インド哲学仏教学研究 23(201503) 003日野, 慧運「義浄訳『金光明最勝王経』について : 第24章「除病品」付加部分を中心として」
全文
(2) 日野 慧運. 文献. 所説. 知. 10. 知識 取 込. 考. 合致. 広. 疑念 術 紹介 ,読者. 便宜 慮. ,考察. 進. 付加部分. 可能性 考. .本. 義浄( ). 創作. 検討 ,最終的 見. 結論. .. 翻訳. 性質. 関. 結果,義浄訳 中国語 多. 全部. 含. 体裁. 評価. 一方,義浄 研究. 有部律』. 翻訳. 読. .Nobel. ,義浄. 関 14. 帰. ,新出. 他. 賞賛 潤色. 指摘 ,管見. 限. 多様性. 比較. 行. 原典. 逸脱. ,義浄訳 12. .. ,義浄訳『佛説大孔雀呪王経』. 否定的. 見解. 漢訳. 不正確. ,従来義浄. 梵文写本断片. 見. 仔細. ,代償. 指摘. 漢訳仏典. 翻訳能力. 研究. ,他訳. Nobel [1937: xxiv, xvi]. 一部 中国撰述. 扱. 義浄. ,付加偈頌 内容 両側面. ,. 新. 翻訳. 義浄訳 潤色. .. 元 創作. 特徴. 本偈頌. .. 『南海寄帰内法伝』 中 医科八. 披瀝. ,自身 知識. 想定. 義浄. 2. 医学 修. 可能性 ,義浄訳 梵文原典. 11. .義浄 本経訳出 先. ,自身. 稿. ,元々医学的記述. 15. 対応 ,義浄訳 原典. 13. 出. .他方,『根本. 不完全. ,現存. 見. 間. 忠実 伝. 差異. 原典. 明. (八尾 [2013b: xviii]) . ,金光明経 ,義浄. [2006] .. 義浄訳第 15 章 翻訳. 出. 明記. 弁才天女讃嘆偈16 経題記. 見出. 還梵. 行. 義浄訳. Ludvik [2004] 信頼性 17. ,. 蒐集敦煌文書『金光明最勝王経』巻八残簡(S. 523). 浄 翻訳. 留学僧. 二人. 人僧 18. 義浄自身 加 含. 根拠 示. ,義. ´ ımata」 「寳思惟 Manicintana」 「利末多 Sr¯. ,梵文読解. 翻訳. 能力 充分信頼. .. 10. 岩本 [1972: 155] . 壬生 [1987: 302] . 12『国訳一切経』所収 解題 漢訳金光明経 「佛教聖典成立 関 史的研究 上 ,偽 疑経 一 認 ,… 必 後世異域 偽撰 断 得 」 述 (中里 [1931: 1]) ,筆者 未 典拠 見 出 得 . 13「 学力 高 」 (小林 [1984]) , 論拠 ,陀羅尼 導入句 「怛姪他 tad yath¯a」 「音 写 」 「呪文 一部 見 」点 挙 , 義浄 「愚 」 広汎 見 訳 方 . 結論 検討 要 . 14 従来 見解 Schopen [1992: 224 note 10]. 15 Yao [2013a]. 16 義浄訳 vol. 16, 437a6–b20,Tib. II 293.16–296.14,cf. Nobel [1951a: 126–127],渡邉 [1921: 733] . 11. 17. 18. Descriptive Catalogue of the Chinese Manuscripts from Tunhuang in the British Museum (L. Giles,1957, London) 58, no. 2102. Ludvik [2004: 712–713] [2006: 13-14], 不思議 還梵作業 義浄訳 Harivam . s´a 対比 行 ,Tib. II 対応箇所 用 ,Tib. II 対照 今後 課題. .. – 40 –.
(3) 義浄訳『金光明最勝王経』. 本経題記. ,壬生 [1962: 11–12]. 現行刊本. 経題記. 21. 採 22. 録),. 『金光明最勝王経玄樞』(玄樞) 23. ,後段. 別. 訳場 変. 構成員. 度,. 持. 義浄. 示. Ludvik 義浄訳. 見解. 受. 潤色等. 義浄訳. .. ,『開元釈教録』(開元. .開元録. 記述. 少 24. 記 変動. 義浄. 異. ,義浄. 翻訳. ,固定的 構成. 翻訳. ,義浄. 目的. 20. .. 翻訳段階 加筆,改竄. ,. 義浄. 入. 記述. 翻訳. 言. 訳経. 紹介. ,対応. 見. 同一訳場内. ,金光明経訳出時. 3. ,同. 蒐集敦煌文書『義浄訳経題記』(P. 2585)19. 記. 程度確定. 梵文読解能力 ,. 疑. 必要. 誤読 帰. 意図的. 見. , .従. ,原本 由来 妥当. .. 原典. 671 年. ,713 年. 695 年. 没. 翻経. 梵本四百部五十万頌 翻訳. 南海路 従事. 経. 渡印. .経録・僧伝 .自. 将来. 703 年,長安 西明寺 『最勝王経』 梵文原典. ,数多. 経律論 義浄. 原典. 携 自. 帰国 将来. 後 経律論. 『最勝王経』 訳出. . 25 ,慧沼『金光明最勝王経疏』 (慧沼疏). 義浄 「周遊. 26. 西夏二十餘年 。天蔵龍宮備皆探賾,尋諸梵本,考較無遺。振錫東帰,奉勅翻譯。 」 (178a) , (182a) 記. 「大唐中興三藏法師(義浄) ,勘諸梵本,譯其脱略,具獲諸品及其品名」 .. 19『巴黎圖書館敦煌寫本書目』 (伯希和編,陸翔譯,臺北・國立北平圖書館館刊,. 1933)no. 585. 壬生 [1962] 状態 悪 複写本 参照 ,S. 523 翻刻 問題 .上記 本, 本 「国際敦煌 International Dunhuang Project」 上 「British Library: Or. 8210 / S. 523」「La Biblioth`eque nationale de France: Pelliot chinois 2585 」 登録 ,鮮明 写真 確認 (2014 年 12 月現在) . 21 本 経題記 第八巻末第 20 章王法正論品 後 付 ,大正蔵 『高麗 大蔵経』 (東國大学校発行)K. 127, vol. 9, 1346,高麗蔵初雕本(Tripitaka Koreana Knowledgebase, http://kbs.utrar.e.kr/,2014 年 12 月現在,高麗蔵初雕本 資料情報 ,宮崎 [2012: 7 note 17] 参照), 『中華大蔵経』no. 135, vol. 16, 315–16(校勘記 言及 )等 現行刊本 採 . 22 願暁撰,T. no. 2196, vol. 56, 「婆羅門沙門寶思惟,尸利末多」 (492b) 挙 .願暁 日本・平安 期 三論宗学僧,藤谷 [2005: 11] 詳 . 23「北印度沙門 阿儞眞那,證梵文義。 」等(568b–c) , 眞那 寳思惟 異名 ( 『宋高僧伝』(988) T. no. 2016, vol. 50, 720a). 24 568c–569a,cf.『佛説一切功徳荘厳王経』 (T. no. 1374, vol. 21, 894c 夾註) , 『根本説一切有部尼陀那 目得迦』(T. no. 1452, vol. 24, 418b), 『根本説一切有部毘奈耶尼陀那目得迦攝頌』(T. no. 1456, vol. 24, 520a),『成唯識寶生論』(T. no. 1591, vol. 31, 81a). 25 T. no. 1788, vol. 39(714) .慧沼 本経訳出後 景雲二年大薦福寺 訳場 証義 参加 人物,藤谷 [2005: 4] 参照.慧沼疏 散逸 義浄訳 梵文原典 参照 知 (235a–b,金岡 [1980: 19]) , Nobel [1937: xvii] 懺悔品偈頌部 梵文韻律 対応 指摘 . 26「西夏」 西夏国(1038–1227) ,中国西部 意 ,広 西方諸国 指 思 ,cf. 濟暹撰『弁顯密二教論懸鏡抄』 (T. no. 2434, vol. 77, 430c)「名胡国為西夏。 晨旦名為東夏。或名天竺而為大夏也」. 20. – 41 –.
