• 検索結果がありません。

インド哲学仏教学研究 17(201003) 003近藤, 隼人「Pramanasamuccayatika 第1 章に見る sastitantra 注釈書の知覚論 : Yuktidipika との関連を中心に」

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2021

シェア "インド哲学仏教学研究 17(201003) 003近藤, 隼人「Pramanasamuccayatika 第1 章に見る sastitantra 注釈書の知覚論 : Yuktidipika との関連を中心に」"

Copied!
17
0
0

読み込み中.... (全文を見る)

全文

(1)哲学仏教学研究 17, 2010. 3. Pram¯an.asamuccayat.¯ık¯a 第 1 章. 見. S.as..titantra 注釈書 知覚論 関連 中心 ——. —— Yuktid¯ıpik¯a. 近藤 隼人 緒言——先行研究 古典. 問題 所在——. ¯I´svarakrs.n.a(4–5 世紀) ˚ S.as..titantra(S.T)全体 要約. (S¯am . khya)体系 代表. (SK) ,V¯ars.agan.ya(3–4 世紀) 知. ,S.T .. 現在散逸. ,. ,Frauwallner[1958]. 年) 対. 具体的. ,認識論. 思想内容. S¯am . khyak¯arik¯a. 明. S.T 断片 Dign¯aga(480–540 Pram¯an.asamuccaya 自注 Pram¯an.asamuccayavrtti(PSV), PSV ˚ 1 Jinendrabuddhi(710–770 年頃 ) 注釈 Pram¯an.asamuccayat.¯ık¯a(Vi´sa¯ l¯amalavat¯ı,. PST.) 引用・再解釈 礎. 訳. PST.. 認識論 [1958]. 関. 再構築. ,新. 試. 基. 指摘. .Steinkellner[1999]. 発見. Frauwallner. 語写本. PST.. ,古典. 基. 第1章. Pratyaks.apariccheda S.T 断片 抽出 . Frauwallner[1958: pp.104ff.] ,S.T 3 本 注釈書 存在 , 各見解 PST. 散見 .Steinkellner[1999] PST. 批判校 a b c 訂版 S.T 注釈書 *S.as..titantravrtti(S.TV),各注釈書 S.TV , S.TV , S.TV ,各断 ˚ a b 片 比定 ,PST. 主 S.TV S.TV 2 本 注釈書 参照 2. 推測. S.TVb. .. Vindhyav¯asin(4 世紀) 著 究. 可能性. S.T. 知覚論. Steinkellner[1999]. 両研究 立脚. 解 十分 整理 感覚器官(indriya) 知覚論. 一端. 同定義 妥当性. 明 論. 思想史的発展. 2. 3. 未. .. 弟子. 本稿. 目. ,. 両研. 明. .. ,各 S.TV. 見. ,Frauwallner[1958]. 一部. PSV1.32–33. 対. .. 吟味. 者不明,ca. 680–720,YD) 記述. 1. 3. ,知覚 発生過程. (manas) 作用 中心 ,S.T S.T 各注釈書 . 際 ,S.T 知覚定義 引用 PSV1.25a’. S.T 各注釈書 見解 考察 加 体系. ,V¯ars.agan.ya. 指摘. 全容. 実情. 関. ,SK 参照. PST. 注釈 抽出 ,S.T SK 対. 注釈書. ,S.T 各注釈書. S.T 断片 古典. Yuktid¯ıpik¯a(著 比較検討 行 .. Jinendrabuddhi 年代 関 ,暫定的 PST.[introduction: p.xlii] 従 . Frauwallner[1958: pp.104–106, pp.112–113] 見解 ,S.TVa S.TVb 所説 著 矛盾 互 排除 ,S.TVb S.TVa 対 論駁 形 , S.TVa 年代的 新 , 発展 思想 展開 . ,両注釈 全 異 解説 付 加 S.TVc 存在 想定 . Cf. Frauwallner[1958: pp.113–114].. – 25 –.

(2) 近藤 隼人. 知覚定義. S.T. 最初. ,PSV1.25a’. PST.. 引用. 4. 知覚説 掲. S.T. .. S.T1(cf. Frauwallner[1958: pp.97ff., p.124],Steinkellner[1999: p.669]) kim anum¯anam evaikam . pram¯an.am/ nety ucyate/ s´rotr¯adivrtti´s ca pratyaks.am/ ˚ pram¯an.am iti s´es.ah./ s´rotratvakcaks.urjihv¯aghr¯an.a¯ n¯am . manas¯adhis..thit¯a vrttih. ˚ ¯ s´abdaspar´saruparasagandhes grahan.e vartam¯an¯a pratyaks.am . . . u yath¯akramam pram¯an.am// PST. ad PSV1.25a’[p.136,1–4]// 推理. 唯一. 官. 認識手段. .. 作用(s´ rotr¯adivrtti). [前文. [補. ]. [. (manas¯adhis.t.hit¯a),. 答. .. 知覚,「認識手段. ˚. ]残. ,. ,聴覚器. 」. [語]. ]. 統御. (yath¯akramam)音声・感触・色・味・匂. 把捉 対. 働 (grahan.e vartam¯an¯a) ,聴覚器官・触覚器官・視覚器官・味覚器官・嗅覚器官 作用. ,. 知覚. 認識手段. 推理 一般的定義 結合関係(sambandha) 種類 示. S.T. 説明 与. .. 後. PST. 各注釈書 見解 伝 」 (manas¯adhis.t.hit¯a) ,②「把捉 対. 統御 大別. .. 二点. 比較検討. YD. , S.TV. 最初. b. S.T 知覚論. 釈. .. adhis.t.hit¯a”. 作用 表現. S.TV. 「( 5. 解釈. (sam . vidit¯a)」 本稿. , b. S.TV. 考察. , a. “adhis.t.h¯ana”. )共. .. 働 」 (grahan.e vartam¯an¯a) 関. 見解. 感覚器官 記述. S.TVb. 中心 考察. 作用 観念(pratyaya). S.TV. 作用. 論題 ①「. 通. .. 表現. ¯ 1 “manasadhis . t.hita” 1.1 S.TV. ,. ,S.TVc. 行 a. 言及. a. 後,知覚 定義. 各注釈書 思想 収斂. 作用. 4. .. 同一. S.TVb. 一方 解釈. .. 対象. 表現. 方. .S.T1. 対. S.TV. 「随伴」(saha) 対. 働. 意. S.TVb 解. 異. 解. ,“(manas¯a). 」 (sahaikatra vis.aye pravrtt¯a). ,“manas¯adhis.t.hit¯a”. S.TVb. “manas¯adhis.t.hit¯a” a. ˚. 「. 「外界対象. 感知 対. 感覚器官. 決定. 引用文. , 体 示 PS PSV 引用, 引用 . ,S.T 断片 番号付 Steinkellner[1999] 引用中 体 v¯arttika . 5 STVa . PST ad PSV1.25a’[p.136,5–7]: manaseti manovrtty¯ a/ prakrtivik¯arayor abhedopac¯ar¯ad evam . .. PST.. 体 示 拠 . ,YD. S.T. ˚ ˚ uktam/ adhis..thiteti tena sahaikatra vis.aye pravrttety arthah./ sah¯artho ’tr¯adhis.t.h¯an¯arthah./ tad yath¯a ˚ r¯ajapurus.en.a¯ dhis.t.hitah. pravrttas tena saheti gamyate/(【訳】「 」 , 作 ˚ 用 [ 意味] .根本原質(prakrti) [ ]変異物 無区別 比喩 ˚ 的 表現 , (=「 」 )述 .“adhis..thita” , [. adhis.t.h¯ana 意味 √ adhi- sth¯a. ]. 共. 同一 対象 対 働 ,随伴(saha) 働 者 ,彼[ 王 僕]. – 26 –. , 意味 . [ 定義] 意味 .例 ,王 僕(r¯ajapurus.a) 共 [働 ] 理解 . ).

