クヤキウスとアーフリカーヌスとユーリアーヌス（ 二）

クヤキウスとアーフリカーヌスとユーリアーヌス（

二）

その他のタイトル Jecques Cujas, Africanus et Iulianus（2）

著者 岡 徹

雑誌名 關西大學法學論集

巻 61

号 3

ページ 844‑822

発行年 2011‑09‑30

URL http://hdl.handle.net/10112/6547

へギヤ心 K~h ー I"\=-- ‑R  ,...._区 K~ 叶ー =‑‑h ー区 K (1  1) 

匡華

ー，~ ｀ [ 

1 , , 

‑ Nee 

(vt 

testatus 

iam 

sum  7.  Obs.)  Lampridio  fide  habeo,  Africanum  reponenti  sub  imperio  Alexandri.  Modesti‑

nus  consulit  Vlpianum,  l.  si  quis 

vxori. 

D.  de  fur.  Rufinius  Paulu  l.  4.  D.  quib.  ad  li.  proc.  non  lie. 

Attilicinus 

Proculu.  l.  Attilicinus.  D.  de  pact.  dot. 

誤~Q

Nee 

(vt 

testatus 

iam 

sum  7.  Obs.)  J.,,ampridio  fide  habeo,  Africanum  reponenti 

sub imperio 

Alexandri. 

Q

垢

令旦0~~

竺,. Observationes  et 

Emendationes旦翌1"'i-0縄奴如釦vQp"~>Jやl]llIT忍ヤ心゜(<N) 

トー

f'¥:::"‑R‑

区

k

茶叶ー::::‑‑

I"‑‑‑ー区

K Q‑:lf1

岩や母0.;.}'. 製心区刈~JI'-)J

心投益旦忠';

〈ふ~~~i-0゜(M) 

ゞへギ廿

‑t‑‑K

竺’が卜

K1

トヤ—区

k

茶が全゜凶トー区

KQ

赳送や

~i-0> J刈如倒＇、〈心゜

~Q 獣葉刈

,..J~¾Q~t,<

茶示

庄や菜~

~i-0゜

ヽキャf't<.,JJ r‑‑.. ーf'¥

=‑‑

‑R ‑区t<.,JJ叶一=ドー区t<(1 1) 111 

l 

(<回回）

超坦踪 K 1 ~111rr~"' 1111 1  (<回 111) 1.  si  quis  vxori

. 

D.  de  fur. 

(Ulpianus 

libro  trigensimo  septimo  ad  edictum)  ...  quod  et  Herennio  Modestino  studioso  meo  de  Dalmatia  consulenti  rescripsi  circa  equos,  quibus  eiusdem  rei  gratia  subiecisse  quis  equas  suas  proponebatur,  furti  ita  demum  teneri,  si  furandi  animo  id  fecisset, 

si 

minus,  in 

(‑st') 

factum  agendum.  (}L‑ 薬迂室旦吋心）

回

=―

.1'K竺,J J芦辺0::,\-.1'¾Q知↑旦罹皿::,

¥‑.I  ::, 

i‑0 

(1 ~

判

l 母） ゜

回

,,Der  letzte  und  von  Hermogenian  anderweit  auch  benutzte  Spatklassiker,  Modestin,  Ulpians  studiosus,  wie  dies‑

er  selbst  sagt, 

... " 

(e‑) 

弔一~'ヽざ

studiosus

譴糾戸疇叫噂£;\ (1

志琴母）＇叩諷疇忘酌匹砂゜

"The 

d 

.. 

ec1s1ve  case 

1s 

Herennio  Modestino  studioso  meo  de  Dalmatia  consulenti  rescripsi  (D. 

47. 2. 

52. 

20)‑Ulpian 

replying  to  his  pupil  Modestinus." 

ヤ終兵心＇が卜Kl

トヤー区

k

竺令全゜凶トー区

KQ 

pupil  t‑' 埒心心

1]11

叫 ミ菜 ¥‑.I ::, 

心(%ー~'ヽ竺studiosusQ

憮遠紅以｀＼

::, 

\-.I踪姪t-0~堂如示Hf,...)~

芸

,...J

¥‑.I  ::, 

i‑0)

゜

(oo) (0>) 口゜くか~KQ¾H~Q::::--廿l\{'K・全ー)\~l\令メ旦0

::,  ¥‑.I ゜

へギ廿 t‑‑ K

迂

'Rufinius Paulu  1. 

4. 

D.  quib.  ad  Ii.  proc.  non  lie.  如忘王

,...J

¥‑.I  ::,  心

゜

Paulus  Libro  duodecimo  quaestionum 

ぼ）

Licinius  Rufinius  Julio  Paulo.  Is  cui  fideicommissa  libertas  debebatur  post  vicensimum  annum  veneri  se  passus 

est 

: 

quaero,  denegandum 

sit 

ei  ad  libertatem  proclamare.  movet  me  exemplum  cuiusvis  liberi  hominis 

: 

nam 

et 

si 

consecutus  esset  lebertatem,  se  vendidisset,  denegaretur  ei  ad  libertatem  proclamare,  nee  debet  meliori  loco  intel‑

legi,  quod  in  servitute  constitutus  passus  est  se  venum  dari

, 

quam  si  esset  libertatem  consecutus  ..

.

.

.

.  . 

(::::) (~) ＜・。ドロヽ~KQ赳器Qt>----1卜~::--.

.¥t"

ー区

k 旦 0 ::, 

~

゜

ぼ）へギ廿心

k

ざ

Attilicinus Proculii.  1.  Attilicinus.  D

. 

de  pact.  dot.  如示庄叩笠

゜

Proculus  libro  undecimo  epistularum 

(;::) 

Atilicinus  Proculo  suo  salutem.  Cum  inter  virum  et  uxorem  pactum  conventum  ante  nuptias  factum  sit,  ut 

quibus  diebus  dos  data  esset,  isdem  divortio  facto  redderetur,  post  quinquennium  quam  nuptiae  factae  sunt  uxor 

viro  dotem  dedit:  divortio  facto  quaero,  utrum  quinquennii  die  vir  uxori  dotem  redderet  an  statuto  legibus  tern‑

pore

. 

Proculus  respondit  :  quod  ad  diem  quod  ad  diem  reddendae  dotis  attinet,  pacto  existimo  meliorem  con‑

dicionem  mulieris  fieri  posse,  deteriorem  non  posse  :  itaque  si  cautum  est,  ut  propiore  tempore,  quam  legibus  con‑

stitutum  est,  reddatur,  stari  eo  debere,  si  ut  longiore,  nee  valere  id  pactum  conventum.  cuius  sententiae  conve‑

niens  est  dicere

, 

si  pacto  convento  cautum  est,  ut  quanto  serius  quaeque  et  post  nuptias  data  fuerit,  tanto  post  di‑

vortium  reddatur, 

s

i  propiore,  quam  in  reddenda  dote  constitutum  est,  data  sit,  valere  pactum  conventum,  si  lon

‑図

giore,  non  valere. 

(f-弱辺匿以吋~)

へギ廿令k茶'~~Q111思如共召~::,心

Q さ,,

I'‑‑‑ー"'::‑‑.‑f::: 一区

K

AJ叶ー::‑‑.I'‑‑‑ー区

KQ

吋,("""'¥終廿思菜,,"';'‑・

¥,¥‑11

卜

K

lトヤー区

K

刈令全゜凶トー区

K

口.: く令~K刈::--.

