• 検索結果がありません。

Naissance et mutations de la place Ampere dans l'espace urbain a Lyon 利用統計を見る

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2021

シェア "Naissance et mutations de la place Ampere dans l'espace urbain a Lyon 利用統計を見る"

Copied!
20
0
0

読み込み中.... (全文を見る)

全文

(1)

Naissance et mutations de la place Ampere dans

l'espace urbain a Lyon

著者

Nicolas Blanchard

journal or

publication title

経済論集

volume

40

number

2

page range

153-171

year

2015-03

URL

http://id.nii.ac.jp/1060/00006948/

(2)

東洋大学「経済論集」40巻2号2015年3月

NaissanceetmutationsdelaplaceAmperedansI'espace

Ⅲ・bam主Lyon

リヨンの都市空間におけるアンペール広場の誕生と変貌

NicolasBlanchard RGsum6〃 L'6tudeurbanistiqued6velopp6edanscetarticleportesurunespacepubliclyonnais,laplaceAmperequidatedelafindu XVIIIcmesiecle.Nousnousinteresserons訓agenesedecetespace,asanatureainsiqu'auremaenagementfbnctionnaliste dontilafaitl'oIjetdanslesann6esl970.L'analysedelatrameviaireetparcellaire,lesfbnctionsdelesusagesactuelsdela placenouspennettronsded6gagerlescaracteristiquesdecetespaceurbain. Motscles:espaceurbain,urbanisme,Lyon,place 要 約 本論文では、まちづくりの視点から18世紀終わりに遡るリヨン市の公共空間であるアンペール広 場を検証する。私たちは、この都市空間の起源、その性質だけでなく、1970年代に行われた機能性 再開発に焦点を当てて分析する。土地区画網及び道路網、更に今日のアンペール広場の役割と利用 法を分析する事によってこの都市空間の特徴を把握することができる。 キーワード:都市空間、まちづくり、リヨン、広場 L'6tudeurbanistiquedeveloppeedanscetarticleportesurunespacepubliclyonnais,laplaceAmpere.Cette placesetrouvesurlapresqu'11e,entrelesplacesBellecouraunordetCamotausud・Elleestsitueedans ledeuxiemearrondissementdeLyon,enpleincmurgeographiquedelaville.AI'6chellelocale,elleest delimiteeparlesruesdesRempartsd'AinayaunordetVictorHugoal'estquisont,auniveaudelaplace etau-delapourlarueVictorHugodesruespietonnes,ainsiqueparlarueHenrilVAl'ouestetparune fafadebatieausud.Elleoccupeunesurfaceassezr6duite;lenombredefa9adesestdonclimite.Malgreune

(3)

-153-diversit6destylesdefafade,laplaceconserveuneunitearchitecturale. Cetteplacepietonne,entieremententour6edebatiments,sesimedansunezonedenseethistoriquedelaville. L'urbanisationdelyonn'apassuiviund6veloppementradioconcentriquemaisuneexpansionendirectionde l'est.LarivegauchedelaSa6nefiltinvestiedeslaRenaissanceetlapresqu'iletemoignedel'urbanismedu XVIIIemesiecleavecsesgrandesplacesetseslieuximportantscommelaBourse,lePalaisdesArtsouencore l'H6teldelaPoste,symbolesdelacentralite.L'amenagementdelaplaceAmpereelle-memeetl'urbanisation concomitantedatentdudebutduXIXemcsiecle.C'estdoncuneplacebicentenairedl'heritagearchitectural relativementancien,marquemaisdiverse・Cependant,laplaceafaitl'oMetd'unimportantream6nagement danslesanneesl970,Al'occasiondel'arriveedelastationdumetroA<Y""@p"e-脚αoγH"go",quiaccentue ladimensiondepassagedecelieu. Nousnouseffbrceronsdevoirdansquellemesurel'acmelleplaces'inseredanslecontextearchitecturaldu XIXemcsiecle.C'estdoncl'histoiredecetespacepublicquiserad6veloppee,pourcomprendrelelienquiunit laplacetellequ'ellea6tereamenag6eavecsonenvironnementarchitecmraleturbain. IGenese,naissanceet6volutiondelaplace LaplaceAmperequenousconnaissonsactuellementpossedeunpassetumultueux.D'abordconnuesous lenomdeplaceHenriIVIorsdesacr6ation,ellechangead'appellationlorsdel'avenementdelalIemc Republiqueenl848pourprendrelenomdeplacedel'Esp6rance,nomqu'ellen'agardequ'unanpour reprendresonappellationoriginelleunanplustardenl849.Cen'estseulementqu'enl884qu'elleaprisle nomquenousluiconnaissonsaljourd'hui. A・LeShypothesesrelativesilagenGsedelaplace Aiindemieuxsaisirl'6volutiondelaplaceactuelle,notammentcelled'apreslesannees2000,ilsemble n6cessairedes'interrogersursacreation.Cen'estpaschoseaiseequed'6tablirdemanierefbnnelleune geneseexacted'uneplacemineuretellequelaplaceAmpere・Tbutefbis,graceauxarchivesetadivers documentsdel'agenced'urbanismedeLyon,ilestpossibled'6tabliruncertainnombred'hypotheses・Malgre toutunecertimde6mergequantAsonorigine:laplaceAmpereouHenrilVestneedestravauxdel'ingenieur PerrachefinXVIIIemedebutXIXemesiecles. l.LestravauxdePerrache Danslasecondemoiti6duXIIIcmcsiecle,lequartierdelapresqu'ilesembledeplusenplusal'6troitentreles T℃rreauxetBellecour.Acetteepoquelapresqu'iles'arreteauniveaudesrempartsd'Ainay,c'estadireala

