ロシア古代・中世史（エスペラント語による叙述）

(1)

文教大学言語と文化第 8 号

La antikva kaj mezepoKa historio de Rusio

( 1 ) Kieva Rusio

KATO Iĉiro

Ancient and Medieval History of Russia

(written in the international language of Esperanto)

( 1 ) Kievan Russia

Ichiro Kato

( 1 ) The Slavs and their neighbor peoples

<The problems of names of the Slavs and their homeland

〉

< Society and culture of ancient Slavs> (2) Kievan Russia

< Christanization of Russia (Gonversion of Saint Vladimir) > <The reign of Yaroslav the Wise>

< Fragmentation of Kievan Russia: Vladimir, Galicia-Yolynia and Novgorod >

( 1 ) La slavoj kaj iliaj najbaraj popoloj

(2)

ロシア古代•中世史(エスペラント語による叙述） <Najbaraj popoloj kaj disigo de la slavoj > < Socio kaj kulturo de antikvaj slavoj > (2) Kieva Rusio

< L a regendo pri la invito de la Variagoj> < Leviĝo de Kieva Rusio>

< Kristaniĝo de Rusio (konverto de Sankta Vladimir) > < L a regado de Jaroslav la Saĝa >

< Fragmentiĝo de Kieva Rusio:Vladimiro, Galic-Voluino kaj Novgorodo

〉

( 1 ) La slavoj kaj ilia najbaraj popoloj

< L a problemoj pri la nomoj de la slavoj kaj ilia hejmolando

〉

La prauloj de la slavaj popoloj, ekzemple,la rusoj kaj la poloj ktp. aperiĝis sur la scenejo de la eŭropa historio pli malfrue o l l a latinaj kaj germanaj popoloj. Estis en ĉirkaŭ la 6-a jarcento, ke la slavoj kun siaj propraj nomoj aperiĝis en historiaj documentoj, escepte de fragmentaj priskriboj. Sed tie ĉi iliaj nomoj estis ’Venedi’ aŭ ’A nto，. Do ĝis nun estas nesolvita la problemo, kio estas la deveno de iliaj nomoj, kie ili loĝis origine.

De malnova tempo ekzistas tri tradiciaj interpretoj pri la deveno de la vorto ’slavoj’

，

’slovenin’ en la protoslava lingvo. La unua interpreto asertis, ke ĝi devenis de la vorto ”slovo”, kiu signifas ’lingvon’ en la slava. La dua asertis, ke ĝi devenis de la vorto ’sklavus，，kiu signifas ’sklavon’ en la latina. La tria asertis, ke ĝi devenis de la vorto ’slava’，kiu signifas ’gloron’ en la slava. (Krome troviĝis la nomo ’Saqlaba’ en arabaj historiaj dokumentoj.) Sed tiuj

(3)

tri mterpretoj havis kontraŭdirojn e l l a folklora, lingvistika kaj historia vidpunkto, kaj nur nesufiĉe povas konvinki nin. En nuntempaj studoj aperas e l l a religio-folklora vidpunkto la interpreto, ke ĝi devenis de ’slav’，kiu signifas la ’adoranto’ aŭ ’adoranto de Dio’，kaj la intrepreto, ke ĝi devenis de ’slaven’，kiu signifas ’reprezentanto(sil)de la lando de Wenedi(Vene)’. Sed ĝis nun ne ekzistas la establita interpreto.

Same ki ell a okcidenteŭropa mondo kompletigis sian dislokigon de popoloj per ’Granda migrado’ de la germanoj, ankaŭ la orienteŭropa mondo kompletigis ĝin per disiĝo kaj disetendiĝo de la slavoj. Sed eĉ nuntempe la studantoj tre vigle disputas pri tio, kie loĝis la protoslavoj antaŭ ti.u disiĝo kaj disetendiĝo. Gis ĉirkaŭ la 19-a jarcento, kiam ankoraŭ nesufiĉe evoluis la moderna historia scienco, estis konsiderante, ke la slava hejmolando troviĝis ĉe la baseno de Danubo laŭ jena priskribo de ’Rusa Primara Kroniko’. ”Post multaj ja ro j,la ’sloven’(la slavoj) loĝis laŭ Danubo. Ci tie nuntempe troviĝas ’Ugor’(Hungario) kaj ’Bolgar’(Bulgario). E1 tiu ’sloven’ homoj disiĝis kaj akiris sian nomon laŭ sia loĝejo. ”

Sed nuntempe oni ne aprobas tiun tradician interperton, ke la slava hejmolando troviĝis ce la baseno de Danubo. Ekzemple,la ekleziuloj, kiuj estis la aŭtoroj de ’Rusa Primara Kroniko’，klopodis dislokigi la slavan hejmolandon proksime de la Bizance imperio, tiutempa centro de la kristanismo. Multaj studantoj studadis la problemon de la slava hejmolando e l l a filologia, arkeologia, kaj lingvistika vidpunkto, kaj publikis diversajn interpretojn. Sed ĝis

(4)

ロシア古代•中世史(エスペラント語による叙述)

nun la disputo p r i l a problemo ne fimĝis. Se oni kvalifikas ĝenerale, estas akcepteblaj du interpretoj. La unua asertas, ke la slava hejmolando troviĝis en la regiono inter Odero kaj Vistulo tra nuntempa Germanio kaj Pollando. La dua asertas, ke ĝi troviĝis en suda Ukrajnio aŭ tuta Ukrajnio norde de Nigra Maro. Ni konsideru portempe, ke la protoslavoj vivis laŭ la norde regiono de Karpata montaro en la regiono inter Odero, Vistulo oridente kaj Dnepro okcidente, nome en nuntempa Pollando, Blanka Rusio kaj nordokcidenta Ukrajnio.

< Najbaraj popoloj kaj disiĝo de la slavoj >

La stepa nomada regiono, kiu etendiĝas de la Pannonia ebenajo en Hungario ĝis Centra Azio kaj Mongolio tra la norda marbordo de Nigra Naro kaj la norda marbordo de Kaspia Maro, estis la scenejo, kie agis aktive diversaj popoloj ekde la plej antikva tempo. Tiuj popoloj estis la Kimmeroj (10-a—7-a jc. a.K .),la Skitoj (7-a jc. a.K. —3-a jc. p.K .),la Sarmatoj(3-a jc. a.K. —2-a jc. p.K .),la Gotoj(3 — 4-a jc.),la Hunoj(4 —5-a jc.),la Avaroj(6 — 8-a j c. ),l a Hazaroj (7 —10-a jc.) kaj la Grekoj, kiuj fondis koloniajn urbojn sur la marbordo de Nigra Maro.ekde ĉirkaŭ la 7-a jarcento a.K. kaj agadis diverskolore. La slavoj kontaktadis tiujn popolojn, kiuj multe influis ilian sorton kaj kulturon. En la restajo de la neolita periodo troviĝas la postsigno de la batolo inter fiksloĝaj terkulturistoj kaj invadintaj nomadoj. Tiu batalo kaj antagonismo aŭ reciproka penetriĝo inter fiksloĝaj terkulturistoj kaj nomadoj estas la baza fono de la rusa historio.

Unue la Grekoj komenciĝis kolonii sin sur la norda malbordo de 一19 一

(5)

Nigra Maro ekde la fino de la 7-a jarcento. a.K aŭ la Komenco de la 6-a jarcento a.K, ĉar lin allogis la grunda riĉeco,> la fiŝkapta riĉfonto kaj la ebleco komerciĝi kun stepaj popoloj, ekzemple,la Skitoj. Tiu kolonia agado rezultigis, ke en la periodo de la 6-a jarcento a.K ĝis la 3-a jarcento p.K.,la Grekoj el Ionio, Malgranda Azio kaj la regiono de Egea Maro fondis kelkajn kolonietojn, el kiuj naskiĝis koloniaj urboj kiel Kersono, Olbio, Pantikapejono. Tiuj koloniaj urboj konservis komercajn kaj kulturajn rilatojn kun siaj patrioj, kaj importis vinon, olivan oleon, noblan metalajon, ceramikaĵon, teksaĵon ktp., kaj eksportis grenon, bruton, salitajn fiŝojn kaj sklavojn, interŝanĝante kun najbaraj stepaj popoloj. Precipe la greno el suda Rusio estis tre grava eksportaĵo. Krom tiu komercado,la koloniaj urboj mem okupiĝis je metiista produktado, agrikulturo laj bredado.

Tiuj koloniaj urboj estis sklavreĝimaj urboŝtatoj same kiel tiuj en sia patrio. Ĝia komercado multe prosperis en ĉirkaŭ la 4-a jarcento a.K. Sed poste la plimultigo de la greneksporto el Egiputio minacis la bazon de ĝia ekonomia prospero, kaj la aperiĝo de la Skitoj,la Sarmatoj,la Gotoj sur la norde marbordo de Nigra Maro kaŭzis politikan kaj socian ŝanceliĝon. Konsekvence en la ondo de diversaj popolaj agadoj la Grekaj koloniaj urboj iom post iom malfortiĝis, perdinte interligon kun sia patrio. Sed ni konstatas, ke la Grekaj koloniaj urboj transmisiis la Grekan, Roman kaj Bizancan civilizacion a l l a popoloj periferie de Nigra Maro, kaj pro tio ludis la gravan historian rolon de la peranto inter tiuj popoioj kaj la Antikva Mediteranea mondo.

(6)

ロシア古代.中世史(エスペラント語による叙述)

E1 divesaj popoloj, kiuj sinsekve aperiĝis sur la stepo de suda R u si o, l a Kimmeroj estis la plej malfrua popolo en historiaj dokumentoj, kaj aperis en la 10-a jarcento a.K. Laŭ la priskriboj de la grekoj, ekzemple,laŭ Herodoto,la Kimmeroj vivintaj antaŭe en Azio estis forpelitaj de la Skitoj kaj eniris Malgrandan Azion tra Kaŭkazo, kaj de tie eniris la marbordon de Nigra Maro kaj ka Krimea Duoninsulon, kaj fin fine loĝiĝis tie. Krome ili eniris Okcidentan Azion tra Malgrada Azio, kaj konfrontiĝis kun la armeoj de la ’Urartu-stato’ kaj Asirio laŭ la asiriaj dokumentoj. Sed pro la manko de dokumentoj ĝis nun ne estas solvitaj la diversaj problemoj, ekzemple, ilia popola origino, karaktero de ilia socio, direkto kaj tempo de ilia migrado, malgraŭ la lastatempaj fruktoj de arkeologio.