.¥t" 

11令k・全ーt"\~11令Kぐ゜トロへ全

K

刈I'‑‑‑I卜~::--.サー区

k 旦

如ぺふ菜心刈::,•("""'J J AJ

如

1~-\tn

心函や玲

~AJ日i

兵菜心

゜

ヽャ廿令K...}J r,... ーl"'-~-R-区K...}J叶ー~r,...ー区K(1 1) 111

1

11 (

<回 1

1) 

匡坦踪~(1鎚Ill愈

111 回(<国 1 )

（一） 巫瑯旦投眸

Il

捉廷終二゜

(N) ,,Von den hauptstadtischen Juristen stamen aus Africa: Pactumeius Clemens, Julian, wahrscheinlich African, ferner Ter‑

tullian, da er mit dem Kirchenvater identisch sein wird, Cervidius Skavola, Papinian, Messius und Makrin ; und von den 

spateren etwa Alpius." (Detlef Liebs, Romische Jurisprudenz in Africa mit Studien zu pseudopaulinischen Sentenzen, 

Zweite Auflage, Dunker & Humblot• Berlin, 2005, S. 15￡. }L‑葉超室旦吋t{o)

(c:r.,) ,,Er war von Oktober 223 bis Oktober 225 Alexanders dritter Libellsekeretar. Als solcher verstand er es, die 

Anfragenden in einer Weise zu bescheiden, dass sie mit dem Eindruck heimkehren konnten, der Kaiser nehme an ihren 

Sorgen wirklich Anteil." (Detlef Liebs, Hofjuristen der romischen Kaiser bis Justinian, Verlag der Bayerischen Akademie 

der Wissenschaften, Miinchen, 2010, S. 73.) " ... Herennius Modestinus, the highly regarded lawyer from the Greek‑speaking east who had connection in northan 

Turky." (Honore, Emperors and Lawyers, p. 104‑5.)'N

ヽ△竺

l{Ji卜

Kl

トヽー区

K 旦

0::‑¥J

批

̲̲j'v'

令途

..J¥‑‑':.:, t{o

゜ け）

Kaser, RP I, S. 615, Anm. 6. 祖吋'6II, S. 434, Anm. 19 

$窟

(LD) Liebs, Klagenkonkurrenz, aaO., S. 238. 

(<.0) " ... Herennius Modestinus, prefet des vigiles entre 226 et 244, qu'on appelle parfois le dernier des jurisconsultes classi‑

que." (Paul Frederic Girard/Felix Senn, Manuel Elementaire de Droit Romain, Libraire Arthur Rousseau, 1929, p. 71.) 

(c:‑) Richard A. Bauman, Lawyers, op. cit., p. 36‑38. 

(oo) "Influenced by Aristotelian natural law and Stoic philosophy, he along with Ulpian helped to ensure the adaptation of 

Roman law to a cosmopolitan society." (OCD [T. Hon.]) 

。＜心~K...IJ暉恕AJQ蕗率旦0:.:, ¥J'Honore, Emperors and Lawyers, p. 20. 

ti 

}L-~\芦

,,Die erwahnte Sammlung von Entscheidung des Kaisergerichts stammt von Julius Paulus, einem Schiller von Cervidius 

Skavola." (Detlef Liebs, Hofjuristen, aaO., 2010, S. 55.) 

Paulus libro sexto ad Plautium ... sed si tantum in fundum dotalem impensum sit per partes, quanti fundus est, desi‑

nere eum dotalem esse Scaevola noster dicebat, ... quid ergo si mulier impensas marito solverit, utrum crescet dos an 

exintegro data videbitur ? cuius rei manifestior iniquitas in￡undo est secundum Scaevola nostri sententiam : . . . (}L‑‑

葉竺室旦吋

1‑Q)

,, ... Paulus war ein freimlitiger Kritiker, der sich oft an Autoritaten wie Quintus Mucius Skavola, Labeo, aber auch kaiserlichen Entscheidungen rieb, wobei er zuweilen sehr scharf wurde." (Detlef Liebs, R如mischesRecht, 6. Aufl., Van‑denhoeck & Ruprecht, 2004, S. 60) , 

,,  ,,,,,,,,,  ,,,,,,,, 

(o‑i) ,,Als Schuler Paulus gelten ... mit gro.Ber Sicherheit M. Cn. Licinnius Rufinus, der auch <lurch Inschriften aus Thyateria in Lydien und Thessalonike als Rechtsgelehrter, Konsular und amicus Augusti bezeugt ist." (Wieacker/Wolf, aaO, S. 146.) ,,Marcus Gnaus Licinius Rufinus, Schiller des Paulus und in Justinians Digesten mit Bruchstiicken aus seinen Regular‑um libri XII vertreten, kennen wir genauer <lurch Inschriften vor allem aus seiner Heimatstadt Thyatira im westlichen Kleina‑sien, insbesondere <lurch eine 1997 entdeckte Statuenbasis mit den wichtigsten Stationen seiner Karriere. . ... " (Liebs, Hofjuristen, S. 70.) 

( S )  「::‑‑

,ti‑I I令k・~~~tl-t'K茶叶::---r:--r-<-~くか~K(……゜」（奎EB『ローい坦・網1圏』

i 

11Hく賦紺(~())>JQ

栄 e 怜似 ti¾

や埒心゜「芸淀釘[~瞬坦[~

認海捉旦吋

0

臼暉

,..J,

輿咲

i‑¥.JQ

芸泄茶挑圏如恰翠ヽ沢迎謡旦鋲冷全会ふ恰刈ぷ饂相廷起

俎

似涵e賑如樹菜心J心如~1<",

占

尉

廿

投,~Q芸迦Q檸眠澤袋生活i器S竺＇器迅菜{ill(既頃'.J.Q>JA.J旦吋(I¥Ji‑¥‑‑

心 迎 簗如忌兵

i‑QQ

旦芸

,....J¥J, 

芸迦ゃ＃心

;@Q

翠 孤竺,

~Q蓉冷窓採U1¢出ヤ心凶叩ド忌公臼姐器⇒ド全全心蓉定[~軍QMJ~

刈ゃ菜全全心

蓉Q媒剣廷啜辻e恙忌如逹旦心4祁恐3兵心゜」や~i-Q°Kaser,RP I, S. 549., Anm. 41

翁産 ゜

(;::::) "a Roman lawyer of the mid‑1st cent. AD. perhaps from Spain ... " (OCD [T. Hon.]) "Proculus : Identification and ideology" (Bauman, op. cit., p. 119‑)

如栂芦

"Ourmain concern is with Proculus, the man who wrested the headship from Nerva and Longinus and gave his name to the school, but paid for his temerity by a crisis of identity." (Ibid.) 

"On sait peu de choses de cet important juriste, contemporain de Nerva. Probablement d'origine modeste, ii vecut pen‑dant la premiere moitie du 

r er 

siecle apres 

J. 

‑C. et fut vraisemblablement consul. ... " (Bruno Schmidlin, op. cit., p. 84.) 

（

臼

）

，

，

ATILICINUSkonsultierte den Proculus (D. 23, 4, 17), war also ein Zeitgenosse, vielleicht ein Schuler dieses J uristen" 

ヽャ廿 令

K刈トー1'=‑‑‑R ‑区k刈叶ー=ドー区K(11) Ill

ば( <臣

0)

巨坦抵-1(]~ll]n\t'l1H((<111

兵）

(Kunkel, aaO, S. 129.) 

"Atilicinus is an author whose name often appears as a member of a string, for example: Proculus Atilicinus; Nerva 

Atilicinus; Sabinus Atilicinus. Sometimes the order is reversed, as in: Atilicinus Sabinus Cassius; Atiliicinus Nerva Sabi‑

nus. Ulpian sometimes inserts et between the names. Julian and Paul do not. But clearly all three are directly or indirect‑

ly using the same collective source, probably a collection made by Atilicinus himself." (Honore, Ulpian, p. 146.) 

Ulpianus libro tertio decimo ad edictum Si quis ex litigatoribus ideo non adfuerit, quod valetudine vel rei publicae causa 

absentia impeditus sit aut magistratu aut alia iusta de causa, poenam committi Proculus et Atilicinus aiunt: sed si paratus 

sit in eundem compromittere, actionem denegari aut exceptione tutum fore. sed hoc ita demum verum erit, si arbiter reci‑

pere in se arbiterium fuerit paratus : nam invitum non esse cogendum Iulianus libro quarto digestorum recte scribit : ipse 

autem nihilo minus poena absolvitur. ()L‑

薬竺室旦吋

l{d0)Lenel, Palingenesia II, S. 488. 

Iulianus libro sexto decimo digestorum Qui se debere pecuniam mulieri putabit, iussu eius dotis nomine promisit sponso 

et solvit : nuptiae deinde non intercesserunt: quaesitum est, utrum ipse potest repetere earn pecuniam qui dedisset, an 

mulier. Nerva, Atilicinus responderunt, quoniam putasset quidem debere pecuniam, sed exceptione doli mali tueri se 

potuisset, ipsum repetiturum. sed si, cum sciret se nihil mulieri debere, promisisset, mulieris esse actionem, quoniam pecu‑

nia ad earn pertineret. si autem vere debitor fuisset et ante nuptias solvisset et nuptiae secutae non fuissent, ipse possit 

condicere, causa debeti integra mulieri ad hoc solum manente, ut ad nihil aliud debitor compellatur, nisi ut cedat ei condic‑

ticia actione. ()‑t‑

薬送室旦弓

1‑0)Lene!, Palingenesia I, S. 363. 