(4)

NaissanceetmutationsdelaplaceAmperedansl'espaceurbainaLyon Lapresqu'ileenl645

渡 ン

Enl6451apresqu'ilene possedepasencorelafbnne quenoUsluiconnaissons "ourd'hui.Ellesetennmait auniveaudesremparts d'Ainayannot6sAsurlacarte. Ex"α〃此Ca"ec"JCWRSiss"e虎Lyo",/'α〃e〃αW舵咋G肋e〃Gαソ旅sEfMo〃伽αVRS basiliqueSaint-Micheletal'actuelleplaceAmpere,encoreinexistanteacetteepoque.

A

u

-

d

e

l

A

s

'

6

t

e

n

d

u

n

e

s

u

c

c

e

s

s

i

o

n

d

'

i

l

e

s

e

t

d

e

c

e

q

u

e

l

'

o

n

n

o

m

m

e

l

e

s

b

r

o

t

e

a

u

x

I

)

,

d

e

s

m

a

r

e

c

a

g

e

s

e

t

d

e

s

z

o

n

e

s

fr6quemmentinondees.L'ideedel'ing6nieurAntoineMichelPerrache(1726-1779)estd'empietersurces zonesinsalubresenassechantlesbroteauxahnd'obteniruneplusgrandezoneurbanisable・Lestravaux commencentenl773.Lesrempartsd'Ainayobsoletesal'6poquesontalorsdetruitsenl777.Perrache construitunegrandediguepartantdesquaisduRh6nejusqu'auniveaudubourgdelaMulatiere.Lebras d'Ainayestalorscombleenpartieaveclesdebrisdesremparts・Alaplacedesrempartsvontnaitredeuxrues encorepr6sententdenosjours:larueBourgelatainsiquelaruedesrempartsd'Ainay.Lamortpr6maturee dePerracheetlafaillitedelacompagniequ'ildirigeaitralentissentlestravaux,maisceux-cidurentjusqu'A lafinduXVIIIemesiecleetmemeau-dela.L'esquissedel'imageacmelledelapresqu'ileestcettefbisbienen place・Jusque-ld,laplaceAmpereestencoreinexistante.Lelieun'estqu'unsimplecroisemententrelarue Bourgelatetlaruedesrempartsd'Ainay. Enl789,ladestructiondesrempartsd'Ainaypermettel'6dificationdelarueBourgelatetdelaruedes l)Lemot<<broteau>>(avecunseul<<t>>)d6signeenparlerlyonnaisuneiledelaplainealluvialeduRh6ne.Les Brotteaux(avecdeux<<t>>)sontunquartieracmeldu6earrondissementdelaville. -155−

