• 検索結果がありません。

ドイツ語から見たイディッシュ語の特徴(2)

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2021

シェア "ドイツ語から見たイディッシュ語の特徴(2)"

Copied!
82
0
0

読み込み中.... (全文を見る)

全文

(1)

ドイツ語から見たイディッシュ語の特徴(2)

イディッシュ語に対するスラブ語の影響

上 田 和 夫

"Jiddisch" に対する訳語と定義

ドイツ語の Jiddisch に当てた最初の訳語と思われるものは社会学者アルトゥー ル・ルッピンの「現今の猶太種族」(大日本文明協会編)。〔原本は Arthur Ruppin : Die Juden der Gegenwart. 1911〕に見られるものであろう。以 下にその部分を再現する。但し横書きで。

イッディッシュ語の伝播 假令イッディッシュ語は東方欧羅巴よりの移出 と欧州経済状態の変化との為めに、甚だしく傷害せられたりとは言え、そは 大多数の猶太人の言語たるを失わず。露西亜、露領波蘭、ガリツィーン及び ルーマニアに於ては、そは約六百万人の母国語たり、其の他英国と其の植民 地、及び亜米利加に於ては、又百万の猶太人の母国語にして、そは(希伯 来文字にて)書かれ又印刷せらる。假令、是等幾百万の大多数者が兎に角、

其の国の言語と希伯来語とを相当に知れりとするも、―イッディッシュ語は 尚依然として勢力ある言語、即ち母国語たるなり。露西亜とガリツィーンの 都市に於ける猶太人街に於ては、総てイッディッシュ語は広告板及び商店に 用いられ―イッディッシュ語は世俗の文書と新聞紙との言語なり。 (p.148)

福岡大学人文学部教授

(2)

形容詞つづき

まずイディッシュ語とドイツ語の「定冠詞+形容詞+名詞」の組み合わせの 際の形容詞の語尾変化を掲げよう。

イディッシュ語

これについては N. Jacobs らからコメントがある。

イディッシュ語の形容詞語尾はドイツ語の観点から見れば、いわゆる強変化 語尾(男性・単数・主格と女性・単数・与格 -er、および複数 -e)と弱変化語 尾(中性・単数・主格・対格 -e)の混合である。

4.数詞

数詞についてはイディッシュ語もドイツ語も基本的な違いはないように思うの で省略する。ただイディッシュ語では数詞を表すのにヘブライ文字が使われる ことが多いのでヘブライ文字と、それが表す数を以下に示しておく。

主格 与格 対格

der dem dem

( m. )

― er n n

di der di

( f. )

― e er e

dos dem dos

( n. )

― e n e

di di di

( pl. )

― e e e

ドイツ語 主格 与格 対格

der dem den

( m. )

― e en en

die der die

( f. )

― e er e

dos dem dos

( n. )

― e en e

die den die

( pl. )

en

en

en

(3)

5.代名詞 5.1 人称代名詞

人称代名詞の変化は次の通りである。カッコ内はドイツ語。一人称主格の ikh の発音は [ix]であることに注意。これはドイツ語南東方言の特徴でもある。

また3人称複数の mir はすでに中高ドイツ語に現れていることに注目したい。

文例

イ:Vos iz mit aykh?

ド:Was ist los mit Ihnen?

日:どうしたの?

イ:Ikh bagris aykh.

ド:Ich begr e Sie.

日:こんにちは(私はあなたに挨拶をする)

イ:Zi vart af mir in droysn.

ド:Sie wartet auf mich drau en.

日:彼女はあなたを外で待っている。

5.2 所有代名詞

イディッシュ語での所有代名詞の語順はドイツ語の語順に比べると多様である。

この語順には三種類ある。すなわち、ドイツ語にはⅰ)「所有代名詞+名詞」

1 2 3 1 2 3

主格 ikh(ich) du(du) er(er) zi(sie)es(es) mir(wir) ir(ihr) zey(sie)

与格 mir(mir) dir(dir) im(ihm)ir(ihr)im(ihm)undz(uns)aykh(euch)zey(ihnen)

対格 mikh(mich)dikh(dich)in(ihn) zi(sie)es(es) undz(uns)aykh(euch)zey(sie)

(4)

の組み合わせしかないのに対し、イディッシュ語にはⅰ)に加えてⅱ)「所有 代名詞+不定冠詞+(形容詞)+名詞」ⅲ)「定冠詞+名詞+所有代名詞」の 組み合わせもひんぱんに見られる。

ⅰ) [所有代名詞+名詞]

イディッシュ語 ドイツ語

mayn bruder :mein Bruder 私の兄弟 mayn mame :meine Mutter 私の母 mayn shvester :meine Schwester 私の姉妹 mayn tate :mein Vater 私の父 zayn ponem :sein Gesicht 私の顔

ⅱ) [所有代名詞+不定冠詞 (+形容詞)+名詞]

イ:mayner a gevezener talmed ド:mein einmaliger Student 日:私のかつての先生

イ:mayner a tsveyter khaver ド:mein zweitbester Freund 日:私の二番目の友人

イ:mayns a mame

ド:meine Mutter

日:私の母

(5)

イ:zayns a lid ド:sein Lied 日:彼の歌

ⅲ) [定冠詞+名詞+所有代名詞]

イ:di froy zayne ド:seine Frau 日:彼の妻

イ:der bagazh ayerer ド:Ihre Bagage 日:あなたの荷物

イ:der zeyde mayner ド:mein Gro vater 日:私の祖父

イ:di mame mayne ド:meine Mutter 日:私の母

イ:di verter zayne

ド:seine Worte

日:彼の言葉

(6)

5.3 指示代名詞

(m.) (f.) (n.) (pl.)

主格 der di dos di

属格 dems ders dems ―

与格 dem der dem di

対格 dem di dos di

der doziker(ド語:dieser) この der zelber (ド語:der selbe) 同じ yeder (ド語:jeder) 各々の

文例

inem zelbn oygnblik 同じ瞬間に di dozike froy この女性

kh'veys shoyn vegn dem. 私はそのことについてすでに知っている。

5.4 関係代名詞

関係代名詞には二つある。定関係代名詞と不定関係代名詞である。更に定関係

代名詞は二つに分けられる。一つは velkher(ドイツ語では welcher, 古風で

こんにちではほとんど用いられない。イディッシュ語がドイツ語の古い姿を留

めていることの一つの証明であると思う)であり、これは性、数、格に従って

変化する。velkher は旧ソ連邦(出身)の作家が多く用いるようである。

(7)

velkher の格変化は次の通り。

(m.) (f.) (n.) (pl.)

主格 velkher velkhe velkhes velkhe 与格 velkhem velkher velkhem velkhn 対格 velkhn velkhe velkhes velkhe

用法:

ⅰ)主格として

イ:di spetsifishe simonim, velkhe zogn on a harts-atak

ド:das spezifische Symtom, welches ein Herzinfarkt voraussagt 日:心筋梗塞が知らせる特別の徴候

ⅱ)与格として(前置詞と共に)

イ:di tsayt, in velkher mir lebn itst ド:die Zeit, in der wir jetzt leben 日:私たちが今生きている時代

ⅲ)対格(但し物の場合)として

イ:a griver yungerman, velkhn zi hot gekent fun der kindhayt ド:ein junger Mann, den sie seit der Kindheit gekannt hat 日:彼女が小さい頃から知っていた若者

Lockwood によれば

定関係代名詞には ver もあるようである。その変化は次の通り。

主格 ver

属格 veme(n)s

(8)

与格 vemen 与格 vemen

所有をあらわすには:

イ:Un itster iz er gegangen mit zayn khaver, veme(n) s heym un shtot zaynen geven noent.

ド:Und jetzt ist er mit seinem Freund gegangen, dessen Heim und Stadt in der N he sind.