,,Atiliciunus, Jurist unter Nero und Vespasian(?), ein Zeitgenosse und Anhanger des Proculus (1. 43§5 D. 3, 3. 1. 17 D. 

23, 4)." (Heumann/Seckel.)‑t‑

葉紐匿旦吋

1‑0)

(~) ,,Der Ermessensspielraum der actio rei uxoriae schlieBt auch die Beri.icksichtigung der mit der dos‑Bestellung vebun‑

,,,,,,, 

denen Abreden (pacta dotalia) mannigfachen Inhalts ein." (Kaser, RP, 1, S. 341.) 

,,,,,,,,,,  ,,,,,,,,  ほ）

，，Atilicinus an den Proculus." (三崇巽・翠澤：ギ］団芦[M.Robert Schneider/C E. Otto.]) 

ぼ）

Kaser, RP I, S. 341, Anm. 43

翁淫 ゜

N・Abfuit  semper  a  viris  probis,  quauis  cequalibus,  inuidia,  nee  erubuit  alter  ab  altero  quod  sciret  appetere.  Cui  ergo 

mi

成

videditur, si  &  consulat  Africanus  Iulianu,  cuius  etiam  auctoritate  vtatur  frequeter  libris  nouem  qu

ぼ

stionum?

Et  vero  q

巫

(quod s 勾炒 facit) ita  simpliciter  scribit,  Ait,  Existimauit,  Negauit,  Putauit,  lnquit,  Respondit,  Placet, 

Notat,  non  de  se  (opinor)  Africanus  intelligit,  sed  de  Iuliano,  &  huius  rei  argumentum  prcebet,  l.  tutor.§. 

vlti. 

D.  ad 

Velleia. 

l. 

&  h

戊

c. §. 

vlti. 

D.  loca.  l.  61.  D.  de  fur.  vt  plane 

videatur 

Iulianus  Africano  esse  pro  oraculo

, 

vt  illis  Pytha‑

goras  respondentibus,  Ipse  dixit,  vel(vt  Accursius  ait  in  l.  16.  D.  de  pee.  leg.)  pro  magistro

. 

へギ廿心K~'I"ー1'::--‑R 

‑区 k 茶叶ー::‑‑ I" ー区 KQ 訳淀如似慨旦舗

I!lv

心枷叶一::‑‑ I" ー区 k 茶知

I',..̲)

心全刈:,

J)' 

> J 

,.¥)旦 0 ::,  ¥‑),  珊葉ざ ⇒ 心蚕国

Q

船窓如正二心心::,

J)')

即

mQ>JAJ

如 l]

lltI

0  ¥‑.J  :,  l‑0 ゜

船窓 0 声砂,..̲) ¥‑),  ヽャ廿令 k 迂 1. Ait  2.  Existimauit  3.  Negauit  4.  Putauit  5.  lnquit  6.  Respondit  曰 7.  Placet  8.  Notat 終勾如埒去匹心゜

ヽギ廿令 k 茶,

> J菜以翌~...J\-)示HE,.._)

¥‑.J  ::, 

l-0~

怜奴如訳心゜

(<N) 

ゞ 1. tutor§.  vlti.  D.  ad  V  elleia. 

Africanus  li  bro  quarto  quaestionum 

Cum  haberes  Titium  debitorem  et  pro  eo  mulier  intercedere  vellet  nee  tu  mulieris  nomen  propter  senatus  con‑

sultum  sequereris,  petit  a  me  mulier  mutuam  pecuniam  solutura  tibi  et  stipulanti  mihi  promisit  ignoranti,  in  quam 

rem  mutuaretur,  atque  ita  numerare  me  tibi  iussit  :  deinde  ego,  quia  ad  manum  nummos  non  habebam,  stipulanti 

tibi  promisi  :  quaesitum  est,  si  earn  pecuniam  a  muliere  petam,  an  exceptio  senatus  consulti  ei  prosit.  respondit 

へギ廿‑t"K...¥)f>‑..ー~=---R-区r-<,..¥)叶一='f>‑..ー区r‑<(I 1) 

1 1 1

早

(< 11 1<)

窒甜踪 K 1 @  Illa~.., 11 1<  (< 1 1 1 や）

videndum,  ne  non  sine  ratione  dicatur  eius  loco,  qui  pro  muliere  fideiusserit,  haberi  me  debere,  ut,  quemadmodum  illi,  quamvis  ignoraverit  mulierem  intercedere,  exceptio  adversus  creditorem  detur,  ne  in  mulierem  mandati  actio  competat,  ita  mihi  quoque  adversus  te  utilis  exceptio  detur  mihique  in  mulierem  actio  denegetur,  quando  haec  actio  periculo  mulieris  futura  sit.  Et  haec  paulo  expeditius  dicenda,  si  prius,  quam  ego  tibi  pecuniam  solverim, 

compererim 

earn  intercessisse:  ceterum  si  ante  solverim,  videndum,  utrumne  nihilo  minus  mulieri  quidem  exceptio  adversus  me  dari  debeat  et  ego  tibi  codicere  pecuniam  possim,  an  vero  perinde  habendum  sit,  ac 

si 

initio  ego  pecumam  mulieri  credidissem  ac  rursus  tu  mihi  in  creditum  isses.  quod  quidem  magis  dicendum  existimavit,  ut 

sic 

senatus  consulto  locus  non 

sit: 

sicuti  et 

cum 

debitorem 

suum 

mulier  deleget, 

intercessioi 

locus  non 

sit. 

quae 

postea  non  recte  comparari  ait,  quando  delegatione  debitoris  facta  mulier  non  obligetur,  at  in  proposito  alienam  obligationem  in  se  transtulerit,  quod  certe 

senatus 

fieri  noluerit. 

(~{tr将-4'~f-薬竺室旦丑心）

>J Q~

怜区以竺＇如淫

Q

6.  Respondit 

2. 

Existimauit  1.  Ait 茶 Hf:::,

ふ菜¥‑)::,~

゜

(m) 

姦忌溢竺" respondit 

Q

峯如 ',,Er [Julian]  hat  gutachtlich  entschieden"

刈,‑J¥‑), 叶一'::'I'"'ー区KQ~

淀如壬

,‑J¥‑)  ::, l‑0

゜

（す）（叫

~--",.

咲千

exceptio 旦←築如之：

,...)~Q投＇毎逹芍ミリQ~似Q

躙郎各渥坦択

Q

1 

0P~l-Oリ刈如1恰怜北◎や玲心゜

((D) 

ロ・ 1. &  hac.  §vlti.  D .  loca. 

Af .  rzcanus  li  bro  octavo  quaestwnum 

IC  fd  hb'  1  . 

. 

um  un  um  commune  a  mmus  et  mter  nos  convemt,  ut  a  terms 

anms 

certo  pret10  eum  conductum 

haberemus

, 

tu,  cum  tuus  annus  exiturus  esset,  consulto  fructum  insequentis  anni  corrupisti

. 

agam  tecum  duabus 

actionibus,  una  ex  conducto

, 

altera  ex  locato:  locati  enim  iudicio  mea  pars  propria,  conducti  autem  actione  tua 

dumtaxat  propria  in  iudicium  venient.  deinde  ita  notat  :  nonne  quod  ad  meam  partem  attinebit,  communi  di

‑

vidundo  praestabitur  a  te  mihi  damnum?  recte  quidem  notat,  sed  tamen  etiam  Servi  sententiam  veram  esse  puto, 

cum  eo  scilicet,  ut,  cum  alterutra  actione  rem  servaverim,  altera  perematur.  quod  ipsum  simplicius  ita  quaeremus, 

si  proponatur  inter  duos,  qui  singulos  proprios  fundos  haberent,  convenisse,  ut  alter  alterius  ita  conductum  habe‑

rent,  ut  fructus  mercedis  nomine  pensaretur. 

(択沢認巨以吋

l‑0 )

リ訊伶以や竺

8

.

Notat 茶正琴岱哀 ゜

海忌至述誤尽

Q

notat 

Q麟謬旦叶ー::‑‑r,..̲

ーパ詞麟疇ふ判筏磯叩砂諷

0

,,Hierzu  mer  kt  Julian 

folgendes  an 

..

. 

" 

(Bd

. 

