SANGITIYAVAMSA
-テ
キ ス トと和 訳 〔V〕
永
崎
亮
寛
密 教 文 化は じ め に
SANGITIYAVAMSA〔SV〕
は 「
結 集 史 」 と和 訳 で き るが、 これ は タ イ
王 国 の仏 教 史 で あ る と と もに歴 史 書 で もあ る。
仏 暦2332年(西
暦1789年、寛政元年)に ウ ィマ ラ タ ンマ比 丘 に よ っ て
パ-リ語 で記 述 さ れ たSVは、 仏 暦2466年(西
暦1923年、大正12年)7月
に崩 御 さ
れ た ラー マ六 世 王 の弟、 チ ュ ター トゥ チ ュ タ ラー デ ィロ ック ク ロ ム
ク ン ペ ッチ ャ ブー ン イ ン タ ラー チ ャイ親 王 殿 下 の 葬 儀 の 記 念 の御 下 賜
品 と して プ ラヤ ー パ リヤ ッ タ ンマ ター ダ ー氏 の タ イ語 訳 を 添 え て刊 行 さ
れ た のが 最 初 で あ る。 そ の後、 著 者 の知 る と ころで は、 現 在 まで に葬 儀 の
記 念 品 と して 二 回 ほ ど、 校 訂 さ れ、 刊 行 さ れ て い る。
SVの
テ キ ス ト、翻 訳 に関 して は、 そ の部 分 的 に はG. セ デ ス博 士 に よ ら
て カ ンボ ジ ァ の僧 院 所 蔵 の写 本 を用 い て フ ラ ンス語 訳 を添 え 公 表 さ れ て は
い るが、 上 述 した よ うに そ の全 体 的 な翻 訳 は タイ語 訳 の み で あ る。
こ こ に和 訳 を試 み る に あ た り、 それ に先 だち著者 はす で に学 者 諸氏 に よ っ
て紹 介 され て い る説 を踏 ま え、 別 の箇 所 で 考 察 を加 え て い るの で 参 照 され
(1) た い。 な お、I-IVは 『高 野 山 大 学 論 叢 』28, 30-32(1993, 1995-7)に 発 表 して い る の で、 併 せ て 参 照 さ れ た い。 (1)拙 稿: Sahgltiyavalhsa (結 集 史)に っ いて(宮 坂宥 勝 博 士 古 稀 記 念 論 文 集 『イ ン ド学 密教 学 研 究』 下)。凡
例
1. テ キ ス トは仏 暦2466年 刊 行 本 〔A〕 を底 本 と して仏 暦2521年 刊 行 本
(2)
〔B〕 と校 合 し、併 せ てDhammapada Atthakatha〔Dhp-a〕, vol. I (PTS)、 Atthasalini〔As〕(PTs). CUIavamsa〔Cv〕(PTs). Saddhamma-sahgaha〔Saddhamma-s〕(PTS)を 参 照 し た。 な お 註 に て 指 摘 は し
な か っ た が、Jataka〔Ja〕, vo1. I(PTs)、 Extended Mahavamsa 〔Ext Mhv〕(PTS)を も参 照、した。 た だ し必 要 に応 じ て は 指 摘 し た。 2. テ キ ス トを ロ ー マ ナ イ ズ す る に あ た り定 本 〔A〕 の ス タ イ ル を 最 重
要 視 し た。 特 に 偶 頒 に つ い て は テ キ ス トの ま ま と し た。
(3) 3. 和 訳 に あ た っ て は、 〔A〕 ・〔B〕 の タ イ 語 訳、Buddhist Legends I、
(4) (5) (6)
南 伝 大 蔵 経 第28巻・ 第61巻、 ジ ャ ー タ カ 全 集1、Extended (or
Cam-(7) (8)
bodian) Mahavamsa 訳 註(1)(2)、 The Expositor Iを 参 照 し た。 4. テ キ ス トの 中 の 〔 〕 の 数 字 は底 本 の 頁 が そ こ か ら始 ま る こ と を 示 し た。 5. 和 訳 の 中 の 〔 〕 は 著 者 が 加 え た も の で あ る。 (2)バ ン コ ック市 に あ る王 立 寺 院 の一 っ で あ る ワ ッ ト・ボ ー(浬 葉 寺)住 職、 故 プ ラ ウバ ー リー ク ヌ ー パ マ ー チ ャー ン長 老 の 葬儀 の 記念 品 と して 仏 暦2521年 4月、 バ ンコ ッ ク に て 印刷 ・出版 さ れ た。 出版 に あ た り三 人 の パ ー リ語 有 段 者 の 比 丘 が 校 訂 して い る。 この度 の 印刷 は第2版 で あ って千 冊 印 刷 され た。 (3)E, W, Burlingame: Buddhist Legends I, (HOS, vol. 28), 1969. (4)立 花俊 道 訳: 南 伝 大 蔵 経、 第28巻(小 部 経 典 六、 本 生 経 一、 因 縁 物 語)、 昭
和47年。
(5)東 元 多 郎 訳: 南 伝 大 蔵 経、 第61巻(小 王 統 史)、 昭和49年。 (6)藤 田宏 達 訳: ジ ャ ー タ カ全 集1(因 縁 物 語)、1984年。
(7)福 田 孝 雄 訳:「Extended(or Cambodian) Mahavalhsa」 訳 註(1)・(2)、 宗 教 学 論 集、 第10輯、 駒 沢 大 学 宗 教 学 研 究 会、 昭 和55年・ 駒 沢 大 学 仏 教 学 部 論 集、 第15号、 仏 教 学 部 研 究 室、 昭 和59年。
(8)
Pe Maung Tin: The Expositor
I (Atthasalini),
1958.
S A NG IT IYAVAMSA -テ キ ス ト と 和 訳 ︹ V ︺
密
教
文
化
(98) Pitakattayalekhana
waa dual caan phra traipidok long bailaan nap pen sangkhaayanaa
khrang thii 6
phra phutthakhoosaa
plee tham Lapkaa
(1) (2)
(3)(2)
(4)
tato pitakattayarh
likhito pancavassasatesu
solasavassesu
atikkan-(1)
tesu Mahanamo
nama raja Larikadipe raj jam karesi.
ten ahu porana
(5)
tepitakattayato
lekha
pancavassate
pi ca
solasavassasampatte
raja ca Mahanamako
(6)karento raj j arh Larikayam
dasadhammena
so thito
ti
(7)
(8)
(8) (9)
tasmirn kira samaye Jambudipamajjhime
dese
Mahabodhimandala-(9)
samipe ekasmim brahmanakule nibbato eko brahmanamanavo ahosi. (7)
so sabbasippesu visarado tisu vedesu paragato.
(1)〔Saddhamma-s〕p. 51. 2-44.
(2)〔Saddhamma-s〕. pitakattaya-likhitato
(3)〔A〕 ・〔B〕 に は likkhito と あ る が、 タ イ 語 訳 ・パ-リ 語 辞 典 に て 改 め た。
(4)〔Saddhamma-s〕. pancasu vassa-satesu
(5)〔A〕 ・ 〔B〕 に は lekkha と あ る が、 タ イ 語 訳 ・パ ー リ語 辞 典 に て 改 め た 。
(6)〔A〕 に はLamkayamと あ る が、 〔B〕 ・タ イ 語 訳・ パ ー リ語 辞 典 に て 改 め
た。
(7)〔Saddhamma-s〕p. 51. 4-47.
(8)〔Saddhamma-s〕. Jambudipe majjhimadese
(9)〔A〕 に は Mahabodhimandalasamipe, 〔B〕 に は
Mahabodhimandala-samipeと あ る が、 タ イ 語 訳・ パ ー リ語 辞 典 に て 改 め た。 〔Saddhamma-s〕.
(10)
(99) ten ahu porana.