(4) 日野 慧運. 玄樞. 「閲 八梵經,以勘舊經本,拾遺補闕,綴文正字,翻作周語。」(429b). .玄樞 27 疏』. 続. 夾註 引用. 慧沼疏上掲部 ,. 記述. 欠本. 「八梵経」 字 見. 推察. ,相応 資料 基. .. ,義浄訳第 15 章「大辯才天女品第十五之一」末尾(437c12) 法有略有廣或開或合前後不同梵本既多但依一譯後勘者知之」 触. 弁才天讃嘆頌. 陀羅尼等 増広部分 翻訳. 数 梵本 参照 「但. , 譯」. ,. ,義浄訳 考. 梵本間 異読 .. 単一. 意. ,複数. ,. .梵文原典 複数存在. 定. ,. 対照・校勘 ,複数原典 一訳本 作業 今日. 角度. .先. ,義浄. 複. 観察. 繋. 付随. ,. .. 梵文底本 八本. ,. , 「此品呪 28. 見. 註記. .梵文原典. 校勘,編輯. 考 ,別. 関. 夾註. 「有略,有廣,或開,或合,前後不同」. 一(梵本) 依. 以上. 記. 勝荘撰『金光明最勝王経. ,義浄訳 訳出. 訳文 作. 術. 訳出. 底本 優先的地位 占. 編輯. ,円滑. 目 確認. 一本. 梵文原典 用. 推定. 潤色. .. 義浄訳 潤色. ,. 原典. .. 指摘. 加筆. .. 潤色 加筆. 4. 先. 触. 義浄 認. 通. ,Nobel. 加筆. 概. 義浄訳 見極. 付加部分. 細々指摘 29. 難. 具体的. 確. .. 義浄訳. 複数. 章末. ,他訳. 対応. 27. 結. 句. 付. 30. .結. 勝荘 上述 経題記 表 ,703 年 本経翻訳 直接参加 学僧 .藤谷 [2005: 4, 7] 参 照. 28 夾註 大正蔵 刊本 採 ,諸写本中 房山雲居寺石経 夾註 欠 ( 『中華 大蔵経』校勘記,vol. 17, 307) .房山石経 宮崎 [2012: 7 note 19]. 29 Nobel 指摘 概要 以下 通 :義浄訳第 20 章 Tib. II 第 20 章 程度対応 ,Tib. II 第 21 章以降 Tib. I 一致 , 義浄訳 随所 相違 見 , ,第 23 章(授記品) 導入部 不一致,第 24 章(除病品) 義浄訳 37 偈頌 (Strophen,五言四句) 対 Tib. II 13 偈頌(4 p¯ada) 示 , 第 25 章(長者子 流水品) 十二因縁 説相,陀羅尼 数,三偈頌 末尾 陀羅尼,章末 過去因縁譚 結 合部分 相違,第 26 章(捨身品) 不一致,義浄訳 30 章(大弁才天女讃嘆品)31 章(付嘱品) 付加, (xxiv). ,義浄訳第 6 章,21 章,23 章,24 章,26 章 章連結 短 文,第 9 章,13 章,18 章,21 章,22 章 末尾 付 結 句,第 7 章冒頭部 第4章 妙幢菩薩 夢 言及 明 義浄 加筆 ,義浄 原典 加筆・潤色 施 疑 (xvi) . 30 Nobel 指摘 含 付加部分 抜 出 ,以下 通 . [5 章末]時諸大衆。聞佛説已。咸蒙勝益。歡喜受持(417c14–15) [9 章末]時諸大衆聞佛説此甚深空性。有無量衆生。悉能了達四大五蘊體性倶空。六根六境妄生繋縛。 願捨輪迴。正修出離。深心慶喜。如説奉持(425a2–5) [11 章末]大衆聞已。歎喜受持(427b12) [13 章末]時具壽舍利子及諸大衆。聞是法已皆大歡喜。咸願受持(433b3–4) [20 章末]爾時大地一切人王及諸大衆。聞佛説此古昔人王治國要法。得未曾有。皆大歡喜信受奉行 (444a6–8) [21 章末]爾時大衆聞是説已歎未曾有。皆願奉持金光明經流通不絶(444c25–26). – 42 –.
(5) 義浄訳『金光明最勝王経』. 句. 概. 聴衆. 章内容. 歓喜,増益,教説受持等 述. 様. 述. (21,22 章) .注意 終. 点. 同. 対応. ,. 第7章. 同様 ,複数 33. 付 章 ,. 第 9 章,20 章,21 章,22 章 他訳. 対応. ,. 第 1 章序品. 除. ,前章. 注意. 以上. ,Tib. II. ,義浄訳. 末,巻頭 区切. 章末,章頭. 集中. 付加. 呼. 第 12 章,21 章,26 .従. 結. .義浄訳第 6 巻. 区切. .. 散文短句. ,. .. 承前句 点. 前巻末. 承前句. .. 終. 承. ,. 第 11 章末,20 章末,25 章末. Tib. II 第 6 巻 合致. 指摘. 付加. ,偈頌. 終. .. ,梵文原典 存在. ,. 章末. 可能性. 強. 疑. 考. .偈頌 ,. 終. 章末. 翻訳段階. 連結 意図. 散文短句. ,体裁. 統一. ,巻. 巻末,巻頭 散文短句 付. 加(第 11 章末,12 章頭,20 章末,21 章頭,25 章末,26 章頭) ,翻訳段階. 21 章末,22 章末). 偈頌. ,第 7 章末 32. 章 ,散文. 第 6 巻,8 巻,9 巻,10 巻 巻頭. 付. .. 付加部分 偈頌. 他訳 対応. .承前句. 31. 散文 付加. 付加. 章頭. .章 経典流布 内容 加. 第 4 章末 ,Skt.,Tib. I,合部 偈頌 終. Tib. II. Tib. II. 義浄訳. 句. ,上記 .上記以外. ,義浄訳. ,定型. (9,20,25 章) ,. 加筆. 付加(第 9 章末,20 章末, 目的. 加筆. 可能性. . ,義浄訳第 7 章「蓮華比喩讃嘆品」. Nobel [1937: xvii, xxiv] 明. 加筆. 挙. 以下. 一文. 義浄. .. 善女天。汝今應知。妙幢夜夢見妙金鼓出大音聲,讃佛功徳并懺悔法。此之因縁,我為 汝等廣説其事。應當諦聴善思念之。… (422b). Skt.,Tib. I,曇無讖訳. “De´san¯a(懺悔)” 章. stava(讃嘆)” 章 直接続 訳. 間. 第 5,6 章. 挟. ,前品. 出. “Kamal¯akaro n¯ama sarvatath¯agata-. 妙幢菩薩. ,連結. 明示. 過去因縁譚 文句. 説. ,義浄 ,同. 章. [22 章末]爾時大吉祥天女及諸天等。聞佛所説。皆大歡喜。於此經王及受持者。一心擁護。令無憂 惱常得安樂(446c21–447a1) [23 章末]時彼樹神。聞佛説已。歡喜信受(447b19–20) [25 章末]爾時大衆聞説是已悉皆悟解。由大慈悲救護一切。勤修苦行。方能證獲無上菩提。咸發深 心。信受歡喜(450c11–14) 31「爾時世尊聞此説已讃妙幢菩薩言。 『善哉善哉。善男子。如汝所夢金鼓出聲。讃歎如來眞實功徳。并 懺悔法。若有聞者。獲福甚多。廣利有情滅除罪障。汝今應知此之勝業。皆是過去讃歎發願宿習因縁。 及由諸佛威力加護。此之因縁當爲汝説』時諸大衆聞是法已。咸皆歡喜信受奉行」(413b28–c5) 32「大衆聞是説/皆發菩提心/願現在未來/常依此懺悔」 (423b21–22) 33 [12 章頭] (爾時世尊。 )聞四天王恭敬供養金光明經。及能擁護諸持經者。 (讃言。 ) (427b20–21) [21 章頭]爾時世尊。爲諸大衆。説王法正論已。 (444a16) [23 章頭] (爾時如來。 )於大衆中。廣説法已。(447a3) [24 章頭]是十千天子(本願因縁,…) (447b23) [26 章頭]爾時世尊已爲大衆。説此十千天子往昔因縁。復告菩提樹神及諸大衆。「我於過去行菩薩 道。非但施水及食濟彼魚命,乃至亦捨所愛之身。如是因縁。可共觀察」(450c22–25) 第 6 章冒頭 承前句 言 見出 .. – 43 –.