(3) Pram¯an.asamuccayat.¯ık¯a 第 1 章. 見. S.as..titantra 注釈書 知覚論. .他方,感覚器官 決定 対 追決定 」(b¯ahyes.v arthes.v indriyam . vyavas¯ayam kurute/ tasmim s tv indriyavyavas¯ a ye mano ’nuvyavas¯ a yam kurute ) S T . . . . 文言 器官. 根拠. ,. 作用. 作用. ,. 両注釈書間. 作用 解釈. 相違. 器官 作用 帰. 感知. 外界対象 別. 働. 限 ,感覚器官 作用. 意味. ,知覚. S.TVb. 次. S.T. adhis.t.hita .. 単独 知覚 関与. 知. 知覚定義. .. 知覚. 感覚. 追決定(anuvyavas¯aya) 補佐. 裏 返. 発生. S.T16’. 感覚 6. 説. ,少. 確言. 追決定. 感知. 以上,. 的. 外界対象 形相. ,. adhis.t.hita. 生 出. 不可欠. 理解. .. .. S.TVb (cf. Frauwallner[1958: pp.102ff., p.112]) 諸感覚器官. 「作用」. 形相. 転変. 用]. ,観念 伴. ,自身 知. 方. (apratyaya). 覚知(paurus.eyah. bodhah.) 観念 ,決. ,[. 属. 観念. 異 接触. 火. 接触. 本性. ,精神性. ]異. [本. [. 観念]. 火]. .. 同一. .例. 本性. ,熱. 状態. ,. 火. , [諸感覚器官 ]作用 [対象 ]直接経験. 方. ,精神性 .一方 接触. ,. 燈火 [. 接触. 作用 排除. 精神性. 光. 対象. 精神性]. [諸感覚器官 ]作用 ,観念 伴. 6. 二種. ]非精神的. ,. , [. 作. .. [. [諸感覚器官 作用] ,観念 伴 [作用] 鉄球. 諸感覚器官. ,対象 直接経験(anubhava) 本性 本質. .何故. 精神原理. , [. (sapratyaya) 観念 伴. [ 観念] 質]. 際 , [ 対象]. .. .精神原理(purus.a) 属 (caitanya). 対象 近接. ,「把捉 対. 方. 出. 獲得. [作用] 働 」. 方 照. ,精神性 [. .. ]. 中 ,観念 伴. .(PST. ad PSV1.25a’ 7 ). S.TVb . PST. ad PSV1.25a’[p.136,8–12]: anye tv a¯ huh. — manas¯adhis..thiteti manas¯a sam . vidit¯a, yathoktam — b¯ahyes.v arthes.v indriyam . vyavas¯ayam . kurute/ tasmim . s tv indriyavyavas¯aye mano ’nuvyavas¯ayam . vedyate, . kuruta iti/ anena hi granthenendriyavrttir eva b¯ahyavis.ay¯ak¯ar¯a manovrtty¯a sam ˚ ˚ na tv indriyavrttisahitay¯a b¯ahyo ’rtha iti pratip¯aditam/ tasm¯ad y¯a s´rotr¯adivrttir manovrtty¯a grhyate, s¯a ˚ ˚ ˚ ˚ tay¯adhis.t.hitety ukt¯a/(【訳】一方,他 者達(=S.TVb ) [次 ] — “manas¯adhis..thit¯a” ,「 」感知 (sam 意味] ,以下 [S.T . vidit¯a)[ ] —「外界対象 対 感覚器官 決定(vyavas¯aya) .一方,感覚器官 決定 対 追決定(anuvyavas¯aya) 」 (S.T2) . [S.T ]一節. ,外界対象 形相 感覚器官 作用 作用 感知 , 感覚器官 作用 伴 [ 作用] 外界対象 [感知 ] , 説明 . 故, 作用 把捉 聴覚器官 作用 , [ √ 作用] adhi- sth¯a(=感知) 述 .) 7 STVb . PST ad PSV1.25a’[pp.136,13–137,6]: vrttir indriy¯ an.a¯ m . . svavis.ayas¯annidhye tad¯ak¯aren.a .. ˚. – 27 –.

(4) 近藤 隼人. S.T16’(cf. Frauwallner[1958: pp.110ff.],Steinkellner[1999: p.674]) b¯ahyesv arthes.u s¯amprate k¯ale kenacid indriyen.a yuktam . yad¯a mano bhavati, tad¯a pratyayavat¯ı vrttir indriyasya bhavati//PST. ad PSV1.33’ab[p.162,9–10]// ˚ 外界対象. 対. 用 感覚器官. ,現在時. 生. 感覚器官. S.TVb 感覚器官 作用 「観念 伴 (apratyaya) 二分 ,前者 ,観念, caitanya) 同一. 如. 認識手段(pram¯an.a). ,. 火 熱. ,実際. 赤. 両者. 自身 対象 述. .. 上. 感覚器官. 8. 別物. 作. 顕現 伴 ,. S.T16’ adhis.t.hita. S.TV. 付与. 観念. 付与 鉄球. 火. 接触. ,感覚器官 精神性 火. 接触. 熱. 様相 呈. ,. ,感覚器官 決定. 接触. 観念. 整合. 有 ,. 考. 関係 窺. 伴. 同様. 別 箇所 見解. ,知覚. 放 ,火 無区別. ,鉄球. 決定 b. 本質(精神性. 参与. 輝. 精神的. ,S.TVb. 」. 精神原理 影響. 精神性. .. 接触. .. 観念(精神性). 介在. 有. 伴. ,本来非精神的. 帯. 見. ,感覚器官 精神性 知覚 参与可能. 把捉. ,. 精神性 無区別. 9. 対象. .換言 .. 見 持. 作用. 対象 把捉 ,鉄球. 接触. 精神原理(purus.a). 感覚器官. 必要. 喩. 場合,観念. 」(sapratyaya) 「観念. 見. 感覚器官 受. 結. .. . 記述 見. ,次. 結 示. S.TVb. .. S.TVb 外界対象. 対. 働. ,感覚器官. 作用. 対. [働. ]. ,. parin.a¯ mo j˜neyah./ s¯a punar dviprak¯ar¯a sapratyay¯a c¯apratyay¯a ca/ pratyayah. paurus.eyo bodha ucyate caitanyar¯upo vis.ay¯anubhavasvabh¯avah./ etac c¯atmanah. svar¯upam . n¯anyasya kasyacit, acetanatv¯at/ tena paurus.eyen.a pratyayena saha y¯a samprkt¯a tadekar¯upat¯am iv¯apann¯a, s¯a sapratyay¯a/ ˚ yath¯a tapt¯avasth¯ay¯am ayogolakas tejah.sampark¯ad atatsvabh¯avo ’pi tejah.svabh¯avat¯am iv¯apadyate, tath¯a vrttir ananubhavar¯up¯api caitanyasam . sarg¯ac caitanyar¯upat¯am iv¯apadyate/ y¯a punar vrttih. ˚ ˚ prad¯ıpaprabheva kevalam . vis.ayaprak¯as´ik¯a, na tu caitanyasampark¯ad a¯ s¯aditatadr¯upeva, s¯apratyayety ucyate/ tatr¯apratyayavrttinivrttaye grahan.e vartam¯anety a¯ ha/ ˚ ˚ 8 鉄球 火 比喩 ,Prabh¯acandra(11 世紀) Ny¯ayakumudacandra(NKC) 見 , 統覚機能 対 精神性 付与 文脈 中 引 合 出 .NKC [p.190,7–10(vol.I)]: nanu buddhivyatiriktasya caitanyasya kad¯acid apy aprat¯ıteh. katham . tatra cicch¯ay¯asam . kr¯antir ity apy asam¯ıc¯ınam; sato ’py anayor vivekasya sam . sargavi´ses.ava´sa¯ d vipralabdhena avadh¯arayitum a´sakteh. ayogolakavahnivivekavat/ na ca ayogolakavahnyor api abheda eva ity abhidh¯atavyam; anayoh. anyony¯asambhavisam . sth¯anar¯upaspar´savi´ses.aprat¯ıtitah. anyonyam . bhedaprat¯ıteh./ 他 ,同 Prabh¯acandra Prameyakamalam¯artan.d.a(M. Kumar (ed.), 3rd ed., Sri Garib Dass Oriental Series No.94, Delhi, 1990) [pp.100,16–101,5] ,V¯adidevas¯uri(12 世紀) Sy¯adv¯adaratn¯akara (SVR)[p.237,3–5(vol.I)] 同趣旨 内容 記載 . 9 STVb . PST. ad PSV1.32cd[pp.155,15–156,1]: manas¯ındriyavyavas¯ayah. svavis.ay¯abh¯aso . manovyavas¯ayena samprktah. paurus.en.a pratyayena sapratyayo bhavati/ ˚. – 28 –.

