• 検索結果がありません。

Vol.31 , No.2(1983)109土山 泰弘「新満月祭のマントラ〔1〕」

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2021

シェア "Vol.31 , No.2(1983)109土山 泰弘「新満月祭のマントラ〔1〕」"

Copied!
4
0
0

読み込み中.... (全文を見る)

全文

(1)

新 満 月 祭 の マ ン トラ 〔1〕

一 般 にBrahmapaは 釈 義 の 対 象 と な るMantraを 自派 のMantra-Collectionよ り 引 用 す る が, 例 外 的 にMantra-Collectionに 見 出 し え な いMantraを 引 用 す る

場 合 が あ る1)。 しか も こ の よ うなBrahmapa初 出 のMantraは 必 ず し も 自 派 の

Srautasutraに そ の 使 用 儀 軌 が 規 定 さ れ る と は 限 ら な い の で あ っ て, か か る 事 情 はMantra-Collectionに お け るMantraと 同 様 で あ る。 本 稿 で は 新 満 月 祭 を 主 題 と す るMait. Sarph. 4. 1. 1-14(Mantra-Collection 1.1.1-13)を と り 上 げ て, Bra-hmapa初 出 のMantraで 自派 のSrS(Manava 5rS, Varaha srS)に 儀 軌 的 支 持 を 有 し な い も の を と り出 し て 註 記 を 加 え る2)。

I. 他 派 に 相 当 す るMantraを 有 しな い 場 合

1) Mait. Sarah. 4. 1. 3: 5. 14-15: yatha haisa to bhagas tam raksasvety3)

evam va etad visnum ahaitat to havyam tad raksasveti.

文 脈 上, 先 行 す るBrahmapa(Mait. Salph. 4.1.3: 5. 13)に 引 用 さ れ るMantra:

visno havyam

raksasva

(Mait. Samh. 1. 1. 3: 2. 11 Man SrS 1.1.3.36

Var SrS 1. 2.

2.34)に 関 連 す る。

2)

Mait. Sarah. 4. 1. 4: 6. 6-8: devasya tva savitzih prasave "v "nor bahU"

bhyam pusnd hastabhya.m ddada iti savitrprasuta

evainad devatabhir adatte4)

3)

Mait. Sarah. 4. 1. 5: 6. 16-18: urjam

grhnita'

ity urjam yajamane

dadhati. prabhutyai

vah iti praivainan bhavayati.

4)

Mait. Sarah. 4. 1. 9: 11. 9: prati prathasva prthivimuta

dydm' itime

eva prathayati.

文 脈 上, 祭 餅(puroqasa)を 焼 く際 に, 陶 片(kapala)の 上 に そ れ を 展 げ る 行 為 に 関 連 す る。 先 行 す るBrahmapa(Mait. Salph.4.1.9:11.7-9)は 以 下 の と お り:

gharmo si visvayur gharma gharme srayasva (Mait. Samh. 1. 1. 9: 5. 5-6 Man

SrS 1. 2. 3. 22, Var SrS 1. 3. 1. 21) prathayaty evainam.

5)

Mait. Samh. 4. 1. 14: 19. 6-7: vsnoh krkmo sity atikramati ya

jnasyanava-kramaya.

2回 目 のAghara(液 状 バ タ ー をAhavaniya火 へ 注 ぐ儀 礼)を 行 う べ く祭 壇(vedi)

(2)

-915-(70) 新 満 月 祭 の マ ン ト ラ 〔1〕(土 山)

を 越 え る 行 為 に 関 連 す る。 こ の と きSrSで 使 用 す るMantraは6gnavis

viji-hatham

ma ma himsistam.

lokam

me lokakrtau

krnutam.

ma modosistam.

atmanam

me papain.

sivau

bhavatam

adya

nah. (Mait. Sarah. 1. 1. 13: 8. 6-8

Man SrS 1. 3. 1. 13 Var SrS 1. 3. 4. 8) 5).

II.他 派 に 相 当 す るMantraを 有 す る 場 合

1)

Mait. Samh. 4. 1. 2: 3. 1-2:

devebhyo justam iha barhir asade iti

deve-bhya evainam justam karoti.