(5)

rempartsd'Ainay.Lesdeuxruesse呵oignaientauniveaudel'actuelleplaceAmp6reencoreinexistante.A l'6poquelaplaceLouisXⅥⅡ(l'actuelleplaceCamot)possedeunesuperficieApeupres6galedcelledela placeBellecour,elleenglobepresquelesruesBourgelatetdesrempartsd'Ainay D6sIors,deuxhypothesesemergentsurlesconditionsdecreationdelaplace. Lapresqu'neetlequartierd'Ainayenl7892)

卿 葛

’ ︷咄 浄馴蝋鯵 蝿: 謬謬

蟻 錘

# 弾;且■澪: 卿# Jy /

串r'

F:' ,‘q?全》,が

繁 一 § 400m ‘趨織録

■□

placeLouisXVIIIactuelleplaceCarnot PIaceLouisieGrandactuelleplaceBeIIecour rueBourgelat ruedesrempartsd'Ainay leRh6neetlaSa6ne 一一

2.LaplaceAmpCren6edeladestructiond'unilot... Lapremierecoljecmresefbndeprincipalementsurunplandatantdel822:laplace apresladestructiond'unfloturbain.Celui-ciauraiteteconstruital'emplacementde laplacetrouveraitsonorigine >mentdelaplaceAmpere.La 2)鰍"α〃dセcα"e""e"Lyon,1'artetlaville"G//6eriGα"たsE伽jo〃伽CノVRSCq"e"ro"c"epαγⅣo花加Gar"/eγ grffceα〃/ogic〃α伽6e〃ノ“〃αjok

(6)

NaissanceetmutationsdelaplaceAmperedansl'espaceurbaindLyon coherencedecettehypothesesembleserenfbrcerlorsquel'onobservel'inscriptiondelaplacedanslebati. Eneffet,laplaceprendlafbnned'unilotencadreparlarueBourgelatausud,laruedesrempartsd'Ainay aunord,lafiltureruedeBourbon(rueVictorHugoactuellement)al'estetlarueHenrilV/rued'Auvergned l'ouest.Entrel789etl824,l'urbanisationseseraitdeveloppeejusqu'aucoursduMidi,actuelcoursVerdun auniveauducentred'6changedePerrache.L'11otauraitdoncetedetruitentrel822etl824,datedlaquelle unecarteduCNRSmontrel'existencedelaplaceHenrilVICettehypothesesituelaplaceal'6cartdes principauxHux.Tbutefbisellesefbndeprincipalementsurunecartedatantdel822,peulisible.D'autrepart, lestechniquescartographiquesdel'6poquenepeuventlaisserqu'unecertitudetouterelativeconcemant l'exactitudedesplans. 3.…OuapparueAlasuited'unantagonismeentreletrac6desrempartsetlequadrillageurbain? Lasecondehypothesesefbnde6galementsuruneanalysedubati,maisplusparticulierementsurl'analyse del'emplacementdesanciensrempartsd'Ainay.Eneffet,lorsdeladestructiondeceux-ci,unerueesttracee ensuivantexactementl'emplacementdesremparts.Commelemontrelacartedel645,lesrempartssont loind'etrerectilignes.Or,d"enl777,Al'6poquedeladestructiondesremparts,lebatiestorganis6selon unquadrillageinterrompuseulementparleRh6neal'est,laSa6neal'ouest,etlesremparts,aussibienau nordaveclesrempartsdelaCroixRoussequ'ausud.Larueconstruitedlaplacedesrempartssuitdoncce tracenonrectiligneetnecorrespondenaucuncasauquadrillagedupaysageurbain,toutparticulierementa l'emplacementdelafiltureplaceHenrilV:Decefait,cetespaces'esttransfbnneenplace.Al'inverse,les ruesBourgelatetdesrempartsd'Ainaylpossedantuntraceconfbnneauquadrillageurbain,ontpus'urbaniser nonnalement.Ainsi,d'aprescettehypothese,laplaceAmpereseraitneed'uneinHexiondesrempartsnon confbrmeauquadrillageurbaindelapresqu'11e.D'autrepart,creeruneplacesecondaireentrelesdeuxplaces principalesquesontCamotetBellecourpennettaitd'a6rerlatrameurbaine.LaplaceAmpereseraitdonc issued'uneincompatibilitedutracedesrempartsaveclequadrillageurbain. Lesoutilsadispositionnepennettentpasdeverifiercesdeuxhypotheses.Cependantnousretiendronsla

s

e

c

o

n

d

e

c

a

r

e

l

l

e

s

e

m

b

l

e

p

l

u

s

p

e

r

t

i

n

e

n

t

e

e

n

r

a

i

s

o

n

d

e

s

o

u

r

c

e

s

p

l

u

s

f

i

a

b

l

e

s

a

n

o

t

r

e

d

i

s

p

o

s

i

t

i

o

n

3

)

.