La Skitoj, ankaŭ verŝajne la norda Irana nomado, en la 7-a jarcento a.K. forpelis la Kimmerojn kaj fondis la fortan nomadan ŝtaton sur la norda marbordo de Nigara Maro inter Danubo kaj Dono(tiel nomata ’Skitio’）. Persektante la Kimmerojn, ili penetris ankaŭ Okcidentan Azion kaj batalis kontraŭ Asirio kaj Persio de Akemenes-dinastio, kaj atingis sian prosperan kulminon en la 4-a jarcento a.K. En tiu prospera kulmino ili konstruis multajn grandegajn tombojn por reĝa familio, kiuj estas 20 metrojn alta, kaj kie ili entombigis la edzinojn, kromedzinojn, kaj servantojn de la mortinto kun pompa akcesora sepultajo, kiu rememorigas nin pri la belega kulturo de la Skitoj. La Skitoj dividiĝis je kelkaj triboj. Laŭ la priskribo de Herodoto, ekzistis la reĝaj Skitoj,la nomadaj Skitoj,la kamparanaj Skitoj kaj la terkulturistaj Skitoj. Do

(7)

la Skitoj okupiĝis ne nur je nomado, sed ankaŭ je agrikulturo. E1 tiuj triboj la reĝaj Skitoj okupis la regantan pozicion.

Malgraŭ tiu prospero,la teritorio de la Skitoj devis malpliiĝi pro la invado de la armeo de Makedonia reĝo, Aleksandro la Granda en la lasta duono de la 4-a jarcento a.K. kaj la granda invado de la Sarmatoj en la 3-a jarcento a.K. Fin fine la Skitoj konservis nur la Krimean Duoninsulon kaj ĝian periferion. La i>kita ŝtato en la Krimea Duoninsulo pereis en la meza epoko de la 3-a jarcento p.K., kiam la Gotoj invadis tien, kaj poste la Skitoj mem knnfandiĝis kun aliaj popoloj en la procedo de ’Granda Migrado，. Sed la ekonomia evoluo(metiista industrio’ agrikulturo), la milita tekniko,la originala kulturo kaj arto de la Skitoj donis grandan influon a l l a historio kaj kulturo de la popoloj en suda Rusio.

La Sarmatoj ankaŭ estis la Irana nomada popolo, kiu loĝis sur la stepo inter la norda marbordo de Kaspia Maro kaj la baseno de Danubo en la periodo de la 3-a jarcento a.K. ĝis la 4-a. jarcento p.K. Ili en la komenco vivis oriente de la Skita ŝtato, sed en la 3-a jarcento a.K. transiris Donon kaj eniris la teritorion de la Skitoj, kaj elpelis la Skitojn al Krimean Duoninsulon, kaj fin fine superregis la stepon de suda Rusio. Rezulte de tio la plimulta parto de la regiono, kiun la antikva mapo nomis ’Skitio’，nomiĝis ’Sarmatio’. Laŭ Strabo,la fama geografo de antikva Romo, en tiu Sarmatio prosperis komercado inter la Oriento kaj la Okcidento. Ili dividiĝis je kelkaj triboj, el kiuj la Alanoj estis la plej potencaj. Nunptempaj Osetoj estas la idoj de ili. Poste ili orienteniris kaj

(8)

konfrontiĝis kun la Roma imperio. Sed en la procezo de ’Granda Migrado’ ili perdis la superregon de la norda marbordo de Nigra Maro pro la invado de la Gotoj en la 3-a jarcento, kaj pereis pro la invado de la Hunoj en la 4-a jarcento. Poste ili kunfandiĝis kun denaskaj popoloj, precipe la turkaj popoloj.

Estis dum la periodo de la Skitoj kaj Sarmatoj, ke evoluis la Greka-Irana kulturo sur la stepo de la norda marbordo de Nigra Maro pro reciproka penetriĝo de la Greka civilizacio kaj la nomada kulturo.

La Avaroj estis la potenca turka popolo, kiu aperis sur la stepo de suda Rusio en la meza periodo de la 6-a jarcento, sed ĝia origino estas ne klara.

En 55.8, kiam la senditoj de la Avaroj vizitis Konstantinoplon,la imperiestoro Justiniano donis a l l a Avaroj la landon norde de Danubo kondiĉe ke ili atakus la Bulgarojn kaj la slavojn, tiam la bazo de la Avaroj translokiĝis de norda Kaŭkazo a l l a malsupron de Danubo. Poste la Avaroj sukcesis fondi la Avaran ĥanregon sur la Pannonia ebenajo dum 560-aj jaroj, konfrontiĝante longatempe kun Bizanca imperio, kaj dum 5.80-aj jaroj ofte atakis Konstantinoplon,la ĉefurbon de Bizanca imperio, submetinte najbarajn popolojn.

Tiu movado de la Avaroj multe influis a l l a disiĝo de la slavoj. La.Avara militiro kontraŭ Bizanca imperio kaŭzis kaj plirapidigis la migradon de la slavoj al Balkanan Duoninsulon, nome la formiĝon de la sudaj slavoj. Kaj ilia militiro kontraŭ la germanoj en Centra Eŭropo kaŭzis la loĝiĝon de la slavoj en tiun

(9)

teritonon. Krome, laŭ la pnskribo de ’Rusa Pnmara Kroniko’，ke ”la Ovroj(la Avaroj) batalis kontraŭ la slovenoj(la slavoj), kaj suferigis la Drevojn, kiuj estas la slovenojn, kaj perfortis virmojn de la Drevoj”，la Avara superrego sur la slavoj en Karpatio estis tre kruela. Do unu parto de tiuj slavoj migris nordoriente al Rusio(sed, ekzistas alia teorio, ke la slavoj vivis tie jam antaŭ la aperiĝo de la Avaroj).

La Avara ĥanregno fariĝis potenca ŝtato en Centra kaj Orienta Eŭropo, kaj atingis prosperan kulminon en la unua duono de la 7-a jarcento. Sed ĝi pereis pro la kreskaĝo de la Franka regno, nome la imperio de Karlo la Granda en Okcidenta Eŭropo. La armeo de Karlo la Granda invadis la teritorion de la Avara ĥanregno en 795-796, kaj pereigis ĝin, okupinte naŭ rondajn fortikajojn, kiujn la Avaroj konstruis en Pannonio por fiksigi sian superregon. La Avara ĥanregno estis la nomada ŝtato, kiu bazis sin sur la prirabo de najbaraj popoloj kaj la kolektado de tributo, kaj do ne havis fiksan ekonomian bazon. Ĝi povis sukcesi superregi nur tiam, kiam najbaraj popoloj estis malfortaj, sed ĝi rapide pereigis tiam, kiam ĝi konfrontis organizitan fortan ŝtaton k i e l l a imperion de Karlo la Granda. Poste la Avaroj kunfandiĝis kun denaskaj popoloj kaj iom post iom perdis sian identecon.

La Ĥazaroj estis ankaŭ turka popolo, kiu fondis la Ĥazaran ĥanregon ĉefe sur la norda marbordo de Kaspia Maro. La Hazaroj submetiĝis sub Okicidenta Turka ĥanregno . en la 6-a jarcento, sed en la 7-a jarcento, kiam pereis Okcidenta Turka ĥanregno, ili fondis la Ĥazaran ĥanregnon, akceptante turkajn

(10)

ロシア古代•中世史(エスペラント語による叙述）

popolojn. Forpelmte la Bulgaroj sur la marbordo de Nigara Maro, ili kontraŭstaris al Islama imperio pri la posedo de Transkaŭkazo, kaj kelkfoje batalis kontraŭ Bizanca imperio.

La ĉefnrbo de ĥanregno Itil,kiu staris ĉe la buŝo de Vorgo, estis siatempa centro de internacia komercado kaj donis multajn profitojn al l a hanregno. En la religia afero, ĉar ĝi situis inter Bizanca imperio kaj Islama imperio, ambaŭ imperioj devigis ĝin akceti sian religion. En 735 la armeo de Hazara hanregno estis venkita de islama armeo, kaj konsekvence la hano kaj liaj proksimuloj devis akcepti Islamon. Aliflanke ili permesis la fondojn de kristanaj ekleziaj organizaĝoj por plibonigi rilaton al Bizanca imperio.

La judoj, kiuj estis forpelitaj el Sasana Persio kaj Bizanca imperio, transloĝis en norda Dagestano,la centro de la Ĥazaroj, kaj tie ĉi la Ĥazaroj, noberuloj akceptintaj Islamon aperis. Obadia, la ido de ili faris Islamon la ŝtata religio en la fino de la 8-a jarcento aŭ en la komenco de la 9-a jarcento. Sed la Ĥazara ĥanregno iom post iom malfortiĝis pro la konfuzo kaŭzita de tiu religia revolucio.