日:そして彼はその人の家と町が近くである友人と行ってしまった。

ⅳ)対格(但し人)として

イ:zayn foter vemen er hot shtark lib gehat ド:sein Vater, den er sehr liebte

日:彼がとても愛した父

イ:an artikele, velkhes ikh hob geshribn ド:ein Artikel, den ich geschrieben habe 日:私が書いた論文

万能の関係代名詞 vos

もう一つは 「万能の」vos である。これは性、数、格を問わず不変である。

用例:

ⅰ)主格として

イ:di lange gas, vos is geven bazetst mit yidn ド:die Gasse, die von Juden bewohnt war.

日:ユダヤ人でいっぱいの通り

(9)

ⅱ)対格として

イ:sforim vos er hot geshribn ド:religi se B cher, die er schrieb 日:彼が書いた宗教的な本

イ:Shoshe, vos mit ir hob ikh gefirt a shtile libe ド:Schoscha, die ich insgeheim liebte

日:私が密かに恋心を抱いたショーシャ

ⅲ)所有をあらわす

所有をあらわすには vos を用いた後に先行詞を受ける所有代名詞をくり 返すやり方がある。

イ:Mister Blekman iz an ungliklekher alter Yid, vos zayne kinder zenen im geshtorbn.

ド: Herr Blekman ist ein ungl cklicher alter Jude, dessen Kinder ihm gestorben sind.

日:ベックマン氏は自分の子供たちを亡くした不幸な老ユダヤ人である。

不定関係代名詞 vos:「およそ-するもの」「およそ-する人」 。主格のみ。

イ:Ikh farshtey shoyn, vos ir zukht.

ド:Ich verstehe schon, was du suchst.

日:君が何を探しているか、私にはわかる。

イ:Wer es vil geyn, zol geyn.

ド:Wer es geyn, soll gehen.

日:行きたい者は行け。

(10)

関係副詞:関係副詞には時の関係副詞と場所の関係副詞がある。

ⅰ)時の関係副詞:ven

イ:Di tsayt ven er iz geven a kinig iz in land geven ruik.

ド:Die Zeit, wenn er ein K nig war, war im Land ruhig.

日:彼が王であった時代は国内は静かだった。

ⅱ)場所の関係副詞:vu, vuhin イ:di shtot, vu er voynt, ド:die Stadt, wo er wohnt 日:彼が住んでいる町

5.5 不定代名詞

不定代名詞には yeder(各人)や、der anderer(他人)が属する。以下には yeder(各々の、但し単数のみ)の格変化を挙げる。

(m.) (f.) (n.)

主格 yederer/yeder yedere yeders 属格 yederns yederers yederns 与格 yedern yederer yedern 対格 yedern yedere yeders

keyner :ほとんど常に、否定辞の nit, nisht を伴って「誰も-ない」を意味 する。以下に keyner(単数のみ。ド語:keiner)の格変化を示す。

主格 keyner 属格 keynems

与格 keynem/keynemen

対格 keynem

(11)

用例

Keyner entfert nisht.

誰も答えない。

Ikh hob keynem nisht oyser im.

私には彼以外、誰もいない。

me/men (人は) :ドイツ語の man に相当する。

意味は同じであるが、形は二つある。すなわち me は 定動詞の前で使われる が、それが母音あるいは複母音で始まれば men となる。

Me geyt in shul. みんな学校へ行く。

Men arbet. 人びとは働く。

5.6 疑問代名詞と疑問詞

イディッシュ語の疑問詞としては次のものがある。

イディッシュ語 ドイツ語

fun vanen woher どこから

ver wer 誰が

vi wie どのようにして

vos was 何が、どうして

vu wo どこに

vuhin wohin どこへ

文例

イ:Vi kumstu aher?

ド:Wie bist du hierher gekommen?

日:どのようにして君はここへ来たの?

(12)

イ:Fun vanen veyst ir dos?

ド:Woher weisst du das?

日:どこから君はそれを知ったの?

イ:Vi gefelt aykh mayn Binyomin?

ド:Wie gef llt Ihnen, mein Binyomin?

日:私のベニャミンを気に入ってくれた?

イ:Vos redt ir?

ド:Was reden Sie?

日:何をあなたは話すの?

イ:Vu arbet ir?

ド:Wo arbeiten Sie?

日:あなたはどこで働いていますか。

イ:Vi azoy er hot gelebt in Rusland?

ド:Wie hat er in Russland gelebt?

日:彼はどのようにしてロシアで生きてきたのか。

イ:Ver zayt ir?

ド:Wer seid Ihr?

日:あなたは誰ですか。

イ:Vu voynstu?

ド:Wo wohnst du?

(13)

日:君はどこに住んでいるの?

イ:Vuhin vestu geyn?

ド:Wohin gehst du?

日:君はどこへ行くの?

6.前置詞

ドイツ語の前置詞にはいわゆる格支配がある。2格支配の前置詞、3格支配の 前置詞、4格支配の前置詞、および in, an, durch, unter, ber といった3・4 格支配の前置詞がある。ポーランド語の前置詞も属格、与格、対格、具格、所 格などさまざまな格を要求する。一方、イディッシュ語の前置詞はすべて与格を 取る。以下にイディッシュ語の前置詞を示す。ドイツ語起源の前置詞と同じ場 面でも必ずしもドイツ語と同じように用いないことが多いので注意を要する。

af, oyf(-の上に) , akhuts -を除いて) , al-pi (-によって) , als ( - した時), arum(-の周りに), bay (-のそばに), bekoved (-のため に), bemeshekh(-の間) , benegeye( -に関して) , beshas( -する間), beys (-の間, -する間) , biz ( -まで), durkh ( -によって) , iber

( -の上に) , far (-の前に, -にとって) , fun(-の, -から), kedey(-

するために), kegn (-に反して) , keyn ( -の方へ), klape(~に比べて), lengoys ( -に沿って), lebn(-の横に) , lefi (-のそばに), legabe(-

に比べて) , lekoved( -に敬意を表して) , letoyves(-の利益のために ), loyt ( -によれば), mit ( -と共に) , mitsad(-の側から ) , nokh

(-の後で), on (-なしに), onshtat(-の代わりに) , oys(-の中から), oyser (-の他に) , tsu (-のために ) , tsulib(-のために, tsvishn

( -の間に ), unter(-の下に) , vegn ( -の故に) , zint (seit -以来)

(14)

用例

イディッシュ語 :ドイツ語

af der shvel :auf der Schwelle 敷居の上に bay der gelegnhayt :bei der Gelegenheit この機会に beys der milkhome :w hrend des Krieges 戦争中 biz shpet in der nakht :bis sp t in die Nacht 夜遅くまで far lange tsaytn :vor langer Zeit ずっと前に in der shtilkayt :in der Stille 静けさの中に

lebn mir :neben mir 私のそばに

lengoys dem park :dem Park entlang 公園に沿って loyt zayn meynung :laut seiner Meinung 彼の意見によれば mit eyn vort :mit einem Wort 一言で言うと oys moyre :aus Angst, aus Sorge 不安から tsulib der mamen :der Mutter zuliebe 母のために tsvishn di beyde tsdodim :zwischen den beiden Seiten 両側の間に

zint yorn :seit Jahren 数年来

7.動詞 7.1 不定詞 I

イディッシュ語の動詞の不定詞は普通 -en で終わる。動詞は語幹がどのように 終わるかによって以下の三つに分けられる。

ⅰ)-en で終わるもの[語幹にアクセントがある母音, 複母音, 鼻子音 -n, -m, 子音群 -ng, -nk, あるいは音節をつくる -l で終わる] :efenen(開ける), lernen(学ぶ) , derlangen(達する)

ⅱ)-n で終わるもの[語幹がアクセントのない母音, あるいは上述の子音以

外で終わる]:arbetn (働く) , kostn (費用がかかる), teytn (殺す),

(15)

trakhtn(考える), vartn(待つ)

