• 検索結果がありません。

1 統計力学の基礎 1-1 統計力学の考え方

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2021

シェア "1 統計力学の基礎 1-1 統計力学の考え方"

Copied!
16
0
0

読み込み中.... (全文を見る)

全文

(1)

1 統計力学の基礎

1-1 統計力学の考え方

ミクロとマクロをどう繋げるか?

多体問題は解析的には扱えない

Avogadro Number のオーダーの粒子を扱う事は困難

粗視化

現象を細かく見ると複雑すぎる場合に、粗く見る事

→ 統計的取り扱い 確率分布

気体分子を左右に分ける ある瞬間に左にn 個、右に Nn 個(p.5 図1-2)

場合の数は

  !

!

! n N n

N n

N

 

 

 

よって、確率は

 

!

 

!

! 2

1

n N n n N

P

N

N  

 

 (1.2)

規格化条件は

  1

0

 

N

n

N

n

P

(1.3)

これは、二項定理を用い、

  



 

 

N

n

n n N N

b n a

b N a

0

において

2

 1

b

a とおくことで証明可。

確率を具体的に計算すると、 N = 10 の場合(図1-3(a))

   

1024

10

! 1 10

! 1

! 10 2

1 1

10

10

 

 



P

   

1024

45

! 2 10

! 2

! 10 2

2 1

10

10

 

 

 P

   

1024

120

! 3 10

! 3

! 10 2

3 1

10

10

 

 



P

   

1024

210

! 4 10

! 4

! 10 2

4 1

10

10

 

 

 P

   

1024

252

! 5 10

! 5

! 10 2

5 1

10

10

 

 



P

   

1024

210

! 6 10

! 6

! 10 2

6 1

10

10

 

 

 P

分子数が大きくなった時は、計算は大数に利用できる Stirling の式を導入

) 1 (log

!

log NN N

(1.4)

(2)

     

         

     

   



 

    

 

 

 

 

N n N N

n N N

n N N n

n N n N n n N N N

n N n N n N n n n N N N N

n N n

N n

n N

N N

n N n

N n N

N n n N

P

N N

log log

2 log

log log

log 2

log

log log

log 2

log

1 log

1 log 1

log 2

log

! log

! log

! log 2

! log

! log ! 2

log 1 log

(1.5)

2

1

N

x n と定義すると、 x 1 と考える事ができ、x を連続関数とみなし、

 

  x

p

x x

x x

N

N n N N

n N N

n N N n

n P

N N

log

2 log 1 2

1 2 log 1 2 2 1

log

log log

2 log log

 

 

 

 

  

 

 

  

 

 

  

 

 

  

 

 

  

 

     

 

     

   

2

2 2

2 2

2

2 2 2

2 1 2 2

1

2 log 2

2 2 2 1 log 2

2 2 2 1

log

2 log 2

1 2 log

2 1 log 2

1 2 log 2 1

log

2 log 1 2

1 2 log 1 2 2 1

log

x N

x x x x

x x

N

x x x x

x x

N

x x

x x

N

x x

x x

N

 

 

   

 

  

 

 

  

 

 

    

 

  

 

 

  

 

 

   

 

  

 

 

  

 

 

 

 

  

 

 

  

 

 

  

 

 

  

よって、

p

N

  xC exp   2 Nx

2

だが、規格化条件を考えて、また、

公式 (A.2)

dx a e ax

2 を用い

   

1

2 2

exp  2  

pN xdx C Nx dx C

N

(1.8)

C 2 N

よって、

p

N

  x 2 N exp 2 Nx

2

(1.7)

(3)

分布の広がりの程度は、公式 (A.3) 2 132 2

2

dx a e

x ax

を用い

   

  N N dx N

Nx N x

dx x p x

N

4 1 2

1 2 2 2

2 exp

32 2

2 2

2

  

   

 

N 2

 1

(1.9)

(以下、参考)因みに、(1.7) を利用して、誤差関数 が定義され、

1 の時、



 

 

 

 

 

 

 



 

   