O

u

t

r

e

l

a

r

a

i

s

o

n

dueal'incompatibilit6dutracedesrues,cetteplacesemblenaitredelavolont6d'a6rerlatrameurbaine.

E

n

e

f

f

e

t

s

e

l

o

n

C

h

a

r

l

e

s

D

e

l

f

a

n

t

e

4

)

,

e

l

l

e

e

s

t

l

a

c

o

n

s

6

q

u

e

n

c

e

d

e

s

a

m

e

n

a

g

e

m

e

n

t

S

p

e

t

e

s

p

a

r

P

e

r

r

a

C

h

e

.

E

l

l

e

s'inseredansunecompositionurbaineadopteedanslaprolongationdel'axeBellecour-placeCamot.La 3)CarteduCNRS,documentsdesarchivesmunicipalesdeLyon 4)Lesp/α“s咋勿o",CharlesDelfante,JacquelineSalmon.

(7)

-157-volont66taitdecreerapartirdecetaxeuntissuurbainreticuleponctuedeplacettesexistantesour6aliseesd cetteoccasion.LaplaceHenrilV/del'Esperance/Amperes'inseredoncdansunbatietunearchitecmredela premieremoitieduXIXemesiecle. B・LaPlaCedUXIXemeaUXXemeSiCCle LaplaceAmperesubitunecertaineevolutionau61dutempsjusqu'asonreamenagementcompletdansles anneesl970.Lesevolutionsd6voilentlevecuetl'utilisationdecetteplacequivarieaveclesannees. 1.LaplaceHenriIVdud6butduXIXemesiCcleauxannCesl860:uneplaceendevenir Lorsdesacreationdateeenvirondesanneesl820,laplacesecantonneaunsimpleintersticevidesans omementni《んγ伽"e".Seullesimmeublesetleursfa9adesfbntdecetespaceuneplace.Cellecin'estpas particulierementcentralecarlaruedeBourbonn'estpasencorepercee.Lapremiereutilisationquel'onen faitdatedel826aveclaconstructiond'unefbntaineaucentredelaplace.Eneffet,unanauparavant,un incendieravagetoutlequartierd'Ainay,n'6pargnantquelabasiliqueSaint-Michel.Onprendalorsconscience dumanquedepointd'eaudanscenouveauquartier.SesituantA6quidistanceduRh6neetdelaSa6ne,la placesertalorsdepointd'eauencasd'incendie,maisegalementdepointderavitaillementpourlapopulation duquartier.Cettefbntaine,seuledi6cedelaplace,aperdurejusqu'enl866,datedesadestruction.Enl847 laruedeBourbonesttracee,propulsantlaplaceHenrilVac6ted'unedesplusgrandesarteresdelaville. Elledevientdoncunespacetres舵quent6bienquelesuddelapresqu'1lenesoitpasencoretresoccup6. C'estacette6poquequelesortdelaplaceHenriIVestenpartiescelle.Eneffet,laruedeBourbonjouxtela placemaisnelatraversepas,excluantainsilaplacedesHuxm"eurs.Aljourd'huiencorelaplacesetrouvea l'6cartdesprincipauxHux,memesielleasuentirerpront.Onpeutsupposerquelemarcheduquartieravait lieusurlaplaceauvudesasobrieteetdesonouverturepropiceauxetalsdesmarchands. Entennesdemographiquesetsociologiques,desladestructiondesrempartsetlacr6ationdelaplace,celle-cifiltoccupeeparlesnotableslyonnais,lesbourgeoisainsiquelesrichesnegociantsensoierie.Eneffet, lecadastredel865montrequelesimmeublesentourantlaplacesontgeneralementdetenusparuneseule personneposs6dant舵quemmentd,autresimmeublesdanslequartier. 2.LaplaceHenrilV/Ampbredel86631945:uneplaceaucurdel'expansionurbaine Del866al8881aplacerestevierge.Enl884elleprendlenomquenousluiconnaissons,laplaceAndr6-MarieAmpere,enreferenceaucelebremathematicienetphysicien廿anfais・Unestatue/fbntainedusavantest inaugureeenl888.Plusdel20ansapres,elletr6netoUjourssurlaplacemalgrelestransfbnnationsdeson