3,  S

. 

581.) 

t'-...L~,

ヽ囃認基竺

"

He [Julian  J  then  remarks  :  ... 

" 

(Vol.  2

, 

p.  568)

ふ,.̲)

t‑'

叶ー=ドー区

k 糾苓揺叩暑

゜(c‑‑) (oo) ＜● 

l

. 

61.  D.  de  fur

. 

A

fricanus  libro  octavo  quaestionum 

Si  servus  communis  uni  ex  dominis  furtum  fecerit,  communi  dividundo  agi  debere  placet  et  arbitrio  iudicis  con‑

tineri,  ut  aut  damnum  praestet  aut  parte  cedat.  cui  consequens  videtur  esse,  ut  etiam,  si  alienaverit  suam  partem, 

similiter  et  cum  emptore  agi  possit,  ut  quodammodo  noxalis  actio  caput  sequatur.  quod  tamen  non  eo  usque  pro‑

ducendum  ait,  ut  etiam,  si  liber  sit  factus,  cum  ipso  agi  posse  dicamus,  sicuti  non  ageretur  etiam,  si  proprius  fuis‑

へキ 廿 令

K刈トー1"

=‑‑

‑R ‑区K,.lJ叶ー=ドー区K(1 1) 

111 点 ( < 11 H く

）

窒坦踪-1(1~11\□lt'

回 0 (< 1 1 1 ば）

set.  ex  his  igitur  apparere  et  mortuo  servo  nihil  esse,  quod  actor  eo  nomine  consequi  possit,  nisi  forte  quid  ex  re 

(o,) (S) 

furtiva  ad  socium  pervenerit. 

（コ）

....‑‑i・His  etiam  illud  consequens  esse  ait,  ut  et  si  is  servus,  quern  mihi  pignori  dederis,  furtum  mihi  fecerit,  agendo 

ぼ）

contraria  pigneraticia  consequar,  uti  similiter  aut  damnum  decidas  aut  pro  noxae  deditione  hominem  relinquas. 

N・Idem  dicendum  de  eo,  quern  convenisset  in  causa  redhibitionis  esse,  uti,  quemadmodum  accessiones  et  fructus 

emptor  restituere  cogitur,  ita  et  e  contrario  venditor  quoque  vel  damnum  decidere  vel  pro  noxae  deditione 

hominem  relinquere  cogatur. 

cv:i・Nisi  quod  in  his  amplius  sit,  quod,  si  sciens  quis  ignoranti  furem  pignori  dederit,  omni  modo  damnum  praes‑

tare  cogendus  est 

: 

id  enim  bonae  fidei  convenire 

: 

~Sed

in  actione  empti  praecipue  spectandum  esse,  qualem  servum  venditor  repromiserit. 

U".l 

Quod  vero  ad  mandati  actionem  attinet,  dubitare  se  ait,  num  aeque  dicendum  sit  omni  modo  damnum  praes‑

tari  debere,  et  quidem  hoc  amplius  quam  in  superioribus  causis  servandum,  ut,  etiam  si  ignoraverit  is,  qui  cer‑

tum  hominem  emi  mandaverit,  furem  esse,  nihilo  minus  tamen  damnum  decidere  cogatur.  iustissime  enim  pro

‑

curatorem  allegare  non  fuisse  se  id  damnum  passurum,  si  id  mandatum  non  suscepisset  :  idque  evidentius  in 

causa 

depositi  apparere.  nam  licet  alioquin  aequum  videatur  non  oportere  cuiquam  plus  damni  per  servum  eve‑

nire,  quam  quanti  ipse  servus  sit,  multo  tamen  aequius  esse  nemini  officium  suum,  quod  eius,  cum  quo  con‑

traxerit,  non  etiam  sui  commodi  causa  susceperit,  damnosum  esse,  et  sicut  in  superioribus  contractibus,  vendi‑

tione  location  pignore,  dolum  eius,  qui  sciens  reticuerit,  puniendum  esse  dictum  sit,  ita  in  his  culpam  eorum, 

quorum  causa  contrahatur,  ipsis  potius  damnosam  esse  debere.  nam  certe  mandantis  culpam  esse,  qui  talem 

servum  emi  sibi  mandaverit,  et  similiter  eius  qui  deponat,  quod  non  fuerit  diligentior  circa  monendum,  qualem 

servum  deponeret. 

こ・

Circa commodatum  autem  merito  aliud  existimandum,  videlicet  quod  tunc  eius  solius  commodum,  qui  uten‑

dum  rogaverit,  versetur.  itaque  eum  qui  commodaverit,  sicut  in  locatione,  si  dolo  quid  fecerit  non  ultra  pretium 

servi  quid  amissurum:  quin  etiam  paulo  remissius  circa  interpretationem  doli  mali  debere  nos  versari,  quoniam, 

ut  dictum  sit,  nulla  utilitas  commodantis  interveniat. 

t‑‑・Haec  ita  puto  vera  esse,  si  nulla  culpa  ipsius,  qui  mandatum  vel  depositum  susceperit,  intercedat 

: 

ceterum  si 

ipse  ultro  ei  custodiam  argenti  forte  vel  nummorum  commiserit,  cum  alioquin  nihil  umquam  dominus  tale  quid 

ecisset,  a  iter  ex1sbmandum  est. 

co・Locavi  tibi  fundum,  et  (ut  adsolet)  convenit,  uti  fructus  ob  mercedem  pignori  mihi  essent.  si  eos  clam  depor‑

taveris,  furti  tecum  agere  posse  aiebat.  sed  et  si  tu  alii  fructus  pendentes  vendideris  et  emptor  eos  incidere 

dicamus.  etenim  fructus,  quamdiu  solo  cohaereant,  fundi  esse  et  ideo  colonum,  quia  voluntate  domini  eos  de‑

portaverit,  consequens  erit,  ut  in  furtivam  causam  eos  percipere  videatur,  suos  fructus  facere.  quod  certe  in 

proposito  non  aeque  dicitur:  qua  enim  ratione  coloni  fieri  possint,  cum  emptor  eos  suo  nomine  cogat  ? 

ぼ）

〇

Statuliberum,  qui,  si  decem  dederit,  liber  esse  iussus  erat,  heres  noxali  iudicio  defenderat:  pendente  iudicio 

ヽャ廿0K ..¥J !>‑‑‑ーI'‑=‑‑‑R ‑区K..¥J叶ー::‑‑‑t>‑‑‑ー区K(1 1) 

回 1 (< 11 1 回）

巨坦綜~(l~111索

回 1 1 ( < 1 11 111)  servus  datis  decem  heredi  ad  libertatem  pervenit:  quaeritur,  an  non  aliter  absolutio  fieri  debeat,  quam  si  decem,  quae  accepisset,  heres  actori  dedisset,  referre  existimavit,  uncle  ea  pecunia  data  esset,  ut,  si  quidem  aliunde  quam  ex  peculio,  haec  saltem  praestet,  quoniam  quidem  si  nondum  ad  libertatem  servus  pervenisset,  noxae  de‑

ditus  ei,  cui  deditus  esset,  daturus  fuerit 

: 

si  vero  ex  peculio,  quia  nummos  heredis  dederit,  quos  utique  is  pas‑

surus 

eum  non  fuerit  ei  dare,  contra  statuendum. 

(~{Ii-,

谷吋 '6}￡‑ 薬竺室旦吋 l‑0)

~->) Q~

怜奴や竺 7. Placet  1.  Ait  2  . 

Ex1s1bmau1t

茶

BE~

公菜

\-l~i-0゜

.c・ 

~

サ

Q

l. 

61. D. 

defur. 

Q~ 奴竺卓似や~l-0゜

>J Q幽以や~i-O>J刈以0~\-l=----0l"K':足ぶ唇0~0

,,D.  13,  7,  31  ist  lediglich  justinianische  Summe  von  47,  2,  62§§ 

ほ）

1,  3,  5  und  6."  =— . !'\ K 竺 D . 47,  2,  62  pr

. 

‑§2

刈

D. 30, 

110如1~ざ...J~~~

゜

Africanus  libro  octavo  quaestionum  (de  furtis  ?) 

Si  heres  generaliter  servum  quern  ipse  voluerit  dare  iussus  sciens  furem  dederit  isque  furtum  legatario  fecerit,  de  dolo  malo  agi  posse  ait.  sed  quoniam  illud  verum  est  heredem  in  hoc 

teneri, 

ut  non  pessimum  det,  ad  hoc 

ぼ）（白）

tenetur  ut  et  alium  hominern  praestet  et  hunc  pro  noxae  dedito  relinquat. 