Sur tiu fono de la agadoj de najbaraj popoloj malrapide disiĝis kaj migradis la slavoj en la periodo de ĉirkaŭ la 2-a jarcento a.K. ĝis ĉirkaŭ la mezo de la 7-a jarcento p.K., akceptante iliajn influojn,

La procezo de tiu disi.ĝo kaj migrado estas nesufiĉe klara pro la manko de historiaj dokumentoj, sed verŝajne estis jena. Unue, de

ĉirkaŭ la 2-a jarcento a.K. ĝis la komenciĝo de ’Granda — 25 —

(11)

文教大学言語と文化 . 第 8 号

Migrado’ de la ger manoj ,l a slavoj malrapide svelis en la hejmolando inter Odero/Vistulo kaj Dnepro, kontaktante la Ski toj n, la Sarmatojn,la G o t o jn , la Hunojn kaj aliajn, kaj submetiĝante al ili. Due,la ŝanĝo kaŭzita de la invado de la Hunoj kaj ’Granda migrado’ multe influis la migradon kaj disiĝon de la slavoj. La Gotoj sudeniris inter la 4-a jarcento a.K. kaj 2-a jarcento a.K., kaj superregis teritorion inter la baseno de Danubo kaj Azova Maro. La slavoj dividitaj per tiu sudeniro de la Gotoj elpasls al Elbe-rivero okcidente, kaj al orienta regiono de Dnepro, kaj al Dvina-rivero norde, kaj al Danubo sude. Tio rezultis, ke formiĝis la prauloj de la okcidentaj slavoj,la orientaj slavoj kaj la sudaj slavoj. Kiel montras la fakto, ke en la komuna slava lingvo troviĝas multaj vortoj devenitaj de tiuj de la Gotoj, multaj slavoj submetiĝintaj a l l a Gotoj, estis influataj de la kulturo de il Poste la invado de la Hunoj stimulis la okcidenteniron kaj sudeniron de la slavoj, ĉar ĝi forpelis la Gotojn e l l a marbordo de Nigra Maro. Fin fine en ’Granda Migrado’ la slavoj ŝtopis la blankan spacon inter la marbordo de Baltika Maro kaj la malsupra baseno de Danubo, kiu aperis post kiam la germanoj migris okcidenten.

Kiam en la 6-a jarcento la Avaroj eniris Balkanan duoninsulon, kontraŭstarante al Bizanca imperio, tiam la slavoj superregitaj de la Avaroj kune kun ili eniris Balkanan duoninsulo, kaj tie formiĝis la sudaj slavoj. Ambaŭ la Avaroj kaj la slavoj estis paganoj. Do ilia okupacio de Iririkum-teritorio en Balkana duoninsulo, kiu estis tiutempe la kontakta punkto inter Okcidenta Kristana Mondo kaj Onenta Kristana Mondo, havis grandan

(12)

historian signifon en la senco, ke ĝi plirapidigis la dividiĝon de Kristana Mondo al Roman Katolikan Mondon kaj Bizancan Grekan Mondon.

< Socio kaj kulturo de antikvaj slavoj >

La bazo de socia organizajo de antikvaj slavoj estis la familio same kiel aliaj popoloj de hind-eŭropaj lingvaj popoloj. Kelkaj familioj de proksimaj parencoj kune kun formis komunumon (’vervi’，，mir’，’zadruga’)，kaj okupiĝis je terkulturado kaj bredado.

Lando kaj produktaĵo estis komuna posedajo de tnta komunumo. La vorto 'vervi' devenis de ŝnuro, per kiu oni mezuris terpartojn apartenantajn al komunumanoj. Sed pri la karaktero de tiu komunumo kontraŭstaris du teorioj. La unua teorio rigardas ĝin la ’paternalisma komunumo de grandaj familioj’ bazita sur la kuniĝo de sanĝaj rilatoj. La dua rigardas ĝin la ’najbara komunumo’ bazita sur la kontrolforto de lokaj rilatoj. Verŝajne la karaktero de komunumo ŝanĝiĝis ekde komunumo bazita sur sanĝaj rilatoj ĝis komunumo bazita sur lokaj rilatoj laŭ la socia evoluo kaŭzita de ŝanĝo de terkulturada maniero. La 3-a artikolo de ’Rusa Vero’ redaktita en la 11-a jarcento diris, ke ”Se iu ŝtelis la ĉevalon aŭ veston apartenantan a l l a alia, kaj la posedanto trovis ĝin en sia ’mir’，li reposedos ĝin, kaj ’mir’ devos pagi 3 ’grivna’ pro la kontraŭleĝeco Tio montras, ke ’mir’ jam fariĝis la komunumo bazita sur lokaj rilatoj kiu posedis fiksitan teritorion.

Cion decidis ’popola kunveno ( veĉe )，，en kiu ĉiuj virinaj maturuloj rajtas partopreni, kaj tiu decido estis plenumita de plejaĝulo de komunumo, ’starosta’ a u，jupan，. Poste iom post iom

(13)

kelke da nombroj de komunumo kune kun rormis ’tribon', kaj poste kelke da nombroj de tribo unuiĝis sub unu ĉefo kaj fariĝis triba u.nio, kiu poste fariĝis la patrina korpo de slavaj ŝtatoj. Paralele de tiu evoluo,la ’starosta’ aŭ ’ jupan’，kiu antaŭe estis la ĉefo de komunumo, regis k i e l l a reganto de fiksita teritorio (princo, ’ knjazi’).

La socia kaj politika organizaĵo de la slavoj havis malfirman karakteron, kie nesufiĉe evoluis la klasdividiĝo. Pri la politika organizaĵo de la slavoj,la bizancaj dokumentoj priskribis jene. ”La slavoj ne estas komandata de unu homo, kaj v.ivas sub demokratio, precipe sub la malnova formo de demokratio. Tial ĉiuj feliĉaj aferoj aŭ malfeliĉaj aferoj estas komunaj por ili.” ”Ili preferas batali en densa arbaro aŭ ĉe malvasta valo.... Ili ne hava.s sian komandanton kaj ne havas bonan rilaton inter si, do ili ne scias la formon de batalo, kaj ne eniras malferman kampon por batali oficiale. Ekbatalante, ili kriegas kaj kune kun antaŭeniras. ”

La indiĝena kredo de la slavoj antaŭ ilia konvertiĝo al kristanismon estis influata de najbara Irana kulturo, kaj estis politeisma kaj panteisma. Ekzemple,la Irana religio alprenis kiella nomo de Dio ne ’Dieus’ signifantan la ’ ĉielon ’ (la greka ’ZeusV la roma ’Deus’)，sed ’Baga’ signifantan la ’ riĉecon，aŭ la 'donanton de riĉeco ’. Ankaŭ la slavoj alprenis k.iella nomo de Dio ’Bog’ ('bogatstvo' signifas l a ，riĉecon ’). Krome en Irana religio ’Deiwas’，

’Daewa’ estis la diablo kontraŭstaranta al Dio. Same en la slavaj lingvoj troviĝas la vorto ’dibo’，kiu signifas la ’ sorĉistinon ’ aŭ la ’miraklon’. La dioj, kiujn kredis la slavoj, ekzemple, ’Perun (la dio

—

28

—

(14)

ロシア古代.中世史(エスペラント語による叙述）

d.e fulm otondro,la ĉefa dio)’，’Dadzibog (la dio de suno kaj fajro)VVoros (la dio de bruto) estis ia grade influataj de Irana kulturo. Tia indiĝena kredo transvivis longatempe kiella tradicia kredo inter popolanoj post la akcepto de kristanismo, kaj poste fariĝis la bazo de herezaj kredoj.

(2) Kieva Rusio

< L a regendo pri la invito de la Variagoj >

Ekde la 11-a jarcento en Kieva Kaverna Monaĥejo estis eldonata la unua kroniko en Rusio, nome ”Rusa Primara .Kroniko”. Gi estas nomata ”Rakontoj de la pasintaj tempoj” pro ĝia longa titolo, ”Tiu ĉi estas la rakontoj pri tio, de kie la lando de Rusio devenis ?, kiu unuafoje regis Kievon ?, kaj Kiella lando de Rusio leviĝis ?. Aŭ ĝi estas nomata la ”Kroniko de Nestor” pro ĝi.a ĉefa redaktoro Nestor. ”Rusa Primara Kroniko" jene priskribis pri la formiĝo de la antikiva rusa ŝtato.

”En 6367 ( 8 5 9 ) la Variagoj de trans la maro impostis la Cudoj n, la Slovenojn,la Merjojn kaj la tutan Kriviĉojn. Kaj la Hazaroj impostis la Polianinojn,la Severianojn kaj la Viaĉiĉojn, kaj kolektis po unu arĝentan moneron kaj unu pelton de sciuro je ĉiu domo..…

En 6370 (862) ili forpelis la Variagojn trans la maron, kaj ne pagis tributon, kaj ekregis mem stare. Sed ne ekzistis justeco inter ili, kaj triboj kontraŭstaris unu a l l a alian, kaj malakordo naskiĝis inter ili. Ili ekbatalis unu al la alian. Tial ili diris al si mem, ”Ni serĉu la princon, kiu povus regi nin, juĝi nin laŭ la leĝo. ” Kaj ili iris

(15)

transmare a l l a V anagojn,la Rusojn. Tiuj Vanagojn estis nomata la Rusoj, same kiel kelkaj Variagoj estis nomata la Svedoj, kelkaj estis nomata la Normanoj aŭ la Angloj, kelkaj estis nomata la Gotoj, ĉar ili estis nomata tiel.A1la Rusoj diris la Ĉudoj,la Slovenoj,la Kriviĉoj kaj la Vesoj. ”Nia. lando estas granda kaj riĉa, sed ne ekzistas ordo en ĝi. Venu tie por regi nin.” Kaj tri fratoj estis elektitaj kun siaj triboj, venis tie kun la tuta Rusoj. La plejaga frato, Riurik loĝiĝis en Novgordo;la dua, Sineus en Belozero;la tria, Truvor en Izborsko. ..."

Tio estas la legendo pri la invito de la Variagoj’, kiu ĝis nun estas la plej granda debata punkto en la antikva rusa historio. Kiu estis tiuj Variagoj ? Kiajn rilatojn ili havis al denaskaj slavoj okaze de la formiĝo de la antikva rusa ŝtato ? Ĉu Riurik, kiun oni rigardas la fondinto de tiu ŝtato, estis la reala persono ? Pri tiuj punktoj pli ol 200 jarojn daŭris la diskutado inter ’Normanistoj’ kaj ’Antinormanistoj，. La unua konsideris, ke la Variagoj estis la Normanoj, kaj ludis gravan rolon okaze de la formigo de la antikva rusa ŝtato, dum la lasta neniel agnostis tiun teorion.