(8)

NaissanceetmutationsdelaplaceAmperedansl'espaceurbainalyon environnementurbainimm6diat.Al'occasiondelaconstructiondelastame,uncadreestconstruitausol5) pourrenfbrcerlacentralitedelastatue.Celui-cis'estdegradeaufildutempscommelemontrentlescartes postalessurlesquellesonpeutvoirlecadregoudronneadenombreuxendroits.D'autrepart,unemyriade depetitscommercesvoientlejouraupieddesimmeublesalorsquelemobilierurbainfaitsonapparition. Eneffet,onobservepourlapremierefbisdespoteauxoudeslampadaires.Lequartiers'embourgeoise.Les aristocratesinvestissentlesimmeublesetlaplace(MarquisdeLeuz6,ComtedePelloux):latenued'un marchepopulaireaupieddesimmeublesn'estpluspossible.C'estpourquoienl881,peudetempsavantle reamenagementdelaplace,lemarchecouvertdePerracheestcreeausud-ouestdelaplace,al'intersection delarueBourgelatetdelarueHenrilVLamemeannee,letramwayreliantlagaredePerrachealaplace delaChariteestinaugur6.IlpassedanslaruedeBourbonrenommeerueVictorHugo.LaplaceAmperese voitdoncrecentreegraceal'amv6dutramwaydansunLyonenpleineconquetedel'est.Aufildutemps, lemobilierurbainsedeveloppeavecl'apparitiondebancsetd'unecolonneMorrisenl8996),lesrues sontpav6esconfbrmementauxprecepteshygi6nistes,descommercesapparaissentaupieddesimmeubles (epiceries,entreprisesdedemenagement,cinema)commeenattestentlescartespostalesdelaplace.Jusqu'en 19451aplacenesubitpasdechangementm"eural'exceptiondelafenneturedumarchecouvertdePe汀ache etdel'ouvertureduCentralFranklin,unbatimentetatiqueenl926. 3.LaplaceAmpCredelafindelaDeuxiemeGuerremondialea1976:uneplacealarecherchedeson identit6dansunevilleenrecomposi伽n Lesdonn6escadastralesdel945ainsiqueplusieurscartespostalesd'6poquemontrentunmobilierurbain deplusenpluscharg6,avecnotammentdenombreuxarbresenpotsomantlaplace・Choseint6ressante,la copropri6t6desimmeublesconnnenceaapparaitreenl945avecseulementdeuximmeublesencopropri6t6. Cettetendancevas'accentuerpouratteindreenl964siximmeublessurdouzeencopropri6tes・Cettetendance estr6v6latriced'unesemi-paup6risationduquartierdansl'apres-guerre.Lequartierestapresentoccupepar deshabitantsauxrevenusplusmodestes・Lesgrandsproprietairesetlesnotableslyonnaissontpartis・De

p

l

u

s

e

n

t

r

e

l

9

4

5

e

t

l

9

6

4

7

)

,

l

e

t

r

a

m

w

a

y

d

e

l

a

r

u

e

V

i

c

t

o

r

H

u

g

o

e

s

t

a

b

a

n

d

o

n

n

e

a

u

p

r

o

f

i

t

d

e

l

'

a

u

t

o

m

o

b

i

l

e

A

i

n

s

i

,

l

a

placeAmperedevientunsimplelieudepassageetnonplusunlieud'a汀etoudeviecommecefiltlecasdans lasecondemoitieduXIXemesiecleetaud6butduXXcmcsiecle.Lesmodificationsdesmodesdevieurbains 5) 6) 7) Cadastredel890. Cadastredel899. Cadastredel945etdel964

(9)