(6) 日野 慧運. 間 加. 見. Tib. II ,義浄訳. 箇所 ,比較的自由 加筆 34. 判断. 5. .. 文脈上明 行. 困難. 箇所 中心. 考. .. ,随所必要 目 加筆 潤色. 範疇 入. .. 借入 創作 先. 触. 偈頌. ,義浄訳第 15 章「大弁才天女品」. ,Harivam . s´a 中. 出. 女神 Nidr¯a 35. 報告. (Ludvik [2006]) .同章 発展的. 38. 変化. 文脈 異. ¯ a stava” ,“Ary¯. .. 編輯. ¯ a stava” ,“Ary¯. 讃歌. Harivam . s´a 組. 他. 最 36. 崛多訳,義浄訳 漸次増広付加 性格. 込. 謳. 女神. 弁才天女讃嘆. 並行関係. 曇無讖訳 応. ,Skt. = Tib.I,闍那. 描写. 弁才天女 Sarasvat¯ı. 性格. 組. ,. ,理解. 込. ,義浄. 生. 37. 準備. 義浄訳 埋 込. 先行漢訳. 外部源泉. 短部. ,. 疑念. 金光明経. 付加. ¯ a stava” 讃歌 “Ary¯. 独自. 梵本. .. ,如来寿量品後半増広部. 39 『大雲経』 ,三身分. 40 41 別品 『三身入門論』 ,業障滅品 『菩薩蔵経』 『大乗三聚懺悔経』 ,陀羅尼最浄地品. 『大宝積経』「無尽慧菩薩品」等42 発展. 指摘. Skt. 以降 付加. 部分. . 章. 最古形. .. 借入 ,曇. 無讖訳,Tib. I,耶舎崛多訳,真諦訳,闍那崛多訳,Tib. II,義浄訳 訳出 見. 見. 増広. 35. 36 37 38 39 40 41 42. ,金光明経梵文. 増広発展 過程. 物語. . ,本稿. 34. 立場. 梵文原典. 対象 見. 第 24 章「除病品」 ,. 付加偈頌. ,. 翻訳段階 作為. 同様梵文原典 付加. 見. 翻訳段階 加筆 見 疑問 残 .章末,章頭 関 ,第 4 巻末 第 5 巻頭 特段 付加 . 第 3 巻末(4 巻巻頭 前),第 6 巻末(7 巻巻頭 前) 結 句 付加 ,Tib. II 該当部分 対応 . 原典 結 句 付 加増広 傾向 示 ,敷衍 章末,章頭 散文付加 原 典 由来 ,巻末,巻頭 偶然 可能性 否定 . 偈頌終 散文付加 ,第 4 章末,7 章末 付加 Tib. II 対応 例,第 7 章末 付加 偈 文 例 ,同様 原典 由来 可能性 疑 .第 7 章 第 4 章 言及 一文 ,他訳 欠 挿入意図 明白 加筆推定 根拠 ,散逸 原典 基 可能性 捨 . 疑問 畢竟 原典 明 限 解 決 , 一旦閑却 , 可能性 採 . 渡邊 [1921] 嚆矢 夙 指摘 ,部分的 全的 同定 試 ,以降 研究 Ludvik [2006: 6–9] 参照. Suzuki [2004] Table 1. 諸本 対応 見 . 長野 [1988] 詳 . ¯ a stava” 解説, Harivam 義浄訳 埋 込 解釈 Ludvik [2006: 3–4, 12–13]. . s´a “Ary¯ 静谷 [1940: 95],鈴木 [1996] [1998a] [1998b]. 浜野 [1985]. 静谷 [1940],Radich [2014: 211–214] 松本 [1927],静谷 [1940: 83–84], [2011],Radich [2014: 214–222].Radich [2014: 222–225] 依空満願品 Sam , . dhinirmocanas¯utra 字句 対同 検討 真諦訳 真偽問題 議論 ,貸借関係 関 .. – 44 –.
(7) 義浄訳『金光明最勝王経』. .以下. 6. 内容. 除病品付加偈頌 問題. 検証. .. 検討. 付加偈頌 大正蔵. 引. ,以下 通. .. 復應知八術 總攝諸醫方 於此若明閑 可療衆生病 謂針刺傷破 身疾并鬼神 悪毒及孩童 延年増気力 先觀彼形色 語言及性行 然後問其夢 知風熱痰殊 乾痩少頭髮 其心無定住 多語夢飛行 斯人是風性 少年生白髮 多汗及多瞋 聰明夢見火 斯人是熱性 心定身平整 慮審頭津膩 夢見水白物 是痰性應知 總集性倶有 或二或具三 隨有一偏増 應知是其性 既知本性已 准病而授薬 験其無死相 方名可救人 諸根倒取境 尊醫人起慢 親友生瞋恚 是死相應知 左眼白色變 舌黒鼻梁. 耳輪與舊殊. 下脣垂向下 訶梨勒一種 具足有六味 能除一切病 無忌薬中王 又三果三辛 諸薬中易得 沙糖蜜蘇乳 此能療衆病 自餘諸薬物 隨病可増加 先起慈愍心 莫規於財利 我已爲汝説 療疾中要事 以此救衆生 當獲無邊果(448b8–c6) (大意)(1)医術 総摂. 八術 熟知. 衆生 病 治療. .八術. 「針刺」 「傷破」 「身疾」 「鬼神」 「悪毒」 「孩童」 「延年」 「増気力」 容姿,言語,性行 観, 痩 .頭髮少 白髮. ,心定. 夢 問. ,風・熱・痰. 区別 知 .乾. ,語多. ,飛行. 夢. 風性. ,頭 滑. .総集性. 湿 ,夢 二. 性質 知. .. 治療可能 医師 慢心. 患者. 生 ,多汗,多瞋,聰明,火 夢 見. 平整,慮審. 三. ,病 応 ,諸感官. ,親・友人 瞋恚. 生. .先 衆生. 43. 中. 得. 様々. 慈悲心. 起. ,財利. 救済 無辺. 規. 能. 療. .(3)死相 ,尊敬. 人・. ,舌 黒. ,鼻. .(4)訶梨勒 一種. ,薬中 王 病. 一. 白色 変. 知. 六味 具 ,一切病 能 除 無害 諸薬. 顕著 起. ,身. 痰性 知. 投薬. 錯覚. ,左眼. 梁 傾 ,外耳 異常,下唇 垂下, 蘇・乳. ,. .少年. .心定. 物 見 者. 倶有. 性質 知. 見 患者 者 熱性. 水 白. ,死相. 起. .(2)先 患者. ,三果,三辛,砂糖・蜜・. .病. 応. 他. .以上,医術. 薬物 要点. 追加 説. .. 43. 果 得 .. Tib. III (Nobel [1958] vol. II, 283–284),慧沼疏 (T. vol. 39, 325c–326a)),Nobel [1958] vol. I, 320–322 参考 私訳 . (3) 「耳輪與舊殊」 「聴覚 異常」 (後述) . (4). 「訶梨勒 一種」 慧沼疏 「慶是『解深密経』所説,毘涅縛薬」 , 「三果… 三辛… 并沙糖 等十,易得,補治」 , 「訶梨勒 一種」 一般 三果 triphala(訶梨勒 har¯ıtak¯ı,奄摩勒 a¯ malaka ,毘醯勒 vi(bi)bh¯ıtaka,cf. 矢野 [1988: 338–293],Mah¯avyutpatti SSCCXXXII) 含 訶梨勒 区別 . 『解深密経』 「譬如,毘濕縛薬。一切散薬・仙薬方中,皆應 安処」(T. no. 676, vol. 16, 696c29) 出 ,「毘濕縛 vi´sva」 還梵 (『佛教漢梵大辭典』. – 45 –.
(8) 日野 慧運. 付加偈頌全体 ,前々節 見 長文. ,. 偈文. 付加偈頌 所説 大分 示. 構成. 見. .. 語. . 用. 潤色加筆. ,他所. 言及. 当 内容. . 説示. .. , (1)八術, (2)体質診断, (3)死兆, (4)薬, 説. (1)八術 ,先行漢訳. 検討. .義浄. 対応語 欠. ,梵本. 偈頌部. 前後. 蔵訳. 散文中 対応語. A 曇無讖訳 有一長者,名曰持水。善知醫方,救諸病苦,方便巧知四大増損。(351c3–4. = 合部 394c14–15) Skt. jat.im . dharo n¯ama s´res.t.h¯ı babh¯uva / vaidya´s cikitsakah. paramadh¯atukau´salah. / as.t.a¯ n˙ gen¯ayurvaidya´sa¯ stren.a samanv¯agato babh¯uva (Nobel [1937] 175.1–2) Tib. I tshong dpon ral pa ’dzin ces bya va sman pa / gso bar byed pa khams la mchog tu mkhas pa / tshe’i rig byed yan lag brgyad kyi rgyud dang ldan pa zhig byung bar gyur to //(= Tib. II, Nobel [1944] 137.18–20) 義浄訳 有一長者,名曰持水。善解醫明,妙通 八術,衆生病苦四大不調,咸能救療。 (447c1–2). B 曇無 讖訳 我父長 者 ,雖善 醫 方 能 救 諸 苦 方 便 巧 知 四大 増 損 ,…(351c17 = 合部. 394c23–24)44 Skt. ayam . ca mama pit¯a jat.im . dharah. s´res.t.h¯ı vaidya´s cikitsakah. paramadh¯atuku´salo ’s.t.a¯ n˙ g¯ayurvedatantren.a samanv¯agato ... (Nobel [1937] 176.3–4) Tib. I bdag gi pha tshong dpon ral pa ’dzin sman pa gso bar byed pa khams la mchog tu mkhas pa / tshe’i rig byed yan lag brgyad kyi rgyud dang ldan pa ...(= Tib. II, Nobel [1944] 138.13–15) 義浄訳 我父長者,雖善醫方妙通 八術 能療衆病四大増損,…(447c9–10). C 曇無讖訳 爾時長者子流水,問其父醫四大増損,因是得了一切醫方。(352a24–25 = 合 部 395b5–6). Skt. atha khalu jalav¯ahanah. s´res.t.hiputras tenaivam . r¯upen.a naimittikena dh¯atukau´salyena paripr.s.t.ena sarv¯as.t.a¯ n˙ g¯ayurvaidyam adhigato ’bh¯ut (Nobel [1937] 180.12–13) Tib. I de nas tshong dpon gyi bu chu ’bebs kyis khams la mkhas par bya ba ’di lta bu de tsam zhig yongs su dris pa des / tshe’i rig byed yan lag brgyad po thams cad khong du chud par gyur to(= Tib. II, Nobel [1944] 141.8–11). s.v.).vi´sva. 医典 三辛 trikat.u(乾薑 s´ un.t.h¯ı,蓽 pippal¯ı,胡椒 marica)中 乾薑( ) 異名 (矢野 [1988: 302 no. 889]) 場合 樹果 訶梨勒 一種 別物 .Monier-Williams Sanskrit-English Dictionary 他 vi´sva Myrrh ,vi´sv¯a Piper longum (= 蓽 ), Asparagus Racemosus (= s´at¯avar¯ı) 同 . 44 曇無讖訳「四太」 「四大」 修正(see 351c17 note 11) ,合部「善解醫」 「善醫」 修正(see 394c24 note 6).. – 46 –.