La ’Variagoj’ estis la nomo, kiu estis donita a l l a Normanoj de Skandinavio kaj Baltika marbordo en la periodo de la formiĝo de la antikva rusa ŝtato, Gi devenis de la antikva skandinavia vorto ’vaeringjar’，kiu signifas la militajn servantojn de Biazaca imperio. Kaj tiuj ’Variagoj，，precize unu parto.de ili estis nomata la ’Rusoj’ laŭ la kroniko. Pri la deveno de tiu nomo ’Rusoj’ ekzistas diversaj opinioj. Ekzemple, kelkaj studantoj rigardas ĝ.in la geografia

(16)

nomo ’Roslagen，sur la sveda marbordo, dum aliaj studantoj rigardas ĝin ’rothskarlar

，，

’rothmaen’

，

,rothbyggiar，, kiuj signifas

，

remistojn

，，

，

stiristojn’ kaj ’ loĝantojn sur malbordo’. ( K i e l l a malmultaj opinioj de’ Antinormanistoj’，ekzistas opinioj, ke ĝi devenis de la nomo de la orientslavaj ’Rosoj’，’RusojV kiuj vivis ĉe Ros-rivero, aŭ de la nomo de la Sarmatoj). Laŭ la opinio de ’Normanistoj’

，

tiuj, kiuj unue nomiĝis la Rusoj, nome la rusianoj, estis la Normanoj de Skandinavio. Ili komercadis vigle, utiligante la akvovojon, nome la ’Vojon de Variagio ĝis Grekio (Baltika Maro— Ilimena lago — Dnepro — Nigra Maro — Bizanca imperio), kaj naskiĝis antikvaj rusaj urboj laŭ tiuj komercaj vojoj.

Aliflanke, kaŭzas disputadon la problemo pri la origino kaj migrado de la orientaj slavoj, nome la prauloj de nunaj rusoj, ukrajnanoj kaj belarusoj. Se oni kvalifikas ĝenerale, troviĝas du teorioj. La unua rigardas la orientajn slavojn la indiĝenaj loĝantoj, kiuj vivis en la teritorio de posta Kieva Rusio (la ’ indiĝena teorio’). La dua rigardas ĝin la popoloj, kiuj iutempe transvenis de aliaj l.okoj (la ’migrada teorio’). La dua estas konvinkebla por ni. Laŭ la dua,la slavoj stimulitaj de la regado de la Avaroj sur la baseno de Danubo, ekmigris de la malsupra baseno de Danubo kaj ĝia periferio al sudan Rusion en la periodo de la fino de la 6-a jarcent ĝis la komenco de la 7-a jarcento, kaj logiĝis en la arbaro-stepa regiono kaj Nigra Tero inter Karpata montaro okcidente kaj la baseno de Dono oriente (la formiĝo de la orientaj slavoj), de kie ili iom post iom migris al nordan Rusion.

Fine, ’Rusa Primara Kroniko’ diris, ke la ĉefo de la Variagoj,

—

— 31—

—

(17)

RiuriK, mvitmte de la onentaj slavoj, fondis Novgorodan princregnon kun siaj fratoj, Sineus kaj Truvor. Sed tiu Riurik estas la duonlegenda persono. En la okcidenteŭropaj dokumentoj de la Vikinga periodo troviĝas ’ Rorik

’，

kiu devenis de Jutlanda Duoninsulo kaj havis sian bazon en Flieslando kaj kelkfoje invadis nordan Germanion, Francion kaj Brition. Kelkaj studantoj rigardas tiun ’Rorik’ kiel Riurik.

Tiamaniere, en la legendo pri la invito de la Variagoj troviĝas tiel multe da nesolvitaj problemoj, ke estas malfacile konkludi tion. Sed la kondiĉa konkludo estas jena. En la fono de la tuta eŭropa agado de la Normanoj,la Variagoj faris komercajn agadojn kaj prirabojn ĉefe laŭ la ’Vojo de Variagio ĝis Grekio kaj kontaktis la indiĝenajn slavojn, kaj en tiu procezo naskiĝis la antikva rusa ŝtato.

< Leviĝo de Kieva Rusio >

Laŭ ’Rusa Primara Kroniko’，konfrontante sian morton, Riurik cedis la princtitolon a l l a potenca homo de sia tribo, Oleg, ĉar sia filo Igor estis tre juna. Unue Oleg sudeniris kaj venis al Kievo kun trupoj por unuigi periferiajn orientajn slavojn. Li en 882 utiligis intrigon kaj mortigis la regantojn de Kievo, Askold kaj Dir, kaj kaptis Kievon, kaj igis Kievon ’la patrino de rusaj urboj，. Rezulte de tio, unuiĝis suda kaj norda Rusio, kaj formiĝis la ŝtato nomata ’Kieva Ru.sio’ en la rusa historio, kiu etendiĝis de Ladoga regiono norde ĝis stepo sude. Kaj en 883-885 rezulte de la submetiĝo de la Drevrianoj,la Severianoj kaj la Radimiĉoj, ĉirkaŭ ĉiuj orientaj slavoj sur la meza baseno de Dnepro ĉesis submetiĝi a l l a

(18)

Ĥazara ĥanregno kaj ekpagis tributon al Kieva Granda Princo, Oleg.

La plej granda okazintajo de la lasta periodo de la regado de Oleg estis la militiro kontraŭ Konstantinoplo por akiri riĉecon de Bizanca imperio kaj aranĝi, favoran por la rusoj komercan pakton kun Bizanca imperio. En 907 ( aŭ 911) Oleg militiris al Konstantinoplon kun la trupoj de la Variagoj kaj la orientaj slavoj, kaj sukcesis invadi la periferion de Konstantinoplo, kvankam li ne sukcesis kapti Konstantinoplon mem. Bizanca imperio postulis paĉon kaj devis akcepti la pagon de reparacio kaj konsenti la aranĝon de la komerca pakto, kiu plibonigos la komercajn kondiĉojn de rusaj komercistoj en Konstantinoplo. En 912 ( aŭ 922) Oleg,la unua Kieva Granda Princo kaj la reala fondinto de la antikva rusa ŝtato, mortis pro la legenda kialo, ke li estis mordita de la serpento, kiu kaŝis sin en la kranio de lia amata ĉevalo.

La historiaj dokumentoj nur malmulte priskribis pri la unua periodo de la regado de Igor (912-945),la sekvanto de Oleg. En 9 4 1 li.same kiel Oleg militiris al Bizancan imperion, sed estis tute venkita pro bizanza sekreta armilo ’Greka Fajro’. En 944 la bizancanoj kaj la rusoj traktadis pri kondiĉoj de la pakto. La grupoj por traktado reprezentis Bizancan imperiestron, liajn filojn, Igor, lian edzinon Olga, lian filon Sviatoslav, 22 rusajn princojn. Ankaŭ 25 rusaj komercistoj estis permesitaj kunsidi tie. Tio montris, ke tiutempa komerca rilato inter Bizancio kaj Rusio estis tre grandioza. Male de la pakto de 9 0 7 , la rusoj perdis antaŭan komercan prerogativon kaj devis agnoski revizion de la pakto.

ロシア古代.中世史（エスペラント語による叙述）

(19)

Tiutempe en Kieva Rusio estis ĝenarala ’Poluidie’ (kiu signifas ’inter popolanoj，）por tributkoletado. En ĉirkaŭ nobembro, kiam oni finigis rikolton, princoj kun siaj militistoj patrolis sian landon kaj kolektis peltojn, mielon, mielo-vakson el popolanoj Kiel tributo, kaj revenis hejmen en printempo, kiam Dnepro degelis. Sed popolanoj ofte ribelis, ĉar princoj kolektis tributon perforte. Tio kaŭzis la morton de Igor en 945. Igor, kiu venis a l l a Drevrianoj por kolekti tributon, postulis pli multan tributon ol ordinale. Ili ribelis kaj mortigis lin. Tiu okazintajo montris, ke la aŭtoritato de Kieva Granda Princo estis tre malforta, ĉar gi bazis sin sur la primitiva rimedo de ’poluidie’，kiu iom similis al prirabo.

Post la morto de Igor lia edzino Olga surtroniĝis kiel regentino, ĉar lia filo Sviatslav estis junega. Ŝi dediĉis sian forton por interna politikon pli multe ol por eksterlanda politiko. Laŭ la fam.a rakonto en la antikva rusa historio, ’Kvar revenĝoj de Olga

’，

mortiginte la Drevrianojn, ŝi sukcesis venĝi sian edzon. Tamen ŝi repripensis la perfortan tributkolektadon de Igor similantan al prirabo, kaj faris la mekanikon de superrego pli racia. Nome ĉe tributkolektado ŝi fiksis la kvanton de tributo, kaj konstruis tributkolektejojn, kaj disvastigis sisteme la aŭtoritaton de Kieva Granda Princo tra la tuta lando.

Sviatslav,la filo de Olga estis ĝuste 'la Vikinga militisto’，kaj elspezis sian plimultan vivon por militiroj. En 964-966 li marsis al Volgon kaj la Ĥazaran hanregnon kaj kaptis Sarkelon, kiu estis la milita bazo de la Hazaroj ĉe la base.no de Dono, kaj detruis Itil, la ĉefurbon de la ĥanregno. Poste en 967-968 li utiligis la

(20)

proponon de Bizanca imperio kontraŭ Bulgario, kaj trairis Danubon kaj invadis Balkanan Duoninsulon, kaj konkeris la nordan regionon de Bulgario, kaj faris Perejaslavecon ĉe la baseno de Danubo sia bazo. Li diris, ”Mi volas vivi ne en Kievo, sed en Perejaslaveco ĉe la baseno de Danubo. ĉar ĝi estas la centro de mia lando, al kiu venas ĉiu trezoro, nome’ oro, brokajo, vino, kaj divensaj fruktoj de Grekio, arĝento kaj ĉevalo de Ĉeĥio kaj Hungario, pelto, vakso kaj sklavoj de Rusio. ”Lia sonĝo estis la konstruo de la granda imperio de la Variagoj kaj la slavoj.