Tait. Salph.1.1.2. cのpada dに 一 致 す る: prsyam agad dhisapa barhir

accha, manuna

krta svadhaya

vitasta/to

a vahanti

kavayah

purastad,

deve-bhyo jtam iha barhir asade//こ のMantraは 敷 草(barhis)を 得 る た め の 儀 礼 の 中 で 使 用 さ れ る(Baudh srS 1.2:2.8-11 Ap 6rS 1.3.5, Bhar 5rS 1.3.7, Hir 6rS 1.2:81, Vaikh srS 3.3-4:34.11-13)6)。 と こ ろ で こ のMantraのpada a, b, c

に 相 当 す るMantraがMait. Sarph. のMantr-Collectionに み え る: prsyam agad dhiSapa barhir acha, manuna krt6 svadhaya vitasta/tayavahante kavayab purastat//(1.1.2:L6-7)。 こ のMantraを 引 用 す るBrahmapaは 本 項 目 に 掲

げ たBrahmapaの 直 前 に 位 置 す る(4.1.2:2.16-18)6 SrSに お け る こ のMahtra の 使 用 儀 軌 はTait派 の 場 合 と 同 様 で あ る(Man srS 1.1.1.27, Var srS 1.2.1.14)。 な おKah. Sarph. のMantra-Collectionに は 相 当 す るMantraのpada a, bと c, dが 分 離 し て 伝 承 さ れ る(1.1.2:1.7-8, 12-13)。

2)

Mait. Sarah. 4. 1. 10: 13. 7-12: ararus to dyan ma paptat

ity ararur

vai namasura as-it. sa prthivim upalnrucyasayat. tam indro cayat. tam

apara-rum prthivya adevayajanam

ity (Mait. Sarah. 1. 1. 10: 6. 7, Man SrS 1. 2. 4. 16,

Var arS 1. 3. 1. 46). apahant. sa divam api patisat. tam

ararus to dydm ma

paptat

iti divah pratyanudata. ya evam vidvam stambayajur haraty. ebhyo va

etal lokebhyo ya jamano bhratrvyam nirbha jati.

引 用 文 中 に あ る と お りStambayajurharapa(祭 壇 内 をこお か れ た 敷 草 を切 断 し て 塵 と 1と も に 投 棄 す る儀 礼)に 関 連 す る(cf. Man srS 1.2.4.6-14, Var sfS 1.3.1.31-42)。 他 派 のMantra-Collectionに み ら れ る 相 当 す るMantraも こ の 儀 礼 で 使 用 さ れ る が そ の 儀 軌 は6rSに よ っ て 異 な る。 Kath. Sarph..1.9:4.15-16:ararur dyarp

ma paptat (Ap SrS 2. 2. 1), Tait. Sarah. 1. 1. 9r:

ara rus to divan ma skan

(Baudh SrS 1. 11: 15. 1-4, Ap SrS 2.1-8, Hir SrS 1.6: 149, Vaikh SrS 4.12: 51. 3-4)

Vaj. Sarah. 1. 26: araro divan mal paptah (Katy SrS 2. 6. 22, Bhar SrS 2. 1. 11).

(3)

-914-新 満 月祭 の マ ン トラ 〔1〕(土 山)(71)

3

Mait. Samh. 4. 1. 12: 16.8-9:

anisitah

sapatnaksciyanih'

ity anisita

by

etch sapatna

ksayanih.

文 脈 上, 祭 杓(sruc)を 拭 き 清 め る 行 為 に 関 連 す る(cf. Man srS 1.2.5.1-9 Var srS1.3.2.12-18)。 こ のMantraはKah. Salph.1.10:5.15に 一 致 す る。srS で は, 祭 杓 に 対 し て 唱 え る の で あ る(ApsrS 2.4.2, Hir srS 1.7:156, Vaikh srS 5.2:53.11-12)。

4) Mait. Samh. 4. 1. 13: 17. 10-11:

urjd prthivim

yachata

ity asyam

ur jam adhat.