ⅲ)その他, 独自の変化をするもの : zayn(-である) , ton(する) , visn

(知っている)以下, それぞれについて人称変化させてみる。

7.2 母音混和

ドイツ語に見られる forn とか gebn, zeen などの不規則変化動詞を現在人称変 化させる場合, 目につくのは2人称, 3人称の場合に幹母音が変化することで ある。すなわち, a が に, e が i, または ie に変化することである。これを Brechung(母音混和)という。しかしこの現象はイディッシュ語には見られ ず, もとの母音を維持する。ちなみに, スイスのドイツ語にも母音混和は見ら れない場合があるという。

zayn ikh bin du bist er iz

mir zaynen / zenen ir zayt / zent zey zaynen / zenen ton/tun

ikh tu du tust er tut

mir tuen ir tut zey tuen visn

ikh veys du veyst er veys(t)

mir veysn

ir veyst

zey veysn

(16)

1) forn 「イ語:乗り物で行く」(ド語:fahren)

2)gebn 「イ語:与える」 (ド語:geben)

3)helfn 「イ語:助ける」(ド語:助ける)

4)nemen 「イ語:取る」 (ド語:nehmen)

5)zen 「イ語:見る」(ド語:sehen)

ikh for (ich fahre ) mir forn (wir fahren)

du forst (du f hrst) ir fort (ihr fahrt)

er fort (er f hrt) zey forn (sie fahren)

ikh gib (ich gebe) mir gibn (wir geben)

du gist (du gibst) ir git (ihr gebt)

er git (er gibt) zey gibn (sie geben)

ikh helf (ich helfe) mir helfn (wir helfen)

du helfst (du hilfst) ir helft (ihr helft)

er helft (er hilft) zey helfn (sie helfen)

ich nem (ich nehme) mir nemen (wir nehmen)

du nemst (du nimmst) ir nemt (ihr nehmt)

er nem (er nimmt) zey nemen (sie nehmen)

ich ze (ich sehe) mir zeen (wir sehen)

du zest (du siehst) ir zet (ihr seht)

er zet (er sieht) zey zeen (wir sehen)

(17)

6)lozn 「イ語:-させる」(ド語:lassen)

7)vern 「イ語:なる」(ド語:werden)

7.3 命令形

イディッシュ語の命令形はドイツ語の場合の形式と異なる場合がある。ドイツ 語の分離動詞の場合は前綴りが分離する。イディッシュ語の分離動詞も同様。

2人称単数に対する命令は「不定詞の語幹」だけ。2人称に対する複数は「不 定詞の語幹+t 」で表す。

用例

イ:Trink oys!

ド:Trink aus!

日:飲み干せ。

イ:Redt konkret!

ド:Redet konkret!

日:具体的に話せ。

ikh loz (ich lasse) mir lozn (wir lassen)

du lozst (du l t) ir lozt (ihr la t)

er lozt (er l t) zey lozn (sie lassen)

ich ver (ich werde) mir vern (wir werden)

du verst (du wirst) ir vert (ihr werdet)

er vert (er wird) zey vern (sie werden)

(18)

イ:Kumt tsu nenter, zetst zikh tsu.

ド:Komm n her, setze dich!

日:もっと近くへ。座れ。

イディッシュ語の 1 人称に対する命令形はドイツ語のものとは異なっている。

即ち

1 人称単数については

lomikh+不定詞 私を-せしめよ。

Lomikh dir dertseyln a sod. 私に秘密を話させてくれ。

1 人称複数については

lomir+不定詞 (私たちは)-しようじゃないか。

となる。

用例

イ:Lomir arbetn ineynem.

ド:Lass uns zusammen arbeiten 日:一緒に仕事をしようじゃないか。

イ:Nu, lomir zikh gezegenen!

ド:Verabschieden wir uns!

日:それじゃ別れよう。

(19)

7.4 現在分詞、過去分詞の作り方

イディッシュ語の分詞には現在分詞および過去分詞がある。現在分詞を作るに は不定詞に-dik をつける。

entfern+dik → entferndik geyen+dik → geyendik kumen+dik → kumendik nemen+dik → nemendik zingen+ dik → zingendik

現在分詞、過去分詞は形容詞にもなりうる。

ⅰ)述語的用法

イ:Der zeyde iz freydik oyfgeregt.

ド:Der Gro vater ist freudig aufgeregt.

日:祖父は喜びで興奮している。

ⅱ)付加語的用法 イ:bliendike beymer ド:blihende B ume 日:花が咲いている木々

イ:shvaygndike yidn ド:schweigende Juden 日:沈黙するユダヤ人

イ:dem kumendikn shabes

ド:den kommenden Sabbath

(20)

日:今度の安息日

7.5 母音交替

ドイツ語の動詞には、不定詞、過去、過去分詞といういわゆる三基本形がある。し かし、イディッシュ語には過去基本形はなく(イディッシュ語では過去時制が消失し てしまった) 、不定詞と過去分詞しかない。またイディッシュ語の母音交替 (Ablaut)

はドイツ語の母音交替と異なっている場合も多い。以下、イディッシュ語の主な動詞 の不定形と過去分詞の型を示し、ドイツ語の動詞については過去基本形をも記す。

弱変化動詞 (規則変化) :但し同一の動詞がイディッシュ語においては規則変化 を、ドイツ語においては不規則変化をするものがある。 (例えば denken)

イディッシュ語 ドイツ語

brengen - gebrengt, gebrakht:bringen - brachte - gebracht 持ってくる。

brenen - gebrent :brenen - brannte - gebrannt 燃やす denken - gedenkt :denken - dachte - gedacht 考える fregn - gefregt :fragen - fragte - gefragt 尋ねる hitn - gehit :h ten - h tete - geh tet 護る lozn - gelozt :lassen - lie - gelassen へさせる redn - geredt :reden - redete - geredet 話す vartn - gevart :warten - wartete - gewartet 待つ

強変化動詞 (不規則変化) :主な母音交替には次のような型がある。

イディッシュ語 ドイツ語

ⅰ)a ― a : a ― a ― a

bakn - gebakn :backen - backte - gebacken 焼く

(21)

ⅱ)a ― a : a ― ie ― a

faln - gefaln :fallen - fiel - gefallen 落ちる haltn - gehaltn :halten - hielt - gehalten 持っている vashn - gevashn :waschen - wusch - gewaschen 洗う

ⅲ)e ― e : e ― a ― e

esn - gegesn :essen - a - gegessen 食べる geshen - geshen :geschehen - geschah - geschehen 起こる

ⅳ) e ― o : e ― a o

brekhn - gebrokhn :brechen - brach - gebrochen 折る helfn - geholfn :helfen - half - geholfen 助ける trefn - getrofn :treffen - traf - getroffen 当たる tretn - getrotn :treten - trat - getreten 歩む

ⅴ) i ― o : ie ― o ― o

gisn - gegosn :gie en - goss - gegossen 注ぐ krign - gekrogn/gekrign :kriegen -kriegte - gekriegt 得る shisn - geshosn :schie en - scho - geschossen 射つ shlisn - geshlosn :schlie en - schloss - geschossen 閉じる

ⅵ)i ― u : i ― a ― u

bindn - gebundn :binden - band - gebunden 結ぶ

(22)

イディッシュ語 ドイツ語

dringen - gedrungen :dringen - drang - gedrungen 突き進む tsindn - getsundn :z nden - z ndete - gez ndet 点火する visn - gevust :wissen - wusste - gewusst 知っている

ⅶ) o ― o :a ― u ― a

bagrabn - bagrobn :begraben - begrub - begraben 埋める

o ― o a ― ie ― o

blozn - geblozn :blasen - blies - geblosen 吹く bodn - gebodn :baden - badete - gebadet 水浴をする forn - geforn :fahren - fuhr - gefahren 乗り物で行く

ⅷ) ay ― i ei ― i ― i

baysn - gebisn :bei en - biss - gebissen 噛む layen - gelign/gelien :leihen - lieh - geliehen 貸す shtaygn - geshtign :steigen - stieg - gestiegen 昇る traybn - getribn :treiben - trieb - getrieben 駆り立てる vayzn - gevizn :weisen - wies - gewiesen 示す

ⅸ) ey ― oy ie ― o ― o

beygn - geboygn :biegen - bog - gebogen 曲げる

geboyrn - geboyrn :geb ren - gebar - geboren 産む

heybn - gehoybn :heben - hob - gehoben 持ち上げる

他にもタイプがあるが、省略する。

(23)

