiellrechtliche  Befugnis  des  Berechtigten,  ein  fur  seine  Rechnung 

geschlossenes  Rechtsgeschaft  zu  genehmigen  oder  abzulehnen .  ……

Liebs,  S . 

91, 

Anm. 

27~\

図 Op. cit.,  p. 

801‑802. 

ぼ)

Bd. 

3, S. 318. 

ほ ) Bd . 

2, 

S . 

317. 

Bd .  II,  S . 

129£. 

Liebs ,  S. 

211~\

( S::; )  Op.  cit. ,  p. 

802. 

(~) 心知忍豆'¾茶や菜や~r-Q゜"

d

XCIV .  Altera  regula  est  :  Actiones  rei  persecutpnae  ex  1vers1s  caus1s  seu  factis  competentes 

se  invicem  non  tollunt ;  sed  concurrent  cumulative,  ita  ut  succedanee  quis  utraque  possit  agere,  sive  ad  unum  consquendum 

tendant,  sive  ad  diversa.  Et  quidem  si(l.)  in  personam  omnes  sint  concurrentes,  singulis  agi  potest .  l . 

14. 

§ . 

2. 

de  e x cept.  r e i 

(22)

judic.  l.  18.  h.  l.  159. 

de R. 

I.  adeo  ut  ex  omnibus  actor  commodum  possit  consequi.  l. 

1. 

de  act.  emt

Opp.  (1.)  l.  28.  de  liberat.  leg  l.  93.  §.  1

de  Legat.  3.  Resp.  Dicitur  quidem  ibi,  quod,  si  appareat,  ex  una  causa  non  deberi,  ex  altera  possit  agi

non  autem  excluditur,  quod  etiam  post  condemnationem  ex  altera,  adhuc  altera,  possit  agi.  Opp.  (2)  l.  57

de  R.  I. 

R. 

Quando  ex  diversis  factis  diversa  debita  exiguntur  non  idem  bis  exigitur

Limitatur  tamen  hoc,  quod  de  actionibus  in  personam  diximus,  si  ex  causa  lucrativa  rem  quis  consecutus  fuerat,  tune  non  potest  ex  alia  lucrativa  causa  peri.  l

17.  h.  §.  6.  I.  de  Legat.  Sin  (2)  in  rem  actiones  concurrentes  sint,  tune  regula  obtinet,  non  ut  quis  saepius  eandem  rem  possit  consequi;  sed  ut,  quod  non  obtinuit  ex  priori  causa,  id  obtineat  ex  posteriori.  Interest  igitur,  an  simpliciter  quis  rem  vindivaverit,  an  adjecta  causa.  Priori  casu  rursus  agi  non  potest.  l.  11.  §

1.  §.  4.  & 

5. 

l.  12.  13.  15  pr.  &§.  2.  l.  27.  de  except.  rei  jud.  Posteriori  casu  licet  succubuerit  actor,  tamen  ex  alia  causa  rursus  in  rem  experiri  potest. 

d. 

l.  11.  §.  2.  d.  l.  14.  §2.  Obst  Quod  d

・ 

ommzum  nonnzsz  ex  una  causa  sit  l.  159.  de  R.  I.  l.  3.  §4.  de  acquir.  poss.  adeoque  &  nonnisi  ex  una  causa  actio  in  rem  poterit  proponi

Resp

non  quidem  potest  dominium  vere  ex  pluribus  causis  competere 

sed  tamen  potest  quis  putare,  ex  una  causa  ad  se  compeetere,  cum  ex  altera  vere  competat.  Ideoque  nihil  impedit,  si  in  specie  ex  una  causa  seu  titulo  quis  egerit,  ex  qua  sola  ipsi  vere  competit  dominium."  ( p.  805sq.  ¾{r-f,

竺室

:J.‑41'Qo)

ぼ)

Levy  II,  S

133££. 

~\涯゜

怠)

怜醤爛110~配(njt>

1  1  1

く寓゜は)

Bd.  I,  S.  49. 

啜)

Anm

.

l. 