Kath. Sarph. 1. 11:6. 1-2に 一 致 す る。 ま たTait. Sarph.1.1.11f.に 相 当 す る: urj Prthivlrp gacchata. srSで は こ のMantraをTait. Salph. 1. 1. 11e: svadha pitfbhya, urg bhava barhisadbhyabと と も に, 敷 草 に 灌 い だ 残 り の 水 を 祭 壇 の 南 西 の 角(sropi)よ り 北 西 の 角 へ 灌 ぐ と き に 唱 え る(Baudh srS 1.13:19. 18-20 Ap srS 2.8.3, Hir srs 1.7: 169, Vaikh srS 5. 5: 56.10-11)。 こ の と きVar srS(1.3.3.6)で 使 用 す るMantraはurg bhava barhisadbhyab//svha pitf-bhyo gharmapavabhyab(後 半 の みMait Sarph.1.1.11:7.8)。Man SrS(1.2.5.27)

は か か る 行 為 を 規 定 し な い。

5)

Mait. Sarah. 4. 1. 13: 18. 11-12: yatha haisa to bhagas

tam raksasve"ty

evam va etad visnum

ahaitat

td d jyam. tad

raksasveti.

Kat.h. Sarah. CD

Bra-hmapa(31.10:13.7-8)に 引 用 さ れ る。 本 稿1-1)参 照。 文 脈 上, 先 行 す るBra-hmapa(Mait. Samh.4.1.13:18.10-11)に 引 用 さ れ るMantra: ta vSPo pahi. pahi

ya jnam. pahi ya jnapatim. pahi mam ya jnanyam. (Mait. Samh. 1. 1. 12: 8. 3-4,

Man 5rS 1.2.7.30, Var SrS 1.3.3.23)に 関 連 す る。

6)

Mait. Samh. 4. 1. 14: 19. 1: bhuvanam asi iti bhutim

asaste.

vipra-thasva' iti prathayaty evainat.

Kath. Sarph.1.12:6.19 Tait. Sarph.1.1.12 aと 一 致 す る。 SrSで は2回 目 のAgharaを 始 め る に あ た っ て 祭 杓 の 前 でTait. Sarph.1.1.12b: agne yastar id6rp namabと と も に 唱 え る(BaudhsrS 1.15: 23.6-7 Ap srS 2.13.2, Bhar srS 2.13.11, Hir srS 2.1:182, Vaikh srS 6.3:61.19-62.1)。 こ の と きMan SrS(1.3. 1.11)で は 使 用 す るMantraはsuyame medya stasvatau sopavrtau(Mait. Samh.1.1.13:8.6)。Var SrS(1.3.4.6)で はsapratha namab(出 典 不 明)。

7)

Mait. Samh. 4. 1. 14: 19. 9-10:

vasumatas to chaydm upathesam

ity

agnir vai vasuinan. agner eva chayam upatisthate.

(4)

-913-(72) 新 満 月 祭 の マ ン ト ラ 〔1〕(土 山)

Val. Sah.2. 8に 相 当 す る: vasumatlm agne te chayam athesam. Katy SrS(3.1.19)で は 祭 壇 を 越 え て2回 目 のAgharaを 行 う場 所 に 立 つ と き にibid: visno sthnam asiと と も に 唱 え る。 こ の と きMan 6rS(1.3.1.14), Var srS (1.3.4.9)で 使 用 す るMantraはvispoh stmasi(Mait. Sa. ph.1.1.12:8.8-9)。

8) Mait. Samh. 4. 1. 14: 20. 1-4: caksuspa agne

si. caksur me pahiti.

caksur evasya pa-ti. srotraPa ague si. srotram me pahiti. srotram evasya pati.

tanupa agne si. tanvam me pahiti. tanvam evasya pati. yan me agna urnam

tanvas tan ma aprnety. asisam evasaste.

Mantra: caksuspa agne si. caksur me pahi ba Kath. Sarah. 1. 12: 7. 13, Tait.

Sarph. 1. 1. 13k Vaj. Sarph. 2. 16と 一 致 す る。srSで はprastaraを 祭 火 へ 投 じ て 後 の 儀 礼 行 為 の 中 で 使 用 さ れ る が そ の 儀 軌 はSrSに よ っ て 異 な る(Baudh. 5rS 1.19:29.10-11 ApsrS 3.7.6, BharsrS 3.6.12, Hir srS 2.4: 2181 Vaikh.5rS 7.7:7317以 上Tait. Sarph.1.1.13: ayus Paagnesy. ayur me pahiと と も に 使 用。 Katy srS 3.6.15)。 と こ ろ でVar SrS(1.3.6.15)で はprastaraを 祭 火 へ 投 じ て の ち 身 体 諸 部 分(gatrapi)を 触 れ つ っAgnihotra祭 の 祭 火 崇 拝(Agnyupasthana) で 使 用 す るMantra: ayurdha agnesi(Mait Samh.1.5.2:67.16)を 唱 え る と す る。 冒 頭 句(pratlka)に よ る 引 用 の た め 使 用 さ れ るMantra全 体 は 不 明 で あ る が, 本 項 に 掲 げ た 一 連 のMantraはAgnyupasthanaで 使 用 さ れ るMantra群 の 一 部 を な す(Mait Salph.1.5.2:67.17-68.2, Man 5rS 1.6.2.7, Var srS 1.5.4.7)。