(~ 廿迂室旦吋~) (~)

D.  13,  7, 

31竺,~

や硲心゜

Africanus 

li  bro  octavo  quaestionum 

Si  servus  pignori  datus  creditori  furtum  faciat,  liberum  est  debitori  servum  pro  noxae  deditione 

relinquere : 

quod  si  sciens  furem  pignori  mihi  dederit,  etsi  parantus  fuerit  pro  noxae  dedito  apud  me  relinquere,  nihilo  minus 

habiturum  me  pigneraticiam  actionem,  ut  indemnem  me  praestet.  eadem  servanda  esse  Iulianus  ait  etiam  cum 

depositus  vel  commodatus  servus  furtum  faciat. 

(~ 廿将吋'6}L‑薬送室旦吋l‑0)

リQ~怜区超'如Q塞やくQ~

怜やく Q'

叶恕〇迅圭く揺蒜抑以吋心甜苺孟器令至や埒沿刈=—

hK竺中途,__)

¥J

ニ心

゜

匡⇔叶

栄Q牲器~ij巌蒜0芙Q慨(=De

pigneraticia  actione  vel  contra

) 以芙〇《怜似叫,_)~1¢,W,_)~~i-0

Q 

p~i-0゜

（竺）リQ令奏心凶芸Q窪(~ー怜全将吋'6Kぷ~;ヽ旦吋l‑0)

茶埒 NP'J

刈如="‑.

1'K 送暢 皿 ::, ¥‑l  ::, 

心0

,,Lenel  und  zuletzt 

Stein  halten  dagegen  umgekehrt  D  47,  2,  62  fiir  justinianisch  und  D  13,  7,  31  fur  den  authentischen  Afrikantext, 

hauptsachlich  wegen  des  ausgeschriebenen  Julianzitats  in  D  13,  7,  31."  D.  13,  7,  31

旦送'叶ー=‑‑‑f>..̲ー区

KQ 芯振；茶

苔揺ゃ菜\-)~

心会ふ'

~t{a茶寧器や枷終~, 'J

心ふ茶罵玉 Q (authentisch) 

トーf'\:::----R-区KQ1ド-t\--K..L-や~l-0刈::.t

応医薬茶埒去公兵ド

叫=—.l"-K竺l]IIIT~'

凶芸

1°'l-0

剖壬如倒-~ 〈 ¥.J ::, 

l‑0

゜ ,,Doch  ist  das  ein  zweifelhaftes  Kriterium, 

wie  bereits  die  wenigen  hier  angefiihrten,  verdeckten  Geminationen  lehren  konnen."  (S.  119‑120.) 

ヽギ廿心

k 竺' 勾心ふ〇瞑眺氾(¥ ‑t‑! 

収i‑0A¥"

全゜

i:J • リQ吋ir-終匡製旦0:,\--'~

ぼ） ::‑‑‑hK

竺'

ぼ）令ヽーj>---.<"-R-以吋NP~忍＃―宕忍点芸絲Q~怜区投室

Q‑‑4JQ (Ulp.  18  ed.  Coll.  12,  7§§9f.=D.  9,  2,  27§§11￡.) 

ゃ~~

芯―如石王,....) ¥‑.J  :.:, 

~ （応）（斜）(

Liebs,  S.  120

.) 

e ゃ リ＃如訳

~r{l-0゜

,,Der 

Druck  der  Arbeit  gibt  mir  Gelegenheit,  meinem  hochverehrten  Lehrer  Franz  Wieacker  an  dieser  Stelle 

（葛）

meinen  tief  empfundenen  Dank  auszusprechen

.

" 

「-~(\'V",s;;;:,-や~t-(a冥腺⇔翡匡-v-Q竺'

宮忌 Q

吋'I'

旦'

（苫）

封〇如 0 や

~t-0゜

ヽャ廿

t'‑K心トーl'‑::‑‑‑R‑区K心叶ー=‑‑¥'>‑‑‑ー区k(I 1) 

回

111(<11111) 

匡悉踪 K

1~ll]ITft'

Coll.  12,  7§8 

巨国(

<

11

1

1) 

+  Item  libro  VI  ex  Vibiano  relatum  est+  :  si  furnum  secundum  parietem  communmen  haberes,  an  damni  in‑

iuria  teneris  ?  et  ait 〈 Proculus 〉 agi non  posse  id  Aquilia  lege,  quia  nee  cum  eo  qui  focum  haberet 〈 . .. . .. ... 〉

et  ideo  aequius  +putat+  in  factum  actionem  dandam

. 

*  sed  non  proponit  exustum  parietem.  sane  enim  quaeri  potest 〈 ... 〉 * nondum  mihi  damn  um  dederis  +et+  ita 

ignem  habeas,  ut  metuam,  ne  mihi  +  detur  *

) 

an  aequum  sit  me  inter**

) 

actionem  idem***

) 

in  factum  impetrare. 

ぼ）

fortassis  enim  de  hoc  senserit  Proculus;  nisi  quis  dixerit+  damni 

* 

non  facti  *  sufficere  cautionem. 

*

) 

de  te  codd 

ぼ）

D.  9

, 

2,  27§10 

+om+  **

) 

interim  Pi  thou 

+puto+ 

*  scilicet  si  paries  excutus  sit;  sm 

autern* 

+sed+ 

+damnum  des+ 

*  infecti  puto  *  *** 

J 

id  est  Cuiac.  Pi  thou 

将印ふ

'V',

~ 応

J

刈竺, Iド廿

K...LQ

饗〇＜咄巨忍ミ〇器掟旦坦エゃ菜心垢眠や

~l-0

゜怜終兵心＇悉呈＜逓蒜抑北心旦

クヤキウスとアーフリカーヌスとユーリアーヌス

d

．元に戻って︑

^{( D} _{i g}

e s t e n t e x t )  

︵ 二 ︶

四 五

ま ず

︑ s c i l i c t

とっては︑機械的に︑そして内容的に深く破壊された

C o l l a t i  

0

のそれよりも良いテキストは存在しえなかったと

( 2 7 )  

︵彼らの正当な校訂である

P r o c u l u s

の 場

合 以

外 は

︶ q u i a   n e e   gmeo

︿

:

. 一 の文の大

﹀

以下の第

きな欠欽を︑より良い伝承でふさぐことはできなかった︑ということである︒

法典編纂者たちは︑彼らがその最後の文

( s e d n o n   p r o p o n i   r t

e l きにおける稀な誤解を見破ったところのテキスト

を扱ったが︑しかし︑ここでもウルピアーヌスが語るという仮定のもとに︑注意深く是正するよう︑いつもの巧妙

( 2 8 )

︵2 9 )

 

r e l a t i o g i   V b i

a きを抹消し︑そして︑助ける手段のない さをもって努めた︒彼らは︑

いつものように︑最初に︑

釈義

s e d n

n o   p r o o ゞ n i t e

臼

u

s t u m p a r i e t e m の明白な不条理を︑時間の重圧ならびに古代の尊敬

r e v e r e n t i a a n t i q u

i t a   , 

t i s から生じたところの︑言語の︑そして思考の与えられた材料の経済的使用をもって除去した

︒

まさにこの技術

が︑しかしながら︑現実に粗悪な

C o l l a t i

0

テキストが彼らに存在するということを示した︒彼らは︑

面 ︶

s i  

p a r i   e e s x ‑ u s t u s   s i t

あの

s e d n

o n   p r o p n o i t

だけが暗示できた疑念︑を明らかにした

︒

これによって︑彼らは原

本を単なる削除によって群にし︑それによって受け入れ可能な思考過程が発生した︒すなわち︑火災が発生した場

合は

a o i n f a c t

u m

︑迫ってくる損害を予防する場合は︑

C a u t i o d a m n i i n f e c t i

である︒最後に︑彼らは唸

u t 0

に よ

っ て冷 u t d t を入れ替えた︒その他の場合もそうであるように︑

ピアーヌス以前の議論を簡略化するために︑

とって典型的な手続であるので︑

ウルピアーヌスによって引用された者の見解を︑ウル

(3 1 )

 

ウルピアーヌス自身のものとした

︒

このすべてのことは法典絹纂者に

C o l l

および D

の共通の原型と東部の伝承の縄における学説彙纂のテキスト

(3 2 )

 

の間に︑平らにし︑また整える第二の組纂者を押しこむ正当な根拠は全く存在しない

︒ ﹂

いうこと︑および︑

︵ 八

三

0 )

匡坦綜~(1~11]n)t> 回~((<11~)

（怨）（苫）（埒）

=—

01"'\

K

送

'D. 30,  110 終ふる以 D. 47,  2,  62,  3 将吋 '6 4 旦 0::,

~ 愉璽;_)~

゜

Africanus  libro  octavo  quaestionum  (de  furtis  ?) 

