TSIGENGA
SÍMBOLOS DE LA PATRIA
HIMNO NACIONAL CORO
Somos libres, seámoslo siempre, y antes niegue sus luces el Sol,
que faltemos al voto solemne que la Patria al Eterno elevó.
El 10 de diciembre de 1948, la Asamblea General de las Naciones Unidas aprobó y proclamó la Declaración Universal de Derechos Humanos, cuyos artículos figuran a continuación:
CORO DEL HIMNO NACIONAL ESCUDO
Ministra de Educación Marilú Martens Cortés Viceministra de Gestión Pedagógica
Liliana Miranda Molina
Directora General de Educación Básica Alternativa, Intercultural Bilingüe y de Servicios Educativos en el Ámbito Rural
Elena Antonia Burga Cabrera Directora de Educación Intercultural Bilingüe
Nora Delgado Díaz Ministerio de Educación
KOMËTAGANTSIPAGE - Nomatsigenga
Colección de adivinanzas
Elaboración de contenido
Napoleon Luis Chimanga Shumpate Doris Shumpate Pichuca
Asesoría y revisión técnica (DIGEIBIRA) Napoleón Luis Chimanga Shumpate Ilustraciones
Archivos - DIGEIBIRA Diseño y diagramación
Gervacia Hermelinda Mamanchura Sardon Cuidado de la edición
Javier Ugaz Aguilar
Napoleón Luis Chimanga Shumpate
Primera edición 2017 Tiraje: 966 ejemplares
Se terminó de imprimir en agosto del 2017: CECOSAMI S.A.
Cal. 3 Mza E Lote 11 Urb. Santa Raquel - Lima - Ate 625-3535 / www.cecosami.com
©Ministerio de Educación Calle del Comercio 193, San Borja Lima, Perú
Teléfono: 615-5800 www.minedu.gob.pe
Hecho el Depósito Legal en la Biblioteca Nacional del Perú Nº 2017 - 10749
Ogonijagantsi
Naganinareegi janekijegi
Oka nibabasitagantsipageka iroonti pasiegi obirojegi iroro
omitokogimine aitipage poogeti ogotagantsipage kaninaropage. Ikantaigëkero ira ogomeantaigatsi ikeankimita arota pigotajiro agenganeegi teka pigotokotajiro ora te pigoiganajiro, karari iriro ira ogometimi omitokokimine, aisa iromitokimi piriegi, piniro, picharine aike pasini pomatsigengatsaripage kogaigatsi pigotajiro anibaretsa aike agenganeegi.
Ora nibabasitagantsipage aiti piniageke sangenarentsijanipage omitokoitaimine kara pigotagetajiro antagantsipage intaigi kara
pitimaigirori aike kara obangopagekë, kara ogomentotsipongopagekë aike kara atimagetaigirori.
Ora ogotagantsipage sangenatëkotagekengicha iroro
omitokotagetajimine kara pikogaigi obirojegi kara pisangenaigiro anibaretsapage. Najike naro aroka ongomeitomokimi aro
pigotagetajiro intageti jirai omatsigengajegi aisati piniagetajiro ora okanaka jirai anibabasitopiantëroka anibaretsakë, omitokimi aisa kara pisangenatanëri inantanëma omanigiabetaiganakemaro anchatosigitetejegi
Omitokoigë aisati
Atsi pigotina?
Kero pigotina?
Natimi nijaakë,
notsitiborokitagetaro
mopëpage kakentyokirina, jonoikaanti pini norokipage, aroka pingokina nangiraaporokitanë. Sitiromoronarina tsitaro nomanchaki, otsatageta nobango, kanibarerina. Pairorama najita? Pairorama najita? Kityo Tsiroti / Ch iroti
Atsi pigotina naro?
Kero pigotina?