! 2 5 3 2

! 2 5 3 2

! 1 2

2 2

) 1 (

5 3

0 5

3

0

4 2 0

2 2

 

 

t t t

t dt t dt

e dt

e

erf t t

すると例えば ppm のズレの場合は

  10

6 で、

   

 

 

  

 

 

 

 

29

18 6

6 5 6 3

6

6

10

3 10 10

2

! 2 5 10 3

10 10 ) 2

10

( 

erf

さて

p

N

  x 2 N exp 2 Nx

2

を用いると、

 

xdx N

Nx

dx N

Nx

dx

pN

 

2

0exp 2 2

2 2 1 2

2 exp 1

1

x N

t  2

とおくと、

dt  2 N dx

であり

     

   

 

 

  

   

10 2 3

2 2 1 2

2 exp 1 exp

2 1 2 2

1 1

5 3

2

0

2 2

0

2

 

 

N N N

dt t dt

t N

dx N x p

N N

N

可逆と不可逆、平衡と非平衡

2粒子衝突は基本的に時間反転対称 → だが、粒子の集合体の衝突は不可逆 何故か? → 初期状態の特殊性 : これをどう評価するか?

熱平衡状態: マクロに変化の無い状態 非平衡状態: マクロに変化し続ける状態

(4)

1-2 エネルギーの移動と熱平衡

固体の量子状態

固体原子の振動を3方向の振動子を用いて考える

N

a原子系では

N  3 N

aの同じ振動子からなる振動子系 エネルギーは 固有振動数  を用いて



n n 0 , 1 , 2 ,

n

 (1.10)

とおくことができる。 ここに

  J s

h   

 1 . 054 10

34

2 

 Dirac 定数 (1.11)

  J s

h  6 . 626  10

34

Planck 定数 (1.12)

振動子

1 , 2 , 3 ,

, N

が各々量子状態

n

1

, n

2

, n

3

,

, n

N

を取ると

 

N

N N

n n

n n M

M n

n n

n n n n n E

3 2 1

3 2

1 3

2

1

, , ,     

(1.13)

N

個の振動子に

M

個のエネルギー単位を分ける分け方は

   

 1  !

!

! 1

1

 

N M

N C M

H M

W

N M N M N N (1.14)

ここに、M, N が十分大きい数である場合 Stirling の公式により

   

 

           

       

   

 

 

N N M N M N M N

N M

N N N M N

M M N N M N M

N M

N N M

N M N M

N M

N N M M N M N

M

N N

M M N

M N

M

N N

N M M M N

M N

M N

M

N M

N M M

W

N

 

 

 

  

 

  

 

 

  

 

 

  

 

  

 

 

  

 

 

    

 

  

 

log 1

log 1

log log

1 log

log 1

log log

log 1

log log

log

1 log 1 log

1 log

1

1 1

log 1 log

1 1

log 1

! 1

!

! log 1

log

(1.15) 即ち、

W

N

  M

e

N のオーダーの数



・Na個の原子

・3次元/原子

(5)

系は

W

N

  M

個の量子状態間を絶えず不規則に移り変わっている。

2つの固体の接触とエネルギー配分の確率

2つの固体を A, B とし、振動子数を

N

A

, N

B エネルギーを

E

A

, E

B とする。

周囲から孤立していれば

const E

E

E

A

B

NN

A

N

B

const

(1.16)

「量子状態」というのはどれも同じ確率で実現している(等確率の原理)と考える。

→ 即ち、量子状態の数が多ければ、それに比例してその様な状態が実現する。

すると、エネルギー配分

E

A

, E

B

の実現する確率は、

A

A

M

E

,

E

B

M

B

 

(1.17)

を満たす量子状態の数に比例する。

固体Aがエネルギー

E

A を持つ量子状態の数は

W

N

  M

A

A

固体Bがエネルギー

E

B を持つ量子状態の数は

W

N

  M

B

B

よって、この様な状態の実現確率は

     

  M W

M W M E W

E P

N

B N A N B A

B

A

,

(1.18)

この様な中で最も高い確率で実現するのは、分子の最大化を考えると

E

A

E

B

W

N

    M

A

W

N

M

B

W , 

A B (1.19)

の最大化を考える事である。 この対数を

EA EB

W

EA EB

WN

 

MA WN

 

MB

B

A log

log ,

log

,   

(1.20)

と書くと、(1.14) より

   

 1  !