註:イディッシュ語において、ヘブライ語起源の単語をもとにして造られた動 詞は過去分詞で ge-を取る。

davnen - gedavnt 祈る

getn - geget 離婚する

khideshn - gekhidesht 驚く eytsen - geeytst 忠告する kholemen - gekholemt 夢を見る mishpetn - gemishpet 判断する shmuesn - geshmuest 話をする

註:-irn で終わる動詞の過去分詞。ドイツ語では-ieren に終わる動詞は過去分 詞に ge-をつけないが、 (旧ソ連邦の)イディッシュ語では ge-をつけることがある。

shpatsirn - geshpatsirt 散歩する shtudirn - geshtudirt 勉強をする telefonirn - getelefonirt 電話をする tsufantazirn - tsugefantazirt 空想をする

7.6 時制

ドイツ語に限らず、ゲルマン語の時制には普通6つある。すなわち、現在、現 在完了、過去、過去完了、未来、未来完了である。しかしイディッシュ語には 過去時制がなく(かつてはあった)5つの時制しかない。過去時制の消失はス イスドイツ語や上部ドイツ語方言にも見られる。この現象はイディッシュ語、

スイスドイツ語、共に話しことばから発展したことと関係があると思われる。

5時制のうち、注目すべき形は現在完了、過去完了である。

(24)

1)現在時制

その際の動詞の基本的人称変化は次の通りである。1人称単数に人称語尾がつ かないことに注意したい。

イ:Morgn geyen mir in teater.

ド:Morgen gehen wir ins Theater.

日:明日、私たちは劇場に行く。

2)現在完了 ― hobn か zayn か ―

完了形(現在完了、過去完了)をつくる場合、ドイツ語では助動詞として haben あるいは sein を用いる。hoben は他動詞および自動詞の大部分の場合、そして zayn は主として動きや運 動をあらわす自 動 詞 (kommen, fahren, reisen, fliegen)の場合に用いる。これはイディッシュ語の場合もほぼ同様である。

文例:

イ:Ersht mit tsvey teg tsurik zaynen mir mit dir gegesn tsuzamen in restoran.

ド:Wir haben erst vor 2 Tagen mit dir zusammen in Restaurant gegessen.

日:私たちはつい2日前君とレストランで食事をした。

イ:In feld hob ikh bagegnt an eltern poyer.

ド:Im Feld bin ich einem lteren Bauern begegnet.

日:畑で私は年輩の農夫に会った。

ikh ― ö du ― st er ― t

mir ― n

ir ― t

zey ― n

(25)

イ:A kalter vint hot geblozn.

ド:Ein kalter Wind hat geblasen.

日:冷たい風が吹いた。

イ:A naser shney iz in droysn gefaln.

ド:Ein nasser Schnee fiel drau en.

日:外では湿った雪が降った。

しかし標準ドイツ語と違うところも若干ある。つまり、イディッシュ語の場合、

lign,(横たわる)zitsn(座っている)、shteyn (立っている)shlofn(眠る)

が完了の助動詞として zayn を取るのである(但し shlofn はコンテクストに より hobn を取ることもある)。これは、イディッシュ語の故郷を考える上で 重要な手がかりとなる。すなわち、ドイツ語のバイエルン・オーストリア方言 も sitzen, liegen, stehen, schweben, knien, stecken, lehnen, h ngen という 動詞は助動詞として sein を取ることから、イディッシュ語のベースもまたド イツ語のバイエルン・オーストリア方言と考えられるのである。

イ:Dos meydl iz gezesn lebn im oyfn shtroy.

ド:Das M dchen sa neben ihm auf dem Stroh.

ド:Das M dchen setzte sich neben ihn auf das Stroh.

日:その少女は彼のそばの藁の上に座った。

イ:Ikh bin geshtanen hinter der tir.

ド:Ich stand hinter der T r.

日:私はドアの後ろに立っていた。

(26)

イ:Leyzerke iz geblibn shteyn inem mantl.

ド:Leiserke ist in seinem Mantel stehen geblieben.

日:レイゼルケは外套を着て立ち止まっていた。

イ:Kh'bin geshlofn zeks sho durkhanand.

ド:Ich habe 6 Stunden durchgehend geschlafen.

日:私は6時間ぶっ続けに眠った。

イディッシュ語における現在完了の助動詞の省略

重文(単文が二つ以上一緒に使われている文)の中で、助動詞として hobn、

zayn の両方を必要とする場合、イディッシュ語では最初の助動詞だけですま せ、二番目以降の助動詞は省略してしまうことがしばしばある。これはドイツ 語では許されない。

イ:Ikh bin gezesn in shtibl un gelernt.

ド:Ich habe in der Stube gesessen und gelernt.

日:私は部屋で座って、勉強した。

イ:Der zeyde iz gekumen un breyter tseefnt dos fentster.

ド:Der Gro vater ist gekommen und hat das Fenster weiter ge ffnet.

日:祖父がやって来てもっと大きく窓を開けた。

イ:Der tate iz a vayle geshtanen in a vinkl un gevisht di trern.

ド:Der Vater hat eine Weile in der Ecke gestanden und sich die Tr nen gewischt.

日:父はしばらく隅に立って涙を拭いた。

(27)

イ:Dovid iz geshtanen mit fartayetn otem, gekukt af dem meydele.

ド:Dovid stand mit angehaltenem Atem und guckte auf das M dchen.

日:ドヴィドは息を止めて、その少女を見た。

イ:Di mame iz gezesn af der erd un gepruvt aynvign dos shvesterl.

ド:Die Mutter sa auf der Erde und versuchte die Schwester zu wiegen.

日:母は地面に座って妹を揺すろうとした。

3)過去完了

イディッシュ語では過去完了にも興味深い現象が見られる。すなわち「主語+

hobn/zayn の現在人称変化+gehat+過去分詞」となる(zayn を取るのは動詞 が運動をあらわす時) 。現在完了の形が「主語+hobn/zayn の現在人称変化+

過去分詞」であるから、過去完了のこの形もまた当然であろう。

イ:Ikh hob ir gehat gekoyft a radyo.

ド:Ich hatte ihr ein Radio gekauft.

日:私は彼女にラジオを買った。

イ:Ikh hob shoyn gehat fargesn vegn dem shmues.

ド:Ich hatte schon das Gespr ch vergessen.

日:私はすでにその会話のことを忘れていた。

イ:Ikh bin gehat gekumen keyn Varshe ven ikh bin alt geven dray yor.

ド:Ich war im Alter von drei Jahren nach Warschau gekommen.

日:私は3歳の時にワルシャワへやって来た。

(28)

イ:In droysn iz gehat ongefaln a gedikhter shney.

ド:Drau en war ein dichter Schnee gefallen.

日:外では厚い雪が降っていた。

イ:Die eltern zenen gehat geshtorbn.

ド:Die Eltern waren gestorben.

日:両親は亡くなっていた。

イ:Zi hot nokh nishts gehat gegesn.

ド:Sie hat noch nicht gegessen.

日:彼女はまだ何も食べていなかった。

4)未来

イディッシュ語の未来時制は「主語+veln の現在人称変化(vel, vest, vet,veln, vet, veln)+不定詞」であらわされる。この veln はドイツ語でいえば話法の 助 動 詞 の wollen に 相 当 す る も の で あ っ て 、 未 来 を 造 る と き の 助 動 詞 の werden に相当するものではないことに注意しなければならない。

イ:Zey veln mikh farkoyfn far a knekht.

ド:Sie wollen mich als Knecht verkaufen.

日:彼らは私を奴隷として売ろうとしている。

イ:Morgn vet zayn a sheyner tog.

ド:Morgen wird ein sch ner Tag sein.

日:外はすばらしい日だろう。

(29)

5)未来完了

イディッシュ語で未来完了時制が使われることは稀だが、全く使われないわけ ではない。その基本形は「主語+veln の現在人称変化+hobn+過去分詞」と なる(ここでも veln が使われていることに注意)。一方、ドイツ語ならば未来 完了の語順は「主語+werden の現在人称変化+過去分詞+haben/sein(文末) 」 となる。

イ:Man vet shoyn demols hobn fargesn vos ikh hob haynt opgeton.