111  D.  30,  8,  1 旦でこヤ

Pomponius  libro  nono  decimo  ad  Sabinum 

Si  ita  scriptum  sit:

'

Lucius  Titius  heres  meus  aut  Maevius  heres  meus  decem  Seio  dato,  cum  utro  velit,  Seius 

苗迭卦器

qn (;; 

膏苺

S

圭恕

11  1  (1  ¥111  0) 

(23)

巨坦

~-1く目~111·臣n)t>

1111  (11 1 10

兵)

aget,  ut,  si  cum  uno  actum  sit  [et  solutum],  alter  liberetur.  quasi  si  duo  rei  promittendi  in  solidum  obligati  fuisset,  quid  ergo  si  ab  altero  partem  petierit?  liberum  cui  erit  ab  alterutro  reliquum  petere.  idem  erit  et  si 

(~)(N)

alter  partem  solvisset.  ([  ]さ戸 ゜ `悶ふ叫疇)

(""") リE;;~似ざ

D. 30,  8, 

1や~i-0゜D.

30 

E;; 

Rubrik  ti'DE  LEGA  TIS  ET 

FIDEICOMMISSISや~i-0゜D.

30 ゴ D.

30,  1

全心

D. 30, 

128叫や~i-0゜

弔,、モー I¥

K (Sextus 

Pomponius)ゴ嘉1呉翠l羊索E;;-<~や~i-0

(N  ous  ne  savons  presque  nen  de  la  carnere 

("') 

de  ce  juriste,  contemporain  de  Gaius.  Il  semble  avoir  vecu  en  plein  ne  siecle  apres  J.‑C.) 

‑・ 翠l]llll抽茶

'Seius :1. 

1戻ギー

K

I卜全1トヤ令べ如翠翌,̲)'rv,_)ヤ淫s:-~

黍‑‑< S:‑ Lucius  Titius~t-0 .:; 

竺話s:-~

薬<

S:‑ Maevius

ゴリ菜⑰

砂蒸応喜:匁暢

[I[.:; 

Seius

ざ響弄閂

Lucius

Titius~t-0冥Maevius如翠くや'

苗溢如ヤ t‑0

J

心条や抑心゜

=一゜~K豆,.1~(羊索弐咲’唸'-/E;; 支肘

細 :l.1.‑6

0ヤ,.f) 

E;'~ 糾:,{ E;'~,

ヽ!卜全1;'II'\ーI卜z+sー条1]1\IT兵菜\J~t-0心痘';

〈,.

(<Cl) 牲神S芯i忌如~:t'ャ~t-0゜

Donellus,  Wissenbach,  Savigny,  Vangerow,  Fitting,  Ascoli,  Lenel,  Eisele,  Ferrini,  Binder,  Seckel,  Kubler,  Bonfante,  Levy,  Albertario,  G.  Grosso

や伶炉

(c‑) 如G~似

G [et 

solutum]ゴリ菜e臣詞や~i-0゜1-\J

-4~

心配ざ栄ュ枷叫

lus G~

淀如~~ャ釦ず

(oo) "';‑‑;、1卜全

i?

II'ーl卜z-kーS塩国~0S.\J竺'牲痘S索料茶~i-0゜

(24)

et  solutum

や竺さゾ

cum uno  actum  sit  et  solutum

全ャ入1卜全臣ドー1ド""+‑ー文匁ヤ心支臼糾透心゜

Donellus

(m) 

(Paul  Kruger

茶等項睾器戸)知叶知

~-~""竺'Donellus釘誤鸞炉や~:t-叫配恥噸''(芦心゜

"Sachlich  ist  die  Abweichung  ohne  Bedeutung,  aus  stilistischen  Grunden  aber  wohl  der  herrschenden 

Meinung  beizutreten  :  la.fit  man  die  obigen  Worte  stehen,  so  hat  das  alter  eine  bessere  Beziehung,  und  es  wi.irde 

der  befreiende  Akt  deutlicher  genannt  sein  ;  andererseits  hatten  die  Kompilatoren  als  Autoren  des  ganzen 

Zwischensatzes  schwerlich  zweimal  von  agere  gesprochen  und  das  et  solutum  bloB  nachhinken  lassen.  Das 

ぼ)

letztere  Moment  zeugt  ziemlich  deutlich  fur  Nachbesserung  und  gegen  originale  Einfi.igung  des  Ganzen." 