!

! 1

 

N M

N M M

W

N

なので、(1.15) の結果(Stirling の公式 (A.1), (1.4) )を用いて

NA, EA NB, EB N=NA+NB, E=EA+ EB

(6)

     

 

   

 

 

 

  

 

 

 

 

 

 

 

 

  

 

 

 

 

 

 

 

 

B B B

B B

B B

B B

A A A

A A

A A

A A

B B

B B A

A A A

B N A

N B

A

N M N

M N

M N

N M N

M N

M N

M N

N M

N M

N M N

M N M

M W M

W E

E

A B

log 1

log 1

log 1

log 1

! 1

!

! log 1

! 1

!

! log 1

log log

,

 

 

  

 

 

 

 

 

 

 

  

 

 

 

 

 

B B B

B B

B B

B B

A A A

A A

A A

A A

N E N

E N

E N

N E

N E N

E N

E N

N E

log 1

log 1

log 1

log 1

(1.21)

EA, EB を連続関数と見做し微分すると (

EE

A

E

B

const

を考慮して)

 

, 0

A B A

dE E E

d (1.22)

が極値を取る条件。

E

B

EE

A なので、

 

 

 

  

 

 

 

 

 

 

 

 

   

 

 

 

 

 

 

 

  

 

 

 

 

 

 

 

  

 

 

 

 

 

 

B A B

A B

A B

A B

A A A

A A

A A

A A

B B B

B B

B B

B B

A A A

A A

A A

A A

B A

N E E N

E E N

E E N

E N E

N E N

E N

E N

N E

N E N

E N

E N

N E

N E N

E N

E N

N E E E

log 1

log 1

log 1

log 1

log 1

log 1

log 1

log 1

,

を考慮し

(7)

 

0

log 1

1 log log

1 1 log

log 1

1 log log

1 1 log

1 log 1

1 log 1 log

1 1 log

1 log 1

1

1 1

1 1 1

1 log

1 log 1

1

1 1

1 1 1

1 log ,





 

 

 







 

 

 





 



 

 







 

 

 





 



 

 







 

 

 













 

 

 



 

 



 

  



 

  















 

 



 

 



 

 

B B B

B A

A A

A

B A B

A A

A A

A

B A B

B A B

B A

A A

A A A

A

B B

B A A B

A B

B B

B A A B

A B

B

A A

A A A A

A A

A A

A A A A

A A

A A

B A

N E N

E N

E N

E

N E E N

E E N

E N

E

N E E N

N E E N N

N E N

N E N N

N N

E N E

E E N

E E N

N N

E N E

E E N

E E N

N

N N

N E E N

E N

N N

N E E N

E N

dE N E E d

即ち

 

 

  

 

 

 

 

 

  

 

 

    

B

B B

B A

A A

A

N E N

E N

E N

E 1 log 1 log

log 1

1 log

これは、

N E N E N E

B B A

A

 

(1.23)

の時、即ち、1振動子当りの平均エネルギーが等しい時成立。

次にエネルギー配分が (1.23) からずれた場合を検討。

 

E

N E N N E

EA NA , B B (1.24)

とおくと、(1.21) より、極値を取る時

 

 

 

  

 

  

 

 

  

 

 

  

 

  

 

 

  

 

 

  

 

  

 

 

  

 

N E N

E N

E N

N E

N E N

E N

E N

N E

N E N

E N

E N

N E E E

B

A B A

log 1

log 1

log 1

log 1

log 1

log 1

0

,

(1.26)

を利用して

(8)

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  

 

 

  

 

 

  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  

 

 

  

 

 

  

 

 

  

 

 

 

 

 

 

 