(9) 義浄訳『金光明最勝王経』. 義浄訳 爾時長者子流水,親問其父 八術 要,四大増損時節不同餌薬方法,既善了知。 (448c7–8) 梵本. 蔵訳. 当. 対応. ,義浄訳 45. 以上,. 前段階. 散文中 八術. 八術. 語. 詳述 借入. 義浄訳. 潤色加筆. 素地. 見. .. 続. 『内法伝』 見. 医科八術(八醫) 記述 確認. ,以下. 通. .. 其醫明曰,先當察聲色,然後行 八醫。如不解斯妙,求順反成違。言八醫者,一論所 有 諸瘡,二論 針刺首疾,三論 身患,四論 鬼瘴,五論 悪掲陀薬,六論 童子病,七論 長年方,八論 足身力。言瘡事兼内外。首疾但目在頭。齊咽已下名為身患。鬼瘴謂是 邪魅。悪掲陀遍治諸毒。童子始従胎内至年十六。長年則延身久存。足力乃身體強健。 斯之八術先為八部,近日有人略為一夾。…… 於此醫明已用功學。由非正業遂乃棄之。 (『南海寄帰内法伝』巻第三,二十七先體病原,T. no. 2125 vol. 54, 223b–c.) 義浄. 知識 由来 ,自身「此(処 」 「正業. 46. 」. 説明. .. ) 医(方)明. ( 覚 言及. 已 用巧学(習). 至 ) 由. ,遂 之. 「近日有人,略為一夾」. 47. 『八科精髄集』 (AH). (放)棄. ,. 編 48. 編『. 』 (YS). 指. 見. . 文献. 所説. 医科八術. 「身体 k¯aya」 「小児 b¯ala」 「悪鬼 障. 見. 49. 八科 as.t.a¯ n˙ ga graha」 「頭部 u¯ rdhv¯an˙ ga」 「外傷 s´alya」 「咬傷. dam . s.t.r¯a」「老衰 jar¯a」「強壮 vr.s.a」 治療 挙 ,註釈 50 「不老長生 ras¯ayana」 「強精 v¯aj¯ıkaran.a」 同定 .. ,AH. 治療. 後三 「毒物学 vis.a-cikits¯a」. YS 51. ,. 「解. 熱 jvaracikits¯a」 「身体治療 k¯ayacikits¯a」 「眼病治療 netracikits¯a」 「特殊外科論 s´a¯ l¯akyatantra」 (針 s´ al¯aka 様. 器具. 使. 頸∼頭部. 治療)「一般外科論 s´ alyatantra」「解毒論 vis.atantra」 52. 「鬼神学 bh¯utavidy¯a」「小児論 b¯alatantra」 「強精」 「不老長生」 十科 読 取 先行. 』 (CS)53. 『. 物除去 s´aly¯apahartr.ka」「毒物・体毒・誤 45. 医科八術 as.t.a¯ n˙ g¯ayurveda [1979: v. 2, 414],用例 46 宮林・加藤 [2004: 279]. 47 矢野 [1988: xxii]. 48. 50 51. 52 53. 合. 異常. 関. 治療法 vis.a-. 用法 不自然 , 医学 意味 『涅槃経』 (下田 [1993: 150, 157]) 見. Filliozat [1979: xviii–xix, 205–206], 知. 49. 食. .. , 「身体治療」「特殊外科学」「異. 『. (. ・. .. 』 改編者. .. As..ta¯ n˙ gahr.dayam: “Vidyotin¯ı” bh¯as.a¯ .t¯ık¯a vaktavya pari´sis..tasahitam, V¯agbhat.a-viracitam, T¯ık¯ak¯araAtridev Gupta, sam . skr.t Grantham¯al¯a 150), 1959, . p¯adaka- Yadunandana Up¯adhy¯aya (K¯as´¯ı Sam Chaukambha, Varanasi. AH S¯utrasth¯ana (Su). 1. 5. Yoga´sataka: Texte M´edical Attribu´e A` N¯ag¯arjuna, Jean Filliozat ed., 1979, Institut Franc¸ais d’indologie, Pondich´ery. Filliozat [1979: iii]. ¯ Charakasamhit¯a by Agniveza: revised by Charaka and Dr.idhabala with the Ayurvedad . ¯ıpik¯a commentary of Chakrap¯an.idatta (Chaukhamba Ayurveda Granthamala 34), J¯adavj¯ı Trikamj¯ı ed., 1941. Repr. 1992, Chaukhamba, Varanasi.. – 47 –.
(10) 日野 慧運. gara-vairodhika-pras.amana」「鬼神学」「小児科学 kauma¯arabhr.tyaka」「不老長生」「強精」 八科 挙 54 , 『 』 (SS)55 「外科論 s´ alya-tantra」 「特殊外科 論 s´a¯ l¯akya-tantra」 「身体治療」「解毒論 agada-tantra」「鬼神学」「小児科学」「不老長生論」 56. 「強精論」 挙 以上概観. 限. 一致. , 『内法伝』 57. 見. 58. 術. . ,『内法伝』. 八醫 八醫. 知識. 前提. 文献所説. 八科. 訳出. 除病品. 大同 八. 「針刺 *´sa¯ l¯akya」 「傷破 *´salya」「身疾 *k¯ayacikits¯a」「鬼神 *bh¯utavidy¯a/. ,. graha」 「悪毒 *agada/ *vis.acikits¯a」 「孩童 *kaum¯arabhr.tyaka/ *b¯ala」 「延年 *ras¯ayana」 「増 気力 *v¯aj¯ıkaran.a」 還梵. .. ,除病品 八術 可能性 続 体. 文献. ,義浄 医学知識. 確認. 示. .. ,. (2)体質診断 記述 検討 構成要素 dh¯atu. 均衡. 諸文献 部分. 先行. 広 見 梵本・他訳共通. 姿,言語,性行 文献中. 合致. 夢. 品」第十五. 60. ,. 現存. .. 除病品. 見出. 見. 病. 古代. 典籍. 偈頌部分. 深. ,. 八術 義浄. 創作. 既. 生. 観念. 広 見. 出. 59. ,当付加. .. 内容. 身 , ,患者. 容. ,正統. .. ,. 関係. 明. ,風 v¯ayu・熱 pitta・痰 kapha. 病素 dos.a. 風・熱・痰 体質診断. 記述. 一方,漢訳仏典中 (MMK)61. 崩. 医術八科 対応. 天息災訳『文殊師利根本儀軌』「一切法行儀 内容. 見出. .同経. 校合. 該当. 梵文原典 Ma˜nju´sr¯ım¯ulakalpa 一部. 抜粋. ,以下. .. A … 従 陰 所得夢者,如是。見摩尼水精,眞珠瓔珞之聚。或見大海・大河・大地處處水 満,仍復流派浮於自身。或見水難,水無邊際乗屋而渡。或見雪山,玉山,水精山。及 54 55. 56 57. CS Su. 30. 28,矢野 [1988: 234]. ¯ Su´srutasam ıpik¯a-Hind¯ıvy¯akhy¯a-vaij˜na¯ nikavimar´sa-Tippan.¯ısahit¯a (K¯as´¯ı . hit¯a: “Ayurvedatattvasand¯ Sam skr t Grantham¯ a l¯ a 156), Repr. 2006, Chaukambha, Varanasi. . . SS Su. 1. 3,大地原 [1971: 2] ([1993: 2]). 岩本 [1972: 155] 「諸瘡 s´alya」 「針刺首疾 s´ a¯ l¯akya」 「身患 k¯ayacikits¯a」 「鬼瘴 bh¯utavidy¯a」 「悪掲陀 薬 agada」 「童子病 kauma¯arabhr.tyaka」 「長年方 ras¯ayana」 「足身力 v¯aj¯ıkaran.a」 還梵, 「足身力」 精力増強. 婉曲表現 考 室利仏逝国 対応 医科八術. 58『内法伝』. 正確 206]. 59 三病素説 60. 61. .. 687–691 年 間 執筆 記述. ,漢語文献. 『内法伝』. , 最. 早. 八科 ,Chen [2006:. 含 偈頌中 病理論 正統 文献 比較 日野 [2014] 略述. T. 1191, vol. 20, 878b–880c,980–1000 年訳出.本経典 義浄訳 遅 訳出 ,同経第 9 章 対応 義浄訳『曼殊室利菩薩呪蔵中一字呪王経』 (T. no. 1182, vol. 20,703 年訳出,両者 対応 ,松長 [1966: 321–322].) 知 ,第 15 章 原典成立 義浄以前 不可能 . 同経第 9 章 文献 影響 指摘 (大塚 [2011]). ¯ Aryamanjusr¯ ım¯ulakalpa, T. Gan.apati S¯astr¯ı ed., Trivandrum Sanskrit Series No. LXX (1920), No. LXXVI (1922), No. LXXXIV (1925).. – 48 –.