{~) ⇔・函豆,}JE;; 臣製茶

C. 8,  40,  28  (a.  531)~

翌~~t-0リ匁如字声ふむ醤サやl]llIT忍⇒心゜

マ・姦~~~

晦溢ゴ liberurn cui  erit  ab  alterutro  reliquurn  petere  E;'~

~

渭罪訳汀紐肛ば澤字 ⇒ ヤ 'Vgl. D.  32,  25; 

D.  45,  2,  9  pr.  ;  D.  45,  2,  17  sowie  D.  31,  16,  ferner  C.  8,  40,  28,  2  (531).  心釦:; ¥J  :; 

i‑0

D.  32,  25  (Paulus):'Ille  aut  ille  heres  Seio  centurn  dato ' :  potest  Seius  ab  utro  velit  petere.  1  Cum  in  verbis  nulla 

arnbiguitas  est,  non  debit  adrnitti  voluntatis  quaestio. 

釜王益班ti'「翠即条坦淫~10心ぬ菜心ゆ菜心心ヤ菜?:!, 翠即忌心~0心淀萎四坦S寂宍如妥心,~~ 溢萎心も

マ坦赳忌⇔淀縣心

ヤ囲縄忌淀艇呈哀

1

斗怜心゜巡抽竺和心旦似坦忌淀縣心酪

碧甜孟溢艇心は中心菜心心企痣全菜心

芯菜勾‑,(j),

匡神 S

凶幸如苦心

‑R :.1  _)~ 薬製豆訳:; i! 

ぬ菜~:;゜⇒全⇒'「以1]11CT条妍▽墜器やさ~:;..lJ叩竺'艇日終謬匡

苗~~器ぐ口QlH!lf,苺S

圭探

1]11] (]ll]O<) 

(25)

かり

でな

く︑

さら

に︑

︿他の契約例えば売買・賃約.﹀

[ ? ]  

例えば数人の指定相続人に遺言人が 四五・・九•前文(パピニアヌス)

につ

いて

﹁最後の法文は

﹁単に言語を以てする問答契約によるば き初めてすべての債務者の債務は消滅するとされる︒⁝⁝﹂

六二

四頁

以下

船田教授は︑ る ︒ 全・不明瞭であり︑数個の意義を有し得る場合に限られる

また

︑ 題を許容すべきでない﹂とされる⁝⁝﹂

関 法 第 六 四 巻 三

・ 四 号

パウルスはこれを明らかにして︑ かかる意思尊重の解釈は︑ (『ローマ法•第二巻』

場合にもこれを軽視または無視するのではなくて︑

義がないときは︑意思の問題を許容する余地を残さない﹂と説き⁝⁝﹂

寄託・使用貸借︑

四六

頁︶

原則として︑表明された文言が不完

と説明される︒

﹁かような意思を尊重する態度は古典時代に無制限に発達したのではない

表明された文言の意義が明瞭な

(『ローマ法•第二巻』

︵ 一

0

七 ︶

二五二

頁 ︶

と説明され

D . 

45 2

p r

.  (

P a p i n i a n u s ) :   E a n d e m   r e

m   a p u d   d u o s   p a r i t e r   d e p o s u i   u t r i u s q u e   f i d e m   i n   s o l i d u m   s e c u t

u s , 

v e l  

e an de m 

r e m   d u o b u s   s i m i l i t e r   c o m m o d a v i :   f i u n t   d u o   r e i   p r o m i t t e n d

i , 

q u i a   n o n   t a n t u m  

v e r b i s  

s t i p u l a t i o n i

s , 

s e d   e c e t   t e r i s   c o n t r a c t i b u s

,  v e

l u t i   e

m p t i o n e   v e n d i t i o n e

c a t i o n e   c o n d u c t i o n

e , 

d e p o s i t o

c

om mo da to  

t e s t a m e n t

o , 

u t   p u t a s i     p l u r i b u s e   h r e d i b u s   i n s t i t u t i s   t e s t a t o r   d i x i t :

' T i

t i u s   e t   M a e v i u s   S e m p r o n i o e   d c e m   d a t o '

.  