Si  heres  generaliter  servum  quern  ipse  voluerit  dare  iussus  sciens  furem  dederit  isque  furtum  legatario  fecerit, 

（案）(~)

de  dolo  malo  agi  posse  ait. 

竺~quoniam

illud  verum  est  heredem  in  hoc  tenen  ut  non  pessimum  det,  ad  hoc  tene‑

啜）（含）(~)

tur  ut  et  alium  hominem  praestet  et  hunc  pro  noxae  dedito  relinquat

. 

(注翠・投廿兵吋

'6}￡‑

薬竺室旦吋

!{a)

(::;) 

「 D. 30,  110 

Q

膏定竺 scientia

Q

醤笹旦谷~\-)如, .;‑.!  ~ 全旦

l!!.1§~

旦丑特炉終二茶,~ 全 ⇒ 謳嵌旦将:, ¥‑)迂恨＜甘

以涎醤~J('l{a知↑旦堂走ゃ菜\-)~!{a゜トー1":::---R-区K竺'sed益←竺如廷炉叶ー:::--t>---ー区k旦寄叶ロヤ心QP~

終

"v, (~ 写孟旦）堂器~\-)~!{a茶,>J Q~ 長以竺姿咲孟旦姦兵~~

如

Q

ゃ竺終二゜」 (S. 120.) 

（笞）＝一゜l°'KQ>JQ

眺萎迂’栄旦将~\-)急'(.;-.!

~

令

"<.-,_DQ~

眺叫踪終心如

0

や

~!{a

゜ヽギ廿令

k

竺知↑や

~!{a

全'¾-語

旦浜~\-)竺リ菜茶臣製や玲心゜巡旦

l111II

忍怜心゜

リ菜旦芸~\-J'D.

47,  2,  62,  3 将吋 '6 4 竺窓

l‑HK

以"'" ;  ヽ

l卜全苓lj'¥

ー！ト

"<.‑'K'

ーや玲

.s;;‑.,

会 0 D.  47,  2,  62,  1 将吋も 2

旦芸怜肉栄萎や

~!{a

刈=— hK 竺

111m,0°

D .  47,  2,  62,  3.  Nisi  quod  in  his  amplius  sit,  quod,  si  sciens  quis  ignoranti  furem  pignori  dederit,  omni  modo  dam‑

ぼ）

num  praestare  cogendus  est  :  id  enim  bonae  fidei  convemre  :  (牲翠）

（手）

D.  47,  2,  62,  4.  Sed  in  actione  empti  praecipue  spectandum  esse,  qualem  servum  venditor  repromisent.  (虻翠）

「以辻将吋る淫唄 Q~ 造旦将

±:!{a'~~\-)

況足耀忌終謳坦孔噂か

!{a,

や虞窪事謬巳蒻紅詑笠

(Riickfall 

in  Acl‑ Konstruktion) 

0

」

(S.

120.) 

Sed in actione empti以

0 :,  ¥‑)゜

ほ）

「玉湮旦竺

redhibitoria

P 終土菜迎終ふ二

゜

築縣 {!1.IlQ 祗写送茶担呈溢江翁径心忍心以

淀冤 ⇒ 心旦差に，終"‑/

I' 

冊心' 却菜旦吋

0¥‑‑'actio empti叫actioredhibitoria Q凶芸〇堆楳茶終V終0,;.}刈~~

吋差ミゃ

41, I' 一｀一ー

リ菜竺翠

~~-\WIQ

溢衷垣や

~t{a゜」(Ibid.)

praecipue spectandum 

(Kaufvertrag)  esse, 

如諮-K~

将

.s;;;‑., qualem servum venditor repromiserit 

悩0.;_!v姦,_)~

包?)

(Implikation) 

以い

r2 

ド

゜

「リ菜迂苔ふ会以軋ミ饂甜＜函

や

~l-0゜」(Ibid.)

式サ'

ヽギ廿令k茶lllt,ihS~~l.

61.  D. 

de fur以0~~,

::‑‑‑hKQ 圭ぼえ怜吋

'

6

=--—

hK 茶翌

IE,~!-0~'\-

ー

i--->' 

‑R‑Q

車架如駆謳 ⇒ 心゜

J) Q~

柊以旦 0 ::,  ¥J  Q  ""ギ什令

KQ

云堂

2!~

旦車ぼ lK'P't‑(o ゜

ぼ）凶dぷ

' n

1i'r‑< Q~

粽全壬 ¥J ::,  t‑(o';  全'

(~) ~"

""込入心 KQ 芯 i 忌如訳ペ ¥J ::,  t‑(o 茶' 11.  r‑¥.!  Q 憮遠翌乏' 話以竺笞湮以迂令全ふ終二

゜

リ兵旦 0 ::.  t‑' 竺芸旦

l]llIT

忍ヤ心

゜

（

一

）

breux ou il ecrit simplement ait, putat, inquit, respondit en sous‑entendant son nom ; et on peut se demander s'il ne rap‑port pas encore son opinion dans d'autres endroits ou il parait parler lui‑meme et ou par ex. le mot inquit peut avoir dis‑ "C'est 

a 

Julien que se referent les citations d'Africain, non seulement quand il le nomme, mais clans les textes plus nom‑

(N) 

(M) 

（

寸

）

(

in) 

(c:.o)  paru." (Girard/Senn, op. cit., p. 70, n. 4.) 

Lene!, Palingenesia I, S. 7￡. [24.] 

Bd. 3, S. 319. 

Kaser/Hackl, RZ, S. 586, Anm. 26. 

Kaser/Hackl, S. 263, Anm. 50~\鹿゜

Lene!, Palingenesia I, S. 29. [100.] 

ヽャ廿令

K刈トーf'.'::'‑R‑区

r‑<

,JJ 

ti  ‑

='1'‑‑‑ー区k(1 1) 

巨キ ( < 11 <) 

翌坦綜i(]~111索

巨<

(<11

ギ）

(c‑‑) Lenel, Palingenesia I, S. 30￡. [110.] 

(00) リQ吾淀Q~似以0~~Q證縄冷'AlanWatson, Roman Slave Law, The Johns Hopkins University Press, Baltimore 

and London, 1987, p. 59旦玲心゜

(m) 「＃く雫Q~槃茶志雫如Qi-<旦芸,....)~~認恥喋謬び心刈枷紐’共雫器令蚕論溢如裸tt:~~迎終ふ

1"',

翠冊恥瑠巽印和如心全

詑令如壼聡や如心全竺描弄‑<Q

釦 l

配旦出ゃ菜心心叙貼和菜.;..20,....)心茶0~-薬ぐ口皿茶i-\JQ曲令如壼淫

⇒

心刈枷旦ヂ慨北も刈

,...J"v"冥祖旦芸,....)~論誕⇒感炉J刈茶頚部刈器釦岱ふ~i-0゜印兵吐母心全如呂餅晴含溢茶呂餅E如旦唄涅-\mi-0Q刈匡牽や~i-0゜士菜

勾‑‑4)'姦槃茶illI缶‑<AJゃ菜心叫枷旦‑‑4),}11区竺姦紫皿鉢以芸

⇒

ド論裔活

⇒ 惑

1‑0AJ

差 ' ;

〈心冊や専叩ド竺終ふ終二刈~'I'゜印菜

竺森槃茶皿令皿-nlRQ如Qゃ母い心刈枷以→悩心論謡活如裳⇒感終~Q刈匡送や埒心゜⇒心茶0~->J菜旦吋::=,,姦葉茶起辺

⇒

心刈枷廷＇声謬i‑¥JQ如鞣や茜択や枷I‑0‑‑4JQ述写如終~>JA)竺否ふ全や~i-0゜〈~,....)'部訳翼巨や〇全茶華ぐロニ旦茉⇒心

刈枷送>JQ匿ミゃ廷終~o〉」（奎王『ロー忙坦．綜111~』-\J1 1

冨：坦

(11)) 

ぼ

）Watson, Roman Slave Law, p. 74 $淫゜

(;:::) ,,Die in den Quell en mehrfach erwahnte a. contraria, die nach dem Vorgang der ti brig en Kontrarklagen wohl nur in ius 

konzipiert gedacht werden konnte, ist moglicheweise tiberhaupt nicht klassisch." (Kaser, Quanti ea res est, Studien zur 

Methode der Litisastimation im klassischen romischen Recht, C.H. Beck'sche Verlagsbuchhandlung, Mlinchen, 1935, S. 78. 