(5) Pram¯an.asamuccayat.¯ık¯a 第 1 章 [感覚器官 作用] 性. ,観念. ,観念. 伴. 作用. .(PST. ad PSV1.32cd. 記述. ,. 媒介機能. 認識手段 ]作用. 覚器官. 取. 認識手段. .. 作用. 1.2 続. 妥当. 精神性. ,YD 確認. ,. 検討. .SK. ,. 知覚. (abhim¯ana) 経 ,最終的 統覚機能(buddhi) 稿. ,感覚器官. 感覚器官. 統覚機能 「意欲. SK27 「意欲」(sam . kalpa). ,YD. 有. 精神性. 不可欠. 感. 同時. 理解. 12. 前. SK. 知覚. ,感覚器官. .. 外界対象. 把. 関係付. >. <自己. 決定(adhyavas¯aya). 作用. 知覚 帰属先. ,両者 差異 念頭 置. ,. 観念. 意欲(sam . kalpa),自我意識(aham . k¯ara) ,知覚. 要約. 介. 存在. 必要. 作用. 発生過程. 通. S.TVb. 付与 .以上. 発生過程. ¯ “manasadhis . t.hita”. 捉,. .先. ,精神性. S.TV. ,知覚. 契機. adhis.t.hita. b. ,少. 接触. 認識手段. 一層明確. 付与. YD. 精神性. , 確認. 解釈. ,認識手段. .. 知覚. 感覚器官. 11. 解釈. S.T 自体 知覚論 別. ,. ). 読. sam . vidita. 精神. .. 感覚器官 作用 精神性 獲得 ,知覚. adhis.t.hita. ,精神原理 属. 伴. adhis.t.hita. 位置. √ adhi- sth¯a. ]知覚. [感覚器官 10. S.as..titantra 注釈書 知覚論. 作用. 接触 [感覚器官. 見. 帰. S.T. 転換. 見. 一線. 画. 意義. 関. “abhil¯as.a”, “icch¯a”, “trs.n.a¯ ” ˚. .本 特. 作用. 」(sam . kalpaka) 欲求. 発生 論. 考察. .. ,YD 表. 語. 同置. 13. .. 10. S.TVb . PST. ad PSV1.32cd[p.155,9–12]: yadi hi b¯ahye ’rthe manah. pravartate nendriyavrttis.u, ˚ tad¯a t¯a manovrttibhir anadhis.t.hit¯ah. paurus.eyen.a caitanyen¯asamprkt¯a apratyay¯ah. syuh./ tata´s ca katham . ˚ ˚ pratyaks.am . pram¯an.am ucyeran/ na hy apratyay¯a vrttayah. pratyaks.am . pram¯an.am . bhavanti/ ˚ 11 “adhisth¯ 精神原理 説 SK17b’ 対 Gaud.ap¯adabh¯as.ya(G)[p.20,21] . . ana” M¯a.tharavrtti(M) [p.22,24] 注釈 ,S.T 断片 “purus.a¯ dhis.t.hitam . pradh¯anam . pravartate” √ ˚ ( 【訳】精神原理 adhi- sth¯a 根本原因(pradh¯ana) 活動 ) (眞諦訳『金七十論』 (T54, No.2137) [p.1249,b18] 同様 「自性者人所依故能生變異」 ( 【訓読】自性 人 所依 故 能 變異 生 ) ),精神原理 “adhis.t.hita” 根本原因 活動 契機 読 12. S.TVc. 取. . 見解 逆 ,観念(精神性) 伴 感覚器官 作用 認識結果 妥当. S.TVb. 感覚器官 作用 認識手段,観念(精 神性) 伴 見 .Cf. PST. ad PSV1.33’ab 【訳】 者達 [p.161,9]: yes.a¯ m apy apratyay¯a vrttih. pr¯am¯an.yen¯abhimat¯a, sapratyay¯a tu phalam .../(. ˚. (=S.TVc ) ,観念 伴 [感覚器官 ]作用 認識手段 見 一方 ,観念 伴 [感覚器官 作用] [認識手段 ]結果 [見 ] · · ·). ,S.TVc 別 箇所 同 見解 述 .Cf. PST. ad PSV1.25a[p.138,7–8]: anye tv 13. apratyay¯am eva vrttim . pram¯an.am icchanti, sapratyay¯am . tu phalam/ ˚ YD ad SK27a[p.199,14]: sam . kalpo ’bhil¯as.a icch¯a trs.n.ety¯ady anarth¯antaram/ ˚. – 29 –.

(6) 近藤 隼人. ,. YD 14. .. “sam . kalpa”. ,YD. 例. 説明. 知覚. , 欲求. 両手 ,教義. 上. 味覚器官. .. 感覚器官. 対象全体 認識 , [ ]作用. √ adhi- sth¯a. 「各々. 器官 思惟. 言. 換. 姿 視覚器 感知. 次第. 歩行. YD 以上,YD. 始 , 解釈. SK31 感覚器官. , “mans¯adhis.t.hita”. 生. 表現 用. .. 感覚器官 対象 対. [. 別様. (sam . vedya),味覚器官. 非精神的. 欲求 比喩的表現(upac¯ara). 官. 感知. 運 , 16. 同置. ,最初. 味覚器官 欲求 両足. 味覚器官. 議論 展開. 意志(abhisandhi). .. 作用. 生. 捉. 発展. 「志向」 (a¯ k¯uta). 固有 作用 行. 意図(abhipr¯aya). 得 15. 注釈. 「志向」. , 官. 対. SK31. 十三器官 相互 志向 基. SK31. 対象. √. 活動 起. 場合,. [. ] [ 対象] 共存. √ adhi- sth¯a. 感覚器官 対. ,. 他 対象 求 ,他 感覚器. .[他. 対象. 変容. .. 対. 各々[. ]期待. ,他. [精神原理. ( dhy¯a)場合,. 感覚器官] 通. 目的. 器官]. 有. 教義書(tantr¯antara) ]達成(abhisampatti). 願望. 活動. 生. 」. .(YD ad SK31 17 ). 用例. ,対象 18. ,. 起. 対. 意欲. 取. 感覚器官. √ adhi- sth¯a. 「 読. 有. .. 「他. 」感覚器官. 教義書」 (tantr¯antara). 不明. ,YD 同様 思想 説 √ 「思惟」( dhy¯a) 近 意味合 用 感覚器官. 単独. “adhis.t.hita” 実際,続. 14 15. 16. 17. 18. 対象. 感覚器官. YD. 箇所. 対. ,対象. 推知 ,. 対. 具体的. ,. 働 対象把捉. 対象. 契機 意欲. .. 活動 何. 指. √ adhi- sth¯a 非精神的. 仮定. 位置 持. 対. 窺 接触. . ,. YD ad SK31[p.214,22–23]: a¯ k¯utam icch¯a sam . kalpo mana ity arthah./ YD ad SK31[pp.213,34–214,4]: yad¯a caks.us.a¯ mrad¯ad.im¯adir¯upam upalabdham . bhavati tad¯a rasanendriyam up¯attavis.ayasya caks.us.o vrttim . sam . vedya svavis.ayajighrks.ayautsukhyavad vik¯aram a¯ padyate/ ˚ ˚ rasanasya vrttim . sam . vedya p¯adau viharan.am a¯ rabhete hast¯av a¯ d¯anam . t¯avad y¯avad asau vis.ayo rasanen˚ driyayogyat¯am ⟨¯a⟩n¯ıtah./ tato rasanam svavis aye pravartate/ ( ⟨ ⟩ 部分 編者 修正 示 .) . . YD ad SK31[p.214,13–17]: na upac¯ar¯at/ pr¯ag evopadis.t.am asm¯abhir apratyayam indriyam iti/ kim . tarhi/ svavis.ayasya pat.oh. sahac¯arin.am . artham indriy¯antaravis.ayat¯am a¯ pannam . sam . sprs´ya sam . sprs´ya ˚ ˚ svabh¯avata indriy¯antaram . svavis.ayam . prati s¯ak¯an˙ ks.am . bhavati/ tatsannidhau vikriy¯adar´san¯at tatra sam vedanam upacaryaivam ucyata ity ados ah / . . . YD ad SK31[p.214,24–29]: yad¯a kim . cid indriyam . vis.aye pravrttam . bhavati tad¯a taddv¯aren.a samastam ˚ artham upalabhya ⟨manas⟩ tatsahac¯ari⟨n.am⟩ arth¯antaram a¯ k¯an˙ ks.ad indriy¯antaram . vrtty⟨¯adhi⟩tis.t.hate/ ˚ ten¯ak¯an˙ ks.a¯ vat¯a manas¯adhis.t.hitam indriyam . vikriyam a¯ padyate/ tath¯a ca tantr¯antare ’py uktam . “yasya yasyendriyasya vis.ayam . mano dhy¯aty abhisampattyarthena tasya tasyautsukyam . pravrtti´s ca bhavati” ˚ iti/ 脚注 14 引用 YD ,SK31 中 “¯ak¯uta” 同置 , “¯ak¯uta” 帰属 裏付 .. – 30 –.