(11)
(12)
Bodhimandasamipamhi
jato brahmanamanavo
(13)vijjasippakuladihi
(14)(11) ti su vedesu paragu (15) (16) upasampadayitva so (17) (16) ugganhi pitakattayam agga va pakato asi(15) cando va suriyo va so
(18) (19)
Buddhassa viya gambhiram
(19) (20)
ghosatta narn viyakararn (21) (21) Buddhaghoso ti so hoti
(22) (18) Buddho viya mahitale ti
(23) (24)
(100) tato patthaya
so bhikkhu Buddhaghosatthero,
raja
sadhu
(10)〔Saddhamma-s〕p. 52e12-e14・e31-434.
(11)『Culavamsa』vols. I, II 〔Cv〕1980(PTs) P. 17413-e14.
(12)〔A〕 に はbodhimandalasamipamhi・ 〔B〕 に は
bodhimandalasami-pamhi と あ る が、 〔Cv〕・ 〔Saddhamma-s〕 に て 改 め た。
(13)〔Cv〕 ・ 〔Saddhamma-s〕. vijjasippakalavedi
(14)〔Cv〕 ・ 〔Saddhamma-s〕. parago
(15)〔Saddhamma-s〕p. 52e31-e32.
(16)〔Cv〕p. 18e5.
(17)〔A〕・ 〔B〕 に は ugganhi と あ る が、 〔Cv〕・ 〔Saddhamma-s〕 に て 改 め た。
(18)〔Cv〕p. 18e7-e8・ 〔Saddhamma-s〕p. 52433-434.
(19) (Cv). gambhiraghosatta, (Saddhamma-s). gambhira-ghosatla.
(20)〔Cv〕・ 〔Saddhamma-s〕. viyakarum
(21)〔Cv〕・ 〔Saddhamma-s〕. ghoso hi
(22)〔A〕 に は mahitale と あ る が、 〔B〕 ・ タ イ語 訳 ・ 〔Cv〕・〔Saddhamma-s〕 ・
パ ー リ語 辞 典 に て 改 め た。
(23)〔Saddhamma-s〕p. 52e35-p. 54e3.
(24)〔Saddhamma-s〕. Buddhaghosatthero name ti
S A NGITIYAVAMSA -テ キ ス ト と 和 訳 ︹ V ︺
密
教
文
化
(24) (25) (26) bhante ti loke pakato ahosi.
(27)
tada
so tattha
vihare
Nanodayyopakaranam
katva
Abhidhamma-(28) (29) (29) (30)
sariginiya atthakathan ca Atthasalinirn nama pakaranarh parittattha-(31) (32) (33) (33)
kathan ca katum arabhanto ahosi ti.
atha kho ayasma Revattatthero tam disva evam aha. idha avuso
(34) (35)(34)
Buddhaghosa Jambudipe pitakattayarh
palimattam
eva atthi.
tassa
(36) (37) (38)
atthakatha
ca acariyavada
na vijjanti. Sihalatthakatha
pana
sarigiti-(38)
(39)
(40)
ttayam
araddha
Sariputtadihi
katva
Mahindena
kathamattam
oloke-(41)
(42)
(43)
tva Sihalabhasaya
kata Sihaladipe pavattati.
tam pi
(101) tattha
(25)〔A〕 に は natilole と あ る が、 〔B〕 ・ タ イ 語 訳・ 〔Saddhamma-s〕 に て 改
あ た。
(26)〔B〕 ・ 〔Saddhamma-s〕. pakato
(27)〔Saddhamma-s〕. Narodayam nama pakaranam
(28)〔Saddhamma-s). Dhamma-samganiya
(29)〔A〕 に は Atthasalini nama と あ る が、 〔B〕 ・〔Saddhamma-s〕 パ-リ
語 辞 典 に て 改 あ た。 〔Saddhamma-s〕. Atthasalini-nama
(30)〔Saddhamma-s〕 な し。
(31)〔A〕 ・〔B〕 に は parittatthakan と あ る が、 〔Saddhamma-s〕 タ イ 語 訳 ・
パ-リ 語 辞 典 に て 改 め た。
(32)〔A〕 に は arababhanto と あ る が、 〔B〕・ タ イ 語 訳 に て 改 あ た。
〔Saddhamma-s〕. arabhito (33)〔Saddhamma-s〕. hoti
(34)〔Saddhamma-s〕. pitakattaya-palimattam
(35)〔A〕・ 〔B〕 に はpalimattamと あ る が、 〔Saddharnma-s〕・ パ-リ 語 辞
典 に て 改 め た。
(36)〔Saddhamma-s〕. acariyavada ca
(37)〔Saddhamma-s〕. Sihalatthakatha
(38)〔A〕・ 〔B〕 に は sangitittayama raddha と あ る が、 タ イ 語 訳・
〔Saddhamma-s〕 に て 改 め た。
(39)〔B〕. kata・ 〔Saddharnma-s〕. katam
(40) (Saddhamma-s). kathamaggam
(41)〔A〕 ・ 〔B〕 に は olokehi と あ る が、 タ イ 語 訳 ・ 〔Saddhamma-s〕 に て 改
め た。(42)〔Saddhamma-s〕. Sihalabhasaya
(44) (44) (45) gantva sabbam upaparikkhitva Magadhaya niruttiya pavattehi, sa atthakatha sabbalokahitavaha hoti ti.
evarn vutte ayasma Buddhaghoso pitisomana ssappatto hutva upa-(46)
jjhayan
ca bhikkhusarighan
ca vanditva
apucchitva
anugamanena
(47)
pattanam sampapuni.
(48) (49)
atha kho Sakko devaraja Harltaklphalan
ca lekhanan ca tassa datva
sakatthanam
eva gato.
tato
so navam
abhiruhitva
mahasamuddamaj
j he ayasmantam
(50) (51)
Buddhadattatheram
patipatharn
disva katha
(102) sallapam
katva
(52) (53) tato param Lankapattanam patva
(54) (55)
tada imassa
Mahanamassa
ranno
rajjapattakale
Anuradhapura-mahavihare bhikkhusaligham passitva Mahapadhanaghare
Sanghapala-(44)〔A〕 ・〔B〕 に は sattham uparikkhipitva と あ る が、 タ イ 語 訳・
〔Saddhamma-s〕 に て 改 あ た。
(45)〔A〕 に は pavattesi と あ る が、 〔B〕 ・ タ イ 語 訳・ 〔Saddhamma-s〕 に て
改 め た。
(46)〔A〕 に は bhikkhusaghan と あ る が、 〔B〕 ・タ イ 語 訳 ・パ-リ 語 辞 典 に て
改 め た。 〔Saddhamma-s〕. bhikkhu-samghan
(47)〔A〕 に は patanaと あ る が、 〔B〕・ タ イ 語 訳 ・パ-リ 語 辞 典 に て 改 あ た。
〔Saddhamma-s〕. Nagapattanam
(48)〔A〕 に は Haritakiphalan と あ る が、 〔B〕 ・ タ イ 語 訳・ 〔Saddhamma-s〕
・パ-リ 語 辞 典 に て 改 め た。
(49)〔A〕 ・〔B〕 に は lekkhanan と あ る が、 タ イ 語 訳・ 〔Saddhamma-s〕 に て
改 め た。(50)〔Saddhamma-s〕. Buddhadattattheram
(51)〔B〕 ・ 〔Saddhamma-s〕. patipatham
(52)〔A〕 に はLamkapatanam, 〔B〕 に は Lankapattanam と あ る が、 タ イ
語 訳・ 〔Saddhamma-s〕 に て 改 め た。
(53)〔Saddhamma-s〕. papunitva (54)〔Saddhamma-s〕 な し。
(55)〔Saddhamma-s〕. rajjappattakale
(56)〔Saddhamma-s〕. Anuradhapure Mahavihare
(57)〔A〕 に は bhikkhusamgham と あ る が、 〔B〕 ・ タ イ 語 訳0パ ー リ語 辞 典 に て 改 あ た。 〔Saddhamma-s〕. bhikkhu-samgham S A NGITIYAVAMSA -テ キ ス ト と 和 訳 ︹ V ︺
密
教
文
化
(58) (59) (60) (61)
ttherassa santike gantva Sihalatthakatharn sabbatheravadan ca suni-tva ayarh dhammasamissa Buddhassa adhipayo ti nicchayarn natva
(62) (63) (64)
tasmirn vihare sarighasannipatarn gantva evam aha. bhante sangho pitakatthakatharh katum mama potthakath detha" 'ti. tada