1) C.G. Kashikar: A Survey of the srautasotras Bombay 1968 PP.12-13.2) Mait. Salph.4.1.1-14に お い てitiに よ っ て 引 用 さ れ るMant照 の 箇 所 は163(同 一 のMan-traが 繰 り返 し 引 用 さ れ る 箇 所 は 数 え な い)を 数 え, こ の う ちBrahmapa初 出 は44, 更 に こ の 中 でMan srS, Var srSに 受 容 さ れ な い も の は20(ヴ ァ リ ア ン ト と み な さ れ る も の は 除 く)で あ る。 ち な み に 供 獣 祭 を 主 題 す るMait. Sarph.3.9.2-10.7(Mantra-Collection I.2.14-18)で は か か る例 は1例 の み で あ る。 辻 直 四 郎: ブ ラ ー フ マ ナ と シ ュ ラ ウ タ ・ス ー トラ と の 関 係1952p. 59 (Ms 13. a.3).3)Vedic Concordanceの 当 該 項 目 の も と で は こ の 箇 所 へ の 指 示 を 欠 き, 本 稿II-5)に み え るMantra箇 所 を指 示 す る の み で あ う が, 両 者 を 相 互 に 区 別 す る根 拠 は な い か ら こ こ で はMantraと し て お く。 4) こ のMantraは 本 祭 式 に お い て は2回 使 用 さ れ い ず れ もBrahmapaに 対 応 を 有 す る。1)Mait. Sarph.4.1.2:2.12-13(Brahmapa初 出): enarp(=asvaparsum)

adatte. Man SrS 1.1.1.23. Var SrS 1.2.1.12.2)Mait Samh.4.1.10:12.13-14(1.1.9:5111),...enam(=sphyam)...adatte. Man srS 1.2.4.6, Var srS 1.3. 1.31.5) Kashikarは こ のMantraを, Mantra-Collectionに み え るMantra:vispob sth6masi(1.1.13:8.8-9)を 改 変 し た も の と す る(op. cit., p.13)が, srSに お け る そ の 使 用 儀 軌 は 当 該Brahmapaのvidhi要 素(atikramati cf. Man srS 1.4.1.13, Var-srs 1.3.4.8)と 異 な る か ら 両 者 を 対 応 せ し め る に は 慎 重 を 要 す る。6)使 用 儀 軌 の 詳 細 は 永 ノ 尾 信 悟: Hiranyakesi-srautasutraの 研 究 〔1〕 イ ン ド学 報vol. 1. 1975 p. 77.

(駒 沢 大 学 講 師)

参照

関連したドキュメント

・vol.1 養殖施設を 1/3 にして売上 1.5 倍!?漁村の未来は戸倉にある 10 月 31 日(土) 15:00~16:30. カキ漁師

タッチON/OFF判定 CinX Data Registerの更新 Result Data 1/2 Registerの更新 Error Status Registerの更新 Error Status Channel 1/2 Registerの更新 (X=0,1,…,15).

12月 1月 2月 3月 4月 5月 6月 2Q 3Q 4Q 1Q 2Q 3Q 4Q 新設ピッ.

8月 9月 10月 11月 12月 1月 2月 3月..

(申込締切)②助成部門 2017 年9月 30 日(土) ②学生インターン部門 2017 年7月 31

えんがわ市は、これまで一度も休 まず実施 してきたが、令和元年 11月 は台風 19号 の影響で初 めて中止 となつた。また、令和 2年

1月 2月 3月 4月 5月 6月 7月 8月 9月10月 11月 12月1月 2月 3月 4月 5月 6月 7月 8月 9月10月 11月 12月1月 2月 3月.

田中 至道 1) 、谷山 洋三 2) 、隠 一哉 1) 、野々目 月泉 1) 、沼口 諭