ド:Bis dahin w rden alle die Dummheit vergessen haben, die ich heute begangen hatte.

日:私が今日犯したすべての馬鹿さはもうその時までに忘れられてしまうだろう。

7.7 アスペクト(体)

ポーランド語やロシア語の動詞には完了体動詞(vollendete Verben)と不完 了体動詞(unvollendete Verben)という区別があるとされる。

Aspekt(体)とは「動詞で表された行為の時間的経過を考察する視点」であ る。つまり、行為をその時間的経過の終点を、目標あるいは結果を視野に入れ て見るならば完了動詞を使うし、反対に、行動を時間的制限なく、その位置を 考慮するならば不完了体を使うのである。以下はポーランド語における不完了 体、完了体である。

不完了体 完了体

dawa 与える ― da 与えてしまう

nakry 履

く ― nakrywa 履いてしまう

kupi 買う ― kupowa 買ってしまう

pisa 書く ― napisa 書いてしまう

(30)

wctawa 立ち上がる ― wsta 立ち上がってしまう

イディッシュ語にもこの現象があるとされ、スラブ語の影響とされる。

以下の例文は Dr. Boris Kotlerman が作成したものである。ちなみに彼の母 語はロシア語である。以下の単語ペアでは左側が不完了体、右側が完了体。

ⅰ)leyenen - iber/leyenen

イ:Kh'hob shoyn geleyent dos bukh, ober nekhtn hob ikh im vider ibergeleyent.

ド Ich habe dieses Buch schon gelesen, aber gestern habe ich es noch einmal gelesen.

ポ:T ksi ‰ z k ju ‰ z raz czyta em, ale wczoraj przeczyta em j jeszcze raz.

日:私はもうその本を読んだ。しかし昨日もう一度読み直した。

ⅱ)nekhtikn - iber/nekhtikn

イ:Oyfn veg fun Yafo keyn Yerusholayim hobn mir ibergenekhtikt in a kleynem hotel, vu mir hobn shoyn amol genekhtikt.

ド:Auf dem Weg von Jafo nach Jerusalem haben wir in einem kleinen Hotel bernachtet, in dem wir fr her schon einmal bernachtet hatten.

ポ:Na drodze z Jafo do Jeruzalemy spali my w ma ym hotelu, w kt rym ju ‰ z pewnego razu nocowali my.

日:私はヤッフォからエルサレムへの途中、かつて泊まったことがある小さな ホテルに泊まった。

ⅲ)lodn - on/lodn

イ:Er hot gelodn nokh un nokh zakhn biz er hot ongelodn dem vogn iber

(31)

dem kop.

ド:Er lud immer mehr Sachen auf, bis er den Wagen vollgeladen hatte.

ポ:On adowa coraz wi cej rzeczy na w z, a ‰ z na adowa w z.

日:彼は車が一杯になるまで物をどんどん積んだ。

ⅳ)shraybn - on/shraybn

イ:Ikh hob geshribn dos brivl nekhtn un ot vos kh'hob ongeshribn.

ド:Ich habe gestern das Briefchen geschrieben und dieses ist das Geschriebene.

ポ:Wczoraj napisa em ten ma y list, kt re teraz prezentuj /pokazuj . 日:私は手紙を書いた。そしてこれが書いた手紙です。

ⅴ)shisn - oys/shisn

イ:Ikh hob gehat 24 harmat-koyln, geshosn eyn koyln nokh der anderer, oysgeshosn ale.

ド:Ich hatte 24 Gewehr-Kugeln, eine nach der anderen habe ich verschossen, (bis sie)alle verschossen waren.

ポ:Mia em z pocz tku 24 kul dla karabina maszynowego i wystrzeli em jedn po drugiej do ko ca

日:私は 24 発の弾丸を持っていた。その弾丸で次から次へと撃った。すっか り無くなるまで。

7.8 再帰動詞

ドイツ語の再帰名詞では再帰代名詞 sich は、人称に応じて変化する。しかし、

イディッシュ語では zikh は(標準イディッシュ語に関する限り)常に不変で

ある。そこで今度はポーランド語を見てみると、やはりイディッシュ語と同様、

(32)

再帰代名詞 si は人称、数を問わず不変なのである。以下にポーランド語の再 帰動詞「自分の体を洗う」の実例をあげる(普通、主語を省く) 。

イディッシュ語 ポーランド語 ドイツ語

ikh vash zikh myj si ich wasche mich du vashst zikh myjesz si du w schst dich er vasht zikh myje si er w scht sich mir vashn zikh myjemy si wir waschen uns ir vasht zikh myjecie si ihr wascht euch zey vashn zikh myja si sie waschen sich

分離動詞の再帰形もあげておこう。

"for/shteln zikh"「イ語:想像する」(ド語:sich vorstellen)

ich shtel zikh for(ich stelle mir vor)

du shtelst zikh for(du stellst dich vor)

er shtelt zikh for(er stellt zikh vor)

mir shteln zikh for(wir stellen uns vor)

ir shtelt zikh for(ihr stellt euch vor)

zey shteln zikh for(sie stellen sich vor)

文例

イ:Ikh hob zikh gezetst oyf a bank.

ド:Ich setzte mich auf eine Bank.

ポ:Siadam na awk .

日:私はベンチに座った。

(33)

イ:Di froy hot zikh nit tsugehert zu zayne reyd.

ド:Die Frau h rte seiner Rede nicht zu.

ポ:Kobieta nie s ucha a jego mowy.

日:妻は彼の話を聞かなかった。

イ:Ikh hob zikh ayngehert in zayn reyd.

ド:Ich hab seiner Rede zugeh rt.

ポ:Ja s ucha em jego mowy.

日:私は彼の演説に耳を傾けた。

イ:In 1881 klaybt er zikh ariber keyn Odes.

ド:1881 geht er nach Odes.

ポ:On przeni s si w roku 1881 do Odessy.

日:1881 年彼はオデッサへ行く。

イ:Di shlakht hot zikh opgeshtelt.

ド:Die Schlacht ist beendet.

ポ:Bitwa sko czy a si . 日:戦闘は終わった。

イ:Er dermont zikh inem shreklekhn kholem.

ド:Er erinnnert sich an einen schrecklichen Traum.

ポ:Przypoina sobe straszny sen.

日:彼は恐ろしい夢を見た。

(註)ワルシャワなどで使われるイディッシュ語方言(東イディッシュ語中東

(34)

部方言)では zikh は人称に応じて変化する。以下はノーベル賞作家 I.B.ジ ンガーからの用例。

イ:Ikh hob mikh epes vi dershrokn.

ド:Ich habe mich etwas erschrocken.

日:私は少し驚いた。

イ:Erloybn zi mir tsu tsaygn eynike briv.

ド:Erlauben Sie mir, Ihnen einige Briefe zu zeigen.

日:すみませんが手紙を 2、3通見せて下さい。

イディッシュ語の再帰動詞の中には、ドイツ語では sich を必要としないのに zikh を必要とする再帰動詞がとても多くある。これはスラブ語の影響とされ る。スラブ語では再帰動詞は非常によく使われるという。以下はその例である。

イディッシュ語 ドイツ語 ポーランド語

endikn zikh : nden :konczy si 終わる dershrekn zikh :erschrecken :przestraszy si 驚く dervisn zikh :erfahren :dowiadywa si 聞いて知る farleshn zikh :verl schen :zapali si 消えてしまう lernen zikh :lernen :uczy si 学ぶ

shpiln zikh :spielen :bawi si 遊ぶ

例文

イ:Di milkhome hot zikh farendikt, ober di muter hot zikh nisht

tsurikgekert.

(35)

ド:Der Krieg hat beendet, aber die Mutter ist nicht zur ckgekehrt.

日:戦争は終わった。しかし母は帰って来なかった。

イ:Nor etlekhe kinder shpiln zikh inem hoyf.

ド:Nur etliche Kinder spielen im Hof.