bhikkhu-(67) (68) (69) (70)
sangho tattha samatthabhavam vivarnsitum gathadvayarh datva
(71) (72) (73) (74) (74)
tamasamatthabhavarn passitva sabbe potthake tassa deti tiaha. (75)
(103) atha kho ayasma Buddhaghoso pitakattayapalin
ca passitva
(58)〔A〕 に は Samghapalattherassa と あ る が、 〔B〕 ・ タ イ 語 訳・ パ-リ 語 辞
典 に て 改 め た。 〔Saddhamma-s〕. Samghapalattherassa
(59)〔Saddhamma-s〕. santikam
(60)〔Saddhamma-s〕. Sihalatthakatham
(61)〔Saddhamma-s〕. sabbam theravadan
(62)〔A〕 に は samghasannipatam と あ る が、 〔B〕・ タ イ 語 訳 ・パ ー リ語 辞 典 に て 改 め た。 〔Saddhamma-s〕. samghasannipatam (63)〔Saddhamma-s〕. katva (64)〔A〕 に は samgho と あ る が、 〔B〕 ・タ イ 語 訳0パ ー リ語 辞 典 に て 改 め た ・ 〔Saddhamma-s〕. samgho (65)〔Saddhamma-s〕. pitakatthakatham (66)〔A〕 ・〔B〕 に は potthakam と あ る が、 タ イ 語 訳 ・パ-リ 語 辞 典 に て 改 め た。 〔Saddhamma-s〕. potthake (67) 註(57)参 照。 (68)〔Saddhamma-s〕. tassa (69)〔Saddhamma-s〕. samattha-bhavam (70)〔A〕 ・〔B〕 に は vimamsitum と あ る が、 タ イ 語 訳・ パ ー リ語 辞 典 に て 改 め た。 〔Saddhamma-s〕. vimamsitum
(71)〔Saddhamma-s〕. tava samattha-bhavam
(72)〔A〕・ 〔B〕 に はpassitavaと あ る が、 タ イ 語 訳・ 〔Saddhamma-s〕・
パ-リ語 辞 典 に て 改 め た。
(73)〔A〕・ 〔B〕 に は potthake と あ る が、 タ イ 語 訳 ・パ-リ 語 辞 典 に て 改 め た。
(Saddhamma-s). pottake
(74)〔Saddhamma-s〕. dematiaha
(75)
(76)
(77)
tassa
atthakatharh
passitva
Visuddhimaggam
namappakaranarii
san-(78)
gahetva
akasi.
(79)
(80)
tada devata tassa pannarn mahajane pakaseturn potthakarh
antara-(81)
dhapesi. so pi annarn katva tam pi devata antaradhapesi. so pi
(82) (83)
tikkhatturh akasi yeva. tasmirn khane devata potthake tassa adasi. (84)
tada tini potthakani ahesurn.
(85)
atha kho ayasma Buddhaghoso tini potthakani gahetva
bhikkhusari-(86) (87) (88) (89) (89)
ghassa niyyadesi. tada bhikkhusanghassa tini potthakani ekato vacesi. (90)
(104) ganthato
va akkharato
va byanjanato
atthato
va
pubbapara-(91) (92) (93) (23) (94)
vasena va theravadihi va tisu potthakesu annathattam n ahosi.
su-(76)註(72)参 照。(77)〔Saddhamma-s〕. nama pakaranam
(78)〔Saddhamma-s〕. samgahetva (79)〔Saddhamma-s〕. nepunnam
(80)註(66)参 照。 〔Saddhamma-s〕. tam potthakam
(81)〔Saddhamma-s〕. akasi yeva
(82)〔A〕 に は tikkhatulh と あ る が、 〔B〕・ タ イ 語 訳 ・〔Saddhamma-s〕
・パ-リ語 辞 典 に て 改 め た。
(83)註(73)参 照。 〔Saddhamma-s〕. dve potthake
(84)〔A〕 ・ 〔B〕 に は potthakani と あ る が、 タ イ 語 訳 ・〔Saddhamma-s〕
・パ-リ語 辞 典 に て 改 め た。(85)註(84)参 照。
(86)〔A〕 に は bhikkhusarhghassa と あ る が、 〔B〕・ タ イ 語 訳 ・パ ー リ 語 辞 典
に て 改 め た。 〔Saddhamma-s〕. bhikkhu-samghassa
(87)〔Saddhamma-s〕. niyadesi
(88)註(86)参 照。 〔Saddhamma-s〕. bhikkhu-samgho
(89)〔A〕 に は tins potthakani, 〔B〕 に は tini potthakani と あ る が、 タ イ 語
訳・ パ ー リ語 辞 典 に て 改 め た。 〔Saddhamma-s〕. tini potthakani
(90)〔Saddhamma-s〕. va padato va
(91)〔Saddhamma-s〕. theravadadihi
(92)〔A〕 ・〔B〕 に はpotthakesuと あ る が、 タ イ 語 訳・ パ ー リ語 辞 典 に て 改 あ
た。 〔Saddhamma-s〕. potthakesu
(93)〔A〕・ 〔B〕 に は annatthattam と あ る が、 タ イ 語 訳 ・パ ー リ 語 辞 典 に て 改
め た。 〔Saddhamma-s〕. annathattam nama
(94)〔Saddhamma-s〕. p. 5545-p. 56424. S A NGITIYAVAMSA -テ キ ス ト と 和 訳 ︹ V ︺
密
教
文
化
(95) (96) (97)
nitthapitesu ayasmata Buddhaghosena tisu potthakesu devata sadhu-(98)
karam adarnsu.
(99) tena kho pana samayena Mahavihare anekabhikkhusahassani
sanni-(100) (101)
patitva tam mahabbhu tam disva tutthahattha sadhukaram datva (102) (103)(102)
punappunam vuccamana Metteyyabodhisatto agato ti ugghosesurn.
(104) (104) (105) (106) (107)
tato Mahanamo
raja tam sutva mahatiya
rajapurisaya
parivuto
(108)
Mahavihararh
gantva bhikkhusarigham
vanditva
tam
ayasmantam
Buddhagho (105) sattheram vanditva nimantesi.
bhante yava
dhamma-(109)
pariyosana
mama
Raj agahe bhikkham
ganhatha
ti.
so
tunhi-(110) bhavena adhivasesi.
(95)〔Saddhamma-s〕. sannitthapitesu pan
(96)註(92)参 照。 〔Saddhamma-s〕. potthakesu
(97)〔Saddhamma-s〕. akase mahaviravam viravi akala vijjullata
niccha-rimsu devata
(98)〔Saddhamma-s〕. adamsu
(99) 〔B〕. anekasahassabhikkhu
(100)〔Saddhamma-s〕. mahabbhutam
(101)〔Saddhamma-s〕. tuttha-pahattha
(102)〔A〕 に は bhikkhunisamgho na sayam eva Metteyabodhisatto と あ
る が、 〔B〕 に て 改 め た。 〔Saddhamma-s〕. ayam nissam sayam
Metteyyo bodhisatto
(103)〔A〕 ・ 〔B〕 に は Metteyyabodhisatto と あ る が、 タ イ 語 訳・ パ-リ 語 辞
典 に て 改 め た。 〔Saddhamma-s〕. Metteyyo bodhisatto
(104)〔A〕 に は Mahanama raja と あ る が、 〔B〕 ・ タ イ 語 訳 に て 改 あ た。
〔Saddhamma-s〕・Mahanama-raja
(105)〔A〕 に は mahatiyaya と あ る が、 〔B〕・ タ イ 語 訳 ・ 〔Saddhamma-s〕 ・
パ ー リ語 辞 典 に て 改 め た。
(106)〔B〕・ 〔Saddhamma-s〕. rajaparisaya
(107)〔A〕 に は parivutto と あ る が、 〔B〕・ タ イ 語 訳 ・〔Saddhamma-s〕 ・パ ー
リ語 辞 典 に て 改 あ た。
(108)註(84)参 照。 (109)〔Saddhamma-s〕. Rajagehe
(111) (112) (113)(112) (114) atha kho bhikkhusangho pitakattayarn palipotthake Si
halatthaka-(114) (115) tharh potthakehi saddhirn tassa adasi.