(11) 義浄訳『金光明最勝王経』. 見大雨。又復見白繖蓋衆,白荘厳,及眞珠網,眞珠蓋,及白象白馬等。此夢,是従 陰 所現。又復見白色人・白衣・白拂,及覩羅綿・絹布・白銀,及鹽等。… (T. vol. 20,. 879a28–b6) ... s´les.mike svapnamukhye tu ¯ıdr.s´a¯ m . pa´sya ve sad¯a // man.ik¯ut.a¯ m . mukt¯ah¯ar¯as´ca samantatah. prabh¯ut¯am / ambhar¯as´im . tr.plutam . c¯atm¯anam . sa pa´syati // samant¯at sarit¯a k¯ırs.am . mahodadhisamaplutam / tatrastho m¯atmadehastho pa´sye caiva yatra vai // tatra tam . de´sam¯ak¯ırn.a pus.karin.yo samantatah. / plavam . codp¯anam . ca p¯an¯ag¯aram . ca ve´smanam // udakoghair uhyam¯anam . tu pa´syaiccaiva samantatah. / him¯alayam . tath¯adrim . v¯a sphat.ikastham . mah¯anadam // nagam . s´ailam . ca r¯ajam . ca sphat.ik¯abhih. ´ samam citam / mukt¯ a j¯ a lasa˜ n channam mukt¯ a r¯ a s im ca pa´ s yati // mah¯ a vars.am . . . . jalaugham . ca pa´syate ’sau kah¯avahah. / s´vetam . sitam . chatram . p¯an.d.aram . v¯api bh¯us.an.am // ku˜njaram . s´uklar¯upam . v¯a kaphine svapnam ucyate / sitam . c¯amarapurus.am . v¯a ambaram . v¯api dar´sanam // spar´sanam . saindhav¯ad¯ın¯am . lavan.a¯ n¯am . ca sarvatah. / karp¯asam . ks.aumapat.t.am v¯ a lohar¯ u pyam tath¯ a gurum //... (MMK 146. 9–25) . . …於夜第二分時,若夢見火,及大火焔熾照於四方,及見閃電光照一切,此是 陽 之所 變。又復見鉢納摩囉 寶。及見種種寶,皆如火色。又夢近火,及復身触以致熱悩。…. (879b12–14) ... paittikasya tu svapn¯ani dvit¯ıyay¯ame hi dehin¯am / javalantamagnir¯upam . v¯a n¯an¯aratnasamudbhav¯am // agnid¯aham . maholkam . v¯a jvalantam . sarvato di´sah. / svapne pa´syate jantuh. pittasamm¯urcchito hy asau // padmar¯aga tath¯a ratnam . anyam . v¯a ratnasambhavam / svapne dar´sanam vindy¯ a paittikasya tu dehinah // (147. 15–20) . . …又夢大地廣闊恒遍行履,又夢上樹及上有刺之樹。亦是,従風所得。… (879b22–23). v¯atik¯a ye tu svapn¯a vai tr.t¯ıye y¯ame nu kathyate / prabh¯asvar¯a samant¯advai di´sah. sarv¯a nu dr.s´yate / a¯ k¯as´agamanam . c¯api tiryam . c¯api nabhastale // samant¯a hy at.ate nityam . a¯ k¯as´e ca nabhastalam / v¯atikam . svapnam ity uktam . ¯ıdr.s´am . tu vidh¯ıyate // (148. 18–22) B 又隨順 陰,説衆生色相。若人顔色,鮮白・端厳・光潤,不愚・不鈍・有智・有慧,執志 不迴。復多勇猛,有道心,恒愛語,長壽命。最得 陰 人奉重。… (T. vol. 20, 879c6–8). s´les.mik¯an.a¯ m . kathit¯a sattv¯a varn.avantah. priyam . vad¯a / d¯ırgh¯ayus.o ’tha durmegh¯a snigdhavarn.a¯ vi´sa¯ rad¯a // gaur¯ah. pr¯am . s´uvr.tt¯as´ca str¯ıs.u sa˙nge sad¯a rat¯ah. / dharmis.t.ho nitya´su¯ r¯as´ ca bahum¯an¯abhirat¯ah. sad¯ah. // (MMK 149. 21–24) 又隨順 陽,説其行相。恒嗔之相色多黒痩。好作悪事,多為邪行。然有勇猛精進,復有 智力。多好朋友多學問。… (879c13–15). paittikasy¯a tu sattvasya kathayate caritam . sad¯a / dves.a¯ k¯arakruddham . tu kr.s.n.avarn.o ’tha durbalah. / kr¯urah. kr¯urakarm¯a tu sad¯a vaktro vidh¯ıyate // s´u¯ rah. s¯ahasiko nityam . balabuddhisamanvitah. / bahubh¯as.ye bahumitr¯a bahu´sa¯ strasam¯adhigah. // (150. 9–13) 復隨順 風,説衆生行相。順風之人,身肢澁悪,不太肥,痩性,不聰明。志不決定,多 有忘失。住不恒所。… (879c25–26). v¯atikasya tu vaks.ye ’ham . caritam . satvaces.t.itam / vivarn.o r¯uks.avarn.as tu pram¯an.o – 49 –.