-159-dansl'apres-gue汀eneprofitentpasaud6veloppementdelaplace.Celan'empechepaslescommercesdese d6velopperaproximit6delarueVictorHugo:laCaissed'6pargne,encorepresenteaUjourd'hui,apparaftdes l945.Endefinitive,laplaceAJnpereperdsonr61ef6d6rateurduquartieretsetransfbnneenplacesecondaire al'6cartdesHuxducentre-ville.Ceconstatconduitaugrandreamenagementdelaplaceenl976. ⅡL'architetcured'印Oque:toujoursd'actualitも? A、L'analysedesfafadesarchitecturales LaplaceAmperefbnneunquadrilaterepratiquementfennedechaquec6tepardesimmeubles.Graceddes cartespostalesdatantdud6butduXXemcsiecle,nousavonspuvoirquetouscesimmeubles,Al'exception d'unseul,6taientdejapr6sentsacetteepoque.Commenousl'avonsvuprecedemment,laplacedatedudebut duXIXemesiecle.Cependant,lescartespostalesainsiquelescaracteristiquesarchitecturalesdesfafades ceinturantlaplacenouspennettentdedirequelesfa9adesdesimmeublesdatentdeladeuxiememoitiedu XIXemcsiecle,cecietantprobablementdOadenombreusesoperationsderestaurations.Danscettepartienous nousattelleronsal'analysedecesfa9ades. 1.L'aspectgCn6raldelaplace Laplaceestentoureed'immeublesduXIXemesiecleparfaitementalignesauniveaudelaruemaisdont lesfafadesetleshauteurssontdisparates.Certainesfafadessontbeaucoupplussimplesqued'autres. Lesdifferencesdehauteurssontduesauxnombresd'6tagesquivarientd'unimmeubleal'autre,avecdes batimentsdedeuxasixetages,maisaussiaunjeusurlahauteurdesetages.Eneffet,commelahauteur maximaleetaitimposeeselonlalargeurdelarue,lesproprietairescherchaientaplacerleplusd'6tages possibleenjouantsurlesdimensions.Laplupartdesimmeublesentourantlaplacepossedentuncommerceau rez-de-chauss6edl'exceptiondu7,placeAmperedontlerez-de-chausseea6tereamenageenlogementalors que,selonlescartespostales,uncinemayetaitimplante.Contrairemental'estdelaplace,lesimmeublesse trouvantal'ouestpossedenttousdespanscoup6splusoumoinsimportants,cequidonneunaspectunpeu plusouvertalaplace. Ausuddelaplace,lesfa9adessemblentbienentretenues,al'imagedel'arretedu20fevrierl964quiobligeait lesproprietairesanettoyeroublanchirlesfafadesdecesimmeubles.Ainsi,lesimmeublessontblancs,sans tracesnoiresquel'onrelevesurd'autresimmeublesdatantdelamemeepoqueauxalentoursdelaplace. Ladifferenceentrelestyledesfa?adespeutetreexpliqueeparl'6cartderichesseentrelesproprietaires.En effet,l'exempledu8,placeAmperemontreunevolonteduproprietaired'exposersarichesseensurchargeant lafa9adedesonimmeuble.IIsedistinguefbrtementdesautresimmeublesdelaplaceparlesomementations

(10)