(116)
atha kho ayasma Buddhaghoso sabbe potthake gahetva Mahavihara-(117)
ssa dakkhinabhage Padhanaghare nama ekasmirn pasade vasanto
(118) (119)
sabbarh Sihalatthakatham parivattetva mulabhasaya Magadhikaya (120) (121) (122)
niruttiya
pitakattayassa
atthakatharh
kariyamano.
tiv idha
Sihala-(122) (123)
tthakatha.
katama P). Mahaatthakatha
(106)
Mahapaccariyattha-(123) (124)
katha Mahakurunditthakatha. ima tisso atthakathayo Sihalatthatha
(125) (126)
nama. Mahaatthakatha nama pathamamahasangitim arulha
Maha-(127) (128)
kassapamukhehi kata Mahamahindena anetva Sihalabhasaya kata
(111)〔A〕 に は bhikkhusamgho と あ る が、 〔B〕 ・タ イ 語 訳・ パ ー リ 語 辞 典 に
て 改 め た。 〔Saddhamma-s〕. bhikkhu-samgho
(112)〔Saddhamma-s〕. pitakattaya-Palipotthake
(113)〔A〕・ 〔B〕 に は palipotthake と あ る が、 タ イ 語 訳・ パ ー リ語 辞 典 に て 改
め た 。
(114)〔A〕・ 〔B〕 に は Slhalatthakam potthakehi と あ る が、 タ イ 語 訳・
パ-リ語 辞 典 に て 改 め た。 〔Saddhamma-s〕. Slhalatthakatha-potthakehi
(115)〔Saddhamma-s〕 な し。(116)註(73)参 照。
(117)〔Saddhamma-s〕. Padhanagharam (118)註(60)参 照。
(119)〔A〕 に は Magadhika と あ る が、 〔B〕 ・ タ イ 語 訳 ・ 〔Saddhamma-s〕 ・
パ-リ 語 辞 典 に て 改 め た。
(120)〔A〕・ 〔B〕 に は pitakattayattham と あ る が、 タ イ 語 訳 で は ・
〔Saddhamma-s〕 に て 改 め た。
(121)〔B〕. kurumano, 〔Saddhamma-s〕. kuruyamano
(122)〔Saddhamma-s〕. Samanta-pasadikaya vutta tividhatthakatha
(123)〔Saddhamma-s〕. Maha-atthakatha ca Maha-paccari-atthakatha
ca Maha-kurunda atthakatha cati
(124)〔Saddhamma-s〕. Sihalatthakatha (125)註(123)参 照。
(126)〔A〕 ・〔B〕 に は pathamamahasangitim と あ る が、 タ イ 語 訳 ・
〔Saddhamma-s〕 ・パ-リ 語 辞 典 に て 改 め た。
(127)〔Saddhamma-s〕. Mahakassapa-pamukhehi therehi
(128)註(42)参 照 。 S A NGITIYAVAMSA -テ キ ス ト と 和 訳 ︹ V ︺
密
教
文
化
(129)
Sihalatthakatha
nama jata.
(130) (131) (132) (133)
Paccariyam nama Sihalabhasaya ulumparim kira padesan atthi,
(134) (135)
tasmirn
nisiditva
katatta
Mahapaccariya
nama jata
atthakatha.
(136) (137)
Kurunditthakatha nama Kurundivelaviharo atthi, tasmirn nisiditva (138)
katatta
Kurundi nama jata atthakatha.
(139) (140)
(107) atha kho so Buddhaghoso Kurunditthakatharn
Sihalabhasam
(141)
(142)
parivattetva
mulabhasaya
Magadhikaya
niruttiya
Samantapasadi-(142)
karn nama
Vinayapitakatthakatharn
akasi.
(143)
vuttarn
hi tattha.
vinayath
patavatthaya
sasanassa
ca vuddhiya
(144) (145)
(145)
(146)
Magadhaya
samaraddha,
Vinayatthakatha
ca sa Samantapasadika
(129)〔Saddhamma-s〕. Maha-atthakatha (130)〔Saddhamma-s〕. Mahapaccariyan (131)註(42)参 照。 (132)〔A〕 に は ullumpam と あ る が、 〔B〕・ タ イ 語 訳 ・パ-リ 語 辞 典 に て 改 め た。 〔Saddhamma-s〕. ulumpo (133)〔Saddhamma-s〕. な し。 (134)〔Saddhamma-s〕. paccariyam (135)〔Saddhamma-s〕. atthakatha (136)〔Saddhamma-s〕. kurundatthakatha
(137)〔Saddhamma-s〕. kurundavelu viharo
(138)〔Saddhamma-s〕. kurundi
(139)〔Saddhamma-s〕. so ayasma
(140)〔A〕・ 〔B〕 に は kurunditthakathaya と あ る が、 〔Saddhamma-s〕 に
て 改 め た。
(141)〔Saddhamma-s〕. mulabhasaya
(142)〔A〕 に は Samantapasadika nama Vinayapitakatthakatha と あ る
が、 〔B〕 ・ タ イ 語 訳 に て 改 め た。 〔Saddhamma-s〕. Samanta-pasadika nama vinayapitakatthakatha (143)〔Saddhamma-s〕. vuddhiya (144)〔Saddhamma-s〕. Vinayatthakatha (145)〔B〕. sa ca, CSaddhamma-s). va sa (146)〔Saddhamma-s〕. Samanta-pasadika
(147) (148) (149) nama sahassehi ganthehi parimanakata ti.
(150) (151) (152)
tadanantararn Suttantapitake Mahaatthakathaya Sihalabhasam (153) (154)
parivattetva
Magadhabhasaya
Sumarigalavilasirn
nama
(108)
Digha-(154) nikayatthakathan ca thapesi.
(155) (155) (156) (157)
to da ca Papancasudanim
nama
Majjhimanikayatthakathan
ca
(158) (159) (160)
thapesi. tatha Manorathapuranim nama Anguttaranikayatthakathan thapesi.
vuttarn hi tattha.