《柊奴迂Anm.4旦忘圧や兵ド勾i‑00)

ぼ

），

，

Nurunter dieser doppelten Voraussetzung versteht es sich, da.B der wirtschaftliche und rechtlich wenigstens klinftige 

dominus, au￡den die Deliktsfolgen abgewalzt werden sollen (Verkaufer, Fiduziant, Mandant), dieserhalb im Vertragsjudi‑

zium herangezogen werden, aber die Strafzahlung durch ein pro noxae deditione relinquere abwenden konnte." (Levy, 

Konkurrenz der Aktionen, Bd. 2, S. 74.) 

ぼ

）-R-t-一定JQ~侶奴如縄0~~i-0°Kaser, Restituere als Prozessgegenstand, Die Wirkung der Li tis Contestatio au￡den 

Leistungsgegenstand im romischen Recht, Zweite, durchgesehene Auflage mit Nahtragen, C.H. Beck'sche Verlagsbuch‑

handlungen, Mlinchen, 1968, S. 166￡￡. 

Kaser/Hackl, S. 298, Anm. 19将吋'

6

S. 354, Anm. 35

翁産 ゜

は）

Liebs, Klagenkonkurrenz, S. 119. >J菜竺Diebstahl<lurch Gewaltunterworfene Q~ 品Q)活令や~i-0゜

ぼ

）Lene!, Palingenesia I, S. 30. (109) 

ぼ

）「器製套Q舘字如包{~Al~i-0~途翌~~終心心器製迄楽翌率旦母(¥¥J ti'筵字Q祢~-t-!i-0蓉迂翠·K·~森芸写裸刈二,r‑

→

F旦器製や菜炉JAl如認,..̲),遅楽や竺如Q器製套収七如釜字ヤ姐ll!!冷J喜冗ヒ兵勾如＇悪凝旦吋(¥臼臥公ふ*i‑0蓉Q釜字如四紅心~i-0寄ぐロヤ終兵心忠縣也楽翌晦u~(\\J竺釜字8-Ml~ti{貼怠3兵¥痣森以晦~i-0~-R終心蓉ゃ~(\\J~ 拙悦メ竺終ゾ恙淀抑廷嘔←蔀Q口且瞑0蓋紅釜字や枷心゜」（奎王『ロー忙坦・総11~』回ギl冨）匡・回ギIll寓坦(i)~\苗~o(~) Lene!, Palingenesia I, S. 30. (108) 110如訳吋゜

（竺）Lenel, Palingenesia I, S. 30 Anm. 3). P. Stein, Fault in the formation of contract in Roman law and Scots law (Edin‑burgh 1958) p. 143‑. 奎田『ロー忙坦・翠11~』-\J1 1

賦栄

(I1) 

ti

栗゜

ぼ

）Wieacker, Textstufen, S. 242￡￡. Anm. 106

旦図皆応証恥菜ド今心

゜索），，DreiHandschriften des Friihmittelalters enthalten als Anhang zu Julians Novellenepitome Teile einer Lex Dei quam 

 

praecepit Dominus ad Moysen, die heute sog. Collatio legum Mosaicarum et Romanarum." (Wieacker/Wolf, S. 227.) ,, ... Und so ist denn der westliche Ursprung fiir die sogenannten Paulussentenzen und die Epitome Ulpiani wohl unbes‑tritten. Denselben Ursprung haben aber auch die umfangreichen Sammelwerke dieser Zeit: sicher die Ga nur zum klein‑sten Teile erhaltenen) Vaticana fragmenta, wahrscheinlich auch die Collatio." (Ernst Levy, WESTEN UNO OSTEN IN DER N ACHKLASSISCHEN ENTWICKLUNG DES ROMISCHEN RECHTS : SZ 49 (1929) 230: Gesammelten Schrif‑ten, Erster Band, Bohlau Verlag Koln Graz, 1963, S. 165￡.) : 江Collatio(Ulp. 12, 7, 7, 8)将吋'6D. 9, 2, 27, 9. 10終勾〈繹翠冷~i-0゜

（尽），，Mitwelcher Freiheit die Kompilatoren bei solchen Resiimees schalten, beleuchtet z. B. Ulp. 18 ed. Coll. 12, 7§§9￡. =D. 9, 2, 27§§11￡." 

（斜）Ulrich von Liibtow, Untersuchungen zur lex Aquilia de damno iniuria dato, Dunker & Humblot/Berlin, 1971, S. 162￡￡. ~\

芦

Anm.140 U

唸

V

釘翌到似塩茶咤国ゃ菜ド勾肉 ゜ ぼ

）Klagenkonkurrenz, V orwort. 

ヘヤ廿

{'r‑<

刈トーf'¥=‑‑‑R‑区

r‑<

..¥.)日ー=‑‑t>‑‑‑ー区

r‑<

(I 1) 回~(<1

H

く）

起坦踪Kl~111索

h90  (<11 ば）

（苫）

Wieacker, Romische Rechtsgeschichte, 1, S. 158, Anm. 16竺¾Q知臼」号(,

洲心

'Textstufen, S. 242￡. [ =怜似や石

王 ⇒

\J~1--(o華志]

.w

吋

'6

S. 412￡. 

如祀

I恰,..J

¥‑‑'ニ

l‑‑(o0,,in D. 9, 2, 27§10 (Coll.=12, 7, 8) und D. 27, 1, 18 (=Vat. 199) die  Streichung von Proculus (?) bzw. Arista zur Beziehung au￡den Berichterstatter Ulpian."令ヽーt>‑‑‑"‑R‑Q怜似藝封や埒

l‑‑(o0 ,,endlich und vor allem: die klassischen Texte durch Tilgung von Kontroversenberichten und Zitaten rlicksichtlos  zusammengestrichen und dabei sogar falsche Zuschreibungen in Kauf genommen."令ヽーt>‑‑‑" ‑RーかJ釘出却如ふ訳翌‑j̲' Die Interpolationenkritik insbesondere Q淵や~1--(o゜ 祝3旦'Wieacker/Wolf,S. 60~\匡

ぼ）

Gerhard Beseler, Beitrage zur Kritik der romischen Rechtsquellen, Drittes Heft, Verlag von 

J. 

C. B. MOHR (Paul  Siebeck), 1913, S. 83~\淫゜て一~I!'-ー竺,>J Q~*· 区Q~旦',,Garzu laienhaft. Die Kompilatoren scheinen den glossier‑

ten Text vor sich gehabt to haben: (9. 2) 2710 Ulp 18 ed."心榊III~\-'~1--(o゜

ぼ）

Si furnum secundum parietem communem haberes, an damni iniuria tenearis? et ait Proculus agi non posse, quia nee  cum eo qui focum haberet: et ideo aequius puto in factum actionem dandam, scilicet si paries exustus sit: sin autem non‑

dum mihi damnum dederis, sed ita ignem habeas, ut metuam, ne mihi damnum des, damni infecti puto sufficere cautionem. 

（ 芯）

［リ＃投墜択Q坦や送終~o]> J Q屯坦0~\--''Wieacker,Textstufen, S. 242, Anm. 107~\産0Wolff Q~

酎但 's .

231, 

Anm. 46 

$窟

啜），，

Ulpianhatte sie vielleicht einer Vivianbearbeitung als Zwischenstufe entnommen(Krliger 169)." (Anm. 109.) 

（ 食 ）

，，was an der Neueinflihrung von Vivian scheitert." (Textstufen, S. 245.) v. Lubtow, aaO., S. 163 

$産

゜

偉）

Watson睫採笛：" ... if perchance the wall were burned down." (p. 284.) 

（ 忘 ）

v. Ltibtow Q器臣茶令全:;;:..~1'1'~..}J田~,r-0 ,,Von den Kompilatoren ist zwecks Abklirzung der Literaturdiskussion das  putat (Proculus) ihrer Vorlage <lurch puto (Ulpianus) ersetzt woreden." (aaO. S. 164￡.) 