(7) Pram¯an.asamuccayat.¯ık¯a 第 1 章 感覚器官 20. .. 対象. ,. 願望 必. 自身. 向. 自体. 旨. 感覚器官. 活動 契機 要請. 精神性. .換言. 精神原理 存在. 有. 様. , 「. 精神性. 描. 故. 観念[ 存在] 比喩的. 精神原理. 対. . (YD ad SK20. 」 「. 行為主体 21. 人 他. 本質. 箇所. 「観念」. 異. ,対象認識 成立要件 旨 読. 取. 」. .. 統. ,S.TV. 一方. b. ,YD. 別. 「精神原理 観念」 (purus.apratyaya) 必要. .. 壺. 対象. 認識(j˜na¯ na). 方. ,. 理解. (purus.apratyaya) [. 思. 比. ). 22. 決定(adhyavas¯aya) 「観念」 同義 見. 精神原理. 接触. .. 故 器官 対. 牛 他. 付与,. —精神原理> 関係 呼応. YD. ,理 適. YD. 知覚 論. 対. 結合. 喩的 表現. 通. ,精神性(精神原理). 結合. [三]要素. 生. ,. SK31. 比喩的表現. ,精神原理 ,. .. <感覚器官—. 実,. 器官 観念. 覚機能. ,感覚器官. 非精神的. S.TV. 裏付. ,唯一精神的. ,感覚器官 精神的活動 生. b. .. 推察. 非精神的. 必要不可欠 見. 表現. 19. 同様. ,精神原理 背景 先. S.as..titantra 注釈書 知覚論. 記. 背後. 付与. 構造自体. 見. ,対象. 方 ,認識. 方. ,対象. , 精神原理. 観念. 方. ].(YD ad SK5ab’ 23 ). 理解. 19. YD ad SK31[p.214,33–34]: svavis.ayasam . kalp¯anugrh¯ıtasya manasah. sam . spar´sa¯ t svayam evendriyam . ˚ svavis.ayam 意欲 裨益 接触 . pratipadyate/(【訳】自身 対象 対. 20. V¯acaspatimi´sra(10 世紀) S¯am “manas¯adhis.t.hita” 複合語 . khyatattvakaumud¯ı(STK) “mano’dhis.t.hita” 表現 登場 , YD 同 対象把捉 契機 位置 .STK ad SK27[p.132,27–29]: ek¯ada´sasv indriyes.u madhye “mana ubhay¯atmakam” buddh¯ındriyam . karmendriyam . ca/ caks.ur¯ad¯ın¯am . v¯ag¯ad¯ın¯am . ca mano’dhis.t.hit¯an¯am . svavis.aye pravrtteh./(【訳】11 感覚器官 中 「 両者 本性 」 , [ ] [ ˚ ]知覚器官 ,行為器官 .視覚器官 [ 知覚器官] 発声器官 [ 行為 √ 器官] [共 ] adhi- sth¯a ,自身 対象 対 働 .) YD ad SK20[p.182,11–12]: tad yuktam etat purus.asam . yog¯at karan.asya pratyayopac¯arah. purus.asya ca gun.asam . yog¯at kartrtvopac¯ara iti/ ˚ Cf. 茂木[1984: p.124].Cf. YD ad SK23a[p.188,18–19]: gaur ev¯ayam . purus.a ev¯ayam iti yah. pratyayo ni´scayo ’rthagrahan.am so ’dhyavas¯ a yah / .同様 , 「観念」 「確定」 ( ni´scaya) 同置 記 . . 述 YD ad SK28[p.203,5–6](tath¯a vis.ayendriyavrttyanuk¯aren.a ni´scayo gaur ayam . s´uklo dh¯avat¯ıty ˚ evam¯adih. pratyayah./) 見 (cf. Motegi[2000: p.56]). YD ad SK5ab’[p.78,4–6]: yathaiva hi ghat.a¯ dayo ’rth¯a j˜na¯ nam antaren.a na tadr¯up¯a n¯atadr¯up¯a iti s´akyam . pratipattum evam . j˜na¯ nam api purus.apratyayam antaren.a na vis.ayar¯upam . n¯avis.ayar¯upam/(※ “iti s´akyam “iti na s´akyam ,“na” 省略 . ” 部分 ,批判校訂版 .” 写本(deposited at the L¯albh¯a¯ı Dalpatbh¯a¯ı Indological Institute) 読 (YD 批判校訂版脚注. ,感覚器官自. 21. 22. 23. 拠. ). 従. 自身. 対象. 向. . ). .). – 31 –.

(8) 近藤 隼人. 一節 , 「観念」 動. S.TVb. ,YD 精神性. 統覚機能. 24. 属. .. 推測. 論. 窺知. S.TVb. 根拠. 軌. 帰属先. 覚. 「観念」. 必要. “manas¯adhis.t.hita”. 意味. 感覚器官 旨. 精. 文脈. 中. 有 論. ,. 認識手段論. 帰. S.T. 介. 統覚機能. 知覚. S.TVb. 用語. 認識手段 差異. SK. 認識手段. YD. 別. 読. 作用. 共通. YD. 残. 否定 難. 認識手段. 統覚機能 帰. 統覚機能. S.T,特. 関連. 精神性 ,YD. 作用. 見. 本来. 所. , 「観念」. YD. 感覚器官. S.T. 明 光 投. 拠. 活. 考. 能力>(cetan¯as´akti =精神原理) 対. 「観念」 ,知覚. 「観念」. 認識手段・認識結果. .. ,. 指. 「観念」. 統覚機能. 一 ,知覚. .. 同置. ,精神原理(精神性). .. 精神的. 精神性. 統覚機能. <精神性 26. 裨益(anugraha). 接触. 推知. ,教義上. 「決定」. ,認識手段. 認識結果 ,認識手段. 意味. 「観念」. .実際,YD. 精神原理. 説. 決定. 意味. ,精神原理. 認識手段 ,認識結果. 精神性. ,. 考 25. 「観念」. 統覚機能. 存在. 妥当 神原理. 同様. 取 ,知. 窺. 知. , S.T 研究. , 何. 解. .. 二器官 同時作用. 1.3. S.TVa. 先 働. 「随伴」. “adhis.t.hita”. 想定. ,. 見解. 対. 解. ,感覚器官 b. S.TV. 次. 同一 批判. 対象. 対. .. S.TVb ,. 24. 感覚器官. YD ad SK28ab[pp.202,10–203,13] 」 (apratyaya) 結論 窺 知. 決定 伴. 外界対象 対. ,S.TVb 同様 ,感覚器官 , 点 YD. 現在時 活動. 自体 「観念 伴 「観念」 精神性 指. .. 25. V¯atsy¯ayana(Paks.ilasv¯amin, 5 世紀?) Ny¯ayas¯utrabh¯as.ya(A. Thakur (ed.), Ny¯ayacaturgranthik¯a Vol.I, New Delhi, 1997) ,“buddhi” 恒常 主張 対論 中,Ny¯ayas¯utra 3.2.3 対 注釈 , 推察 裏付 精神原理 属性(purus.adharma) 「観 念」 (pratyaya) 「決定」 (adhyavas¯aya) 挙 .Cf. Ny¯ayas¯utrabh¯as.ya ad Ny¯ayas¯utra 3.2.3 [p.176,11–12]: purus.adharmah. khalv ayam . j˜na¯ nam . dar´sanam upalabdhir bodhah. pratyayo ’dhyavas¯aya iti/ 26 Cf. 中井[1981: pp.61–62] ,村上[1982: pp.177–178],Kondo[2010]. YD ad SK5ab’[pp.77,20–78,2]: phalasy¯arth¯antarabh¯avah. adhikaran.abhed¯at/ buddhy¯as´rayam . hi pram¯an.am adhyavas¯ay¯akhyam . phalam anugrahalaks.an.am/ na ca bhinn¯adhikaran.ayor . purus.a¯ s´rayam ekatvam arhati bhavitum/(【訳】[認識]結果 [認識手段 ]異 .基体(adhikaran.a) 差異 .認識手段 統覚機能 拠 所 ,決定 呼 , [認識]結果 精神原理 拠 所 ,裨益 特質 . 基体 異 [認識手段 認 識結果 ]同一 得 .) YD ad SK5ab’[p.77,8–9]: etat pram¯an.am/ anena ya´s cetan¯as´akter anugrahas tat phalam/(【訳】 (=知覚) 認識手段 . [ 認識手段] <精神性 能力> 対 裨益 [認識] 結果 . ). – 32 –.