(161) suttantapatavatthaya
(147)〔Saddhamma-s〕. sabbaso parinittithita Satta-visa-sahassehi
(148)〔A〕 ・〔B〕 に は ganthehi と あ る が、 タ イ 語 訳 ・ 〔Saddhamma-s〕 ・パ ー
リ語 辞 典 に て 改 あ た。 (149)〔A〕 に は parimanagato と あ る が、 〔B〕・ タ イ 語 訳 に て 改 め た。 〔Saddhamma-s〕・parimanato (150)〔A〕 に は Suttanatapitako と あ る が、 〔B〕・ タ イ 語 訳 に て 改 め た。 〔Saddhamma-s〕. Suttanta-pitake (151)〔Saddhamma-s〕. maha-atthakatha (152)〔Saddhamma-s〕. Slhalabhasam (153)〔A〕 に は Sumangalavilasini と あ る が、 〔B〕・ タ イ 語 訳 に て 改 め た。 〔Saddhamma-s〕. Sumangala-vilasini
(154)〔Saddhamma-s〕. Dighanikayatthakathan ca thapesi
(155)〔Saddhamma-s〕. tatha
(156)〔A〕 に は Papancasudani と あ る が、 〔B〕・ タ イ 語 訳 に て 改 め た。
〔Saddhamma-s〕. Papancasudani
(157)〔A〕 に は Majajhimanikayatthakathan と あ る が、 〔B〕・ タ イ 語 訳 に
て 改 め た。 〔Saddhamma-s〕. Majjhimatthakathan
(158)〔Saddhamma-s〕. Tatha Sarathappakasanz-nama
Samyuttatthaka-than ca thapesi. tatha
(159)〔A〕 に は Manorathapurani, 〔B〕 に は Manorathapuranim と あ る が、
タ イ 語 訳 に て 改 め た。 〔Saddhamma-s〕. Manorathapuranl (160)〔Saddhamma-s〕. Anguttaranikayatthakathan (161)〔A〕 に は suttantapatvatthaya と あ る が、 〔B〕 ・タ イ 語 訳 に て 改 め た。 〔Saddhamma-s〕. Suttanta-patavatthaya S A NGITIYAVAMSA -テ キ ス ト と 和 訳 ︹ V ︺
密 教 文 化 (162) sasanassa ca vuddhiya. Magadhaya samaraddha (163) Suttantatthakatha mattes (164) (164) (165) catunikaya atthakatha mattes
(166) (166) sabbaso parinitthita (167) sasitisahassehi (168) ganthehi parimanato (169) Khuddakanikayatthakatha sabbaso parinitthita sattatirnsasahassehi (170)
(109) ganthehi parimanato
(171)tadanantararn Abhidhammapitake Mahapaccariyatthakathaya (171)
Sihalabhasam parivattetva mulabhasaya Magadhikaya niruttiya
(172) (173)
Atthasalinim nama Abhidhammasainginiatthakathan ca thapesi. tatha
(162)註(143)参 照。
(163)〔A〕・ 〔B〕 に は Suttantakatha と あ る が、 タ イ 語 訳 に て 改 め た。
〔Saddhamma-s〕. Suttantatthakatha
(164)〔B〕 (Saddhamma-s). catunikayatthakatha
(165)〔Saddhamma-s〕. な し。
(166)〔A〕 に は sabbabosa parinitthita と あ る が、 〔B〕 ・ タ イ 語 訳 に て 改 め
た。 〔Saddhamma-s〕. sabbaso parinitthita
(167)〔B〕. sa asitisahassehi, 〔Saddhamma-s〕. Sa asiti-sahassehi
(168)〔A〕・ 〔B〕 に はganthehiと あ る が、 タ イ 語 訳 ・ 〔Saddhamma-s〕
・パ-リ語 辞 典 に て 改 め た 。
(169)〔Saddhamma-s〕. Khuddakanikayatthakatha
(170)〔Saddhamma-s〕. parimanato
(171)〔Saddhamma-s〕. Mahapaccariyattha Katha Sihala-bhasam
(172)〔A〕 に は Atthasalini と あ る が、 〔B〕 ・ タ イ 語 訳 に て 改 め た。
〔Saddhamma-s〕. Atthasalini
(173)〔A〕・ 〔B〕 に は Abhidhammasanginikathan と あ る が、 タ イ 語 訳 に て
(174) (175) (94) Sammohavinodanirn nama Vibharigapakaranatthakathan ca thapesi.
(176)
tatha Paramatthadipanim nama pancapakaranatthakathan ca thapesi. (177) vuttarh hi tattha. (178) (179)(178) Abhidhammam patavatthaya (180) sasanassa ca vuddhiya (181) Magadhaya samaraddha Abhidhammatthakatha ca sa (182) Atthasalini namadi sabbaso parinitthita ti rnsasahassamattehi (183) ganthehi parimanato ti (184) (185)
(110) pubbe therikacariyadim
palinayarn
gahetva katarh
thera-(186) (187)
vadam nama sabbaya pi Magadhikaya
niruttiya
atthakatharh
akasi
(174)〔A〕 に は Sammohavinodani と あ る が、 〔B〕 ・ タ イ 語 訳 に て 改 あ た。 〔Saddhamma-s〕. Sammohavinodani (175)〔A〕 ・〔B〕 に は Vibhangapakaranatthakathan と あ る が、 タ イ 語 訳 ・ 〔Saddhamma-s〕 に て 改 あ た。 (176)〔A〕 に は Paramatthadipani と あ る が、 〔B〕・ タ イ 語 訳 に て 改 め た。 (177)〔Saddhamma-s〕. p. 56424-p. 57410. (178)〔Saddhamma-s〕. Abhidhamma-patavatthaya (179)〔A〕 に は patvatthaya と あ る が、 〔B〕・ タ イ 語 訳 に て 改 め た。 (180)註(143)参 照。 (181)〔A〕 に は samaraddha と あ る が、 〔B〕・ タ イ 語 訳0パ-リ 語 辞 典 に て 改 め た。 〔Saddhamma-s〕. samaraddha (182)〔Saddhamma-s〕. Atthasalini (183)註(170)参 照。 (184)〔A〕 に は therikacariyadi と あ る が、 〔B〕 ・ タ イ 語 訳 に て 改 め た。 〔Saddhamma-s〕. therikacariyadihi (185)〔Saddhamma-s〕. palinayam (186)〔A〕 に は sabbesam と あ る が、 〔B〕・ タ イ 語 訳・ パ ー リ語 辞 典 に て 改 め た。 〔Saddhamma-s〕. sabbesam (187)〔A〕 に は atthakatha と あ る が、 〔B〕 ・ タ イ 語 訳 に て 改 あ た。 〔Saddhamma-s〕. atthakatham S A NGITIYAVAMSA -テ キ ス ト と 和 訳 ︹ V ︺
密
教
文
化
(188) (189)
yeva. sa pitakatthakatha sabbadesantaravasinarn hitavaha ahosi.
(190) (191)
pitakatthakathapariyosane anekappakaramahapathavikampo ahosi.
(192) (193)(192) (194)
ayam pitakatthakatha kariyamana ekasarhvaccharen eva nitthita. (195) (195) (196) atha kho ayasma Buddhaghoso sa kakatakicco hutva mahabodhim
(196) (197)
vanditukamo bhikkhusarigharn vanditva apucchitva puna Jambudi-(198)
pam eva agamasi.
(199)
(111) ten ahu porana.
(200) sambuddhaparinibbana (201) navavassasatesu ca (202) chap annasatikkantesu
(188)〔A〕 ・〔B〕 に は pitakatthakathasu と あ る が、タ イ語 訳・〔Saddhamma-s〕・
パ ー リ語 辞 典 に て 改 め た。
(189)〔A〕 に は sabbadesantavivasinam, 〔B〕 に は
sabbadesantanivasinam-と あ る が、 タ イ 語 訳・ 〔Saddhamma-s〕 ・パ ー リ語 辞 典 に て 改 あ た。
(190)〔A〕・ 〔B〕 に は pitakatthakathapariyosane と あ る が、 タ イ 語 訳 ・
〔Saddhamma-s〕・ パ-リ 語 辞 典 に て 改 あ た。
(191)〔Saddhamma-s〕. anekappakaram mahapathavi kampo
(192)〔Saddhamma-s〕. pitakatthakatha kariyamana
(193)〔A〕 に は kariyamano と あ る が、 〔B〕 ・ タ イ語 訳 ・パ ー リ語 辞 典 に て 改
め た。
(194)〔A〕 に は nitthito と あ る が、 〔B〕 ・ タ イ 語 訳・ 〔Saddhamma-s〕
・パ-リ語 辞 典 に て 改 め た。
(195)〔Saddhamma-s〕. kattabba-kiccam nitthapetva
(196)〔A〕 に は maha. bodhivanditukamo と あ る が、 〔B〕・ タ イ 語 訳・
〔Saddhamma-s〕 ・パ-リ 語 辞 典 に て 改 あ た。(197)註(57)参 照。
(198)〔A〕 ・〔B〕 に は aggamasi と あ る が、 タ イ 語 訳・ 〔Saddhamma-s〕・ パ
ー リ語 辞 典 に て 改 め た。(199)〔Saddhamma-s〕. porana
(200)〔Saddhamma-s〕. Sambuddhaparinibbana
(201)〔A〕 に は navavasassatasu と あ る が、 〔B〕・ タ イ 語 訳・ パ ー リ語 辞 典 に
て 改 め た。 〔Saddhamma-s〕. nava vassa-satesu
(202)〔A〕 に は chapannasatikkanatesu と あ る が、 〔B〕・ タ イ 語 訳 ・パ-リ
(203) Mahanamo naradhipo dhammena dasavidhena (204)
Larikaraj j am akarayi
(205)
(206)
(177) (207)
Buddhaghoso
ti ghoso hi Buddho
viya mahidipe,
parivattesi
sabba
(208)
(205)
pi Sihalatthakatha.