NaissanceetmutationsdelaplaceAmperedansl'espaceurbainalj/on enreliefdifferentesrealiseesAchaqueetageetl'utilisationimportanteduferfbrgepourlesbalconsetles lambrequins.Eneffet,cebatimentestundesseulsAposs6derdeslambrequinsenferfbrgealorsqueles autressontenbois,cequiestsigned'opulence・Maisladifferenceentrelesfafadesdesimmeublespeutaussi 6treexpliqueeparl'arriveedel'6clectismeauSecondEmpire. 2.L'6clectisme L'6clectismeestunetendanceenarchitecturequisemanifesteenOccidententrelesanneesl860etla6n desanneesl920・Cemouvementconsistedmelerdes616mentsemprunt6sadifferentsstylesouepoques del'histoiredel'artetdel'architecture.Ilsedistingueainsiduneoclassicismequiconsisteaconcevoir desbatimentshomogenesd'inspirationunique,del'antiquiteegyptienneougr6co-romaineaustyleLouis XVI.Deplus,lesarchitecteseclectiquesn'ontpashesitear6employeretametisserdesstyleshistoriques jusqu'alorsrejet6spourleurinterpretationlibredurepertoireclassique.L'observationdesfafadesdes batimentsdelaplacepermetdevoirqueladispositiondesetagesdesimmeublesestclassique.Eneffet, surlaplupartdecesimmeubles,lespremiersetdeuxiemesetagessontlesseulsdetreom6s,oubienom6s differemmentdesautresetages,cequimontrequ'ilsetaientreservesauxclassessocialesaisees.Surtous lesimmeublesal'ouestetausuddelaplace,nouspouvonsvoirdesboiseriesnotammentaveclesportes d'entreeetleslambrequins,desrefends,desguirlandesquiaccentuentl'horizontalitede<Y/'@mge"06/e"et descomichesquisoutiennentdesbalcons.AIorsquetousceselementssontacademiques,leuraccumulation pennetdevoirqu'ilssontcaracteristiquesdustyleeclectiqueetquelesarchitectescherchaientautilisertout leursavoir. 3.L'exceptiondu<<centralt616phonique>> SeulunimmeublenedatepasduXIXemesiecle.1Is'agitdel'anciencentralt616phoniqueFranklinquiaet6 construitenl926.Contrairementauxautresimmeublesentourantlaplacedontnouspouvonsconsid6rer l'architecturecommeeclectique,1'immeublesitueaucoinsud-ouestdelaplace,19,rueFranklin,estplut6tde styleartd6co.Enarchitecture,lestyleartdecoestapparudanslesann6esl920,enr6actional'artnouveauet encontradictionavecl'6clectisme,considerecommel'architectureduSecondEmpire.AIorsquelesfbnnes del'artnouveaus'inspiraientdesfbnnesveg6talesquietaientondulantesettresd6taill6es,lesarchitectes dumouvementartd6corevendiquentlasimplicite,lag6om6trieetlacoherencestructurelle:lafbnnedoit exprimerlafbnctiondubatiment,sansomementssuperfius.Lesvolumessontparall616pip6diques,auxangles vifS,arrondisouapanscoup6s・Lesfbnnesoctogonalesetlescerclessont6galementbeaucouputilis6s.Le centralt616phoniqueFranklinestunimmeublecaract6ristiquedecetteepoque.Eneffet,cebatimentblanc −161−

(11)

estapancoup6,unedesfbnnestypiquesdesbatimentsdel'6poque・Safbrmeg6ometriqueetsesmotifS octogonauxsimples,sansomements,montrentegalementquecebatimentestunexempledel'artdecodu d6butduXXemesiecle.L'architectedecetimmeuble,CharlesMeysson,arealised'autresgrandesuvres destylesartdecoALyon,commelaBourseduTravail,entantqu'architecteenchefdelavilledeLyonet architecteregionaldesPostes.C'estaud6butduXXIemesiecle,quelecentraltelephoniqueaetereamenag6 afind'accueillirdeslogementsetdesbureaux. B.Lanaturedelaplace NoustenteronsdanscechapitredecemerlecaracteredelaplaceAmpereetdetrouverdquellefamille deplaceelleserattache.Latypologiedesplacesnousserviradegrilledelecturepourdeterminerles cararcteriquesdecetespace.Maistoutd'abordils'agitdesituerlaplacedanslatrameurbaineenvironnante. 1.UnchapeletdeplacesquirythmelebatidenSedelapresqu'ile. Situeesurlaruepi6tonniereVictorHugo,veritabledorsalenord/sudquistructurelapresqu'11e,laplace Ampereestaucurduquartierd'Ainay.Traditionnellementais6,lequartierd'Ainayrepresentelebastiondu catholicismeaLyon.Iloccupelapartieoccidentaledelapresqu'11e.LabasiliqueSaint-Martind'Ainay,6glise destyleroman,ad'ailleursdonnesonnomauquartierquis'6tenddelaSa6nealarueVictorHugoetdela placeBellecouralaplaceCarnot.L'UniversiteCatholiquedeLyonenafaitsonfief:laplaceCarnotetla placeBellecouraccueillentchacuneuncampus. LaplaceAmperes'inscritdansunchapeletdeplacesquis'6grenentapartird'unaxemedianstrucmrantune partiedelapresqu'ile.Deuxplacescoupentparleursgrandesdimensionsletissuurbain:aunordlaplace BellecouretausudlaplaceCamot.Quatreplacesaugabaritreduitconstituentautantdeperlesquicompletent le(Tco"jerz"6a加妙:laplaceAmpere,laplaceAntoineVbllon,laplaceAntoninPoncetetlaplaced'Ainay. Certainesplacesontgardedescaracteristiquesprononcees:siBellecourestunexempletypiquedeplace royalealafian?aise,laplaced'Ainayevoquela<Yp/ace-pc""ws〃・Aucontraire,laplacequenousemdions sembleplusdifflcileadecrypter. 2.Uneplaced,inspirationm6di6vale? CamilloSitteamnneaproposdesplacesanciennesqueleurcaractereessentielestd'etrefenn6.C'estbien