(9) Pram¯an.asamuccayat.¯ık¯a 第 1 章 , [ 起. 見. S.as..titantra 注釈書 知覚論. ]知覚 決定. 決定. ,. .. 場合,[感覚器官. [正. ]両者 .. 器官(=感覚器官. 同一. 後 [. ]. 想. ]. .. 外界対象. 把捉. 目的. 果. ,感覚器官. 無益. 実際,[次. ][S.T. ) 同一 目的 果. ]. —「両. 想定. 」 (S.T13’, 18). .(PST. ad PSV1.32cd 27 ). S.TVb. 批判 論拠 , (i)感覚器官 無益. 官(=感覚器官. ) 同一 目的 果. indriyayoh. kalpane s¯amarthyam) 対象. 対. 点 関. 直接. 対象. 働 ,. 内. 働. S.T 断片. 直接. 場合. 把捉. .. 裏 返. S.T 断片 関. S.T 断片 照 ,古典. 27. 28. ,門(dv¯ara). 内的器官. 学派内. ,. 門. 伝統的. 論 門衛. 用. 異説. PST.. 対. 直接. 説 存在. YD. S.TVa 31. 登場. 働. .. ,. 理解. 随伴. S.T 断片 同趣旨 文言. 対象 説明法. 一根拠. 関係」. 通 ,. 内的器官 対象 30. 感覚器官. ,. .. 関係 説 比喩 一種. 29. 古層. 着目. , 28. 明白. , 「門. ,. 」 (naik¯arthak¯arin.or .最初 論拠(i) ,. 無用. ,門衛(dv¯arin). 見 伝統的. 論拠(ii). 感覚器官. 感覚器官 内的器官. SK35cd. 想定. S.T 断片 二点. 「門 門衛 関係」. 感覚器官 対. (ii) 「両器. , 見解. 成立. 注目. 値. . .. S.TVb . PST. ad PSV1.32cd[p.156,5–8]: nanu cendriyavyavas¯ayasahitasya b¯ahye ’py arthe pravrttasya ˚ s¯amprate k¯ale manasah. pratyaks.avyavas¯ayo bhavis.yati, kevalasya tu pa´sc¯at smrtivyavas¯ayah./ naitad ˚ ¯ ¯ asti/ evam b¯ a hy¯ a rthagrahan e sati dvayor apy ek¯ a rthak¯ a ritv¯ a d a narthakyam indriy¯ a n a m sy¯ a t/ tath¯ a hy . . . . uktam — naik¯arthak¯arin.or indriyayoh. kalpane s¯amarthyam/ Cf. YD ad SK30d[pp.212,28–213,1]: na t¯avad buddhyaham . k¯aramanas¯am . s¯aks.a¯ d b¯ahy¯arthagrahan.as¯amarthyam asty antah.karan.a¯ nupapattiprasa˙ng¯at s´rotr¯adivaiyarthyaprasa˙ng¯ad dv¯aridv¯arabh¯avavy¯agh¯ataprasa˙ng¯ac ca/ tasm¯at p¯urvam . s´rotr¯ad¯ın¯am arthasambandho ’sti/(【 訳 】. ,統覚機能・自我意識・ 外界対象 直接 把捉 .何故 ,内的 妥当性 帰結 ,聴覚器官 無益 帰 , 門衛 門 関係 損 帰結 . 故,最初 聴覚 対象 結 . ) 29 ST14’(PST ad PSV1.33’ab[p.160,12–13] ): tasm¯an mana eva dv¯ari dv¯ar¯an.¯ındriy¯an.i/(cf. Frauwallner . . [1958: p.111] ,Steinkellner[1999: p.673] ) . SK35cd[p.221,7]: tasm¯at trividham . karan.am . dv¯ari dv¯ar¯an.i s´es.a¯ ni/ 30 NKC 所説 , 外界対象 対 働 示 ,仮 外界対象 対 働 場合 ,感覚器官 無益 S.TVb YD 同様 記述 見 .NKC[p.40,6–7(vol.I) ]: atha kasm¯an manovrttih. aks.avrtty¯alamban¯a 器官 結 器官. ˚ ˚ na s´abd¯ady¯alamban¯a iti cet; abahirvrttitv¯at, anyath¯a b¯ahyendriyakalpan¯anarthakyam . sy¯at/ ˚ 31 護法(Dharmap¯ ala, 530–561?) 『大乗廣百論釈論』(T30, No.1571)第五「破根境品」 ,心 (manas?) 対象 向 認識,分別 考 一派 伝 (cf. 本多 [1980: p.196, p.201]), 対象 向 説 実際 存在 窺 .T30 [p.228,b22–23]: 復次有數論者作是執言.心往境處方能了別. (【訓読】復 次 有 數論者 是 執 作. 言. ,心 境處. 住. 方. 能. 了別. – 33 –. .).

(10) 近藤 隼人. 感覚器官. 照. 合,両者 的. 出 一方. 果. 二者. ,燈火 [照 無用. 同時. 帰結. 働. 出. ]. .. .何故. 不可能. ,. 場. ,同一. 目. .(YD ad. 32. SK28ab ) 内的器官. YD 官 照. 照. 出. 出. 目的 果. 否定 二者 同時 働. s¯amarthyam asti). 言説. 表現 見. 文脈. 方. 方. ,感覚器官 対. 照明. ,. 否定. 注釈. YD. ,精神性 統覚機能 従. . 36. 読 取 可能性. 強. 果. .. 言説 上. .. 精神原理 精. ,. 逆. 原理 中. 意趣. 同時. 場合,. 必要. .. 想定. 文言. 拡張. 二者 同一. ,古典. 目的 果. 引用. 不可能. S.T 断片 類似 ,S.T , S.T 断片 意味. 考. ,YD 独立. 二原理. .. S.T 断片 近似. 方. 想定. 同 目的. 感覚器. b. S.TV 同様 「同一 」 (na hy ek¯arthak¯arin.or yugapatkaran.e. ,統覚機能 決定. 両者 差異. 引用箇所. “na hy ek¯a⟨rtha⟩k¯arin.or35 yugapatkalpane s¯amarthyam asti”. 意味. 内. 基 ,SK17c. .. ,. ,上掲. 不可能 34. ,反論者 言 神性. 33. 見. 引用 権証 二器官 説. 限. 二十五原理. 同時 働. , 読 替. 可能 .YD 文言 S.T 基 ,YD S.T 権威 認 ,S.T 重要視 一証左 .Oberhammer[1961] YD 登場 11 “´sa¯ stra” S.T 比定 , Oberhammer[1961] 推断 上記 推察 同時 勘案 ,S.T 強 意識 YD 作者 著作態度 窺 . 付記 者. 同時. 対. 注釈 正当 32. 33. 35 36. 37. 38. 認識. ,. 際,対象 対応 順次. ,各注釈書中唯一 YD 明言. 38. 事実. 作用. 感覚器官 三内的器官 ,. 問題. 「同時作用説」 排 鑑. ,先. YD. 文言. 論. 四. SK3037. 「順次作用説」. S.T 断片 思想. YD ad SK28ab[p.202,26–28]: indriyam api prak¯as´akam . prad¯ıpo ’pi/ tatr¯anyatarasy¯anup¯ad¯anam . prasaktam/ kasm¯at/ na hy ek¯arthak¯arin.or yugapatkaran.e s¯amarthyam ast¯ıti/ YD ad SK32ab[p.216,10]: prak¯as´am antah.karan.am . karoti ni´scayas¯amarthy¯at/(【訳】内的器官 照 明. 34. ,対象. 作用. 為 .何故. [内的器官 ][対象 ]確定. .). “yugapatkaran.e” 箇所 ,YD 写本 Dkha(referred to in the Manuscript D(deposited at the National Archives, New Delhi)as kha pustaka) “yugapatkalpane” , 採用 S.T 断片 近似 (写本 読 YD 批判校訂本脚注 拠 ). All the Mss read ek¯antak¯arin.or. YD ad SK17c[p.171,20–24]: yadi tarhi yath¯a vyavas¯a⟨ya⟩r¯upam . tath¯a caitanyar¯upam evam . sati vyavas¯ayam¯atram . parikalpan¯ıyam . caitanyam¯atram . v¯a/ kasm¯at/ na hy ek¯a⟨rtha⟩k¯arin.or yugapatkalpane s¯amarthyam asti r¯up¯antar¯abhidh¯anam . v¯a/ atha vyavas¯ayacaitanyayoh. pad¯arth¯antaram eveti niyato vi´ses.yate tarhi vaktavyam idam amus.yaivam . r¯upam n¯amus.yeti/ yugapac catus.t.ayasya tu vrttih. krama´sa´s ca tasya nirdis.t.a¯ / ˚ drs.t.e tath¯apy adrs.t.e trayasya tatp¯urvik¯a vrttih.//SK30// ˚ ˚ ˚ Cf. YD ad SK30[p.212,3–4]: yad uktam . s´rotr¯ad¯ın¯am antah.karan.asya c¯abhinnak¯alam . vrttir ity atra ˚ br¯umah. ayuktam etat/(【訳】聴覚器官 内的器官 作用 時間 異 (=同時 ) [汝. – 34 –.