(208)
tada sabbesarh
mulabhasaya
Magadhaya
niruttiya
sattanarn
sabba-bhasanam
sa ahosi hitavaha.
(209) (210)
atha kattabbakiccesu gatesu parinitthitesu vanditurn mahabodhirn Jambudipam upagami.
(211) bhutva bavi sativassani
(212)
(112) Mahanamo
mahipati
(203)〔A〕 ・ 〔B〕 に は naradipo と あ る が、 タ イ 語 訳 ・パ-リ 語 辞 典 に て 改 め
た。 〔Saddhamma-s〕. naradipo
(204)〔A〕・ 〔B〕 に は Lamkarajjarim と あ る が、 タ イ語 訳 ・〔Saddhamma-s〕・
パ-リ 語 辞 典 に て 改 め た。 (205)本 文 と タ イ 語 訳 に 相 違 が 見 出 せ る。 よ っ て 憎 部 〔Cv〕 ・ 〔Saddhamma-s〕 を 参 照 して 改 め た。 〔Cv〕 第37章 第224偶 後 半 ・第244偶 前 半, 〔Saddhamma-s〕 p. 57. Q100. Q18. (206) (Saddhamma-s). Buddhe (207)(207)Aま で 〔Cv〕 第37章 第244偶・ 第245偏・ 第246偶 ・第247偶, (207)Bま で 〔Saddhamma-s〕p. 57418-427.
(208)〔Cv〕・ 〔Saddhamma-s〕. Sihalatthakatha tada
(209)〔A〕 に は parinitthitam と あ る が、 〔B〕・ タ イ 語 訳 に て 改 め た。 〔Cv〕 ・ 〔Saddhamma-s〕. parinitthitam (210)〔A〕 に は mahabodhi と あ る が、 〔B〕 ・ タ イ 語 訳 に て 改 め た。 〔Cv〕・ 〔Saddhamrna-s〕. so mahabodhim (211)〔A〕・ 〔B〕 に は bavisavassani と あ る が、 タ イ 語 訳 ・パ-リ 語 辞 典 に て 改 め た。 〔Cv〕・ 〔Saddhamma-s〕. dvavisavassani (212)〔A〕 ・〔B〕 に は mahipPati と あ る が、 タ イ 語 訳 ・パ ー リ語 辞 典 に て 改 め た。 〔Cv〕 ・〔Saddhamma-s〕. mahamahim S A NGITIYAVAMSA -テ キ ス ト と 和 訳 ︹ V ︺
密
教
文
化
katva punnani anekani
(213) (207) A
yathakatakammam
upagami
pitakatthakatham
katva
(214) (214) Buddhaghoso ti vissuto so yavatayukam thatva (207) B thero pi Tusitarh gato(213)〔Cv〕 ・ 〔Saddhamma-s〕. yathakammam
〔98〕三 蔵 聖 典 の 書 写 貝葉 に 三蔵 聖 典 を 鉄 筆 で 書 いた は な し、六 回 目の 結 集 とか ぞ え る ブ ッダ ゴ ー サが ラ ンカ-〔 語 〕 の経 典 を翻 訳 した そ の 後、 三 蔵 聖 典 が 書 写 さ れ て か ら五 百 十 六 年 が 過 ぎ た と き マ ハ-ナ-マ(Mahanama)と い う名 前 の 王 が ラ ン カ ー デ ィ ー パ に て 国 を 治 め た。 そ こ で 昔 の 人 た ち は 〔次 の よ う に 〕 い っ た。 三 蔵 聖 典 が 書 写 さ れ て か ら 五 百 十 六 年 に 達 せ られ た と き ま た マ ハ ー ナ-マ カ(Mahanamaka)王 が ラ ン カ ー 国 を 治 め て い た と き か れ は 十 法 に よ っ て 住 ん で い た と 次 の よ う に 伝 え られ て い る。 あ る と き ジ ャ ン プ デ ィ-パ の 中 央 地 域 の マ ハ ー ボ-デ ィ マ ン ダ ラ(Mahabodhimapdala)近 く の あ る 婆 羅 門 の 家 に 生 ま れ た 一 人 の 婆 羅 門 の 青 年 が お っ た。 か れ は す べ て の 技 芸 に 熟 練 し、 三 ヴ ェ ー ダ に も精 通 し て い た。 〔99〕 そ こ で 昔 の 人 た ち は 〔次 の よ う に 〕 い っ た。 ボ ー デ ィ マ ン ダ(Bodhimanda)近 くに 生 ま れ た 婆 羅 門 の 青 年 は 多 く の 学 問 と 技 芸 な ど と と も に(vijjasippakuladlhi) 三 ヴ ェ ー ダ に も精 通 し て い た か れ は 具 足 戒 を 受 け 三 蔵 聖 典 を 学 ん だ 〔そ し て 〕 第 一 人 者 の よ う に 知 ら れ た の で あ っ た か れ は 月 の よ う に、 太 陽 の よ う に 音 声 は 仏 陀 の 如 く S A NGITIYAVAMSA -テ キ ス ト と 和 訳 ︹ V ︺
密 教 文 化 甚 深 な る 〔が 故 に 〕 か れ を ブ ッ ダ ゴ-サ(Buddhaghosa) と 呼 ん だ か れ は 大 地 に お け る仏 陀 の 如 く で あ る と 〔100〕 そ れ 以 後、 か の 比 丘 は ブ ッ ダ ゴ ー サ 長 老 〔と 呼 称 さ れ 〕、 王 が 『善 き 哉、 尊 者 よ 』 と 〔い っ て 〕 世 間 に 明 ら か に した の で あ っ た。 さ て そ の 時、 か れ は 精 舎 に て ニ ャ ー ノ ー ダ ッ ヨ-パ カ ラ ナ(Nanodayyo-pakarapa) を 著 わ し (katva)、 ア ビ ダ ン マ サ ン ギ ニ (Abhidhamma-sahgini) の 注 釈 書 (atthakatha) で あ る ア ッ タ サ ー リニ ィー (Atthasalini)
と 称 す る 論 書(pakarana)と パ リ ッ タ ア ッ タ カ タ-(Parittatthakatha) と を 著 わ す こ と を(katum)始 め た の で あ っ た と。 そ の と き 尊 者 レ-ワ ッ タ(Revatta)長 老 は そ れ を 見 て、 次 の よ う に い っ た。 『友、 ブ ッ ダ ゴ ー サ よ、 こ こ ジ ャ ン プ デ ィ ー パ に は パ ー リか ら成 っ て い る(palimattam)三 蔵 聖 典 が あ る。 〔だ が 〕 そ の 注 釈 書 と 阿 閣 梨 の 説 (acariyavada)と は 存 在 し な い。 し か し シ-ハ ラ 〔語 〕 の 注 釈 書(Slhala-tthakatha)は 三 〔回 の 〕 結 集 を 始 め と し て サ ー リプ ッ タ 〔長 老 〕 な ど に よ っ て 著 わ さ れ、 マ ヒ ン ダ 〔長 老 〕 に よ る 話 だ け が 見 出 さ れ、 シ ー ハ ラ語 (Slhalabhasa)に よ っ て 著 わ さ れ た も の が(kata)シ ー ハ ラ デ ィ ー パ (Sihaladlpa)に 存 続 す る。 汝 は 〔101〕 そ こ へ 行 っ て、 す べ て の も の を 検 討 し(sabbam upaparikkhitva)、 マ ガ タ 〔国 〕 の 言 葉 を も っ て 翻 訳 せ よ (pavattehi)、 か の 注 釈 書 は あ らゆ る 世 界 に 利 益 を も た ら す も の で あ る 』 と。 こ の よ う に い わ れ た と き 尊 者 ブ ッ ダ ゴ ー サ は 喜 び と 満 足 と を 得 た も の と な っ て、 和 尚 と比 丘 僧 伽 と を 礼 拝 し、 別 れ を 告 げ、 順 々 に 〔行 っ て 〕 港 町 (pattana)に 到 達 し た。 そ の 時、 帝 釈 天 王 は ハ リー タ キ イ-(Harltaki)の 果 と 鉄 筆(lekhana) と を か れ 〔ブ ッ ダ ゴ ー サ 〕 に 与 え、 自分 の 住 処 に 〔帰 っ て 〕 行 か れ た の で あ っ た。 そ の 後、 か れ は 乗 船 し(navam abhiruhitva)、 大 海 原 の 真 中 に て 尊 者