日:数人だけが中庭で遊んでいる。

7.9 複合動詞

ドイツ語の複合動詞に分離・非分離動詞というものがある。この分離・非分離 動詞はその時々の意味に応じて分離したり、分離しなかったりする。一方、イ ディッシュ語には分離・非分離動詞は存在せず、分離動詞だけがある。今、そ れをドイツ語の典型的な分離・非分離動詞の bersetzen によって見てみよう。

不定詞 過去 過去分詞

' bersetzen(分離動詞として) 「向こう岸へ渡す」 setzte ber bergesetzt ber etzen(非分離動詞として) 「翻訳する」 bersetzte bersetzt

一方、イディッシュ語の 'iberzetsn は常に分離し(過去分詞は ibergezetst)、

「別の席へ移す」、 「翻訳する」の両方の意味を持つ。

イ:In yene ershte shvere vokhn nokhn oysbrokh fun der milkhome, zetst zi iber oyf daytsh H. Leyviks lid.

ド: In jenen ersten schweren Wochen nach dem Ausbruch des Krieges bersetzt sie H. Leyviks Lied ins Deutsche.

日:戦争勃発後のあの厳しい数週間に、彼女はレイヴィックの歌をドイツ語に

翻訳する。

(36)

イ:Er hot oykh di finf khumoshim ibergezetst fun hebreish oyf shpanish.

ド:Er hat auch die Thora aus dem Hebr ischen ins Spanische bersetzt.

日:彼はまたモーセ5書をヘブライ語からスペイン語へ翻訳した。

ドイツ語の分離・非分離動詞とイディッシュ語の分離動詞は、外見的には同じ ように見えても、実際の使用にあたってはその使い方や意味が一致しないこと がしばしばある。

ドイツ語 イディッシュ語

berlassen 委ねる :'iber/lozn 後ろに残す ber/legen 肩に置く

ber/legen 熟考する :'iber/leygn 熟考する

' ber/nehmen 肩にかける *

bernehmen 引き受ける :'iber/nemen 引き受ける ber/reden 説得する :'iber/reydn 説得する ber/schreiben 宛名を書く :'iber/shraybn 何回も書く unter/shreiben 署名する :'unter/shraybn 署名する unter/streichen 強調する :'unter/shtraykhn 強調する unter/stellen 下に置く : nter/shteln 下におく unterstellen 配下に置く

文例

イ:Ikh hob dershpirt bashaynperlekh, az zi redt-iber dem tatn.

ド:Ich sp re offensichtlich, dass sie ihren Vater berredet.

日:私は彼女が父親を説得しているとはっきり感じた。

(37)

イ:Di pasazhirn kenen iberlozn zeyere zakhn inem hotel.

ド:Die Passagier k nnen ihre Sachen in einem Hotel lassen.

日:乗客は荷物をホテルに置いていってよい。

イ:Du must iberleygn dayne bikher, vayl do iz nito keyn ort.

ド:Du musst deine B cher wo anders hinlegen, denn hier ist kein Platz daf r.

日:君は本を移しなさい。ここはそんな場所じゃないから。

イ:Di liberale partay hot ibergenumen di makht in land.

ド:Die liberale Partei hat die Macht im Land bernommen.

日:自由党は国内で力を得た。

イ:Me darf ibershraybn dem artikl fun dos nay, vayl si do tsu fil grayzn.

ド:Man muss den Artikel neu schreiben. In diesem sind zu viele Fehler.

日:人は新たに記事に新たに署名しなければならない。ここには沢山の書き間 違いがあるから。

イ:Ikh shrayb unter di verter mit dem roytn kolir, kedey ir zolt a kuk ton oyf zey.

ド:Ich unterstreiche die W rter rot, damit Sie besser sehen k nnten.

日:君たちがよく見えるように、私はこれらの字に赤色で下線を引く。

以下のイディッシュ語の動詞の前綴りは常に(現在時制、命令形)分離する:

avek-, oys-, op-, aroyf-, ariber-, durkh-, iber-, kapoyer-, on-, nokh-, tsu-,

tsurik-

(38)

7.10 迂言動詞

イディッシュ語には「ヘブライ語要素+助動詞としての zayn あるいは hobn, あるいは vern」の組合わせで一つの意味を表す場合がよくある。これを迂言 動詞という。

1)zayn と共に:

khoyshed zayn 疑う mamshikh zayn 続ける maskim zayn 妥協する moyde zayn 告白する

oyle zayn イスラエルへ移住する

2)hobn と共に:

kharote hobn 後悔する khasene hobn 結婚する kheyshek hobn -する気がある moyre hobn 不安である rakhmones hobn 同情する

3)vern と共に:

megulgl vern 変身する mekuyem vern 実現する nifter vern 死ぬ poter vern 解放される

文例

イ:Di brider hobn mikh mekane geven.

(39)

ド:Die Br der sind neidisch auf mich gewesen.

日:兄弟たちは私を羨んでいた。

イ:Der tate hot moyre gehat tsu geyn efenen di tir.

ド:Der Vater hatte Angst zu gehen, um die T r zu ffnen.

日:父はドアを開けに行くのが不安だった。

イ:Shpeter mit yorn hot zi khasene gehat.

ド:Nach einigen Jahren hat sie geheiratet.

日:数年後、彼女は結婚した。

イ:Zey hobn rakhmones gehat af zikh un af zeyere kinder.

ド:Sie haben Mitleid gehabt auf sich und auf ihre Kinder.

日:彼らは自分と自分の子供たちに同情した。

次のようなタイプ(名詞的補語+弱変化助動詞)も迂言動詞とされる。この タイプは特にロシアのイディッシュ語の文に多量に見かける。

a faykh ton 笛を吹く a glants ton 輝く a druk ton 押さえる a fir ton なでる

7.11 非人称動詞

イディッシュ語における es の用法はドイツ語とよく似ていると思われるが、

ドイツ語では許されない省略も行なわれることがしばしばある。ポーランド語

ではドイツ語の es に相当するものを ono とか to と言うが、それを用いて下

(40)

記のように気象に関する文を作ることはない。従ってイディッシュ語の非人称 動詞の用法にポーランド語が影響を与えたとは思われない。 。

イディッシュ語 ポーランド語

Es donnert. Grzmi. 雷が鳴る。

Es blitzt. Blyska si . 稲光りがする。

Es hagelt. Pada grad. 霰が降る。

Es klopft. Dzwonek. ドアをノックする。

ⅰ)天候

ド:Es hot nokh geshneyt.

ド:Es hat noch geschneit.

日:まだ雪が降っていた。

ⅱ)形式上の主語

イ:Shoen hot es gedoyert.

ド:Es hot Stunden gedauert.

日:何時間もかかった。

イ:Es zaynen gekumen naye tsaytn.

ド:Neue Zeiten sind gekommen.

日:新しい時代がやってきた。

ⅲ)生理現象

イ:Es vert mir heys un kalt.

ド:Es wird mir hei und kalt.

(41)

日:暑くなったり寒くなったりする。

ⅳ)es の省略:

es は文頭に来なければ省略される。但し天候上の es は省略できない。、

イ:Endlekh iz shtil gevorn.

ド:Endlich ist es still geworden.

日:とうとう静かになった。

7.12 話法の助動詞

ド イ ツ 語 で は 語 法 の 助 動 詞 (d rfen, k nnen, m gen, m ssen, sollen, wollen)を伴った現在形の場合、話法の助動詞は不定詞(文末)と結びつく。

Ikh muss gehen.「私は行かなければならない」

現在完了では「主語+haben の現在人称変化/過去人称変化+本動詞の不定 詞+話法の助動詞の不定詞」を文末に置く。

Er hat damals schon Deutsch sprechen k nnen. 彼はもう当時もうドイツ語 をしゃべることができた。

これをイディッシュ語の場合で見てみよう。

イディッシュ語の話法の助動詞(darfn, kenen, megn, muzn, torn, zoln, veln)を使った現在時制は問題ない。しかし完了時制では話法の助動詞は常に 過去分詞をとる(ドイツ語では不定詞)。また語順もイディッシュ語では「主 語+hobn の人称変化+話法の助動詞の過去分詞+本動詞の不定詞」の順にな る:

Er hot demolt shoyn daytsh gekent redn. 彼は当時もうドイツ語をしゃべ

ることができた

(42)

以下、話法の助動詞を含む時制の例を挙げる。

ⅰ)現在時制

イ:Kh'darf forn aheym.