Sed lia venko kontraŭ la Ĥazaroj kaŭzis lian malfeliĉon. Car Hazara hanregno ludis la rolon de moleo, kiu malhepis la invadon de stepaj nomadoj a l l a lando de Rusio. La malfortiĝo de Hazara hanregno kaŭzis la invadon de la novaj nomadoj,la Peĉenegoj a l l a norda marbordo de Nigra Maro. La Peĉenegoj, kiuj devenis de la turkaj nomadoj de Centra Azio, originale vivante en la Urala regiono kaj ĉe la baseno de Volgo, batalis kontraŭ Hazara hanregono, kaj iom poste iom penetris la stepon de la norda marbordo de Nigra Maro, kaj en ĉirkaŭ 900 superregis la stepon inter la norda marbordo de Nigra Maro kaj Danubo. Laŭ ’Rusa Primara Kroniko’，en 915 ili unuafoje penetris la landon de Rusio kaj en 968 sieĝis Kievon, utiliginte la situacion, ke la ĉefa parto de la armeo de Sviatslav restis en Perejaslaveco. Bizanca imperio utiligis la Peĉenegojn kiella efikan ilon de diplomatio por kontroli Kievan Rusion, Bulgarion kaj la Maĝarojn. Sviatslav estis mortigita de la Peĉenegoj survoje de Barkana Duoninsulo en 972. < Kristaniĝo de Rusio (konverto de Sankta Vladimir; >

(21)

La V a n a g o j , l a fondintoj de Kieva Rusio origine kredis la politeismon, kies ĉefa dio estis la dio de fulmo, ’Perun’. Kiam, tamen, Kieva Rusio aperiĝis sur la internacia scenejo de Orienta Eŭropo, kaj ĝiaj militistoj kaj komercistoj rezidadis en Konstantinoplo, bataladis en Kreto kaj Malgranda Azio, komercadis kun la egiptoj kaj la sirianoj, venis ofte al Volga Bulgario kaj Ĥorezmo, tiam la najbaraj ŝtatoj ekklopodis influi religie Kievan Rusion kaj devigi ĝin akcepti sian religion. ĉar por tiutempaj ŝtatoj kaj popoloj tio signifis ne nur religian kaj kulturan, sed ankaŭ diplomatian kaj politikan sekurecon. ’Ru.sa Primara Kroniko’ priskribis, ke la bulgaroj (la islam o),la germanoj (la katolikismo), la judoj (la judaismo) kaj la grekoj (la Orienta Ortodokso) venis al Kieva Rusio kaj rekomendis, ”Akceptu nian religion”.

La bulgaroj estis turkaj nomadoj devenintaj de Azio, kaj en la unua duono de la 7-a jarcento fondis ’Grandan Bulgarion’ sur la stepo inter Azova Maro kaj la norda marbordo de Kaspia Maro. Sed kiam la Hazaroj invadis tie en la mezo de la 7-a jarcento, ’Granda Bulgario’ dividiĝis je la Volgaj bulgaroj forkurintaj nordoriente al Volgo kaj la Danubaj bulgaroj forkurintaj al Danubo. En 922 Almas- hano helpita de Islama imperio unuigis la Volgajn bulgarojn kaj sendependiĝis de la Hazaroj kaj fondis ’Volgan Bulgarion’，kies stata religio estis la islamo. Ĝia ĉefurbo Bulgaro estis komerca centro, kiu kunigis Orientan Eŭropon kaj la islaman mondon, ĉar ĝi situis en la centro de Volga akva sistemo. La bulgaroj eksportis grenon, pelton, sklavojn, manlaborajn produktajojn kaj importis diversajn objektojn de Transkaŭkazo ,

(22)

Centra Azio kaj Kieva Rusio. Voiga Bmgano havis koheran komencan rilaton kun Kieva Rusio kaj ofte konfliktis kun ĝ i . En 985 Kieva Granda Princo Vladimir militiris al Volgan Bulgarion, sed malsukcesis.

Post la Ĥazara hanregno akceptis la judaism on,la judaisma influo fortiĝis en suda Rusio, kaj la judaj komertistoj interesiĝis pri Kievo kiella grava komerca centro kaj la judaj kolonioj. Kaj la germanoj sendis grupon de misiistoj en la regado de Olga.

Precipe Bizanca imperio tre energie klopodis misi la kristanismon a l l a slavoj de suda Rusio por kontroli la sudeniron de la slavoj, kion simbolis la rusa atako kontraŭ Konstantinoplo en 860. Nemalmutaj rusoj akceptis la kristanismon per tiu misio en 864- 866. Askold,la superreganto de Kievo kaj la parto de liaj militistoj kristaniĝis. Askold aprobis la venon de ekleziuloj al Kievo kaj la konstruon de preĝejoj. Sed tiu frukto nuliĝis, kiam Oleg mortigis Askold kaj Dir, kaj kaptis Kievon en 882. Kiella atakoj de Oleg en 907 kaj Igor en 944 kontraŭ Konstantinoplo simbolis,la menaco de Rusio estis tro granda por Bizanca imperio.

Olga,la vidvino de Igor venis al Konstantinoplo en 957 kaj akcetis bapton, kaj fariĝis la unua kristano inter la regantaro de Rusio por plibonigi komercan kaj militan rilaton kun Bizanca imperio. Malgraŭ tio, ke ŝi akceptis la kristanismon de Orienta Ortodokso, timinte plifortiĝon de la bizanca influo, ŝi petis Otto I- an de Sankta Roma imperio sendi grupon de misiistoj en 959. Otto akceptis tiun peton kaj sendis germanajn prelatojn, kies ĉefo estis granda prelato Adarbert, Sed tiu grupo de germanaj prelatoj

(23)

forlasis Kievon post ĉirkaŭ unu jaro, ĉar en Kievo surtronigis Sviatslav, kiu malŝatis la kristanismon.

Tamen, en la regado de Vladimir,la nepo de Olga, Bizanca imperio devis klopodi energie plibonigi la rilaton kun Kieva Rusio. Tiam Bizanca imperiestro Basileus estis en tre malfaciia situacio pro la ribelo de Baldas Fokas, kaj petis helpon de Vladimir kondiĉe de tio, ke li donus bizancan princinon al Vladimir. Sed Basileus hezitis plenumi tiun promeson post la subpremo de tiu ribelo. Vladimir kaptis Kersoneson, kiu estis la bazo de Bizanca imperio en Krimea Duoninsulo, kaj postulis plenumon de tiu promeso. La geedziĝo -rilato kun Bizanca imperienstra familio estis necesa por Kieva Rusio, ĉar tio fariĝus la internacian pozicion de Kieva Rusio pli stabila. Fin fine Basileus donis sian fratinon Anna al Vladimir kondiĉe de la konvertiĝo de Vladimir. Kaj Vladimir akceptis bapton en Kersono, kaj plenumis la ceremonion de sia geedziĝo kiella kristano, kaj venis hejmen. Tio estis la konverto de Vladim ir,la rusa oficiala akcepto de la kristanismo (988).

Reveninte hejmen, Vladimir detruis arbarajn statuojn de antaŭaj dioj, ekzemple, Perun, kaj ellaboris ’la ekleziajn leĝojn de Sankta Vladimir', kaj faris la pozicion de la eklezia organizajo pli stabila en Kieva Rusio. Sed inter popolanoj postvivis tiel nomata ’la duala kredo’， en kiu ili surface kredis la kristanismon, sed samtempe ankoraŭ kredis la paganisimon. ĉar ne sufiĉe komprenante la kristanismon, popolanoj devis esti kristanigitaj perforte.

Dum plimulte da ŝtatoj kaj popoloj en Centra, Orienta, Norda

(24)

ロシア古代.中世史(エスペラント語による叙述）

Eŭropo (Molavio, Pollando, Skandinavio) akceptis la Okcidentan Roman Katolikisimon kaj poste alpartenis a l l a civilizacian sferon de Okcidenta Katolikismo, Rusio alpartenis a l l a bizancan civilizacian sferon per tiu konverto de Vladimir, kaj iom post iom apartiĝis de la civilizacia sfero de Okcidenta Katolikismo. Tio tre grave influis la ŝtaton, socion kaj kulturon de Rusio. Ekzemple, en la Okcidenta Katolika mondo eklezia organizajo sendependiĝis de ŝtato, kaj ŝtato, reĝo aŭ imperiestro havis nur politikan potencon. Sed en la bizanca mondo eklezia organizajo dependiĝis de ŝtato, kaj ŝtato aŭ imperiestro havis ne nur politikan, sed ankaŭ religian potencon. Tia ideo pri politikaj kaj religiaj rilatoj fortiĝis en la periodo de la Mongola regado, kaj en Rusio ĝis lastatempa regado de Komunista Partio de Sovietunio estis ĝenerala la ŝtata kontrolo de ideologio inter popolanoj. Plue en la rusa socio disvastiĝis la abomeno kontraŭ la 'latina kulturo’ pro la aparteno a l l a bizanca civilizacia sfero. Konsekvence, al Rusio ne venis la ondo de formiĝo de moderna civitana socio, ekzemple,

，

Renesanco

，

a ŭ

，

Reformo’.

< L a regado de Jaroslav la Saĝa >

La morto de Vladimir kaŭzis tuj'la batalon pri Kieva trono inter liaj familianoj, ĉar li havis multajn filojn. Unue Kieva trono estis kaptita de Sviatpolk (1015-19). Li ordonis la mortoinsidon de liaj rivaloj, Boris kaj Greb(kiuj poste fariĝis sanktuloj). Jaroslav de Novgorodo kontraŭbatalis tiun herediĝon de Sviatpolk. La sekvanta milito inter Jaroslav sintenita de la Variagoj kaj Sviatpolk sintenita de la poloj kaj la Peĉenegoj, finiĝis k i e ll a venko de

(25)

文教大学言語と文化第 8 号 Jaroslav(1019).

Sed Jaroslav ne fariĝis la sola reganto de Kieva Rusio, ĉar lin defiis lia frato Mstislav,. kiu bazis sin sur Tumtrakano kaj Cernigovo en suda Rusio. Mstislav venkis Jaroslav( 1024-6), kaj aranĝis traktaton, ke ambaŭ dividis la landon de Kieva Rusio per la landlimo de Dnepro. Jaroslav tenis Novgorodon, Kievon kaj la dekstran riverbordon de Dnepro. La lando de Mstislav estis Cernigovo, Perejaslavlo, kaj la maldekstra riverbordo de Dnepro inkluzive de Tumtrakano. Nur post Mstislav mortis sen filoj(1036), tiam Jaroslav reunuigis la landon de Kieva Rusio.