ブ ッ ダ ダ ッ タ(Buddhadatta)長 老 を 出 合 い 道 に 見 て、 言 葉 〔102〕 を か わ し(kathasallapam katva)、 そ の 後、 ラ ン カ ー の 港 町(Lahkapattana) に 到 達 し て そ の 時, こ の マ ハ ー ナ ー マ 王 が 主 権 を 継 承 さ れ た と き(rajjapattakala) 〔で あ り〕、 ア ヌ ラ ー ダ プ ラ(Anuradhapura)の マ ハ-ヴ ィハ ー ラ(Maha-vihara)に て 比 丘 僧 伽 に 会 い、 マ ハ-パ ダ ー ナ ガ ラ (Mahapadha-naghara)に て サ ン ガ パ ー ラ(Sahghapala)長 老 の 側 に 行 っ て、 シ ー ハ ラ 〔語 〕 の 注 釈 書 と あ ら ゆ る 長 老 の 説 と を 聞 い て、 『こ れ が 法 王 で あ る 仏 陀 の 意 図 で あ る 』 と 答 え を 知 っ て、 こ の 精 舎 に お け る僧 伽 の 会 合 に 行 き、 次 の よ う に い っ た。 『尊 者 よ、 僧 伽 は 〔三 〕 蔵 の 注 釈 書(pitakatthakatha) を 著 わ す た め に 私 に 貝 葉 を 与 え て 下 さ い 』 と。 そ の 時 そ こ で、 比 丘 僧 伽 は 〔ブ ッ ダ コー サ の 〕 才 能 を た め す た め に(samatthabhavalh vlvamsitulh) 一対 の 偶 頒 を 与 え、 『汝 の 才 能 を 見 て、 す べ て の 貝 葉 を か れ に 与 え る 』 と い っ た。 〔103〕 あ る 時、 尊 者 ブ ッ ダ ゴ ー サ は パ ー リの 三 蔵 聖 典 を 調 べ(passitva)、 そ の 注 釈 書 を も調 べ、 〔両 方 の 意 味 を 〕 理 解 して(sahgahetva)、 ヴ ィ ス ッ デ ィ マ ッ ガ(Visuddhimagga)と い う名 前 の 論 書 を 著 わ し た。 そ の 時、 神 は か れ の 智 慧 を 大 衆 に 知 ら せ る た め に 〔そ の 〕 貝 葉 を 消 失 さ せ た 。 か れ は ま た 別 に 著 し、 そ れ を も 神 は 消 失 さ せ た。 か れ は ま た 三 度 著 し た。 そ の 瞬 間、 神 は 〔前 の 二 組 の 〕 貝 葉 を か れ に 与 え た。 そ の 時、 三 〔組 〕 の 貝 葉 と な っ た。 あ る 時、 尊 者 ブ ッ ダ ゴ ー サ は 三 〔組 〕 の 貝 葉 を 受 け 取 っ て、 〔そ れ を 〕 比 丘 僧 伽 に 与 え た。 そ の 時、 〔ブ ッ ダ ゴ ー サ は〕 比 丘 僧 伽 に 対 して 三 〔組 〕 の 貝 葉 を 別 々 に 読 諦 し た。 〔104〕 経 典 に よ っ て も、 文 字 に よ っ て も、 字 句 に よ っ て も、 意 味 に よ っ て も、 前 後 に よ っ て も、 諸 々 の 長 老 の 説 に よ っ て も 三 〔組 〕 の 貝 葉 の 中 に 違 い は な か っ た。 尊 者 ブ ッ ダ ゴ ー サ に よ っ て 三 〔組 〕 の 貝 葉 が よ く完 成 さ れ た こ と に 対 し て 神 は 賞 讃 を 与 え た。 S A NGITIYAVAMSA -テ キ ス ト と 和 訳 ︹ V ︺
密 教 文 化 し か る に そ の と き マ ハ ー ウ ィ ハ ー ラ に数 千 人 の 比 丘 が 集 ま っ て、 か れ の 大 き く存 在 せ る こ と を(mahabbhutalh)見 て、 満 足 し喜 ん で 賞 讃 を 与 え、 再 三 再 四 い い な が ら 『弥 勒 菩 薩(Metteyyabodhisatta)が や っ て こ ら れ た 』 と叫 ん だ。 そ の 後、 マ ハ ー ナ ー マ 王 は そ の 〔こ と〕 を 聞 い て、 多 く の 家 来(raja-purisa)を 従 え、 マ ハ-ウ ィ ハ ー ラ に 行 っ て、 比 丘 僧 伽 を 礼 拝 し、 か の 尊 者 ブ ッ ダ ゴ ー 〔105〕 サ 長 老 を 礼 拝 し、 〔食 事 に 〕 招 待 し た。 『尊 者 よ、 ま さ に 功 徳 の 終 焉 ま で に (dhammapariyosana) ラ-ジ ャ ガ ハ に て 私 の 施 食 を 受 け 取 っ て 下 さ い 』 と。 か れ は 沈 黙 を し て(tunhibhavena)同 意 し た。 そ の 時、 比 丘 僧 伽 は 三 蔵 聖 典 で あ る パ ー リ の 貝 葉 に 対 す る シ ー ハ ラ 〔語 〕 の 注 釈 書 を 諸 々 の 貝 葉 と と も に か れ 〔ブ ッ ダ ゴ ー サ 〕 に 与 え た。 そ の 時、 尊 者 ブ ッ ダ ゴ ー サ は す べ て の 貝 葉 を 受 け 取 り、 マ ハ ー ウ ィ ハ-、ラ の 南 〔に あ る〕 パ ダ ー ナ ガ ラ(Padhanagara)と い う 名 前 の あ る 高 殿 に 住 し な が ら、 す べ て の シ ー ハ ラ 〔語 〕 の 注 釈 書 を 翻 訳 し(parivattetva)、 根 本 語 で あ る マ ガ タ 〔国 〕 の 言 葉 を も っ て 三 蔵 聖 典 の 注 釈 書 を 著 わ し た の で あ る。 〔こ こ に 〕 三 種 類 の シ ー ハ ラ 〔語 〕 の 注 釈 書 が あ る。 〔そ れ は 〕 何 か?。 マ ハ ー ア ッ タ カ タ ー(Mahaatthakatha)と 〔106〕 マ ハ ー パ ッチ ャ リヤ ア ッ タ カ タ ー(Mahapaccariyatthakatha)と マ ハ ー ク ル ン デ ィ ア ッ タ カ タ ー(Mahakurunditthakatha)と で あ る。 こ れ ら三 っ の 注 釈 書 が シ ー ハ ラ 〔語 〕 の 注 釈 書 と名 付 け ら れ る の で あ る。 マ ハ ー ア ッ タ カ タ-と 名 付 け ら れ る の は 最 初 の 大 結 集 〔の と き〕 に 生 じた も の で あ っ て、 マ ハ ー カ ッ サ パ を 頭 と し た も の た ち に よ っ て 著 わ さ れ た も の で あ り、 〔そ れ が 〕 マ ハ ー マ ヒ ン ダ に よ って も た ら さ れ、 シ ー ハ ラ 語 に よ っ て 著 わ さ れ た た あ に シ ー ハ ラ ア ッ タ カ タ ー と い う名 前 が 生 じ た の で あ る。 パ ッチ ャ リ ヤ(Paccariya)と 名 付 け ら れ る の は シ ー ハ ラ 語 に、 実 に 筏 の 区 域 が あ る、 そ れ に 坐 っ て、 注 釈 書 を 著 わ し た こ と か ら マ ハ ー パ ッ チ ャ リヤ と い う 名 前 が 生 じた の で あ る。 ク ル ン デ ィ ァ ッ タ カ タ ー と 名 付 け ら れ