(12) 日野 慧運. n¯atidurbalah. // nas.t.abuddhih. sad¯a pr¯aj˜no hr.tsthiro hy anvasthitah. / g¯atrakampam . bhrami´s c¯api chardi pra´sravanam bahuh // (151. 13–16) . . 夢. A 用. 診断,B. 一見陰陽説. 訳語 順. 色相,性行. 混入. 理解 ・. ,梵本. .A. ・. 毒, 水難,. 白色 天蓋. 63. ,. .. 性 夢. 虚空 飛行. ,漢訳 ,除病品. 「多瞋 … 是熱性」. 類似. 質. 三病素 符合. MMK 夢 性. 挙. (MMK .. 夢. ,落下. 天空. 水 見. 特. MMK. 概 対応 ,. 端的. 文言. 表. ,除病品 見. 見. MMK. ,除病. 紹介. .AVP ,各病素. 特徴的. 夢見 夢. 火,太陽,金・赤色. 纏. 65. 各人. .. 夢. 雲,鳥,星等飛. 等々. 変調. 除病品. 分類法) 性. 留. 相違. 見出. B. 一致. 観念. Kane [1962: 780]. 64. ,上記具象. 記述. 内部. 記述. ,. ,. 川,雪山,真珠. 見 .. 見. 内容. .. 一般的. 臨床的. 要約. MMK A. .. 樹上 往来. 個人. .色相,性行 診断. 除病品. 火. 見. ,三病素. Atharvaveda-pari´sis..ta (AVP) LXVIII. 性. 一致. 「少年生白髮」「頭津膩」. MMK. 三病素 三. B. 一見曖昧 一句. 夢. 文献. 付加偈頌 所説 合致 .. ,. 宝石,海,川,雪山,雨,. 地上,. .. 品付加偈頌 単. 人 特徴 示. 性. 点 ,三病素−三毒説. 質 見 三病素−三毒説. 特質. 「夢見水白物」. 知 .. 特異. 62. 水 関連付. ,除病品付加偈頌. B. 内容 示. 装飾品,象,馬,人,衣,払子,布,塩等 見. 物群 要約 ,梵本. 「s´les.man/kapha, pitta, v¯ata」. ,夜間 初分・第二分・第三分 見 夢. ,摩尼宝珠,真珠. 参照. .天息災訳 「陰・陽・風」 語 対比. 性. 貪・瞋・痴 対応 性 夢. 診断. 疑. ,月 (自身. ,大枠. 対応. 牛乳. 虚空. 飛 ,個々. 人. 特. 内容. ,. 等々, 白. 物等々, ),動乱. 具象物. 相違. 62「若於夜初分時所得之夢,當知是陰所得。於第二分時所得之夢,是陽所得。第三分時所得之夢,是風. 所得。倶非吉祥。若是第四分時所得之夢,此為真実。」 (T. vol. 20, 897a24–28)“prathame y¯ame tu ´ ye svapn¯a t¯am viduh s les masambhav¯ a m / dvit¯ ı ye pittamutth¯ an¯ad garhit¯a lokasambhav¯a // tr.t¯ıye v¯atikam . . . . vindy¯an˜ caturthe satyasambhav¯am /” (MMK 146. 6–8). 63「貪為陰,瞋為陽,痴為風,及雑乱極雑乱相」 (T. vol. 20, 879c1)“r¯agin.a¯ m . vindy¯acchles.majam . paittikam . dves.am udbhavam mohajam . v¯atikam . c¯api vyatimi´sram . vimi´sritah.”(MMK 149. 12–13.) 64 The Pari´sistas of the Atharvaveda, George Melville Bolling and Julius von Negelein eds., Vol. I, Text .. and Critical Apparatus, Leipzig, 1909–1910. 65. 性者 夢:黄金,太陽,赤 樹,水 飲 ,水浴 ,闘争. 花・衣,火,乾 苦 ,女. 土地,燃 草木,神々,, 苦 (svapne caiva prapa´syanti di´sah.. kanakapingal¯ah. / man.d.al¯ani sam¯uh¯am . s´ ca diks.u p¯ıt¯arun.aprabh¯an /13/ s´r.ng¯arimadir¯an de´sa¯ n chus.k¯am . malajal¯am . mah¯ım / s´us.kagulmadrumalat¯a dahyam¯anam . mahad vanam /14/ vi´sus.k¯an.i ca vastr¯an.i rudhir¯ang¯am . s´ tathaiva ca / dahan¯ad¯ım . s´ ca dev¯am . s´ ca raktam indum . sugandhik¯an /15/ pal¯as´a¯ ni ca pus.p¯an.i karn.ik¯aravan¯ani ca / digd¯ahavidyudulk¯as´ ca d¯ıpyam¯anam . ca p¯avakam /16/ bh¯uyis.t.ham . bh¯uyis.t.a¯ s´ c¯api pibanti subah¯udakam / saritsaravan¯antes.u k¯upaprasravan.es.u ca /17/ us.n.a¯ rt¯ah. s´¯ıtak¯am¯as tu nimajjanti pibanti ca / kalaham . caiva kurvanti duh.kh¯any anubhavanti ca /18/ str¯ıbhi´s caiva vim¯anyante ks.ayante kl¯amayanti ca / ity evam 性 者 夢:栴 . paittik¯a jney¯ah. prakr.tisvapnalaks.an.e /19/ );. – 50 –.
(13) 義浄訳『金光明最勝王経』. ,両者 貸借関係 三者 資料 類洞. .. 三資料. 挙. 見. 広説. 一夜 三種. 特異. . 除病品. 素−三毒説. 夢 見. 独特. AVP,MMK 夢. 近. AVP. 色相,性行. 結合. 推定. .. 対 ,MMK 夢 説示. 点. 合致. .. ,体質診断. MMK. 見 .以上. 概. 見. 叙述. 前提. 存在 伺. 夢 特徴. 略説. 説 出 ,三病素複合性. 存在 ,. . ,. 基 略説. 三病. MMK 知識. 除病品. 包括. 原典. .. 以降 記述. ,再. ,. 文献 対応 見 文献. ,様々. 述,. 死. 憎. 患者. 予兆(aris.t.a. ,諸感官. 親・友人. 除病品. 貸借関係 見出. ,夢診断. 臨床的記述 ,他 源泉. 等. 三病素由来 三種. ,AVP,除病品 一病素 個人 特質. 個人. 欠. 言 ,. ,AVP,MMK. 詳細 見. 従. 比較. 容姿,性行 異常,夢,自然現象 外的現象. ris.t.a) 関. 記述. 67. 行動上. 異常 ,. 相当. 66. 見 68. 錯覚 ,眼,舌,耳,唇等外見上 69. .(3)死兆. 異常 尊敬. 大概. 記. 人・医師・. 含. 檀 樹 ,蓮 ,睡 蓮 ,川 ,雪 山 ,真 珠 ,獣 角 ,野 猪 ,犀 ,野 牛 ,鹿 ,象 , 月,祭文 有 婆羅門,白 乗 物,牛乳,凝固乳,果実,蜜,甘. .除病品 .. 鳥, , 飲 物(svapnes.u. 白. caiva pa´syanti ramyam . candanak¯ananam /29/ vikud.malapal¯as´a¯ ni paun.d.ar¯ıkavan¯ani ca / s´ubh¯as´ ca s´i´sirapr¯ay¯a nadyah. s´ubhajal¯avah¯ah. /30/ tus.a¯ ren.a¯ vr.t¯as´ c¯api himaughapat.al¯ani ca / mukt¯aman.isuv¯as´r.ng¯a mr.n.a¯ laphalak¯ani ca /31/ var¯ahakhad.gamahis.a¯ mr.g¯as´ ca rathakunjar¯ah. / spas.t.at¯aram . tu ham . s¯as´ ca vyapod.hanti nabhastalam /32/ kundagoks.¯ıragaur¯abhir indoh. k¯ırn.agabhastis.u / protphullakumud¯ak¯ar¯a vyomni sudh¯ambusaprabhaih. /33/ r¯ajaham . saprat¯ık¯as´am . s´a´sa¯ nkam . c¯amaladyutim / s´ubhr¯an.i ca vim¯an¯ani phal¯ani madhur¯ani ca /34/ kr.tapus.popah¯ar¯an.i mah¯anti bhavan¯ani ca / br¯ahman.a¯ n yaj˜nav¯ad¯am . s´ ca dadhiks.¯ır¯amr.t¯ani ca /35/ striya´s ca paramod¯akt¯ah. suves.a¯ h. svabhyalam . kr.t¯ah. / madhu´svetap¯ıt¯ani pr¯aya´sa´s ciram eva tu /36/ svapnes.u caivam . pa´syanti kaphaprakr.tayo nar¯ah. / prakr.tisvapnabh¯aves.u ); 性者 夢:風,雲,嵐,惑星,蝕,天空,鳥,鹿 動 回 ,雲,山,林 ,動揺 様,上 落 様(svapnes.u caiva pa´syanti v¯at¯abhravimal¯a di´sah. /44/ m¯arutavegatung¯ani bhuvan¯ani van¯ani ca /. s´y¯amat¯ar¯agrahagan.am . vidhvast¯arkenduman.d.alam /45/ dh¯ar¯acaradbhir vi´sv¯abhaih. sam . kulam . gaganam . ghanaih. / bhramantah. paks.isam . gh¯as´ ca mr.g¯as´ codbhr¯antay¯uthap¯ah. /46/ any¯as´ c¯api s´ambar¯as´ ca girigahvarak¯anan¯ah. / bhramanti ghnanti dh¯avanti u¯ rdhvebhyah. prapatanti ca /47/ svapnes.v et¯ani pa´syanti v¯ataprakr.tayo nar¯ah. / );三病素複合性者 夢:上記三 複合,神々, , 等 (mi´srasvapnasvabh¯aves.u sam . nip¯at¯atmak¯an viduh. /48/ et¯as´ tisrah. prakr.tayah. sam . sr.s.t.a¯ s´ ca vi´ses.atah. / devagandharvayaks.a¯ s´ ca parvat¯ani ca sarva´sah. /49/ ),AVP 68. 1. 13–19, 29cd–37c, 44cd–49, 本 資料 作成 意 申 上 66 吉次 [2008] 得 . 67 68. 尾信悟先生. 使用. .. 断. 深謝. .. Einoo [2004]. 死. 予兆. 関. 広汎. 記述. ´ ırasth¯ana (Sa) ´ 5.21–37. SS Su.30, AH Sar¯ ´ SS Su.31, CS Indriyasth¯ana (In) 8, AH Sa.5.6–20 :「左眼白色變」 合致 記述 見出 ´ 「左眼 窪 」(SS. Su.31.20, AH Sa.5.19) 対応 :「耳輪與舊殊」(「外耳 旧 殊 」 ,“Die Ohrmuschel gegen fr¨uher verschieden ist,” Nobel [1958] vol. I, 321, rna ba’i ’khor lo sngon las gyur Tib. III 284.7) 合致 記述 見出 ,感覚器官一般 変形 (SS. Su.32.1–2) 属 解釈. 69. 永 .. ,「耳輪」 聴覚機能 意味. ´ SS Su.32.4, CS In.11.24, AH Sa.5.53–60.. – 51 –. 可能性. ..