(11) Pram¯an.asamuccayat.¯ık¯a 第 1 章 拠. 窺. 一事例. 感覚器官 作用. 感覚器官 作用. S.TV. ■ 対象. 形相. 続. 感覚器官. 一方. 検討. .上. 挙. .実際 知覚. S.TVb. 対象把捉時. 感覚器官. 見解. 義. 「聴覚器官. 対象 可能性. 象 把捉 対. 文献. 窺. 限. 見解. 知. .実際,他派. .S.TVb. ,. 挙. 関. 箇所 答. ˚. ,. 一方 「分別. .. 場. ,. 見解. 見. 形相. S.TVa. 議論. ,. 文献 ,対象. ,. V¯ars.agan.ya 派 V¯ars.agan.ya 形相. 知覚定 転変. .. 適. 対. 「聴覚器官 作用. 知覚定義. 離 理. 」. Vindhyav¯asin. 」 (s´rotr¯adivrttir avikalpik¯a) 別. 対象. 感覚器官 作用 「観念 伴. 見. 近接. . 見解. 指摘. 作用. S.TVb. ,感覚器官 39. ˚. 離. ]述. 対象. 推察 裏付. 働 42. ,感覚器官. 感覚器官 作用. 作用」 (s´rotr¯adivrtti). S.TVb. ,既述. 感覚器官. 形相. 41. 解説. 関連. Vindhyav¯asin. ,Vindhyav¯asin. 共通. 39. 著者 他派. 40. ,分別. 転変. 考. 登場. 表現. “grahan.e vartam¯an¯a” S.TVb 記述. 合,感覚器官 対象 形相. 知. S.as..titantra 注釈書 知覚論. .. ¯ a” ¯ 2 “grahan.e vartaman 2.1. 見. 」感覚器官. 唱 作用. “grahan.e. . ). Gun.aratna(14 世紀) Tarkarahasyad¯ıpik¯a(M. Kumar (ed.), Bh¯arat¯ıya J˜na¯ nap¯ıt.ha M¯urtidev¯ı Jaina Grantham¯al¯a: Sam [p.155,7–9] “´srotr¯adivrttir avikalpik¯a” . skrta Granth¯an˙ ka No.36, Varanasi, 1969) ˚ ˚ Vindhyav¯asin 知覚定義 解説 中 ,“´srotr¯ad¯ın¯ındriy¯an.i, tes.a¯ m . vrttir vartanam . parin.a¯ ma ˚ iti y¯avat, indriy¯an.y eva vis.ay¯ak¯araparin.at¯ani pratyaks.am iti hi tes.a¯ m . siddh¯antah./”(【訳】「聴覚器官. 」 [ ]諸感覚器官, [諸感覚器官] 「作用」 [ ]活動,転変 意味 .対象 形相 転変 感覚器官 知覚 , 彼 [ 学派] 定説 .) 述 .(cf. Hattori[1968: p.148, 5.1] ) 40 STVa . PST. ad PSV1.25a’[p.137,9–13]: indriyavis.ay¯antar¯alavartin¯ı ka´sa¯ bhigh¯atavad .. u¯ rdhv¯aks.iptajalavad v¯a vis.aye svasminn apratis.t.hit¯a vrttir ucyate/ pratis.t.hit¯a tu vis.ay¯ak¯aren.a ˚ parin.a¯ mena parinis.pann¯a grahan.am iti/ yatr¯api c¯antar¯alam . n¯asti ghr¯an.a¯ dau tatr¯ap¯ındriyasya vis.ayasam yog¯ a nantaram vikriyopaj¯ a yam¯ a n¯ a vis ay¯ a k¯ a ratven¯ aparinis.pann¯a vrttir j˜ney¯a/ tath¯a . . . ˚ parinis.pann¯antargrahan.am iti// 41 Cf. V¯ acaspatimi´sra’s Ny¯ayav¯arttikat¯atparyat.¯ık¯a(A. Thakur (ed.), Ny¯ayacaturgranthik¯a Vol.III, New Delhi, 1996)[p.126,22–23]: v¯ars.agan.yasy¯api laks.an.am ayuktam ity a¯ ha — s´rotr¯adivrttir iti/ ˚ pa˜nc¯an¯am . khalv indriy¯an.a¯ m arth¯ak¯aren.a parin.at¯an¯am a¯ locanam¯atram . vrttir is.yate/(【訳】「 ˚ 」定義「 」理 適 [次 ]述 —「聴覚器官 作用」 .対象 形相 転変 五感覚器官 作用 感覚 (a¯ locanam¯atra) (cf. SK28ab) 認 . ) (cf. Hattori[1968: p.148, 5.1] ) ,Akala˙nka(8 世紀)著 Ny¯ayavini´scaya 挙 “´srotr¯adivrttih. pratyaks.am . yadi taimirik¯adis.u” ˚ (168) 対 V¯adir¯ajas¯uri(11 世紀) 次 解説 .Cf. Ny¯ayavini´scayavivaran.a (M. Kumar (ed.), Bh¯arat¯ıya J˜na¯ nap¯ıt.ha M¯urtidev¯ı Jaina Grantham¯al¯a: Sam . skrta Granth¯an˙ ka No.3, K¯as´¯ı, ˚ 1949)[p.534,16(vol.I)]: s´rotram a¯ dir yasya caks.ur¯ades tasya vrttir vis.ay¯ak¯araparin.atih. yadi cet ˚ pratyaks.am/ 42 脚注 39 参照.他 Abhayadevas¯uri(11 世紀) Tattvabodhavidh¯ayin¯ı(S. Sam. ghav¯ı (ed.), Kyoto, 1984)[p.533,2(vol.II)]: “´srotr¯adivrttir avikalpik¯a” iti vindhyav¯asipratyaks.alaks.an.am anenaiva ˚. – 35 –.

(12) 近藤 隼人. 関連. vartam¯an¯a” (svar¯upa). 説明. 把捉. 対. , 働. 感覚器官 43. ,感覚器官 作用 対象. 把捉. 感覚器官」. “grahan.e vartam¯an¯a”. ■ 感覚器官 続. 意味. ,. 作用. 上記 S.TVb. .. 説明. 見解. 対象 考. 同時 「対象. 意味. 合 形相. 考. .. 決定. ,感覚器官. S.T 断片. 決定(vyavas¯aya) 対. 「感覚器官. S.T7(S.T2, 8, 9. 考察. .先述. 決定」 (indriyavyavas¯aya). ,PST.. 見. 表現 散見. .. 同様 表現)(cf. Frauwallner[1958: p.106],Hattori[1999: p.157,n.58],. Steinkellner[1999: p.671]). b¯ahyes.v arthes.v indriyam . vyavas¯ayam . kurute/ tasmim . s tv indriyavyavas¯aye mano ’nuvyavas¯ayam . kurute/ yath¯a cendriyavyavas¯aye mano ’nuvyavas¯ayam . kurute, evam . m¯anasam vyavas¯ a yam indriyam sam vedayate// PST ad PSV1.32ab [ p.151,3–5 ] // . . . . 外界対象 対. 感覚器官 決定(vyavas¯aya). 追決定(anuvyavas¯aya) 決定. ,感覚器官. .. .一方,感覚器官. ,感覚器官. 決定 意識. 決定. 決定 対. 対. 追. .. S.T13(cf. Frauwallner[1958: pp.110ff.],Steinkellner[1999: p.673]) kim . b¯ahyes.v arthes.v indriyamanobhy¯am . sahavyavas¯ay¯ah./ nety ucyate/ kasm¯at/ naik¯arthak¯arin.or indriyayoh. kalpane s¯amarthyam// PST. ad PSV1.33’ab[p.160,1–3]// 外界対象 .. 対. 感覚器官. 共. .両器官(=感覚器官. [. 決定 ). 同一. . 目的. , 果. 答. 想定. ].. S.T14(cf. Frauwallner[1958: p.111],Steinkellner[1999: p.673]). nirastam/(cf. Chakravarti[1951: p.145,fn.4]) S.TVb . PST. ad PSV1.25a’[p.138,1–6]: anye tv a¯ huh. — vrtt¯ın¯am . nirvikalpatvopadar´san¯artham ˚ ´ etad bhedenoktam s abd¯ a d¯ ı n¯ a m grahan e vartam¯ a neti/ etad uktam bhavati — svar¯upagrahan.am¯atre . . . . vartam¯an¯a pratyaks.am . pram¯an.am . n¯anyatheti/ yady api vikalpane ’sy¯ah. sambhavo n¯asti, tath¯api jaimin¯ıy¯adibhir vikalpakam . pratyaks.am . kalpitam/ tadapeks.ayaitad vi´ses.an.am/ sarvaiva tu vrttir ˚ grahan.am¯atre vartate, na vikalpana iti/ grahan.e vartam¯aneti tatsvabh¯avety arthah./(【訳】他 者達 (=S.TVb ) [次 ] —[諸感覚器官 ]作用 分別 離 示 ,次. 43. 区別. 述. .[ ]「音声」 「把捉 対 働 」 .以下 [対象] 把捉 対 働 [作用] 知覚 認識手 段 , 以外 , . [作用 ]分別 伴 対 可能性 , 学派(jaimin¯ıya) 分別 伴 知覚 想定 . 念頭 限定要素 .一方, 作用 [対象 ]把捉 対 働 ,分別 対 [働 ] .「把捉 対 働 」 , [作用 ] [ <把捉 対 働 >] 本性 , 意味 . ). —. – 36 –.