Nigotiro kobiti,
nantabatsatiro kibatsi, tojai naagiri sitsa,
okibeentsa nagabi. Yaagiri kajiro otyomijani igito jegentiri engari okibeentsa itsoba. Pairorama najita? Koari Pantana/Bantana
Atsi pigotiri?
Kero pigotiri?
Ityomijanibate ini ijitagani sibitsa, yobasatasantaganini kara yaagaganiri. Yaagiri simotopage, yapagitiro segakipage, Itsimagiatiro kochokiripage yaagasantiri omatsigengapage. Pairo ijita? Tsiri/Chiri KirinchoKero pigotiro?
Kero pigotiri?
Aiti otega, opoa, otaki, iroro ogimontyagetiri, kara jirai omatsigengapage. Tojai yapabatsati kibatsi, yapagetiro anchabasipage ojagërika tsinane irorai ogatsi ingisaaporotanëro. Pairo ojita? Parota Katëroki
Kero pigotiri?
Atsi pigotiro?
Yapiro pacharosi, kañari igana kipikajengari ini, pikogika pijageri pingamariobërinta. Pinageti kanta otisigitepagekë kataengaropage irobariakenika, tsitaengaro okogika obarike angani, okogika omisigiro sekari osikoge.Nega ijita?
Pairo ojita?
Sharikeni
Kero pigotiri?
Kero pigotina?
Kantsireitori, yaagagetiri igitsopage tsimiripage, pomagempigerika irabitagimi, keroka irianaitëri pitomijani.Tsitinirikë inibati, igibe bitakara ini, kasibaseri anchakara ibitagapoati aike inetsiri obariatsiri, kara inibatageti yomantareinga manchakori.
Pairo ijita?
Tagionti
Kero pigotiri?
Atsi pigotiri?
Aiti imorojani, itimatiro nija katasimoreri aroka popaetëri Imeganëma jitonisata, Yaagagetiri sityatipage. Komanarori ini, inageti abatsipagekë, yomantareinga inibatasanti iraniobëmika iromatsematsetanë, kataporokiri ibangi, kasibamorookiri. Pairo ijita? Pairo ijita? Pirinto/Sobenanti Sapagëonti
Nega ijita?
Kero pigotina?
Yogiatasantiri
matsigenga, imeraro yogiri, karari kobintsari ini kagemijengageri, yaagagetiri itongi.
Kara itimi nijaakë karenimentari ini, pigamena aro nosataakemi.
Pairo ijita? Otsiti/Ochiti (Shagari)
Kero pigotina?
Kero pigotiri?
Pojongasiteri ini, tobanarookiri, igotiri matsigenga aroka irarekimi, kara irojokatobëri ijokane yaagiri sagari. Itimi kajabatsaserikë, pigatikëgerika itigabatsa, ingainikontatanëmi. Nega najita? Pairi ijita? Tontobatí SitsaKero pigotiro?
Kero pigotiri?
Oniagetiro
jaantagitesonori, sintsiengaro pini, kara osarinikë osintsiti.
Kopaneri ini, itimiro nijatinipagekë, teni ingamanete, kantaka piteti iroki.
Pairo ojita?
Kogentimaenga
Kero pigotiri?
Pigotiri ika?
Kimingakirinarina, napasantiro katsimageropage, nogaro araatsipage tsitinirikë
naragiteti, pomaatënaka aro naabëakemi.
Pagitsa nini, karari natyomijani,
sintsirisonorina naagiri pijiri, tsimiri, katsikori. pikogika pineina chopinigitekë naragiteti. Pairo ijita? Pairi ijita? Pijiri Kobaniti
Nega ijita?
Antanerina naro napatobiritaroti nantanepage nagaigi noperipage,kara nantaigi nobango, Ibataigi antyasiparipage. SongoriKero pigotiri?
Osiro niro ini, karari yoganti, katsirisonori ikanta katsikatari marangi, ibingi sebantoki iroro pisakajima irogiminika. Pairo ijita? Kitoniro
Pairo ojita?