﹁⁝⁝さらに連帯関係が間接遺贈によっても発生するという法文があり︑相続人が相続財産に属する

特定の物を二

人または数人の受遺者に供与すべきことを規定し︑或いは

二人または数人の共同相続人が特定の物を受

遺者に供与することを規定する遺言によって連帯関係は発生するとされている

そう

して

︑ 務者の一人が訴訟を提起されて争点決定をしたことによっては︑他の債務者の債務は消滅せず︑債務が履行されたと

(『ローマ法•第三巻』

﹃チチウス ニ四

これらの場合に︑連帯債

﹁文言について何の疑

(26)

心i‑,‑

M

心←心ぺ投ギ,ヽ゜トロ

l¥ t'‑ K  !‑1

十如赳ヰギ丑』心,:;0心心叩G~'\"'!.l翠l]IIII!-1~0ャ」到挙等淀翌~~媒赳ヤ心匁

,:;'\'゜認~G丑は翠l]nrr如尽l伶怜心知\'{::ii民叫lll採{::!i

l]llII

条゜<゜凶

I'---区KG~G心竺翌凡心菜{::ii,:; 0」(『ロード坦・翠

1 1

痢』

‑1( 11 ‑1 く塁 lli( l l))

心器宦初菜心゜

△令":"-~':く一゜凶

I'---ー区KG担G~似如坐芸,....J

¥‑.J  ,:; 

t‑Q

,,Aber  neuere  Untersuchungen  haben  klargestellt,  daB  der  klassische  Wein  einen  erheblichen  Zusatz 

(~)(:::)

byzantinischen  W  assers  sich  hat  gefallen  lassen  milssen.  …… 

D.  45,  2,  17  (Paulus):  Sive  a  certis  personis  heredum  nominatim  legatum  esset,  sive  ab  omnibus  excepto  aliquo, 

Atilicinus  Sabinus  Cassius  pro  hereditariis  partibus  totum  eos  legatum  debituros  aiunt,  quia  hereditas  eos  obligat. 

ば)(竺)

idem  est,  cum  omnes  heredes  nominantur. 

(~)

D.  31,  16  (Celsus)  :  Si  Titio  aut  Seio,  utri  heres  vellet,  legatum  relictum  est,  heres  alteri  dando  ab  utroque  liberatur  :  s1 

neutri  dat,  uterque  perinde  petere  potest  atque  si  ipsi  soli  legatum  foret  :  nam  ut  stipulando  duo  rei  constitui 

竺)

possunt,  ita  et  testamento  potest  id  fieri. 

釜王禁怒

e

香苔如忘王1"'t‑Q

「……f)菜心S賽ぐロ!-1'到申脚遅途抽Gl-<

条澁溢如察製ぬ菜ヤ咄迂祀製如

⇒心卜いJ旦~0\-.Jti'挙S睾恕神e遅淀)豆茫燈~1°',

迄楽条睾しヒ初菜心心抽ユ忌念ヤヤ'、〈ヤ

S恙薬抽S

逹楽豆悪冤ヤ心匁め菜心゜」

S苺(~G:出は如G~奴条

示旺め菜

¥‑.J ,:; 

t‑Q

茜避卦器ぐ口S号翠S圭{~

ll ITT  (11110‑1

く)

(27)

巨坦撼

‑1(

臣郡川・臣oj!>

lH

(1 1 110

ば)

~- Andrew  Borkowski,  Textbook  on  Roman  Law

D. 30,  1  G~

I卜全弔lj¥Iド'*ー如蒋写

ャ:;

i‑0°D.  30  G 

Rubrik ゴ DE LEGATIS  ET  FIDEICOMMISSIS

や知

t‑0 (i

1 111 冨)゜

D.  30, 

1丑%や~t-0゜

Ulpianus  libro  sexagesimo  septimo  ad  edictum 

Per  omnia  exaequata  sunt  legata  fideicommissis. 

匡蜻皿さ’心全゜凶ドー区Kゴリe知0:Lさ釦~{::!i:; 1]11IT0ヤ:;

i‑0

"It  is  unusual  for  a  title  in  the  Digest  to  begin  with  such  a  broad  assertation  of  principle.  The  statement  is 

attributed  to  Ulpian  but  it  is  doubtful  whether  he  made  it  ‑ no  substantial  assimilation  of  legacies  and  trusts 

occurred  in  the  classical  period.  But  it  certainly  took  place  under  Justinian,  not  least  because  of  the  fusion  of 

remedies  for  the  enforcement  of  legacies  and  trusts  :  for  the  first  time  a  beneficiary  under  a  trust  was  allowed  a 

vindicatio  to  secure  his  interest.  Previously,  the  only  remedy  had  been  an  action  in  personam  against  the  heir." 

釜王禁認豆,.