(14) 日野 慧運. 70 ,除病品 訶梨勒 一種,三果,三辛,砂糖,蜜,蘇(酥) ,乳 挙. (4)薬 .. 正統. 文献. . 71. 典. 仏典. 用. ,到底源泉 比定. ,広 見 72. 「果薬」. 広. 「七日薬」. 薬用食品. 組 合. 類洞. ,. 指摘. 律. .. 結論. 7. 以上,義浄訳除病品 付加偈頌 可能性 義浄. 二方向. 検討. 翻訳 関. 検討. ,義浄. 定. ,義浄 翻訳. ,義浄 考. 自. 上 訳文. 除病品. 痕跡 見出. 付加偈頌 施. 推. ,. 勘案. 事態 ,想定. 難. .. 文献 所説. 合致 ,. ,医科八術. 対照比較. 『 ,. 二資料. 近似. ,. 指摘 翻訳段階. 『文殊師利根本儀軌』等 忠実 訳出. 別系統. 義浄. 一方 ,梵文『文殊師. 』. 抄略. .他方,夢. 対応 見. ・. ,一部先行研究. 義浄. 対応 見. 文献. 品」付加偈頌 所説 不正確. 教正統派所伝. 死兆,薬品 記述. 記述. 利根本儀軌』. 以上. 潤色 施. 故意 挿入. 恃. 校勘・編輯. 円滑. 他. 知識. 付加偈頌 内容 体質診断. 梵文翻訳能力 信頼. 複数梵文原典 参照 ,. ,. .一方翻訳段階. 特徴 ,梵文原典想定. .. ,義浄訳 先行漢訳 訳出. 加筆. 類洞 見出. 属. 梵文広本. 結論 至. 訳業 不完全,. 付加. 見. 並行関係. 考. 存在. 付加偈頌. . 持. 梵文原典. ,「除病. . 梵文原典. , 『金光明経』「除病品」. ,. 逸脱 , 文献 梵文. 存在. 想定. ,義浄. .. (参考文献). Bagchi, S. [1967] Suvarn.aprabh¯asas¯utra, Buddhist Sanskrit Texts No. 8, The Mithila Institute, Darbhanga. Chen, M. [2006] “Transmission of Indian Ayurvedic Doctrine in Medieval China,” ARIRIAB 9, IRIAB, 201–230.. 70. T. vol. 16, 448 note 5.. 71「果薬者,謂訶黎勒果,菴摩勒果,. 醯得枳果,胡椒,蓽 。若有餘類,准前應用。 」 (義浄『根本説一 切有部毘奈耶薬事』T. no. 1448 vol. 24, 1b20) 「果薬 , , , , , , 果薬 属 ,食用 」 (Yao [2013b: 8] )前三 三果,後二 三辛 二 .訶梨勒 一種 不詳(註 43 参照). 72 七日薬 「酥(sappi) ・生酥(navan¯ıta) ・油(tela) ・蜜(madhu)・石蜜(ph¯an.ita 砂糖)」 (『 律』『五分律』, 諸広律 内容 変動 ,平川 [1993: 430–456]),生酥 韻文 制 合 .内容 個々 限等 「乳」(生乳 ks.¯ıra/kh¯ıra) 表現 Yao [2013b: 6 note 1–6] 委細 述 .. – 52 –.
(15) 義浄訳『金光明最勝王経』. Einoo, S. [2004] “The Signs of Death and Their Contexts,” Three Mountains and Seven Rivers. Prof. Musashi Tachikawa’s Felicitation Volume. Motilal Banarsidass Publishers Private Limited, Delhi, 871–886. Hoernle, A. F. R. [1916] Manuscript Remains of Buddhist Literature Found In Eastern. Turkestan Volume I, Clarendon Press, Oxford. ´astra, Vol. V (Part II), Bhandarkar Oriental ReKane, P. V. [1962] History of Dharma S¯ search Institute, Poona. Ludvik, C. [2004] “A Harivam . s´a Hymn in Yijing’s Chinese Translation of the Sutra of Golden Light,” Journal of the American Oriental Society 124-4, 707– 734. [2006] Recontextualizing The Praises of A Goddess: From the Harivam . s´a. to Yijing’s Chinese Translation of the Sutra of Golden Light, Italian School of East Asian Studies Occasional Papers 10, Scuola Italiana di Studi sull’ Asia Orientale, Kyoto. Nobel, J. [1937] Suvarn.abh¯asottamas¯utra, Das Goldglanz-s¯utra, Ein Sanskrittext des Mah¯ay¯ana-buddhismus: Nach den Handschriften und mit Hilfe der ¨ tibetischen und chinesischen Ubertragungen, Otto Harrassowitz, Leipzig. [1944] Suvarn.abh¯asottamas¯utra, Das Goldglanz-s¯utra, Ein Sanskrittext des. ¨ Mah¯ay¯ana-buddhismus: Die Tibetischen Ubersetzungen mit einem W¨orterbuch, E. J. Brill, Leiden. [1951a]“Das Zauberbad der G¨ottin Sarasvat¯ı,” Beitr¨age f¨ur die Kunde des In-. dischen Alterthums, Alt- und Neu-Indische Studien vol. 7, 123–139. [1951b]“Ein Alter Medizinischer Sanskrit-Text und Seine Deutung,” Supple-. ment to the Journal of the American Oriental Society (issued with Volume 71, Number 3), American Oriental Society, 1–35. [1958] Suvarn.abh¯asottamas¯utra, Das Goldglanz-s¯utra, Ein Sanskrittext des. Mah¯ay¯ana-buddhismus: I-tsing’s Chinese Version und ihre Tibetische ¨ Ubersetzungen, 2 vols., E. J. Brill, Leiden. Obermiller, E. [1932] History of Buddhism (Chos-hbyung) by Bu-ston: II. Part, The History. of Buddhism in India and Tibet, Materialien zur Kunde des Buddhismus 19, Heidelberg, in Kommission bei O. Harrassowits, Leipzig. Oetke, Claus ¨ [1977] Die Aus Dem Chinesischen Ubersetzten Tibetischen Versionen Des Suvarn.aprabh¯asas¯utra, Franz Steiner Verlag GmbH, Wiesbaden. Radich, M. [2014] “On the Sources, Style and Authorship of Chapters of the Synoptic Suvarn.aprabh¯asottama-s¯utra T664 Ascribed to Param¯artha (Part 1),” – 53 –.
(16) 日野 慧運. ARIRIAB 第 17 号,IRIAB,207–244. Schopen,G. [1992] “On Avoiding Ghost,” Journal of Indian Philosophy 20, 1–39, Repr. in Bones, Stones and Buddhist Monks (1997) , 205–237. Skjærvø, P. O. [2004] This Most Excellent Shine of Gold, King of Kings of Sutras, The. Khotanese Suvarn.abh¯asottamas¯utra, vols. I - II, Central Asian Sources V - VI (Sources of Oriental Languages and Literatures 60-61), The Department of Near Eastern Languages and Civilizations, Harvard University. [2009] “Fragments of the Suvarn.abh¯asottamas¯utea in Or.15009 and. Or.15010,” The British Library Sanskrit Fragments Volume II.1, IRIAB, 597–635. Yao, F.(八尾 史) [2013a]“A Brief Note on the Newly Found Sanskrit Fragments of the. Bhais.ajyavastu of the M¯ulasarv¯astiv¯ada-vinaya,”『 印 度 學 佛 教 學 研 究』第 61 巻第 3 号,1130–1135(72–77). [2013b] 『根本説一切有部律薬事』,連合出版,東京.. Yuyama, A. [2004] “The Golden Light in Central Asia: To the Memory of Ronald Eric. Emmerik,” ARIRIAB 7, IRIAB, 3–32. 岩本 裕. [1972]「. 医学序説(1)」 (第三. =. 医学. ),『日本臨. 牀』30 巻 5 号,日本臨牀社,152–155(1258–1261). [2011]「 『金光明経』 研究 —「最浄地陀羅尼品」 構造. —」, 『印度. 學佛教學研究』第 59 巻第 2 号,日本印度学仏教学会,951–948(124–. 127). 大地原 誠玄 [1971]『. 本集』 (再刊:大地原誠玄著,矢野道雄校訂著『 本集』全 3 巻,谷口書店,1993 年) .. 大塚 恵俊 [2011]「Ma˜nju´sr¯ım¯ulakalpa 第 9 章. 成立. 関. 一考察」『印度學佛教學. 研究』第 59 巻第 2 号,日本印度学仏教学会,989–986(86–89). 小野 玄妙(二楞生) [1934]「大蔵文庫古逸善本目録(一)」, 『. 』5,大蔵出版株式会社,. 15–20. 金岡 秀友 [1980]『金光明経 研究』,大東出版社,東京. 小林 明美 [1984]「Amoghavajra 訳「孔雀経」. 義浄訳模倣」, 『大阪外国語大学学報』. 64,201–215. 静谷 正雄 [1940]「金光明經「業障滅品」 成立 就. — 西蔵勝友(Jina-mitra)等譯. 本 暗示 —」 , 『龍谷學報』第 328 号,龍谷學會編輯,81–96.. – 54 –.