Atsi pigotina?
Inintaiginani
matsigengajegi naronta omamegiri, naronta agasomaigiri, kara kero pagaigiri angani.
Naro omitokotiri apa kara ikogasiati
iraageripage nomisantiri kara iatageti jaantapage, kero ijagati. Atsi pigotina? Nega najita? Pongotsi/Pongochi CHokopi/CHokobi
Kero pigotiro?
Kero pigotiri?
Ikogasantinani matsigengapage kerome nini, masangarome iraperi. Igotiro koniagite igotiro katingagite, ibira yogiriatiripage, iriro ikarati kara intagiteti
antagantsipage.
Nega ojita?
Patyari/Tibipane
Kero pigotiro?
Iroro piri iraperi matsigengajegi aro itimaigiro, aro ipangiagiteti, iritsiro sekari yogiro. Pairo ojita? Kibatsi/Kibachi
Kero pigotiro?
Tojai imeratina atiripage nakiatageti, natsikotagetineri sibaipage iraagobakitagiri itomijegi.Atsi Pigotiri?
Yapagetiro singi,
igibekimitapage, tojaiti isipipage, igibeentsagisi aito itimi pongotsikë iraagerisonori misipage.
Pairo ijita?
Sagari
Kero pigotiri?
Kara ikonijati tsiritojengakë yosaanarokitiri osiropage ipañaigaro tsomagi
kibatsibatsa, yaagiri atiripage, aike kirincho ikisimoikotagetiri.
Atsi pigotiro?
Naro omitokotiri antaneri nopiri isintsire, kero itaseganta tsitaro nagisi aroka porogëna. Pairo jita? JokaAtsi pigotiri?
Tojai itsorogani, kobintsarisonori yaagetiri pasiniripage, iranta kashatarisonorira. PagitsaAtsi pigotina?
Atsi pigotina?
Naro natimi anchatotsigë, nanibare okanti cuya, cuya, cuya nabo okeni ojemepagekë anchato napagetiro katsimageropage. Naro natimi nijanomiakë nachariatagetiro omaniki, iraagerina meretopage. Pairo najita? Këtsa Somanisotari
Atsi pigotiro?
Atsi pigotiro?
Naro kipigarina, pingoginaka tsitatserina yapabatsatinani ira seripiari najariri nogiri ira tsopiti.Anchato nini, aiti pite otaramati nagitso yapina posari aike somani kataro nobatsa kara kijirosonori.
Nega najita?
Pacharo/bacharo
Kero pigotiro?
Kero pigotiro?
Tojai omitokotiro tsinane okeikotiro, obako ojitiro sibitsa, omanchaki ojitiro parotatsapage.
Naro yogaita
sërari, ikaintina ora chokotaki aike irisitigantëkinaro ometsapage pite ibangi nagi. Nega ojita? Kantiri Matseirontsi
Atsi pigotina?
Kero pigotiri?
Katamontseiro nobango katairi notomijegi. pitasikitënani pikogika pagina, katerijiri nakarataigira, katsiri nachaapite. Yaniitageti anchatokë kañari ini, pasaanteri ingisanakemaka, ingiraatanë aisati teka intsitiniborokitanëni. Nega ijita? Kosomë Pasati/basatiKero pigotiri?
Atsi pigotiro?
Kantsireitori ini ibitagapoati anchatokë jengariajiri ibatsa, yaagiri tyapa, yapiro anchapoapage. Katseiro ogana jengariaro ojenga pacharo orakanëtika. Nega ijita? Kajiro Mabesi/MabeshiKero pigotina?
Atsi pigotina?
Kañarina kara najanikitiri, aro otakemi nogosia, kateririna kara narakanëri pachari nobatsa, jengariari nagitso?
Kagarina matsigenga, nopimi nijaa. Teni
naniite aiti nogi naniate. Pobariakenaka aro
oshëma nijaa. Kara pangirentsitekë irorai ninaigi.