La regado de Jaroslav (1019-1054) estis la kulmino de eksterlanda evoluo de Kieva Rusio. Ĝia teritorio etendiĝis de Oka-rivero de Volga akva sistemo oriente ĝis Karpata Montaro okcidente, kaj de Baltika Maro norde ĝis Nigra Maro sude. En eksterlandaj aferoj estis kohera la rilato al Skandinavio. Eminentuloj de Skandinavio, ekzemple la reĝo de Norvegio Harold Hardolada, ofte vizitis la palacon de Jaroslav, kaj Jaroslav mem edziĝis a l l a filino de.la reĝo de Svedio. Lia filino Anna edziniĝis al franca reĝo Henriko I, kaj post lia morto fariĝis la regantino de Francio. Aliaj du filinoj de Jaroslav edziniĝis a l l a reĝo de Hungario, kaj la reĝo de Norvegio. Tiamaniere Jaroslav estis la unua monarko en la rusa historio, kiu aperis sur la fono de la tuta eŭropa politiko.

La kristana kulturo, kiu estis enkondukita al Ruiso per la konverto de Vladimir, ekfloris sub la regado de Jaroslav. Li fondis

preĝejojn kaj monaĥejojn tra tuta Kieva Rusio, ekzemple, Sankta Sofia preĝejon en Kievo, kaj edukis tradukistojn kaj skribistojn,

(26)

ロシア古代.中世史(エスペラント語による叙述） kaj ordonis traduki religiajn librojn en la greka a l l a ru

san lingvon. En la kampo de eklezia organizo estis konkrete konstituitaj la punaj reguloj rilate al eklezia juĝado laŭ ’la ekleziaj leĝoj de Jaroslav’，kaj estis establita Kieva Metropolitejo, kiu rajtis kontroli la kristanan eklezion en Rusio. Tiutempe estis la principo, ke nur la greko, kiun sendis Konstantinolpa Patriarko, rajtis esti Kieva Metropolito. Sed Jaroslav subtenis la elektigon de iu denaska ruso(Ilarion) al Kieva Metropolito (1051). Estis ne klare, ke Jaroslav volis sendepediĝo disde Bizanca Eklezio. Poste iom post iom la pozicio de Rusa Eklezio plialtiĝis en la mondo de Orienta Ortodokso, kies centro estis Konstantinoplo.

La laboro de Jaroslav en la leĝa kampo havis pli daŭran influon ol lia diplomatio. Tiutempe la juĝa sistemo en Rusio bazis sin sur kutimaj leĝoj. Li provis kodigon de la plej malnova skribita rusa leĝo (，Ruskaja Pravda，(’Rusa Vero')), k iu komence estis la loka leĝo en Novgorodo. Laŭ la Unua kroniko de Novogorodo, Jaroslav ”ellaboris kaj donis Veron kaj Regulon. Kaj diris jene. ”Vivu laŭ tiuj dokumentoj, kiujn mi ellaboris por vi. Kaj respektu ĝin. ” En ’Rusa Vero' kompletigita en la 12-a jarcenro ekzistis du versioj, nome ’la simpla versio' kaj ’la plilarĝigita versio，. La unua konsistis ell a leĝoj de Jaroslav kaj la leĝoj de la filoj de Jaroslav. La dua konsisitis e ll a reviziitaj leĝoj de la filoj de Jaroslav kaj la reguloj de Vladimir Monomaĥ. Tiuj leĝoj difis la punajn regulojn pri krimoj, ki el la 5-a artikolo de la 'simpla versio’ diris, ke ’Se iu dehakas la manon de la alia homo, kaj tiu mano estas dehakita, kaj tiu mano estas mallongita, tiam la

(27)

punmono estas 50 grivna.’ Poste ’Rusa Vero’ fariĝis la bazo okaze de la ellaboro de diversaj leĝoj en Rusio.

En Kieva Rusio la bataloj pri Kieva trono ofte okazis post la morto de Kieva Granda Princo. Timante tion, Jaroslav en sia testamento distribuis la landon de Kieva Rusio je siaj kvin filoj laŭ pliaĝa vico. ’Nun mi donas mian tronon al Iziaslav, mia plejaĝa filo kaj via pli maljuna frato. Por vi li fariĝos mia anstataŭanto. Kaj mi donas Cernigovon al Sviatslav, Perejaslavlon al Vsevolod, Smolenskon al Viaĉeslav. ’

Tiu ĉi sistemo, l aŭ.ki u oni heredos landon ne laŭ la principo ’de patro al filo’，sed laŭ la principo，de pliaĝa frato al juna frato’, estis nomata ’la pliaĝa vica sistemo’. Poste laŭ tiu sistemo la idoj de Jaroslav posedis princlandojn, ki.es ĉefo estis Kieva granda princlando, aplikante aĝarilaton inter princoj a l l a milita kaj komerca graveco de princlandoj en Kieva Rusio. Sed tiu sistemo ne estis la atenteme ellaborita rimedo, sed la pragmatika respondo por malhepi batalojn inter fratoj pri la pozicio de sekvanto. Do iom post iom ĝi fariĝis ne taŭga por solvi sekvantproblemon, male plikomplikigis batalojn inter princoj. Ekzemple, okaze de pliiĝo de familianoj aperis la okazo, ke nevo estas pli aĝa ol onklo, tiam aperis la problemo, kiu el ambaŭ ili e stas，la pliaĝulo ’，nome,la

adekvata sekvanto. Krome, tiu sistemo kontraŭdiris la naturan senton, ke patrino volas sian filon heredi sian bonhavon.

Konsekvence, malgraŭ la espero de Jaroslav, ke ’fratoj aŭdu opiniojn de siaj fratoj, vivu paĉe ’’ jam okazis la batalo pri Kieva trono inter tri potencaj sekvantoj de Jaroslav — Iziaslav, Sviatslav

(28)

kaj Vsevold —..，En 6581(1073) diablo kaŭzis batalon inter fratoj, filoj de Jaroslav. Sviatslav kun Vsevold kontraŭstaris Iziaslav. Iziaslav forlasis Kievon, kaj Sviatslav kun Vsevold eniris Kievon la 22-an de marto, kaj surtroniĝis en Perestovo, rompinte la testamenton de sia patro. Sviatslav, kiu volis akiri grandan potencon, faris malbonajon deporti fratojn/ ('Rusa Primara Kroniko’).

Rezulte, tiuj tri filoj de Jaroslav sinsekve surtroniĝis en Kievo malgraŭ reciproka malamikeco(Iziaslav(1054-68, 1069-73, 1077-78), Sviatslav( 1073-76), Vsevold (1076-77, 1078-93)). Sed en la periodo de la nepoj de Jaroslav la balatoj plikomplikiĝis. Pro tio Sviatpolk, la filo de Iziaslav invitis princojn al Liubeĉ norde de Kievo por kompromisigi ilin en 1097. En tiu kunveno de Liuveĉ princoj interkonsentis pri la fino de konfliktoj por kontraŭstari la Polovcojn, kaj agnoskis forlason d e ，pliaĝa vica sistemo’，kiu jam ne respondis al reala situacio, kaj adoptis 'patrimonian sistemon

’，

laŭ kiu nio heredos la landon de sia patrino kiel ’patrimonion’. ”La Polovcoj dezertigis nian landon, kaj ĝois pro nia konflikto. Nun ni unuiĝu, kaj degendu la landon de Rusio. Ni povas posedi sian patrimonion. Sviatpolk posedos patrimonion de sia patro Iziaslav, Vladimir posedos patrimonion de sia patro VsevolcL…” Komence ŝajnis, ke princoj interkonsentis("li kisis krucon, jurante ’’)，sed baldaŭ la partoprenintoj de kunveno ekintrigis unu a l l a alian. Tuj post la kunveno de Liuveĉ, Kieva Granda Princo Sviatpolk malbonamaniere arestis la princon de Telepovilo Vasiliko, kiu estis la pranepo de Jaroslav la Saĝa, kaj blindigis lin. Tiu okazintajo

(29)

文教大学言語と文化第 8 号 ŭemontris la malfortecon de prmcaj mterkonsento.

La aperigo de nova malamiko, nome la Polovcoj, sur la stepo de suda Rusio plirapidigis la konfuzon de Kieva Rusio.

La Polovcoj(la Kipĉakoj en orientaj dokumentoj, aŭ la Kumanoj en bizancaj dokumentoj), ankaŭ estis turka nomado deveninta de Azio. Ili penetris la stepon de suda Rusio en la 11-a jarcento, kaj superregi la stepon inter Kaspia Maro kaj la norda marbordo de Nigra Maro ĝis la 13-a jarcenta invado de la Mongoloj (la stepo, kie ili vivis, fariĝis nomata ’la lando de la Polovcoj’ en rusaj dokumentoj, aŭ ’la granda stepo de la Kipĉakoj ’ en orientaj dokumentoj). La Polovcoj penetris la landon de Rusio unuafoje en 1 0 6 1 l a ŭ ，Rusa Primara Kroniko'. ”En 6569(1061)la Polovcoj unuafoje invadis la landon de Rusio. La 2-an de februaro Vsevold militis kontraŭ ili. La Polovcoj batalis kaj venkis Vsevold, kaj revenis post kelkaj ofendoj. Tio estis la unua plej malbona okazintajo fare de la malamikoj, kiuj kredis paganimon kaj ne sciis Dion. Ilia princo estis Sokal.” Poste dum unuduona jarcento la Polovcoj invadis kaj prirabis ĉirkaŭ 50 fojojn, kaj la rusoj kontraŭbatalis ilin. ’La rakontoj pri la militiro de Igor’， kiu reprezentis la mezepokan literaturon de Rusio, estis la eposo, kiu bazis sin sur la militiro de la princo de Novgorodo-Severskij Igor kontraŭ la Polovcoj en 1185. Ili invadis ĉefurbon Kievon. Tiu superregado de la Polovcoj sur suda Rusio menacis la internaciajn komercajn vojon, kiuj antaŭe properigis ekonomie Kievan Rusion. Kiev jam ne povis esti la centro de Orient-Okcidenta komercado.