(13) Pram¯an.asamuccayat.¯ık¯a 第 1 章. 見. S.as..titantra 注釈書 知覚論. manasy ek¯ıbh¯ut¯an indriyavyavas¯ay¯an purus.a´s cetayate, na tv indriyavyavas¯ayair manovyavas¯ay¯an iti/ tasm¯an mana eva dv¯ari dv¯ar¯an.¯ındriy¯an.i// PST. ad PSV1.33’ab [p.160,11–13]// 一体 決定 衛. ,感覚器官. S.T. 想定 ,S.TVa. 45. 窺 知 象. ,中 46. .. ,S.TV. ,. ,感覚器官 故,. 門. 決定 働 否. b. 意識 .. ,. 以上 断片. 感覚器官 決定. 判. 決定 認. 知覚. 定義. 決定 意味. 見 感覚器官 対. “grahan.e vartam¯an¯a” ,S.TVb. 感覚器官. 感覚器官. 対象. 推察. 47. .. 感覚器官 作用. 一方,SK28ab 対象. 感覚器官 作用 「感覚. 形相. 感覚器官. SK 注釈書中 YD. 関. ,対象. 接触 49. .. 」 (a¯ locanam¯atra). ,拙稿 Kondo[2010]. 支持. 注目. (a¯ locana) 「把捉」 (grahan.a) 同置 見. 含. 思. ,. YD. 同様. 精神原理 ]. S.TVb S.T 同様 S.TVb , 感覚器官. 考. 形相. 諸決定. ,感覚器官 知覚. .既 述. 形相. 2.2. 門. 追決定. .. 見. [意識. 知覚. 後 働 , 44. 感覚器官 諸決定. 48. 感覚器官. ,. 値. ,. 明. 点. , .YD. ,「感覚」. S.TVb. 「把捉」 感覚器官 作用. 対象 形相. ,SK 以降 他派 文献. 対象 ,. 同形 説. 「対象 形. 44. 脚注 6 挙 S.TVb 上 , 「感知」 知覚 発生過程 含. 45. S.TVa . PST. ad PSV1.32cd[p.153,12–13]: s´rotr¯adivrttir b¯ahye ’rthe pratyaks.am . pram¯an.am/ tasmim .s ˚ tv indriyavyavasite ’rthe manah. pa´sc¯ad vyavas¯ayam 聴覚器 . kuruta ity arthah./(【訳】外界対象 対 官. 46. 47 48 49. 見解. ,“manas¯adhis.t.hit¯a” 「 S.T2 中 「追決定」 引 寄 説明. 感知 ,. 」. 説 追決定. .. 作用 知覚 後 決定 ,. 認識手段 .一方,感覚器官 決定 対象 対 意味 . ) S.TVb . PST. ad PSV1.33’ab[p.161,5]: indriyavyavas¯ay¯an¯am . ca manasy ek¯ıbh¯av¯ad arthavattvam uktam, n¯anyath¯a/(【訳】感覚器官 決定 一体 目的 有 , 以外 .) S.TVb . PST. ad PSV1.32cd[p.154,7]: “b¯ahyes.v arthes.v indriyam . vyavas¯ayam . kurute” pratyaks.alaks.an.am/(【訳】「外界対象 対 感覚器官 決定 」(S.T) 知覚 定 義 .) 脚注 6 引用 同見解 抽出 . (cf. 中井[1980: pp.99–100] ) Cf. YD ad SK28ab[p.201,17–18]: “¯alocanam ” grahan am ity anarth¯ a ntaram/ . . ¯ apattir indriyavrtti⟨r⟩ grahan.am/ Cf. YD ad SK28ab[p.203,4–7]: vis.ayasampark¯at t¯adrupy¯. ˚ tath¯a vis.ayendriyavrttyanuk¯aren.a ni´scayo gaur ayam . s´uklo dh¯avat¯ıty evam¯adih. pratyayah./ tath¯a ˚ vis.ayasampark¯apagame s´rotr¯adivrttes t¯adr¯upy¯apagamo ⟨iti⟩ vartam¯anak¯alat¯a grahan.asya/(【訳】対象 ˚. 接触 ,[感覚器官 ] [ 対象] 同形 [対象 ]把捉 . ,対象 [対象 同形 「 牛 」 「 白 」 「 走 」 触 止 ,聴覚器官 作用 同形 止 ] .). – 37 –. 感覚器官 作用 , [ ]感覚器官 作用 模 観念 決定 . ,対象 , [対象 ]把捉 現在時[. ] , 接 働.

(14) 近藤 隼人. 相. 50. 感覚器官 作用」 記述 見. 以前. ,. SK 自体 所説. V¯ars.agan.ya 派 所説 述 全体. 通底. 考. SK 注釈書 , ,SK 書. 定. YD 以外 解読. YD. 知覚. S.T. 見解. 事実. 感覚器官. 感覚器官. 統覚機能. 感覚器官. 決定. 属. 決定 点. 説. 「感覚器官. ,SK. 注釈. 態度. .. 指摘. , 『金七十論』. 決定」 窺. 推測. 説. 考慮. 至極当然. ,中井[1980] 有賀[2003: pp.95–98]. S¯am . khyavrtti(V2 ),M ˚ S.T 古説 伝. S.TV 研究. .. 説. S.T. SK. 以上,S.T. 示唆. YD. 含. SK. .少. 見. 不可欠 一方. YD. ,. 方. ,SK. 記述 見. 51. ,. .. 結語 以上,YD. S.TV. 関連 中. 認識手段論 関連 得. 点,対象 間. ,. 中心. 顕著. 把捉. S.T S.TVb. S.TV 共通性. 論 ,. 精神性. 際. 対象. 共通点. 知覚論 見. .特. 接触 形相. ˚. .少. 概観 器官. 以上. 精神性 精神性 獲. ,S.TVb. 関 ,本稿. ,YD. ,YD. 精神原理. 非精神的 感覚器官. .. 追決定 想起(smrti) 問題 関 示唆. 一断面. YD. 論. 関連 研究 進 ,S.T. 知覚論. 再. Cf. YD ad SK28ab[p.203,28–30]: a¯ ham . k¯arik¯an.a¯ m . tu tes.a¯ m . vy¯ap¯arakatv¯ad vis.ay¯ak¯araparin.a¯ m¯atmik¯a vrttir vrttimato ’nany¯a sat¯ı sambhavaty eveti suvacam 自我意識所 . pr¯apyak¯aritvam/(【訳】一方, ˚ ˚. 成[ 感覚器官] 遍在 ,対象 形相 転変 本性 作用 ,作 用 有 異 他 , [感覚器官 ][対象 ]到達 作用 言 .) 50 Jayantabhatta(ca. 840–900) Ny¯ayama˜njar¯ı(K. S. Varadacharya (ed.), Mysore, 1969) .. [p.69,10–12(vol.I)] “s¯am . khy¯as tu — buddhivrttih. pram¯an.am iti pratipann¯ah./ vis.ay¯ak¯arapari-. ˚ n.atendriy¯adivrttyanup¯atin¯ı buddhivrttir eva purus.am upara˜njayant¯ı pram¯an.am/” 同様 ˚ ˚ 説 伝 (cf. 中 井[1980: p.104,n.21][1981: p.76,n.7]). 他 文献 同様 見解 見 .Cf. NKC[p.40,3–5(vol.I)]: indriy¯an.a¯ m . hi vrttih. vis.ay¯ak¯araparin.atih./ na khalu tes.a¯ m . pratiniyata´sabd¯ady¯ak¯araparin.ativyatireken.a pratiniyata˚ s´abd¯ady¯alocanam . ghat.ate/ ato vis.ayasampark¯at prathamam indriy¯an.a¯ m . t¯adr¯upy¯apattih. indriyavrttih., ˚ tad anu vis.ay¯ak¯araparin.atendriyavrtty¯alamban¯a manovrttih./ ... ity abhidh¯anah. s¯am . khyo ’py ˚ ˚ etenaiva praty¯akhy¯atah./; NKC[p.190,2–4(vol.I)]: pratipurus.am . hi indriyavrttih. prathamato ˚ vis.ay¯ak¯aren.a parin.amate tato manovrttidv¯aren.a, buddhivrttih. ekatah. sam . kr¯antavis.ay¯ak¯ar¯a anyata´s ca ˚ ˚ sam . kr¯antacicch¯ay¯a vis.ayavyavasth¯apik¯a/ , 「聖者 所説」 (kapilamunimata) 対 解説 中 同様 記述 SVR [p.72,6–11(vol.I)] 見 . 51 『金七十論』ad SK5[p.1246,a16–17]: 對塵解證量者,耳於聲生解,乃至鼻於香生解.唯解不能知. 是名爲證量(【訓読】塵 對 解 證量 ,耳 聲 於 解 生 ,乃至 鼻 香 於 解 生 .唯 解 知 能 .是 名 證量 爲 .) V2 ad SK5[pp.9,24–10,1]: drs.t.am . n¯ama pratir¯up¯adis.u vis.ayes.u pa˜ncasu caks.ur¯ad¯ın¯am indriy¯an.a¯ m .. ˚ pa˜nc¯an¯am es.a yo ’dhyavas¯ayo ni´scayah., evam idam . n¯anyatheti/ M ad SK5[p.9,15–16]: vis.ayam . vis.ayam . prati yo ’dhyavas¯ayo netr¯ad¯ın¯am indriy¯an.a¯ m . pa˜nc¯an¯am . r¯up¯adis.u pa˜ncasu, tat pratyaks.am . pratipattir¯upam . drs.t.a¯ khyam/ ˚. – 38 –.