Nega najita?
Sapi
Atsi pigotina?
Pairi ijita?
Itimi anchanapagekë tojai imitokotobaga, yapiro kajebi, kopiratageri ini, iraka ityomijani iginisetagasonori matseganeripage inaigi. Inintasantiri tojai sitsapage ikisimogageti kibatsikë isobositani kara isamiri, tojaini ityapaneegi, kara pasinijariPairi ijita?
Patyankori
Atsi pigotina?
Pairo ojita?
Jirogintisonori nini, tojaiti nagei, osaatagani
nobiti naagagetiri simotopage, nibogaiti kara itsikigengakë tojaini nirentijegi. Naro paigimiro, paneingomento naro agañagitetiro anchatosipage, kerome ninirora yogamagaitëmime obariatsiri. Pigokinama? Kopesi/Kopeshi Nija
Atsi pigotiro?
Kero pigotiri?
Tobari pini, kateriro otegajani, aro nobegajimi irookiminika pairiraka?
Itiagiatirini igitso
kibatsibatsakë isami, iriro amasikero kamagantsi jirai yapagetiro kajarabitokipage. Pairi ojita? Kobiriki / Kobirigi Sogoro
Kero pigotiri?
Atsi pigotiro?
Kara inageti anchatopagekë tsonaropage imanchaki, yosigaengatari matsigenga karari teni iraagengani, tsitamorookiri iborokë,
iromiretëka ingaimëro angani.
Kagaro tsikana katsiro kagaro manii jengariaro, poatiro kara pingotiri basiniro pomantimaro irookimika manii, karari ijitiro matsigenga
katsikonakiro
Pigokerima?
Yaniri /senonti
Kero pigotiri?
Kero pigotiri?
Itimi anchatosikë, yapagetiro anchagitsopage kibisikiro yaagasantiri matsigenga, katatsairo imanchaki ijitagani sobenanti.Tojai igisanijintagani, aiti irogotane ingomantëmi pairoraka pagëra, teka kara kero pagi. kiraajari ini, komarasiteri ibangi tojai yaagagetiri tsomiri.
Pairo ijita?
Somani
Atsi pigotiri?
Pairo najita?
Naagasatiri ibatsa kañari, jengariarina, tojaiti
nomotongageta, natimi otisigitepagekë tojai itsorogëtina.
Naro nagisanijintiri
matsigenga kara iriatika parintënane kerooka kero nakentiri.
Kero pigotina?
Sekari
Kero Pigotiri?
Nega ijita?
Kagari atiri, igoti imati sibaipage aiti igatsiro, ibiti okantaengatari
sekari inaintetasantiro nijapage.
Tojai imeratëtari, Kara yotarogetiro kisitsipage, tojai irojogeke netsipage aro kara irantyasiparitanëri kero pairi antairinera,
Keronta pinanaiti irai.
Nega ijita?
Sana
Pigotiri ika?
Kero pigotiri?
Imatsigenga këtsa ini, anchatosikë isamageti yapagetiro ongoripapage inibati ikanti joo, joo, joo. Kopeganeri sekari ini.Nijaanari ini, tojai isarakari janeki karari yaagagani,
yaagagetiri osiropage, igogarai inibati aike chopinigitekë.
Nega ijita?
Pito
Atsi pigotiro?
Kero pigotiri?
Teni ine obakopage, aro omitokotiri atiri paagetokotiri, ora oniro omekipage,
poaganiti pikogika pineiro omitokotimi?
Sityatitaki ini iriro, kara inagetasanti iroraikë pangirentsigite. Kara teni ingomeite omagempitiri iromitsorokantëmiri pamari. Nega ojita? TSagi Përo
Nega ijita?
Pigotiri ika?