La rusaj kronikoj substrekis la fakton de konfliktoj, bataloj kaj

(30)

mintoj mter.la rusoj kaj la Polovcoj. Sed.ni devas konsiden la fakton, ke la rusoj kaj la Polovcoj ofte kunvivis paĉe, e aŭ kunlaboris en bataloj. La rusaj princoj ofte petis militan helpon de la Polovcoj. Do la okazintajoj, kiun kronikistoj priskribis ki el la invadojn de la Polovcoj, fakte estis la batalojn inter rusaj princoj. Rusaj princoj volis havi geedzino-rilatoj n por fortigi la aliancon kun la Polovcoj. Ekzemple, en 1094 Kieva Granda Princo Sviatpolk alianeiĝis kun la hano de la Polovcoj Tugolkan, kaj edziĝis allia filino. Kiam Tugolkan militiris kontraŭ Perejaslavlon kun la helpaj trupoj de Vladimir Monomaĥ, kaj malvenkis kaj mortis en 1096, tiam Sviatpolk respekteme entombigis sian bopatron en Kievo. La rilato inter la rusoj kaj la Polovcoj ne estis la rilato de nekunekzistebla malamikeco inter kristanoj kaj paganoj, kiel substrekis rusaj kronikistoj. Gi estis la rilato de reciproka penetriĝo . Unuvorte la Polovcoj fariĝis la parto de la socio de Kieva Rusio. Poste en la unua duono de 13-a jarcent, kunlaborante, la rusoj kaj la Polovcoj batalis kontraŭ la invado de la Mongoloj.

Okazis en Kievo la popola ribelo en 1113, kiam mortis Kieva Granda Princo Sviatpolk. La popola kunveno de Kievo invitis Vladimir Monomah (lia patrino estis la filino de bizanza imperiestro Konstantinus Monomakos, kaj li estis nomete tiel),kiu antaŭe akiris reputacion pro sukcesaj bataloj kontraŭ la Polovcoj.

Surtroniĝinte kiel Granda Princo, Vladimir Monomaĥ vigle agadis. ”La instruoj de la Princo Monomah ”，la instrualibro de Monomaĥ a l l i a j filoj, diris jene. ” Ĉefaj militiroj, kiujn mi

(31)

entreprems, estis 83, kaj mi ne povis remomon aliajn malgrandajn militirojn••••••Okaze de bataloj kaj ĉesadoj, aŭ nokte aŭ tage, en varmega tempo aŭ malvarmega tempo, mi faris tion’ kion faris miaj servantoj, kaj neniam ripozis.” Li malpermesis eksterordinaran interezon, kaj klopodis energie por ke debitoroj ne falus en la rangon de sklavoj. Li kontentigis la ribelantojn per enkonduko de sociaj kaj fiskaj reformoj, Tiuj reformoj rezultis la redakton de ’la

leĝoj de Monomaĥ ’ en ’Rusa Vero’.

Krome li sukcesis mildigi interbatalojn de princoj kaj nur dumtempe reununigi Kievan Rusion. Li konfiskis landojn de la princoj, kiuj ne partoprenis a l l a militiroj, aŭ kaptis landojn de aliaj princoj, kaj donis tiujn landojn al siaj filoj. Konsekvence,li superregis 3Z4 landon de Kieva Rusio, kaj pro tio oni taksis lin k ie l’la granda monarko de restarigo de Kieva Rusio’. Poste oni beligis tiun regadon de Monomaĥ k ie l’la oran periodon de Kieva Rusio’，kompare kun la periodo de ’Tatara Jugo’. Poste Grandaj Princoj de Vladimiro respekte rigardis Monomaĥ, kiu posedis Rostovo-Suzdalion, kiella rektan prapatro, kaj bazis sian rajton je la lando de Kieva Rusio sur tiu afero. La mongoloj iutempe donis ’krono-ĉapon ’ .alla rusaj princoj. Monarkoj de Moskovio aldonis al tiu ’ krono-ĉapo ’ la regendon, ke tiu ’ krono-ĉapo ’ estis la ’ krono-ĉapo de Monomaĥ, kiun bizanca imperiestro prezentis kiel la simbolo de alta rango de Monomah. Imperiestroj de Romanova dinastio heredis tiun kronon kaj regendon. Sed eĉ Monomah, ne povis bremsi la tendencon de frangmentiĝo de Kieva Rusio. Post lia morto denove okazis ofte interbataloj de princoj, kaj naskiĝis

— — 46 —

(32)

multaj senaependecaj apanaĝo-prmcregnoj, kiuj bataladis unu al alian.

< Frangmentiĝo de Kieva Rusio : Vladimiro, Galic-Voluinio kaj Novgorodo >

La invado de la nova nomado,la Polovcoj a l l a baseno de Dnepro kaŭzis ruinon de tiu ĉi regiono. La loĝantoj dezirantaj sekurecon migris de tie a l l a suprabasenon de Volgo nordorienten.

Tiu regiono nomata ’Transarbara lando (Zareskaja Zemlia) troviĝis en tiel nomata Volgo-Oka-akva sitemo kaj situis sur tre favoran pozicion, ĉar gi oriente kuniĝis kun la Orienta komerca vojo de Volgo ĝis Kaspia Maro, kaj okcidente kuniĝis kun la ’Vojo de Variagio ĝis Grekio, kiu kunigis Baltikan Maron kun Nigra Maro per Smolensko. Sed ĝis la 10-a jarcento ĉefe la Fino- Uguroj vivis tie, okupiĝante je ĉasado kaj fiŝkaptado. Multaj riveroj en tiu regiono havis nomojn devenintajn de ’va’，kiu signifas akvon en la fina (Protva-rivero, Moskva-rivero, Silva-rivero ktp). De la 10-a jarcento la slavoj ekmigris tien, okupiĝante je terkulturado, bredado, fiŝkaptado kaj kolektado de peltoj kaj mielo, kaj konstruis kolonietojn, el kiuj naskiĝis urboj kiel Rostovo, Suzdalo, Vladimiro ktp. En tiu procezo la slavoj miksiĝis kun la Finoj, kaj rezulte de tio naskiĝis tiel nomata ’la Granda Rusoj’.

Estis dum l.a regado de Jaroslav la Saĝa, ke tiu regiono aperiĝis kiella grupigita regiono. En 1054 ”Vsevold,la tria filo de Jaroslav ricevis sudan Perejaslavlon, Rostovon, Suzdalon, Belozeron kaj. Povoldzion.” ('Novgoroda unua kroniko’). Vladimir Monomaĥ, la filo de tiu Vsevold fondis la venontan ĉefurbon Vladimiron ĉe

(33)

Kliazima-rivero (1108), kaj investis sian filon Jurij a l l a princo de Rostov-Suzdalio.

Tiu Jurij Dolgorukij fakte estis la fondinto de la princregno de Rostov-Suzdalio, poste de la Granda princregno de Vladimiro, kiel iu historisto nomis lin ’Kolombo de Povoldzio (la meza baseno de Volgo). Li deklaris sendenpendecon de la princregno de Rostov- Vladimiro post la morto de Monomah, kaj la surtroniĝo de lia pli aĝa frato Mustislav kiel Kieva Granda Princo, kaj longatempe energie bataladis por Kievo (pro tio li estis nomata ’Dolgorukij (longa mano)’）. Estas precipe notinde, ke multaj slavoj de Kieva regiono kaj Bohemio migris a l l a princregno de Rostov-Suzdalo, ĉar Jurij mem aktive stimulis la ekspluatadon de sia regno kaj la migradon de loĝantoj al sia regno. Rezulte de la migrado sub la princa iniciato,la loĝantoi migrintaj tie ĉi dependiĝis de la princa potenco, malsame en Galicio kaj Novogorodo ekzemple. Tiu situacio influis la karakteron de la potenco de Granda Princo en la Granda princregno de Vladimiro kaj posta Moskovio. Lia rilo Andrej klopodis pliigi sendependecon de sia regno kaj establi la princan potencon. Surtroniĝinte en 11 5 7, li faris Vladimiron la centro de la princregno, kaj fondis tie la preĝejon de Sankta Maria (pro tio li estis nomata ’Bogoriubskij (la adoranto de Dio)’). Li sendis la trupojn de sia filo Mustislav al Kievo kaj sukcesis kapti Kievon en 1169. Sed li koncedis la tronon de Granda Princo al sia frato Gleb, kaj mem vivis en la vilaĝo de Bogoriubovo proksime de Vladimro. Tiu okazintajo simbolis la malaltiĝon de Kieva pozicio kune kun alia okazintaĵo, ke li proponis la fondon de

—

48

——

(34)

Norda Metropolitejo, volante sendependiĝi de Kieva Metropolitejo. Krome Andrej elpelis eminentulojn de sia regno, volante kreskigi la princan aŭtoritaton, kaj fari sin ’la despoto de la lando de tuta Suzdalio’. En 1162 ”Princo Andrej elpelis Episkopon Leon, siajn fratojn Mustislav kaj Vasiliko, kaj du filojn de sian nevon Rostislav. Li faris tion, volante fari sin la despoto de la lando de tuta Suzdalio." (Kieva Kroniko). Samtempe li klopodis ŝanĝi la samfamilian rilaton de fratoj inter princaj familianoj al.la rilaton de monarko-vasaloj. ”Mustislav arestis la sendinton de Andrej, kaj ordonis lin tranĉi haron kaj barbon antaŭ si, kaj diris a l l i , ”Revenu a l l a princo kaj diru alli, ” Ĝis nun ni rigardis vin nia patro. Sed se vi sendis la homon kun tiuj vortoj al ni, ne kiel al princoj, sed k i e l l a subuloj kaj ordinaraj homoj, faru tion, vi pripensis, kaj Dio estn malantaŭ cio. "(Kieva Kroniko). Posttempaj historiistoj rigardis lin, kiu regis despotmaniere,la nova tipo de monarko, nome,la antaŭulo de monarkoj de Moskovio, malsama de antaŭaj monarkoj de Kieva Rusio. Sed tiu arbitra politiko de Andrej kaŭzis reziston de eminentuloj, kaj fin fine lian mortoinsidon (1174).