  

 

 

  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  

 

 

  

B B

B

B B

B B

A A

A

A A

A A

B B

B B

B

A A

A A

A B A

N N

E N

N N

E N

E

N N

E N

N N

E N

E N

N N

E N

N N

E N

E

N N

E N

N N

E N

E N

N N

E N

N E N

N E N

N N E

N N

E N

N E N

N E N

N N E

E E

log log

1 log 1

log 1

log log

1 log 1

log 1

log 1

log 1

log 1

log 1

,

ここに、

 

2

2 log 1

1 log log

log 

 

 



 

 

X

x X

X x X

X x x

X を用いて、

     

2

2 1 1

log 1

log 1

log

1 1 log 1

log 1

log

 

 

 

 

 

 

 

 

  

 

 

 

 

 

  

 

 

 

 

 

  

 

 

  

E N

N N E

N N

N N

E E

N N

N N

E

N E N N

E N

N E

A A

A

A A

2

2 log 1

1 log log

1 log log

log

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

E N

N E

N N N

E E

N N N

E

N E

N N

E N

N E

A A

A

A A

(9)

 

   

   

   

   



























 

 



 













 

 



 













 

 



 

 



 

 











 

 



 

 



 

 



 

 



























 

 



 













 

 



 













 

 



 

 



 

 











 

 



 

 



 

 



 

 





 

 

 



 

 



 

  



 

  





 

 

 



 

 



 

  



 

  

2 2

2 2

2 2

2 2

2 log 1

2 log 1

2 1 1

log

2 1 1

log 1

2 log 1

2 log 1

2 1 1

log

2 1 1

log 1

log 1

log 1

log 1

log 1

,

E N

N E

N N N

E N

E N

N E

N N N

E N

E

E N N

N E

N N

N N

E N

E N N

N E

N N

N N

E N

E

N

E N

N E

N N N

E N

E N

N E

N N N

E N

E

E N N

N E

N N

N N

E N

E N N

N E

N N

N N

E N

E

N

N N

E N

N E N

N E N

N N E

N N

E N

N E N

N E N

N N E

E E

B B

B B

B

B B

B

B B

B

A A

A A

A

A A

A

A A

A

B B

B B

B

A A

A A

A B A

   

   

   

   



























 

 



 













 

 



 













 

 



 

 



 

 











 

 



 

 



 

 



























 

 



 













 

 



 

 











 

 



 

 



 

 











 

 



 

 

 

 

2 2

2 2

2 2

2 2

0

2 log 1

2 1

2 1 1

log

2 1 1

2 log 1

2 1

2 1 1

log

2 1 1

E N

N E

N N N

E N

E N

N E

N N N

E

E N

N N E

N N

N N

E N

E N

N N E

N N

N N

E

N

E N

N E

N N N

E N

E N

N E

N N N

E

E N

N N E

N N

N N

E N

E N

N N E

N N

N N

E

N

B B

B B

B

B B

B

B B

B

A A

A A

A

A A

A

A A

A

 の3次以上の項を無視して、

参照

関連したドキュメント

・石川DMAT及び県内の医 療救護班の出動要請 ・国及び他の都道府県へのD MAT及び医療救護班の派 遣要請

1.総論 1-1.計画の位置付けと目的

分配関数に関する古典統計力学の近似 注: ややまどろっこしいが、基本的な考え方は、q-p 空間において、 ①エネルギー En を取る量子状態

副校長の配置については、全体を統括する校長1名、小学校の教育課程(前期課

(1)本表の貿易統計には、少額貨物(20万円以下のもの)、見本品、密輸出入品、寄贈品、旅

(1)本表の貿易統計には、少額貨物(20万円以下のもの)、見本品、密輸出入品、寄贈品、旅

社会調査論 調査企画演習 調査統計演習 フィールドワーク演習 統計解析演習A~C 社会統計学Ⅰ 社会統計学Ⅱ 社会統計学Ⅲ.

 吹付け石綿 (レベル1) 、断熱材等 (レベル2) が使用されて