Ogitojakë ini, Iromeraro te iraneingani iriro magetiri eromapage pitaakerika irishongëgotanëmi Kara osanirinikë yaragitetaigi. Itimi nijaakë tsogiatagetiro mopë koshotakiri itakipage, iroonti basinitatsi itserajani. Atsi pigotiri? Yasibanti Jetari
Kero pigotiri?
Kero pigotiri?
Kara ini anchatosikë, Ikiantetiro inaroki, okibe inine. Teni imgotiri janeki tojai iperaseanti.
Kara yogitsokaiti tsomagi kibatsi
Iromorokanontagekima, arosata katagiteri inibaiti kaninaro ibangi Ikanti inibatiri jirik, jirik, jirik.
Nega ijita?
Pomoro
Pairo ijita?
Kero pigotiro?
Ika patironage osarini ipokaigi ikenantaro tompiagite, tojai sikiri yami kara ikaatageti nijatinipagekë.
Kara nikibei kibatsikë naro, Isitsataigini niriegi, Kara nakibianëka ingamaike Naanti irojokanë.
Atiripagekë nantimaje aro nagënteni nija, Jatake kara nasataakeri naro.
Pigokeri?
Mopëti
Atsi pigotiro?
Nega ijita?
Kara nopañaka
anchotosikë naro aike yamëkina pongotsikë nomitokotiro tsinane kara okiagebagetiri, kara te ine nobakopage. Itimageti kara pongotsitapagekë yaagetasitaro imengosipage yapagitetagetiro perintsibitoki matsiniro Nega ojita? Kantiri
Kero pigotiri?
Kero pigotiro?
Pijagërika kañarikerai Irishongëgotanëmi, Yapagetiro sangare.
Posigari jetari aiti otaki aiti omatseiro katseiro pitsiakeroka nasankane otaba ninetanëmi tojaiti najengariare katseiro nobakopage. Nega ijita? Sangarineto Mabesi/ Mabeshi
Atsi pigotiro?
Atsi pigotokotiro?
Kañari kara otyomijanitiri, kateriri oraganëtika, pachari popërotika, pigatikiro otaki, aro obariakemi.Aiti ojipage kara tsororipage, karari osobotagetaro
osinapage kara pibogiri saakarajiro irorokera osipipage
Nega ojita?
Sabiro
Kero pigotiro?
Kero pigotina?
Atatareikokerota okogika agiro, katseijengaro pinantara, kiararo obotsotankimarotika. Kisaajengaro nobiti nagitobero kañaengaro nomanchaki, nangemisankimika aro nosikogimi aisati katsabererina.Nega ojita?
Tsoti
Atsi pigotiro?
Kero pigotiro?
Naro teni nomeganetima mëani perintsipagekë piniakena, kerome ninaigi kerome pini pomire,
pijagasitimarime ibatsapage, tojaini nomatsigenga ninaigi.
Naro mitëkotiro ngotanero, keroka pitaaringa tsitsi, pomasobiteka naro
jobatajimine, ikaintina teni irine apati, posamitante nega yagëtina.
Nega ojita?
Atsi pigotiro?
Atsi pigotiro?
Tenine nobako,
kagarina matsigenga aro naagagimi jetari, karari kero pitataro intsagajatigimi intongi nagira.
Naro itsipatasanta magetaneripage naro agagetiri ira yaagagetira karari kaninsati iraganëna kaninasa irookena, keroka kero nagakiri.
Pairo ojita?
Siriti/Shiriti
Kero pigotiro?
Atsi pigotiri?
Kañari kara otyomijanitiri kara orakanëri tsitakiri anchato oniro,
pachakiropage kaninaro otaki irokimikimika kitoniro pisagajimaro.
Kajagageri ini iriro
yapagetiro tsimageropage yaagagetiri simotopage, kara yaniigiri tojaini
kopariganeri karari kero ikami.
Nega ojita?
Sebantoki
Nega ojita?
Nega ijita?