En sekvantaj du jaroj daŭris interbataloj kaj konfuzoj en Suzdalio, kaj du patrinoj de Andrej kaj lia frato Miĥarko regis Rostovon kaj Vladimiron mallongatempe. Sed post la morto de Miĥarko en 1176,lia frato Vsevold surtroniĝis kaj fariĝis la unua princo, kiu oficiale alprenis la titolon de Vladimira Granda Princo. Li en sia longa regado (1176-1212) sukcesis establi la potencon de Granda Princo en la ka.mpo de enlanda politiko, kaj plietendigis

(35)

sian landon per submetigo de najbaraj prmcregnoj, kaj samtempe ofte militiris kontraŭ Volga Bulgario kaj akiris la eblecon kontroli Orientan komercadon por Granda princregno de Vladimiro.

Sub la longatempa regado de Vsevold (1176-1212), Granda princrego de Vladimiro fariĝis la plej forta regno en nordorienta Rusio, kaj Vsevold mem fariĝis la ĉefa princo inter rusaj princoj. En 1194 Kieva Granda Princo Riurik Rostislaviĉ agnoskis lin kiel ’la plejaĝulon ’ ell a familianoj de Vladimir Monomaĥ. ’La rakonto pri la militiroj de Igor’ diris pri li jene. ”Princo Vsevold ! Cu vi volus veni tien ĉi de tre malproksima regiono por defendi la tronon de prauloj. Vi povus diŝaŭmi sur la fluo de Volgo per remilo, kaj povus ĉerpi la fluon de Volgo per via helmo !，’ Tio montris, ke Vsevold kaj lia princregno havis altan aŭtoritaton en la milita kaj politika kampo (poste plimultaj familianoj de rusaj princregnoj devenis de la familio de Vsevold (pro tio li estis nomata ’ Volŝoj Gnezdo (Granda Nesto)’).

Paralele de la evoluo de Vladimira princregno en nordorienta Rusio, evoluis memstare Galic-Voluinia princregno en sudokcidenta Rusio.

Galicio kaj Voluinio, kiuj situis nordoriente de Karpata Montaro, estis ekonomie riĉa regiono. ’La Vojo de Variagio ĝis Grekio’ trairis tiun regionon, kaj karavanoj el Oriento trairis tiun regionon kaj alvenis al Prago, Krakovo, Budapeŝto kaj Regensburgo. Kompare kun nordorienta Rusio, tiu regiono estis multe influata de Centra kaj Okcdenta Eŭropo kaj okupis la unikan pozicion en la posta rusa historio, ĉar ĝi kontaktis Pollandon nordokcidente kaj

(36)

ロシア古代.中世史（エスペラント語による叙述）

Hungarion sudokcidente. Sed oni ofte ne rimarkis la gravecon de tiu regiono, ĉar ĝi evoluis disde la tradicia ĉefa fluo de la rusa historio, nome, Kieva Rusio — Vladimira Granda princregno — Mosk.ovio

一

Rusa Imperio.

Galicio kaj Voluinio eninris en Kieva Rusio en la periodo de Sankta Vladimir. Sed ĝi iom post iom fariĝis sendependeca pro la malfortiĝo de Kieva Rusio. En 1 1 4 1 la princo de Galicio Vladimirko Volodareviĉ unuigis tiun regionon kaj translokis ĉefurbon de Peremislo al Galiĉ. Lia filo Jaroslav Osmomisl etendigis teritorion de la princregno kaj fariĝis la plej forta princo en sudokcidenta Rusio. La potencbatalo daŭris post lia morto, sed en 1199 la princo de Voluinio Roman Mustislaviĉ akiris la tronon de Galicio, kaj naskiĝis la princregno de Galic-Voluinio. Sub lia regado ambaŭ princregonj, Galicio kaj Voluinio fariĝis unu e l l a plej fortaj princregnoj tiutempe. Roman kontrolis potencojn de ’bojaroj (grandaj nobeioj)' kaj altigis princan autoritaton, kaj aktive militiris eksterlanden. La kroniko de Galic-Voluinio nomis lin ’la Granda Princo de tuta Rusio kaj despoto，. Ni devas rimarkigi tion, ke Roman havis koheran rilaton al aliaj eŭropaj ŝtatoj kaj ludis gravan rolon en la internacia politiko de Orienta Eŭropo. Li alianciĝis kun Bizanca imperio kontraŭ la Polovcoj. Lia ezdino estis bizanca princino. Li kune kun pollarida reĝo Kasimir vigle ludis multkoloran rolon en komplika politiko de Orienta Eŭropo. Eĉ Roma Papo proponis la titolon de reĝo alli. Sub la regado de Roman sudokcidenta Rusio, kiu havis koheran rilaton kun katolika Pollando kaj Hungario, iom post iom fariĝis unika politika kaj

(37)

kultura sfero, malsame de nordonenta Rusio, kiu estis iorte mfluata de Orienta Ortodokso (poste de la Mongoloj).

Novgorodo estis la dua granda urbo en Kieva Rusio, precipe la plej riĉa urbo pro ĝia komercado. Gi situis sur la plej gravaj vojoj, nome sur la sud-norda vojo de ’Vojo de Variagio ĝis Grekio’ kaj la orient-okcidenta vojo al Volgo. Gi posedis Uralan regionon, kie troviĝis multe da peltoj kaj naturaj riĉfontoj, kaj vastan teritorion ĝis Arkta Oceano. Pro tio la komercado de Novgorodo estis tre vigla ekde la antikva tempo, kaj havis koheran komercan rilaton kun la urboj de Hanza-Ligo. La urbo de Novgorodo dividiĝis je Sofia-distrikto kaj Komerca-distrikto per Volĥov-rivero. En la urbo ekzistis la komerca domo de la germanaj hanzaj komercistoj kaj la preĝejo de ’Ivanskoe Sto’，la grupo de rusaj komercistoj, kiuj simbolis la komercan kuniĝon inter Novgorodo kaj Okcidenta Eŭropo. Novgorodo estis la fenestro de Rusio direkte al Okcidenta Eŭropo.

Novgorodo havis unikan politikan sistemon malsaman de aliaj rusaj princregnoj. Dum en aliaj princregnoj princoj men kontrolis politikon de siaj princregnoj, male en Novgorodo civitanoj memstare kontrolis politikon de la urbo per popola kunveno. Oni nomis tion ’Libereco de Novgorodo’. Tiu ’Libereco de Novgorodo’ bazis sin sur jenaj kialoj. Unue, Novgorodo estis ekonomie riĉa. Due ĝi povis eviti partopreni en batalojn inter princoj pro sia geografia nordeco. Trie, ĝi povis eviti militan dependiĝon de iu princregno pro la malekzistado de eksterlanda minaco, ekzemple Germana Kvaliralo kaj Litvio.

(38)

En 1.126 novgorodanoj elektis la estron de Novgorodo (

，

Posadnik，）el mem. En 1136 ili elpelis malfurolan princon kaj invitis alian princon, kiun ili ŝatis. ”En.1136 novgorodanoj invitis homojn de Pskovo kaj Ladogo, kaj kunvenis kaj decidis la elpelon de sia princo Vsevold. La 28-an de majo ili malliberigis princon kun lia ezdino, gefiloj kaj bopatrino en la domo de episkopo. Soldatoj observis ilin tage kaj nokte. Tridek soldatoj observis ilin en unu tago. Vsevold estis mallibera dum du monatoj. La 15-an de julio ili elpelis Vsevold disde la urbo kaj invitis lian filon Vladimir." (La Unua Kroniko de Novgorodo). En 1156 novgorodanoj akiris la rajton elekti la episkopon de Novgorodo. ”En sama jaro (1156),la loĝantoj de tuta urbo kunvenis kaj decidis investi Arkadi-on elektitan de Dio a l l a episkopo.” (La Unua Kroniko de Novgorodo). En 1218 kiam la princo de Novgorodo Sviatslav proponis eksigi la estron de Novgorodo, novogorodanoj rifuzis tiu proponon, dirante ke ”Tio estas la afero de nia estro de la urbo, ni ne povis cedi sin en tiu punkto”. Tiamaniere novgorodanoj en la 12-a jarcento jam akiris politikan kaj religian potencon de la urbo, kaj nomis sin ，Suverena Granda Novgorodo’. (En la rusa historio oni nomas ĝin ，Memstara respubliko de Novgorodo’. aŭ ’Urba respubliko de Novgorodo’).

Sed la princo de Novgorodo ne perdis tutan aŭtoritaton. Vere la princo ne povis regi kaj juĝi sen la konsento de la urba estro, kaj en la kampo de sia enspezo estis observata de la urbo. Ekzemple laŭ la traktato inter la princo de Tvero Jaroslav kaj Novgorodo, ”Princo !, sen la konsento de la urba estro, vi devas ne juĝi, ne

(39)

distrubui vilagojn, Kaj ne eldoni dokumentojn. Sed aliflanke la princo de Novgorodo havis ne malgrandan potencon okaze de la eksterlanda minaco kaj la konfliktoj inter novgorodanoj.

La popola kunveno (’vece’），kiu konsistis el maturalaj viroj, estis la supera organo por kontrolo de Novgorodo. Tiu organo elpelis kaj invitis princojn, elektis la estron de Novgorodo, decidis aŭ militon aŭ paĉon, kaj ellaboris diversajn leĝojn. Sed fakte la kunveno de urbaj eminentuloj estis neoficiala centra organo de Novgorodo.

Sed, Memstara Respubliko de Novgorodo, kiu similis alliberaj urboj en Okcidenta Eŭropo, estis escepta ekzistado en Rusio. Fin fine en la 15-a jarcento la nova ŝtato Moskovio mortigis tiun ’Liberecon de Novgorodo，.