ド:Ich darf nach Hause fahren.

日:私は家に帰らなければならない。

イ:In a vokh arum kenen mir zikh iberklaybn.

ド:In einer Woche k nnen wir umziehen.

日:1週間すれば私たちは引っ越せる。

ⅱ)現在完了

イ:Men hot ir gemuzt iberdertseyln dos gantse geshenish.

ド:Man hat ihr das ganze Geschehen nacherz hlen m ssen.

日:人は彼女に出来事を一部始終、話さなければならなかった。

イ:Zi hot gevolt farmakhn di oygn, ober zi hot zey nisht farmakht.

ド:Sie hat die Augen zumachen wollen, aber sie hat sie nicht zugemacht.

日:彼女は目をつぶろうとしたが、しなかった。

7.13 不定詞 II:

イディッシュ語の不定詞の使い方はスラブ語と似ていて興味深い。

1)tsu つき不定詞

ⅰ)bashlisn(決心する), flegn(-したものだ), uf/hern (oyf/hern とも

言う。-することを止める)など特定の動詞が要求する

(43)

例文 hot ufgehert tsu tsitern.

イ:Der bobes pleytse hert uf tsu tsitern.

ド:Grossmutters Schulter hat aufgeh rt zu zittern.

ポ:Rami babki skonczy o si trza . 日:祖母の肩の震えが止まった。

イ:Er hot bashlosn tsu vern an elektroshtshik.

ド:Er hat beschlossen, ein Elektroingenieur zu werden, 日:彼は電気技師に成ろうと決めた。

ⅱ)zayn の人称変化 + tsu:「-し得る」

イ:Keyn vegener zenen nisht geven tsu bakumen.

ド:Kein Wagen ist zu bekommen gewesen.

日:どの車も捕まりそうになかった。

ⅲ)es - tsu の関係で:

イ:S'iz a fargenign tsu zitsn bam freylekhn tish.

ド:Es ist ein Vergn gen an einen fr hlichen Tisch zu sitzen.

日:楽しいテーブルに座るのは喜びである。

2)tsu なし不定詞

ⅰ)flegn, on/heybn, pruvn, tsu/zogn など特定の動詞は tsu なしの不定詞

(句)を要求する

イ:Ba undz inderheym flegt men redn af poylish.

ド:Bei uns daheim pflegt man auf Polnisch zu reden.

(44)

日:我が家ではポーランド語を話すのが常だった。

イ:Er hot mir tsugezogt helfn ariberfirn di mame.

ド:Er hat mir zugesagt mir zu helfen, die Mutter hierher zu f hren.

日:彼は私に母をこちらに連れてくれるように言った。

ⅱ)以下のように、tsu を伴うことなく 「-すること」 を意味する場合があ る。これは明らかにスラブ語の影響であると思われる。このような名詞を 動詞的名詞(Verbalsubstantiv)という。その特徴は語尾が -nie あるい は -cie で終わることである。ドイツ語ならば zu 不定詞(句)を用いると ころである。

イ:Dos araynkomen in kheyder iz yedn frimorgn geven far mir an iberlebung.

ド:In den Cheder zu gehen war f r mich Tag f r Tag eine Qual.

ポ:Codzienne chodzenie do chederu bylo dla mnie udreka.

日:毎朝ヘデルへ行くことは私にとっては苦痛であった。

イ:Azoy hot zikh geendikt undzer geyn keyn Erez-Yisroel.

ド:Ebenso endete unsere Reise nach Erets-Israel.

ポ:Tak nasza podr ‰ z do Erets-Izraela skonczyla si . 日:このようにして私のエレツ-イスラエル行きは終わった。

イ:Schraybn literatur oyf yidish is nokh nit geven aza "zelbst- farshtendlekhkayt" vi shpeter mit etlekhe yor.

ド : Literatur auf Jiddisch zu schreiben war noch nicht so

(45)

"selbstverst ndlich" wie sp ter vor einigen Jahren.

ポ:Pisanie literatury /pisa literatur po ‰ z ydowsku nie by o dawniej tak 'oczywiste' jak p € z niej po paru latach.

日:イディッシュ語で文学を書くことは数年前まではそれほど当たり前のことでは なかった。

ⅲ)次の句では、onerkenen Medines-Yisroel(イスラエルを承認すること)

という句全体をまず作ったあと、中性の定冠詞を付けたと解釈できよう。

このような表現方法はドイツ語にもスラブ語にも見られないようであるか ら、イディッシュ語独特の用法と言ってよい。

イ:dos onerkenen Medines-Yisroel ド:die Anerkennung des Staates Israel ポ:uznanie pa stwa Izraela

日:イスラエル国を承認すること

ⅳ)再帰動詞を zu なし不定詞で用いることはドイツ語ではできない。

イ:ayer bazetsn zikh in Yisroel ド:Ihre Ansiedlung in Israel ポ:Osiedlenie si w Israelu 日:イスラエルに移住すること

ⅴ)イディッシュ語では運動の動詞と結んで不定詞を用いる場合がよくある。

この時の不定詞は目的を示す。意味は「~するために(運動)する」とな

る。ドイツ語ならば「-するために」を意味する zu 不定詞、あるいは um

zu ― という zu 不定詞句を使うところである。

(46)

イ:Er iz gegangen davnen in shul.

ド:Er ging zur Synagoge, um zu beten.

ポ:Poszed do synagogi modli si .

日:彼はシナゴーグで祈るためにやってきた。

イ:Sem iz aroysgegangen koyfn a tsaytung.

ド:Sam ging aus, um eine Zeitung zu kaufen.

ポ:Sem wyszed kupi gazet . 日:サムは新聞を買うために外に出た。

イ:Kh'hob gevolt geyn zogn kadish.

ド:Ich wollte ein Gebet f r meine Eltern sprechen.

ポ:Chcia em odm wi kadisz.

日:私は両親のためにカディッシュ(経)を唱えるつもりだった。

イ:Inderfri un farnakht fleg der tate geyn in besmedresh davnen.

ド:Fr h am Morgen und am Vormittag pflegte der Vater zum Bethaus zuzugehen, um zu beten.

ポ:Ka ‰ z dego runa i pszedpoludniem tata zwykl chodzi do Domu Modlitwy modlic sie.

日:朝と午前、父は祈るために祈祷所にやってきた。

8.副詞

ドイツ語では形容詞が副詞として使われることも多いが、イディッシュ語も同 様である。

イディッシュ語の副詞は次のように分けられる。

(47)

8.1 形容詞をそのまま転用したもの:

イ:Er geyt langzam.

日:彼はゆっくりと歩く。

イ:Ale kinder zingen gut.

日:子供たちはみんな元気に歌う。

イ:A shlaksregn gedoyert geveyntlekh nit lang.

日:どしゃぶりの雨は普通長くは続かない。

8.2 本来の副詞:

これには untn(下に)、dortn(そこに)、atsind(今)、bald(まもなく)、

derfar(それゆえに)など場所、時、量・程度、原因・理由等をあらわすもの がある。

以下、例文を掲げる。

イ:Er ken a bisl poylish un daytsh.

日:彼は少しポーランド語とドイツ語ができる。

イ:Er zogt mir shtilerheyt.

日:彼は静かに言う。

イ:Ikh gedenk es zeyer gut.

日:私はそれをとてもよく覚えている。

(48)

8.3 名詞の副詞的用法

イディッシュ語には名詞を副詞的に用いて様態をあらわす用法がある。たとえ ば、

Ikh bin geblibn shteyn a fartsiterter.

の中の a fartsiterter

は名詞であり、ここでは主語の様態をあらわすものとして用いられている。つ まり「私は震えるものとして立っていた」という意味であり、ドイツ語で言え ば Ich bin zitternd stehen geblieben. ということになるだろう。これに似た 表現は他にもたくさんある。

イ:Er iz gegangen a fartrakhter.