Ora ikaintina singimasi tojai imagempiigina tojai nobesëreakagari atiripage. Iromerarosonori atiripage itsorogasantiro nija, katagiterikë isamëntiro tsitinirikë imagesiati. Atsi pigotiro? Chotanka Misi/Mishi
Kero pigotiri?
Atsi pigotiro?
Kara isotogi opariengatiri teni iranetsengani, kerosa pitsorotiri irajikotëmi aro pingamasikima, tojai yoanaitanti iriro. Anchatosikë opaña anchato oniro, oraganëka omarikiatanëti pobiitaganiti pikogika posintsagitiro pitasigiatëroti. Nega Ijita? Oge
Atsi pigotina?
Atsi pigotiri?
Tojai ipangiatagetina atiripage, Pomangitëgina kerokera Inibatanai pirinto. Pite nakantaiga poro
Kataro, aike kiraajengaro Karentsajaro najaa.
Jaanta nopaña naro tojaiti nobairo, karari aro yaagina atiripage nasikopëmani kara naretari.
Nega najita?
Magona
Kero pigotiro?
Pigotina naro?
Tojai ipangiataigina atiripage, naronta yaagantageta
ibatsa teka pitasitamanina ora tsinanepage tojai
nogosia inatsi.
Tojaini ninaigi naro naragitetagetaigi, kagemijengagerina, karari namagetaigiro janatigantsipage. Pigotina? Sabiro sonori Sikiri / Shikiri
Pineina naro?
Kero pigotina?
Naro yonamitasanta atiripage timaigatsi kibatsigitepagekë, naro yoginata, naro
obasatagetineri iraperipage, naro itasitantageta, najatajeka aro irapagekero kañaripage.
Naanti mojotyakiani, agiagetiri atiripage, pasiniripage kara
iatageti isita, narokerai aganërone itigapage natiagekero noperinta.
Nega najita?
Tsitsi /Chichi
Kero pigotiri?
Atsi pigotiri?
Inaintetiro kara opomatiatageta nijapage, teni iromagempitengani, itingaraanti, ishoinkonti aisati, ijitagani iromeraro kamagari.Tsonamairi ini, tojai inintiro kitagitsopage, aiti kara itojaigi igini, toja Isaragiri janeki pijagatetirinika?
Nega ijitagani?
Sikenti/Shikenti
Atsi aroka pigokina?
Kero pigotiro?
Kara otisigitekë niniro
naro, aro niraganeintënta, nakaratiri nosometi sirikoti, aroka pikabintsagina aro iromitsorokemi, nacharine sekari. Otsiporotetati pitirooti paniitageti, keroka nogiatimi, kero paretaja. pobariakenaka noporogopitëmi. Nega najita? Kompero Ogaokirontsi
Kero pigotiri?
Nega ijita?
Kara inaigiro anchatosikë, Ikantarini tyapaani, irogokerotika angani irakibagamanëma saamoronari ini. Nosigari marangi, teni natsigante aiti norokipage teninaniantimaro, aiti nanine iroonti nopogontaro tsenkotsi.
Nega ijita?
Kero pigotiro?
Atsi pigotiri?
Tojai ipogotasantina atiripage naro imirasetasanta,
nakaimagetineri
imatsigengajegi karari keroka ipina noperi mëani, nojokanëri kero ninibatai.
Itsotegatagetiro, Sontotegapage, ainta peranti, ainta antaneri, karari teni imengani Itsirone janekijegi.
Pairo ojita?
Kajemomentotsi
Kero pigotiro?
Atsi pigotiro?
Pibitagetirini atiripage, iroro kemagetiri kara ikaimaganiri, kerome pini mosontime pinaigeme, pingabitsasantiro keroka pobeakero.
Pabokoro ojariri okarataigi karari yakakeroka
okantagetaiga, aito okaratobakaiga otimaigi aro omitokotobakaiga, anerijani ira obatatsira.
Nega ojita?
Gimitatsi