る の は ク ル ン デ ィ ウ ェ ー ラ ウ ィ ハ-ラ(Kurundivelavihara)が あ る。 そ こ に 坐 っ て、 注 釈 書 を 著 わ し た こ と か ら ク ル ン デ ィ ー と い う名 前 が 生 じ た の で あ る。 〔107〕 そ の 時, か の ブ ッ ダ ゴ ー サ は シ ー ハ ラ語 〔で 書 か れ た 〕 ク ル ン デ ィ ア ッ タ カ タ ー を 翻 訳 して、 根 本 語 で あ る マ ガ ダ 〔国 〕 の 言 葉 を も っ て サ マ ン タ パ ー サ ー デ ィ カ(Samantapasadika)と い う名 前 の 律 蔵 の 注 釈 書(Vinayapitakatthakatha)を 著 わ した。 実 に そ の と き 〔次 の よ う に 〕 述 べ ら れ て い る。 律(vinaya)に 精 通 す る た め に(patavatthaya)と 〔仏 陀 の 〕 教 え の 繁 栄 の た あ と に マ ガ ダ 〔国 の 人 々 〕 に は 努 力 せ られ た。 そ して か の サ マ ン タ パ ー サ ー デ ィ カ と い う 名 前 の 律 蔵 の 注 釈 書 が 数 千 の 量 の 経 典(gantha)か ら 著 わ さ れ た の で あ る と。 同 時 に 経 蔵 に お い て は(Suttantapitake)シ ー ハ ラ語 〔で 書 か れ た 〕 マ ハ ー ア ッ タ カ タ ー を 翻 訳 し て、 マ ガ ダ 語(Magadhabhasa)を も っ て ス マ ン ガ ラ ウ ィ ラ ー シ ニ ィ-(Sumahgalavilasini)と い う名 前 の 〔108〕 デ ィ ー ガ ニ カ ー ヤ の 注 釈 書(Dlghanikayatthakatha)を 整 理 し た (thapesi)。 そ して そ の 時、 パ パ ン チ ャ ス ー ダ ニ ィ ー(Papaficasudan1)と い う 名 前 の マ ッ ジ マ ニ カ-ヤ の 注 釈 書(Majjhimanikayatthakatha)を 整 理 し た。 ま た マ ノ ー ラ タ プ ー ラ ニ ィ ー(Manorathapuran1)と い う 名 前 の ア ン グ ッ タ ラ ニ カ ー ヤ の 注 釈 書(Ahguttaranikayatthakatha)を も 整 理 し た。 実 に そ の と き 〔次 の よ う に 〕 述 べ ら れ て い る。 経(suttanta)に 精 通 す る た め と 〔仏 陀 の 〕 教 え の 繁 栄 の た め と に マ ガ ダ 〔国 の 人 々 〕 に は 努 力 せ ら れ た 四 つ の ニ カ ー ヤ の 注 釈 書 で あ る 経 〔蔵 〕 の 注 釈 書 は S A NGITIYAVAMSA -テ キ ス ト と 和 訳 ︹ V ︺
密 教 文 化 お お よ そ(sabbaso)八 万 を 有 す る 量 の 経 典 か ら 完 成 せ られ た の で あ る ク ッ ダ カ ニ カ ー ヤ の 注 釈 書(Khuddakanikayatthakatha)は お お よ そ 三 万 七 千 の 量 の 経 典 か ら 〔109〕完 成 せ ら れ た の で あ る 同 時 に 論 蔵 に お い て は(Abhidhammapitake)シ ー ハ ラ 語 〔で 書 か れ た 〕 マ ハ ー パ ッ チ ャ リヤ 〔と称 す る〕 注 釈 書(Mahapaccariyatthakatha) を 翻 訳 し て、 根 本 語 で あ る マ ガ ダ 〔国 〕 の 言 葉 を も って ア ッ タサ ー リニ ィ ー と い う名 前 の ア ビ ダ ン マ サ ン ギ ィ ニ ィ ー の 注 釈 書(Abhidhammasahgini atthakatha)を 整 理 した。 そ の と き サ ン モ ー ハ ウ ィ ノ ー ダ ニ ィ ー(Sam-mohavinodanl)と い う 名 前 の ヴ ィ バ ン ガ パ カ ラ ナ の 注 釈 書(Vibhahga-pakarapatthakatha)を 整 理 した。 そ の と き パ ラ マ ッ タ デ ィ ー パ ニ ィ ー (Paramatthadipan1)と い う 名 前 の 五 っ の 論 書 の 注 釈 書(pancapakarana-tthakatha)を 整 理 し た。 実 に そ の と き 〔次 の よ う に 〕 述 べ られ て い る。 論(Abhidhamma)に 精 通 す る た め と 〔仏 陀 の 〕 教 え の 繁 栄 の た め と に マ ガ ダ 〔国 の 人 々 〕 に は 努 力 せ られ た か の ア ッ タ サ ー リ ニ ィ ー と い う 名 前 の 論 〔蔵 〕 の 注 釈 書 は お お よ そ 三 万 ほ ど の 量 の 経 典 か ら 完 成 せ ら れ た の で あ る と 〔110〕過 去 に お け る長 老 阿 閣 梨(therikacariya)な ど の パ ー リ(pali) の 意 味 を 取 っ て、 長 老 の 説(theravada)と 称 す る も の を 作 ら れ た の で あ る。 そ して 〔そ れ ら〕 す べ て に 対 し て マ ガ ダ 〔国 の 〕 言 葉 を も っ て 注 釈 書
を著 わ した。 か の 〔
三 〕 蔵 の注 釈 書 はす べ て の国 の中 に住 ん で い る もの た
ち に利 益 を もた らす もの で あ っ た。 〔
三 〕 蔵 の注 釈 書 が完 成 〔され た と き〕
に色 々 な動 き に よ る大 きな 地 震 が お こ った。 この 〔
三 〕 蔵 の注 釈 書 を著 わ
さ れ る の に は ま さに 一年 を も って 完 成 せ られ た の で あ る。
そ の時、 尊 者 ブ ッ ダ ゴ ーサ は 自分 の な す べ き こ とを な し、大 菩 提 樹 を礼
拝 せ ん と欲 し、比 丘 僧伽 を礼 拝 して、 別 れ を告 げ、 再 び ジ ャ ンプ デ ィー パ
に行 っ た。
〔111〕そ こで 昔 の 人 た ち は 〔
次 の よ う に〕 い っ た。
正 等 覚 者 の般 浬 藥 か ら
九 百 五 十 六 年 が
過 ぎ た と き
マハ ー ナ ー マ王 は
十 種 の 〔
王 〕 法 に よ って
ラ ンカ-デ
ィーパ の王 位 にっ か れ た
ブ ッ ダ ゴー サ と い うの は、 実 に音 声 は偉 大 な る 島 に お い て、 恰 も仏 陀 の
如 くで あ り、 す べ て の シ-ハ ラ 〔
語 〕 の注 釈 書 を翻 訳 さ れ た の で あ る。
そ の時、 す べ て の もの に対 して 根 本 語 で あ る マ ガ ダ 〔
国 〕 の 言 葉 を も っ
て、 有 情 た ち の す べ て の 言葉 に対 して この 〔
根 本 語 〕 は利 益 を も た らす も
ので あ る。
実 に諸 々 の な す べ き義 務 が 終 り に達 せ られ た と き 〔
か れ は〕 大 菩 提 樹 を
礼 拝 せ ん と欲 し、 ジ ャ ン プデ ィ-パ を訪 ね た。
マハ ー ナ-マ 王 は
二 十 二 年 間、 統 治 し
多 くの功 徳 を積 み
運 命 に従 って(yathakatadhammam)逝
った
博 聞 な る ブ ッダ ゴ-サ は
〔
三 〕 蔵 の 注 釈 書 を著 わ して
か れ は寿 命 の あ る限 り住 し
S A NGITIYAVAMSA -テ キ ス ト と 和 訳 ︹ V ︺密 教 文 化