J

菜:L

0:; 

ャ¾-

‑1‑t'" :L窒苔初菜心゜

「坦華くは丑0ヤ逗凡心菜心坦択

C

船惑

1"'t‑0

Im§ 宗全忙華く堂起

e

l

挙祖心か

J

菜如喘認

心支い神

S

営起

S

坦憫心

豆や塁侶如釘lll

も訳 l

挙心ぐ口森ギ笈心抽さ担

S

‑P<G

迄国全翌応心菜心゜父知忍出性茎森緻

1110 ・ 1 ,.  ti

令全

凶卜区KGl]llIT心⇒ャ「ヤ''(ヤe迂や翠晋要を迎益喪軒匿l..l..J匝感xぷべ」~meやく如辻全I'<

t‑0

文ぷ勾全'祖華く営起しLを喪懇竪

心鯉溢』酌匿心竺眺.(::!ii-0薬製S翠正如虻氾i:'\J~:;;;:---'_)心条0ヤ担S似俎話冊心豆「1"'''(\J

.IQ~ や」

S

晦条拳国如菊

)心~cゃ~t-0ト)匁全覇送ぬ菜t-00」

(28)

ぬ心は祖心'華王益斑豆「粧,.

11 1 0・ 1 

(令全゜凶卜区K)竺'「~·:

<\--'~

迂や翠晋翌豆匙溢翠塞匁匡こしめぷふ」心

~'"゜やS拳出旦丑心リ...lJ

ti~

や:!!'---'.:'-~全,入心K~溢艇ユ燕渠初菜心゜」心艤lI!全菜ヤ~l'Q゜

啜)

~-

~ ギ廿心ベゴ

D. 30,  1

D. 30,  116 如苧揺 ⇒

ヤ悧息

⇒ ャ;

i‑0

D.  30,  116 

ti¾-や~i-0゜

(葛)

Florentinus  libro  undecimo  institutionum 

Legatum  est  delibatio  hereditatis,  qua  testator  ex  eo,  quod  universum  heredis  foret,  alicui  quid  collatum  velit. 

1. 

Heredi  a  semet  ipso  legatum  dari  non  potest,  a  cohered  potest.  itaque  si  fundus  legatus  sit  ei  qui  ex  parte 

dimidia  heres  institutus  est  et  duobus  extraneis,  ad  heredem  cui  legatus  est  sexta  pars  fundi  pertinet,  quia  a  se 

vindicare  non  potest,  a  coherede  vero  semissario  duobus  extraneis  concurrentibus  non  amplius  tertia  parte: 

(芯)

extranei  autem  et  ab  ipso  herede  cui  legatum  est  semissem  et  ab  alio  herede  trientem  vindicabunt  2 .  Alienus 

servus  heres  institutus  legari  ipse  a  se  nee  totus  nee  pro  parte  potest .  3.  Servo  hereditario  reete  legatur ,  lieet  ea 

ぼ)

adita  non  sit,  quia  hereditas  personae  defuneti,  qui  earn  reliquit,  viee  fung1tur.  4 .  Fundus  legatus  talis  dari 

debet,  quails  relietus  est .  itaque  sive  ipse£undo  heredis  servitutem  debuit  sive  ei  fundus  heredis,  lieet  eonfusione 

dominii  servitus  exstincta  sit,  pristinum  ius  restituendum  est.  et  nisi  legatarius  imponi  servitutem  patiatur, 

petenti  ei  legatum  exeeption  doli  mali  opponetur :  si  vero£undo  legato  servitus  non  restituetur ,  actio  ex 

testamento  superset. 

茜避SS{1,~I 

1

(11 110

回)

(29)

クヤキウスの論述は︑次のように始まる

︒ 一

般的かつ積極的に相続財産が法人としての存在を有することを説いたものではない

かような説明を基礎としまたこれを

一般化し︑相続財産を被相続人からも相続人からも切離して独立の

﹃ローマ法・第四巻﹄

(

p

e r s o n a

e

法•第四巻

作用するからである﹂ 証人を設置することができる

なぜなら︑相続財産は

﹁学 ︑ ︵船田 代

には

[ d e f

u n c t i ]  

三五二頁注

四六

﹁⁝

⁝け れど も︑

語を用いたはずであり︑ して相続人に帰すべき財産中の或る物がたれかに提出されることを欲する﹂

q

u a e s   t t a t o r   e x   e

o , 

q u o d n   u i v e r s u m   h e r e d i s   f o r

e t , 

a l i c u i   q u i d o   c l l a t u m   v e l i t )  