ド:Er ging nachdenklich vor sich hin.

ポ:Chodzi po pokoju zamy lony.

日:彼は考えながら歩いた。

イ:Er hot oyf mir a kuk geton a farvirter.

ド:Er hat verwirrt einen Blick auf mir geworfen.

ポ:Sta tam z biad twarz .

日:彼は混乱しながら私に目を向けた。

イ:Di mame iz gezesn in kikh a dershrokene.

ド:Mutter sa erschrocken in der K che.

ポ:Matka siedzia a w kuchnii w zlym humorze.

日:母は驚いて台所で座っていた。

イ:In der nakht iz Rokhle gefaln a mide oyf ir geleger.

(49)

ド:In der Nacht ist Rochle vor M digkeit auf das Bett gefallen.

ポ:W nocy Rochle zm czony pad na l ‰ z ko.

日:夜ラヘルは疲れてベットに倒れ込んだ。

イ:Zey zenen a vayle gezesn shvaygndike.

ド:Sie haben eine Weile schweigend gesessen.

ポ:Przez chwyli siedzieli w iszy.

日:彼らはしばらく黙って座っていた。

このような表現がどうして生まれた原因についてはスラブ語の造格的表現によ るのではないかとも思われるが、確証は得難い。

8.4 多重否定 keyn (ド:kein)

この項目で最も注目すべきは否定詞 keyn の使い方である。すなわち、イディッ シュ語には多重否定が多く見られるのである。副詞や否定詞との重複が多い。

しかし何度否定しても(四回が限度)一回きりの否定と同じである。否定は中 高ドイツ語やポーランド語によく見られる。しかし二重否定が圧倒的に多い。

従ってこれは中高ドイツ語やポーランド語の影響よりも、イディッシュ語独自 の現象であると考えてよい。

ⅰ)一回の否定

イ:Ikh farshtey nisht vos do tut zikh.

ド:Ich verstehe nicht, was hier geschieht.

ポ:Nie rozumi m co tam si dzieje.

日:私はここで何が起こっているのか知らない。

イ:Finf yor hot er kimat gornit geshribn.

(50)

ド:5 Jahre lang hat er kaum etwas geschrieben.

ポ:W 5 lat on chyba nie napsa . 日:5年間彼はほとんど書かなかった。

イ:Dos iz nit mayn oysek.

ド:Das ist nicht meine Arbeit.

ポ:To nie jest moj rabot .

日:それは私の知ったことじゃない。

ⅱ)二回の否定

イ:Ich hob im mer keyn mol nisht gezen.

ド:Ich habe ihn niemals gesehen.

ポ:Nigdy go nie widzia em.

日:私は彼をほとんど見たことはなかった。

イ:Kh'hob keyn eyn feler nit gefunen.

ド:Ich habe keinen Fehler gefunden.

ポ:Nie naszed em ‰ z aden bl d.

日:私には誤りは見つからなかった。

ⅲ)三回の否定

イ:Zi hot keyn mol keyn lign nit gezogt.

ド:Sie hat keine L gen gesagt.

ポ:Nigdy nie m wila k amstwa.

日:彼女は嘘をついたことがなかった。

(51)

ⅳ)四回の否定

イ:Fun keyn eyn mansbil hot zi keyn mol nit gehert keyn kompliment.

ド:Sie hat niemals auch nur ein Kompliment von einem Mann geh rt.

ポ:Nigdy nie s ysza a ali jednego komplemental od jakiego m ‰ z czyzny.

日:彼女は一度も男からのお世辞を聞いたことがなかった。

イ:Ikh hob keyn mol keynem mit keyn finger nit ongerirt.

ド:Ich habe niemals jemanden mit dem Finger ber hrt.

ポ:Nigdy nikogo nie porusz a ani palcem.

日:私は人を指で触ったことがなかった。

9.受動態

イディッシュ語の受動態には動作受動と状態受動がある。

9.1 動作受動:

現在

現在時制の受動は 「主語+vel の現在人称変化(ver, verst, vert, vern, vert, vern)+過去分詞」の形を取る。

意味は「-される」という動作を示す。

イ:A meditsin-student vert ekzaminirt.

ド:Ein Medizin-Student wird examiniert.

日:一人の医学生が試験される。

イ:In yanvar vern tsu der levone aroysgeshikt di ershte pruv-raketes.

(52)

ド:Im Januar werden die ersten Proberaketen auf den Mond geschickt.

日:1月には月へ最初の試験ロケットが打ち込まれる。

現在完了

現在完了の受動は「主語+zayn の現在人称変化+過去分詞+gevorn(不変)」

の形を取る。

例文

イ:Di poeme iz ibergezetst gevorn oyf arabish durkh an arabishn dikhter.

ド:Das Poem ist durch einen arabischen Dichter ins Arabische bersetzt worden.

日:その詩はアラブ人によりアラビア語に翻訳された。

イ:Der langyoriker troym vegn a raketn-industrye iz farvirklekht gevorn.

ド:Der langj rige Traum ber eine Raketn-Industrie ist verwirklicht worden.

日:ロケット産業についての長年の夢が実現した。

過去完了

「主語+zayn の現在人称変化+gehat/geven+過去分詞」

イ:Etlekhe dertseylungen zaynen geven ibergezetst un opgedrukt gevorn in der ortiker prese.

ド:Etliche Erz hlungen sind bersetzt und in der ortigen Presse abgedruckt worden.

日:いくつかの物語が翻訳され、現地の新聞に載せられた。

(53)

イ:Der farher iz forgezetst gevorn in a tog 10-12 arum.

ド:Das Verh r wurde an einem Tag ungef hr zwischen 10-12 Stunden.

日:尋問は1日約 10―12 時間続けられた。

未来

「主語+vel の現在人称変化(vel, vest, vet, veln, vet, veln)+過去分詞+vern

(不変)」

イ:Di arbet vet farendikt vern.

ド:Die Arbeit wird beendet werden.

日:仕事は終えられるでしょう。

イ:In etlekhe yor arum vet alts oysgeklort vern.

ド:In etlichen Jahren wird alles aufgekl rt werden.

日:数年のうちに全てが明らかになるだろう。

未来完了

未来完了の受動態は極めて稀であり、その必要がある時には現在完了で代用さ れる。

以上、いずれの場合にもイディッシュ語ではいわゆる枠構造は起こらない。

[註] 受動態でドイツ語と違う点は、行為者をあらわすのに fun(ドイツ語の

von に相当)を用いないことである。代って durkh や mit が使われる。

参照

関連したドキュメント

This study was carried out to realize an active optical cable AOC integrated with Si-LSIs, proposed by an optical integrated circuit of a low-loss high-refractive-index

reduction.. Change in Vickers hardness as a function of annealing temperature for cold-rolled pure iron, Fe-0.3mass%Si alloy and Fe-0.3mass%Al alloy with 99.8%. reduction

語基の種類、標準語語幹 a語幹 o語幹 u語幹 si語幹 独立語基(基本形,推量形1) ex ・1 ▼▲ ・1 ▽△

Au tout d´ebut du xx e si`ecle, la question de l’existence globale ou de la r´egularit´e des solutions des ´equations aux d´eriv´ees partielles de la m´e- canique des fluides

Con res- pecto al segundo objetivo, que se formuló como investigar si las posiciones de las medias de los grupos han cambiado a través de las 4 semanas y, si lo han hecho, buscar

Tatanmame, … Si Yu’us unginegue Maria, … Umatuna i Tata … III (MINA TRES) NA ESTASION.. ANAE BASNAG SI JESUS FINENANA NA BIAHE Inadora hao Jesukristo ya

Patel, “T,Si policy inventory model for deteriorating items with time proportional demand,” Journal of the Operational Research Society, vol.. Sachan, “On T, Si policy inventory

Kaplick´ y shows H¨ older continuity of velocity gradients and pressure for (1.1) with p ∈ [2, 4) under no slip boundary conditions. Based on the same structure of the proof and