(17) 義浄訳『金光明最勝王経』. 下田 正弘 [1993]『蔵文和訳『大乗涅槃経』(I)』(. 学仏教学叢書 4),山喜房佛書. 林,東京. 鈴木 隆泰 [1996] “The Mah¯ameghas¯utra as an Origin of an Interpolated Part of the. Present Suvarn.aprabh¯asa,”『印度學佛教學研究』第 45 巻第 1 号,日 本印度学仏教学会,495–493(28–30). [1998a] 「 『金光明経 如来寿量品』 『大雲経』」,『東洋文化研究所紀要』第. 135 册,東京大学東洋文化研究所,1–48. [1998b] 「大乗経典編纂過程 関. 見. 対論〉 巡. 移動 —〈如来. 遺骨. —」,『東洋文化研究所紀要』第 136 册,東. 京大学東洋文化研究所,227–253. 中里 貞隆 [1931]「金光明経解題」 , 『国訳一切経 経集部 五』,大東出版社,207–215. 南條 文雄,泉 芳璟 [1931]『梵文金光明経最勝王経』 ,東方仏教協会,京都. 羽田野 伯猷 [1968]「. 仏教受容 条件 変容. 原理 一側面」,『日本文化研究. 所研究報告』第 4 集,1–153. 浜野 哲敬 [1985]「 『金光明経・三身分別品』. 」 , 『印度學佛教學研究』第 33 巻. 第 2 号,日本印度学仏教学会,296–299(711–714).. ¯ 日野 慧運 [2014] “Medical passages in Suvarn.abh¯asottamas¯utra and Ayurveda,” 『印度 學佛教學研究』第 63 巻第 3 号(掲載予定). 平川 彰. [1993]『二百五十戒 研究 II』(平川彰著作集第十五巻),春秋社.. 藤谷 厚生 [2005]「金光明経. 教学史的展開. 」,『四天王寺国際仏教大学紀要』. 第 39 号,四天王寺国際仏教大学,1–28. 松長 有慶 [1966]「Ma˜nju´sr¯ım¯ulakalpa. 成立年代. 」 『金倉博士古希記念印度学. 仏教学論集』平楽寺書店,再録:『松長有慶著作集 第一巻 密教経典 成立史論』,法蔵館,315–330. 松本 文三朗 [1927]『佛典批評論』 ,弘文堂. 宮林 昭彦・加藤 栄司 [2004]『現代語訳 南海寄帰内法伝—七世紀. 仏教僧伽. 日常生活—』,. 法蔵館,京都. 宮崎 展昌 [2012]『阿闍世王経. 研究—. 編纂過程. 解明. 中心. —』(. 学仏教学叢書 15),山喜房佛書林,東京. 矢野 道雄 [1988]『. 医学概論』(科学 名著 第 II 期 1-11),朝日出版社.. 吉次 通泰 [2008]「古代 東京大学. 終末期医療」 , 『. 哲学仏教学研究』15,. 哲学仏教学研究室,57–70.. 芳村 修基 [1950] The Denkar-Ma, An oldest Catalogue of the Tibetan Buddhist Canons, 龍谷大学東方聖典研究会,京都 (再録: 『 思想』,百華苑,京都,1974).. – 55 –. 大乗仏教思想研究—.
(18) 日野 慧運. , L.,. , J. [1979]『. 学大事典』(全三巻),山本智教訳,金花舎,東京(原著:. L’Inde classique : manuel des e´ tudes indiennes par Louis Renou et Jean Filliozat, 1947, Payot, Paris). 渡邉 海旭 [1921]「純密教. 金光明経」,『秘鍵』第二巻第一号(再録:『壷月全. 集』上巻,壷月全集刊行会,1933,728–738). 〈Keywords〉 金光明経,義浄,. ,文殊師利根本儀軌, ・ . – 56 –. 東京大学特任研究員.
(19) A Study on the Enlarged Part in Yijing’s Chinese Translation of Suvarn.aprabh¯asottamas¯utra Hino, Eun Among the several transmissions which are called by the name of the S¯utra of Golden Light, one that represented by Jin guangming zuisheng wang jing (金光明最勝王経) translated by Yijing (義浄) in 703 ce. is the most enlarged one including not a few later additions. In the 24th capter called “Healing illness,” chubing pin (除病品), it has a body of the verses explaining the method of medical examination and treatment, which are held in all the transmissions except the last additional verses unique in Yijing’s version. This paper is a research on these additional verses, aiming at concluding whether these have had the original text in Indian language, or these are the quotation from other texts or the creation made by Yijing himself. As preceding studies have shown, Yijing held his translating group including two Indian ´ ımata, or at least one of them, in charge of reading and verifying monks, Manicintana and Sr¯ the meanings of the original text in Indian language. Thus we can remove the doubt on Yijing’s ability of comprehension in Indian language, which some studies have pointed. Then we examine the small additions which J. Nobel, who edited the Sanskrit, Tibetan and also Yijing’s version of this s¯utra, pointed as unique in Yijing’s. Also we check the features of the large additions regarded to be made in India, such as the verses of praise for Sarasvat¯ı found in 15th capter, da biancai tiannu pin (大弁才天女品). Thus we can admit that the small additions can be made by Yijing’s group in order to enhance readability, not to adopt any new idea. Then we examine the additional verses in the capter of “Healing illness,” dividing into ¯ four themes, which are “the eight branches of Ayurveda (Indian classical medicine),” “the examination in one’s type of dos.a,” “the sign of death” and “the medicine.” On “the eight branches” and “the sign of death,” we can find well corresponding descriptions in orthodox ¯ Ayurvedic documents, such as Carakasam . hit¯a, Su´srutasam . hit¯a, etc.. On “the examination in one’s type of dos.a,” on the contrary, we can find the correspondences in the Buddhist Ma˜nju´sr¯ım¯ulakalpa (=MMK), with more detailed description. Moreover on the accounts of the typical dreams for three dos.as in it, we can find another correspondence in Atharvavedapari´sis..ta (=AVP). Thus we can infer that Yijing’s additional verses of this part had the original text in Indian language, which held similar contents to MMK and AVP but thoroughly shortened. On “the medicine,” we can find many similar definitions both in the Buddhist and non-Buddhist documents. The best correspondence would be the description in the Buddhist Vinaya texts. Through above investigation, we conclude that this additional verses in the chapter of “Healing illness” in Yijing’s S¯utra of Golden Light would have had the original text defunct now and never be the creation by Yijing and his translating group. – 101 –.
(20)
関連したドキュメント
This means that finding the feasible arrays for distance-regular graphs of valency 4 was reduced to a finite amount of work, but the diameter bounds obtained were not small enough
It is suggested by our method that most of the quadratic algebras for all St¨ ackel equivalence classes of 3D second order quantum superintegrable systems on conformally flat
This paper develops a recursion formula for the conditional moments of the area under the absolute value of Brownian bridge given the local time at 0.. The method of power series
“rough” kernels. For further details, we refer the reader to [21]. Here we note one particular application.. Here we consider two important results: the multiplier theorems
“Breuil-M´ezard conjecture and modularity lifting for potentially semistable deformations after
Then it follows immediately from a suitable version of “Hensel’s Lemma” [cf., e.g., the argument of [4], Lemma 2.1] that S may be obtained, as the notation suggests, as the m A
Our method of proof can also be used to recover the rational homotopy of L K(2) S 0 as well as the chromatic splitting conjecture at primes p > 3 [16]; we only need to use the
In this paper we focus on the relation existing between a (singular) projective hypersurface and the 0-th local cohomology of its jacobian ring.. Most of the results we will present