0

三頁注

﹁⁝

⁝ま

た︑

学 ︑ ﹁学 ︑

( ‑ ︶ ︶  

O ・

O ・

︵フロレンチヌス︶

これらの学者の説明は︑各個の場合について説明のために与えられたいわば比喩的なもので︑

・ ニ ニ

三五

0

頁 ︶

︵フ ロレ ンチ ヌス

︵ 一

九 ︶

︶ 一六•前文 関法第四巻•四

... 

m u m c 1 p m m  

O ・

v i c e   f u n g i t

u r

(

 

s i c u t i  

この法文にだけ現れる︒﹂

e t   d e

c

u n a   e t  

s o c i e t a s

)

︵船田 [

死者

﹃ ]

ロー マ

︿都市および市会および組合と同様に人

﹀として 一六•三

法人とし︑社団法人と同様のものとして取扱う理論が作られた

﹁問答契約の諾約者の死亡後相続承認前にも保 ュスチニアヌス帝はかかる理論を採用する

︒﹂ これに対して︑専主政時 ︵船田 一六•前文に用いられる減少(

d e l i b a t i o

︵ 四 ︶ ︶

の語は︑古典法学者ならば

d e m i n u t i

o

﹁遺贈は相続財産の減少で︑

( L e g a t u m   e s t d e   l i b a t i o   h e r e d i t a t i s

﹃ロ ーマ 法・ 第四 巻﹄

⁝⁝

船田

ローマ法•第四巻

三二

頁注

( M o r t u o   r e i   p r o m i t

t e n t i   e t   a n t e   a d i t a m   h e r e d i t a t e m   f i d e i u s s o r   a c c i

p i   p o t e s t , 

q u i a e   h r e d i t a s  

これによっ

て ︑

ニ八

遺言 人は

︵ 一 三

0

三 ︶

一体と

(30)

"Legatum  est  delibatio  hereditatis,  qua  testator  ex  eo,  quod  universum  heredis  foret,  alicui  quid  collatum  velit. 

Haec  definitio  est  secundum  legem  Falcidiae.  Nam  secundum  duodecim  tabulas  non  tantum  delibare,  sed  etiam 

(~)

exhaurire  hereditatem  potest." 

(r‑1) 王~"'""~晦峯

(Georg Carl  Treitschke)

Bd. 3,  S.  224. 

(N) 

Liebs,  aaO.,  S.  66. 

!2リ窪硲猛溢忌癖謬知゜

(M)  S.  66. 

(‑tj<)  Philipp  Schmieder,  Duo  rei,  Gesamtobligationen  im  romischen  Recht,  Dunker  &  Humblot,  Berlin,  2007,  S.  265££. 

$野

回 Schmidlin, op.  cit.,  p .  87. 

や)

Liebs,  aaO.,  S.  66.  Anm.  146. 

(r‑‑)  ,,Es  ist  daher  davon  auszugehen,  class  das  et  solutum  ein  tribonianischer  Einschub  ist."  (Schmieder,  aaO.,  S.  266.  Anm.1186 

ユ似涯茶~~和菜ヤ2,!'Qo) 

(oo)  Liebs,  S.  66 . 

(叫

L iebs, S.  66. 

ぼ)

Bd .  1,  S .  194,  Anm.  3. 

(コ)撚

‑l( l 1 ~ 1

]a担く賦~l-'--0初心!2'怜誼翠110~撼

‑l(a¥t'1 1 

10冥~I-'--゜

心) Philipp  Schmieder,  Duo  rei,  Gesamtoligationen  im  romischenrecht,  aaO.,  S. 

25~\産゜ぼ)

Bd.  I,  S.  204. 

(;::!;) 

Liebs,  S.  39,  Anm. 

4~\

ぼ)

Philipp  Schmieder,  Duo  rei,  aaO.,  S.  265 

$淫

ぼ)

Kaser,  RP  I,  S .  746,  Anm .  7. 

( ~) Jan  Dirk  Harke,  Argumenta  Iuventiana‑Argumenta  Salviana,  Dunker  &  Humblot,  Berlin,  2012,  S.  21. 

苗避卦器ぐ口

S

蛤零

S

車恕

11

(1 1 110 11) 

参照