(15) Pram¯an.asamuccayat.¯ık¯a 第 1 章 構築 随所. 含. 上. ,各注釈書. 見解. 関連. 考察. YD. YD 研究 重要性 改. 〈略号. 使用. 見. S.as..titantra 注釈書 知覚論. 精査. , S.T. 必要 浮. S.TV ,SK 以前. 上. 結果. 通. 見解. 知覚論. 解明. .. 〉. Gaud.ap¯adabh¯as.ya: The S¯amkhya-K¯ ˙ arik¯a: I´svara Kr.s.n.a’s Memorable Verses on S¯amkhya ˙ Philosophy with the Commentary of Gaud.ap¯ad¯ac¯arya, critically ed. Har. G. Dutt Sharma, Poona Oriental Series No. 9, Poona: Oriental Book Agency, 1933. M¯a.tharavrtti: S¯am . khya-K¯arik¯a of Srimad Isvarakrisna with the Matharavritti of ˚ Matharacarya, critically ed. Vishnu Prasad Sharma, Chowkhamba Sanskrit Se-. M. ries No. 296(Work No. 56),2nd ed., Varanasi: Chowhamba Sanskrit Series Office, 1970. NKC. ´ ımat Prabh¯acandr¯ac¯arya: Ny¯aya-Kumuda-Candra of Sr¯. A Commentary on. Bhat..ta¯ kala˙nkadeva’s Lagh¯ıyastraya, vol. I, ed. Mahendra Kumar, 2nd ed., Sri Garib Dass Oriental Series No. 121, Delhi: Sri Satguru Publications, 1991. Jinendrabuddhi’s Vi´sa¯ l¯amalavat¯ı Pram¯an.asamuccayat.¯ık¯a, Chapter 1, Part I: Crit-. PST.. ical Edition, ed. Ernst Steinkellner, Helmut Krasser and Horst Lasic, Beijing: China Tibetology Publishing House ; Vienna: Austrian Academy of Sciences Press, 2005. Dign¯aga’s Pram¯an.asamuccaya, Chapter 1, ed. Ernst Steinkellner, available at. PSV. world wide web http://www.oeaw.ac.at/Mat/dignaga/ PS/ 1.pdf, 2005. (Accessed at 21:49:27 JST, 25 October 2009).. SK S.T STK. S¯am . khyak¯arik¯a of ¯I´svarakrs.n.a: see YD. ˚ S.as..titantra of V¯ars.agan.ya(quoted by Dign¯aga). S¯am . khyatattvakaumud¯ı of V¯acaspatimi´sra: V¯acaspatimi´sras Tattvakaumud¯ı: ein ¨ Beitrag zur Textkritik bei kontaminierter Uberlieferung, ed. Srinivasa Ayya Srinivasan, Alt- und Neu-Indische Studien 12, Hamburg: Cram, de Gruyter, 1967.. a. S.TV S.TVb S.TVc SVR. *S.as..titantravrtti, first commentary(used by Dign¯aga) ˚ *S.as..titantravrtti of Vindhyav¯asin, second commentary(used by Dign¯aga). ˚ *S.as..titantravrtti, third commentary(quoted in S.TVb ). ˚ Sy¯adv¯adaratn¯akarah., ed. Mot¯ıl¯ala L¯adh¯a Osav¯ala, 2 Vols., Dill¯ı: Bh¯arat¯ıya Buka K¯arpore´sana, 1988.. T. 大正新脩大蔵経.. V2. S¯amkhya-Vr ˙ . ttih.(V2 ),ed. Esther A. Solomon, Ahmedabad: Gujarat University, 1973.. YD. Yuktid¯ıpik¯a: the Most Significant Commentary on the S¯am . khyak¯arik¯a, critically ed. Albrecht Wezler and Shujun Motegi, Vol. I, Alt- und Neu-Indische Studien 44, Stuttgart: Franz Steiner Verlag, 1998.. (参考文献). – 39 –.

(16) 近藤 隼人. Chakravarti, Pulinbihari [1951] Origin and Development of the S¯am . khya System of Thought, Calcutta. Sanskrit Series No.30, Calcutta: Metropolitan Printing and Publishing House. Frauwallner, Erich [1958] “Die Erkenntnislehre des klassischen S¯am . khya-Systems,” Wiener. Zeitschrift f¨ur die Kunde S¨ud- und Ost-Asiens 2, pp.84–139. Hattori Masaaki(服部 正明) [1968] Dign¯aga, On Perception, being the Pratyaks.apariccheda of Dign¯aga’s. Pram¯an.asamuccaya from the Sanskrit fragments and the Tibetan versions, Harvard Oriental Series Vol.47, Cambridge, Massachusetts: Harvard University Press. Kondo Hayato(近藤 隼人) [2010] “A Comparative Study of Characteristics of the Perception Theories in. the Yuktid¯ıpik¯a and the Yogas¯utrabh¯as.ya,” Journal of Indian and Buddhist Studies 58-3, pp.1134–1138. Motegi Shujun(茂木 秀淳) [2000] “The Knower in the S¯am . khya,” The Way to Liberation: Indological. Studies in Japan, Japanese Studies on South Asia No.3, Vol.I, New Delhi: Manohar, pp.47–60. Oberhammer, Gerhard [1961] “On the ‘´sa¯ stra’ Quotations of the Yuktid¯ıpik¯a,” Adyar Library Bulletin. 25, pp.131–172. Steinkellner, Ernst [1999] “The S.as..titantra on Perception, a Collection of Fragments,” Asiatische. Studien LIII-3, pp.667–677. 有賀 弘紀 [2003]「到達作用説. 哲学文献」 , 『佛敎學』45, pp.91–111.. 中井 本秀 [1980]「S¯am . khya 派知覚論 心. ——『金七十論』. S¯am . khyavr.tti. 中. ——」, 『論集』(東北印度学宗教学会)第 7 号, pp.95–106.. [1981]「S¯am . khya 派. pram¯an.a 理論 受容形態」, 『論集』(東北印度. 学宗教学会)第 8 号, pp.53–79. 本多 惠. [1980]『. 哲学研究』上, 春秋社, 東京.. 村上 真完 [1982]『. 哲学 ——. 二元論 ——』. 叢書 27, 平樂. 寺書店, 京都. 茂木 秀淳 [1984]「. 学派. 認識主体. 問題」 , 『信州大学教育学部紀. 要』第 51 号, pp.117–128.. 2010.3.12 稿  . 東京大学大学院博士課程・日本学術振興会特別研究員 DC1. – 40 –.

(17) Perception Theories of the *S.as..titantravrtti in the Pram¯an.asamuccayat.¯ık¯a ˚ (Chapter 1): In Relation to the Yuktid¯ıpik¯a Hayato Kondo V¯ars.agan.ya’s S.as..titantra (S.T) is no longer extant, and its fragments are available only from the literature of other schools. One of the most important reconstructions of the S.T is that of its theory of perception, which is found in the first chapter of Jinendrabuddhi’s Pram¯an.asamuccayat.¯ık¯a (PST.), a commentary on the Pram¯an.asamuccayavrtti of Dign¯aga ˚ (480–540). In this paper, I will discuss the three commentaries, *S.as..titantravrtti (S.TV) ˚ (S.TVa , S.TVb and S.TVc ), from the perspective of the definition of perception in the S.T. I will also discuss their relation to the Yuktid¯ıpik¯a (ca. 680–720, YD), a commentary on the S¯am . khyak¯arik¯a (SK). The S.T characterizes perception as the function of the sense faculties (indriya) that are controlled (adhis..thita) by the mind (manas). Therefore, I particularly examine the function of the mind and sense faculties in the S.TV and the YD. The S.TVb regards perception as the instrument of valid cognition (pram¯an.a) that requires sentience (caitanya) of the Spirit (purus.a). Perception arises with the mind providing sentience for the operation of the sense faculties through the mind. Similarly, the YD discusses the Spirit in relation to the pram¯an.a theory and considers that the sense faculties, when they are provided with sentience through the ‘adhis..thita’ of the mind, begin to grasp objects. Furthermore, the S.TVa and S.TVb consider that sense faculties, in grasping objects, transform into the form of those objects. YD also holds that view. Since the SK defines perception as the function of intellect (buddhi), it is natural that the S.T and the YD have different views on perception. However, their points of agreement are noteworthy. Thus, the YD shares common features with the S.TV, especially S.TVb . In addition, we have found text in the YD that might have been quoted directly from the S.T. Consequently, it is necessary to take into account its relation to the YD, which holds similar views to the S.T and S.TV, in order to reconstruct the perception theory of the S.T and to reaffirm anew the importance of the study of the YD.. – 93 –.

(18)

参照

関連したドキュメント

Massoudi and Phuoc 44 proposed that for granular materials the slip velocity is proportional to the stress vector at the wall, that is, u s gT s n x , T s n y , where T s is the

In this paper we show how to obtain a result closely analogous to the McAlister theorem for a certain class of inverse semigroups with zero, based on the idea of a Brandt

We study some properties of subclasses of of the Carath´ eodory class of functions, related to conic sections, and denoted by P(p k ).. Coefficients bounds, estimates of

In addition, we prove a (quasi-compact) base change theorem for rigid etale cohomology and a comparison theorem comparing rigid and algebraic etale cohomology of algebraic

Minimum rank, Symmetric matrix, Finite field, Projective geometry, Polarity graph, Bilinear symmetric form.. AMS

p≤x a 2 p log p/p k−1 which is proved in Section 4 using Shimura’s split of the Rankin–Selberg L -function into the ordinary Riemann zeta-function and the sym- metric square

I am indebted to the following libraries and institutes for having given me permis- sion to consult their manuscripts: The Bharat Kala Bhavan Library of Banaras Hindu

    pr¯ am¯ an.ya    pram¯ an.abh¯uta. 結果的にジネーンドラブッディの解釈は,