（ 斜）

Wieacker, Textstufen, S. 242￡￡. 

ぼ）

Lenel, Palingenesia I, S. 30. 109. 

（苫）

Lenel, Palingenesia I, S. 31. 110. 

ぼ

）Lene!, Palingenesia I, S. 31. 110. 

（ 宮 ） ， ，

Haufig.itp. ist auch teneri ad (in) id (hoc); sicher in D. 10, 4, 5, 6 i. f. (Beseler I 35); D. 30, llOi. f. (Segre, St. Fadda VI 344 N. 2.; P. Krliger, ... " (Levy, Konkerrenz II, S. 189, Anm. 6.)~': 令ヽ迂リ応~Q怜択PCujaz

旦

1]11

諮いドニ心

゜,,Auch in unserem Fragment ist alles, was weiter folgt, Zutat der Byzantiner : das ist teilweise schon von Cujas, in vollem Umfang von Faber behauptet warden und heute herrschende Meinung." (S. 189.) 

=" ‑.I" KざD.44, 7, 34 pr. Paul. lb. sg. cone. act. "Qui servum alienum iniuriose verberat, ... [rationabilius itaque est earn admitti sententiam ut liceat ei quam voluerit actionem prius exercere, quod autem amplius in altera est etiam hoc exsequi."旦0~\--'(Levy,S. 182~\産）',,DerTon des SchluBsatzes, insbesondere wie er anhebt, ist typisch Tribonian, daB es weiterer Beweise bier nicht bedarf ... Eine Vorliebe Justinians flir die Nachforderungsklage laBt sich also fest‑stellen .... "刈坦’、〈\--'~l'-(oo慨~,D. 50, 16, 122 Q quod magis rationabile esse videtur如示庄....)\,-'~l'-(o゜(S.73￡.) 

（ お ）

Heumann/Seckel Q Tenure Q 7) ,,verbindlich machen, verpflichten; teneri, gehalten, verpflichtet, verhaftet, haftbar sein, halten ... in hoc, 

ut 

det 

(I. 

110 D. 30 cit. interp. ?)" 

（ 差 ）

「王詣-<茶1~

忌旦

s‑¥.JQ

挙

'JO'l'‑(o

姦誕如忠沢心リ心如ぐ号却ふ菜＇翠如呈(¥

¥‑‑'姪‑<如恥 K' 匡‑<忘恕翠抑旦芸....) ¥‑‑'担柊酌訊ヒ

終0心4枷送＇卦裟辺~1<7'!'-(o論誕如ti!Ktt:1<"心J叫忘や枷l'-(oAJ唄‘〈心゜士兵刃,-,6)'祀素-<忘嘔卦玲如Q如応ゞ終二知↑旦年嵌

ゃ菜心

J

刈送認 罫 や母心全ぷ辛葉 ‑<ti 幸

Q

姦簸如筵字 ⇒ ¥‑‑',  担

Q

姦簸如呂冊呼叫媒起

Q

心公旦製....)

¥‑‑'将v

知応臣探ゃ菜心

゜

」

リ菜ふe坦似Q紫裳起旦0~\--'竺$,~茶~,s:-.'ギ{'-!<.-~区KQ造製Q知応~!ms忌竺ギ{'1-\全ぺ旦弓0\--'瞑沢ふ菜~A)如,

ti 

K¥‑¥‑‑‑1¥ t>‑‑‑

区ぺ恕旦吋

0\--'巡ゞふ菜~A)ゃ~~

菜心

゜」（

奎王 『 ローヤ坦・ 網

1

圏 』 巨や

111

賦 ・栄

(1))

澤 ）

，，Wennein Erbe, welchem befohlen ist, Uberhaupt einen Sclaven, welchen er selbst wollen werde, zu geben, wissentlich 

,,,,,,,,, 

einen diebischen gibt und dieser den Legatar bestiehlt, so kann, sagt Africanus, die Gefahrdeklage angestellt werden. Weil aber unstreitig ist, dass der Erbe verbunden ist, nicht den schlimmsten zu geben, so ist er auch verpflichtet, einen andern Sclaven zu gewahren und auch jenen als des Schadens wegen ausgeliefert im Stiche zu !assen." 

( 王語姦

）[Georg Carl Treitschke, Beisitzer der Juristenfacultat zu Leipzig.]

・綜噂.

1

中国 賦 ）

(~) "It was dolus, too, if, having to deliver a slave, the debtor knowingly gave a thief (who duly stole something from the 

ヘキ廿令k

刈トー

1'='‑R‑

区 r‑<

,.iJ

叶ー

::‑‑‑i'‑‑

ー区 r‑<

(1 1) 

用

1(<11

回 ）

巨坦綜-1(1~11Ja]t> 

h91 1  ( <11111) 

recipient)" (Afr. D. 30, 110. : Reinhard Zimmermann, The Law of Obligations, Roman Foundations of the Civilian Tradi‑

tion, Oxford University Press, 1996, p. 666. n. 114.) 

(~) Africanus libro octavo quaestionum (de furtis ?) 

Si heres generaliter servum quem ipse voluerit dare iussus sci ens furem dederit isque furtum legatario f ecerit, de dolo 

malo agi posse ait. sed quoniam illud verum est heredem in hoc teneri ut non pessimum det, ad hoc tenetur ut et alium 

hominem praestet et hunc pro noxae dedito relinquat. (虻眠・←薬竺室旦吋I,@)

Kaser, RP I, S. 496, Anm. 16将~'6S. 633, Anm. 28~\産°

悩ば

RPII, S. 339, Anm. 26 (D. 30, 110 ist tiberarbeitet), S. 

432, Anm. 56 (actio ex testamento), S. 557, Anm. 19~

淫 ゜

(~) Giovanni Pugliese, Istituzioni di diritto romano, terza edizione, G. Giappichelli Editore, Torino, 1991, p. 879

迂

Obbliga‑

zioni alternative e generiche 

Q

四四ゃリ

e

臣碧以坦珊旦l]¥IIT忍,̲)

t‑‑':, 

I,@

゜

（尊），，Weraber wissentlich einen Dieb verpfandet hat, der muss jeden Falls zum Schadensersatz angehalten werden, denn das 

ist dem guten Glauben entsprechend." (王語羞）[Carl F. ガedlichFerdinand Sintenis] : 踪国痢・く国回冨）

（コ），，Beider Kaufklage ist ganz besonders darauf zu sehen, was flir einen Sclaven der Verkaufer versprochen hat." (匡・＜

巨ば冨ーく回~(~)

ほ），，dieadilizische Klage des Kaufers gegen den Verkaufer auf Zurticknahme der Sache und Wiedererstattung des Kauf‑

preises, sog. Wandelungsklage (l. 18 pr. 23§7. l. 48§2. l. 51 pr. 57 D. 21, 1. l. 25§1 D. 44, 2. l. 17§2 D. 47, 2.)" 

(Heumann/Seckel, Redhibere.) Watson, Roman Slave Law, p. 50~}L-総産(p.53

旦

D.30. 110 

<  Q l]n rr

忍冷埒心）゜

(~) "Although St. James had advised Christians to be swift to hear but slow to speak (James 1: 19) and the school of 

Pythagoras had required its students to listen silently for five years before they began to teach, the council declared that ... " 

James A. Brundage, The Medieval Origins of the Legal Profession, The University of Chicago Press, 2008, p. 287. Kitty 

Ferguson, Pytagoras, His lives and the legacy of a rational universe, Icon Books, 2011

総産

゜

（与）l. 16. D. de pee. leg. 茶

imffi: やギ t‑‑'::,

I,@

゜

Africanus libro quinto quaestionum Stichus habet in peculio Pamphilum: hunc dominus noxali iudicio defendit et dam‑

natus litis aestimationem solvit: deinde Stichum testamento manumisit eique peculium legavit: quaesitum est, an quod Pamphili nomine praesitum sit, ex peculio vel ipsius Pamphili vel Stichi deducendum sit. respondit Pamphili quidem de peculio utique deducendum, quantacumque ea summa esset, ... . 

Lene!, Palingenesia I, S. 14 (51.). 

へギ廿{"r-<心トー~=---‑Rー区r‑<...¥.J叶ー::‑‑‑t>‑..ー区r‑<(1 1) h111] (<1111)