l

'

i

m

p

r

e

s

s

i

o

n

q

u

e

d

o

n

n

e

l

a

p

l

a

c

e

A

m

p

e

r

e

a

u

v

i

s

i

t

e

u

r

.

O

n

s

e

s

e

n

t

p

r

o

t

e

g

e

,

a

p

a

i

s

6

.

L

e

r

e

g

a

r

d

n

e

s

e

p

e

r

d

p

a

s

a

u

loin.Tbutefbisuneobservationpluspousseedelaplacepennetdemettreenevidenceunecontradictionavec

(12)

NaissanceetmutationsdelaplaceAmperedansl'espaceurbainaLyon ladefinitionquedonneCamilloSittedelaplacem6dievale8):<<L'加奄卿ね"だ卯I9"ecた,α"cje""espノαc“ pmWe"/庇/e"γ虎ve/Q"e"7e加〃航o"9"egra伽eノ》>.LaplaceAmpereestaucontrairer6guliereetinspiree parlageometrie.Ledeveloppementhistoriquea6t6treslimite.Elleavaitd"unefbrmedefinitiveAsa naissancedanslesanneesl820・Ellen'apasconnud'agrandissementouderCtr6cissement,sasilhouetten'a ● 〃 pasvarle. D'autrepart,iln'yapasdanslebatidelaplaceAmpereunefa?adequi,parsond6corousasplendeur, marquel'espacedesonempreinte.Onnepeutdoncpaslaclasserdanslacategoriede<YpltJce=paノ-vif"qui designedesespacesurbainsfbrmantundegagementdevantlafa9adeprincipaled'unedificemonumental pourlemettreenvaleur.LaplaceAmperen'apasvocationdmettreenlumiereunbatimentpublicouune eglisecommepourraitlefairelaplacedelaSorbonneaParis. 3.UnePlaCeroyale? Al'origine,laplaces'appelaitplaceHenrilV:Cetted6nominationnousfaitentrevoiruncaractereroyalque pouvaitrevetircetespace.L,ouvrageLesp/αces"Lyo"precisequ'unepremiereplace,laplaceLouisXVI maissim6eplusausudetaitdessin6esurleplangeom6traldeLyonenl822.IIfautattendrel830pourqu'une placeHenrilVsoitrepr6senteedansleplandeJ-MDannet.OnlanommelaplaceHenrilVparcequeLyona

s

o

u

t

e

n

u

l

e

b

o

n

r

o

i

l

o

r

s

d

e

l

a

g

u

e

e

d

e

s

r

e

l

i

g

i

o

n

g

)

.

L

a

p

r

o

x

i

m

i

t

e

d

u

q

u

a

r

t

i

e

r

c

a

t

h

o

l

i

q

u

e

d

'

A

i

n

a

y

f

i

d

e

l

e

a

u

r

o

i

n'estpas6trangereauchoixdelad6nominationdelaplace.Soncaractereroyalestrenfbrceparlageom6trie del'espace.IIs'agitd'unparall6logrammeproched'unrectangle.L'alignementdesfa9adessurchaquec6t6 confereuneprestancealaplace.Commenousl'avonssouligneprec6demment,laplaceestfenneemalgr6 1esseptruesquid6bouchentsurlesquatrecoins.Leregardneportepasloinetl'absencedeperspectivenous renvoieaunespaceclos.C'estjustementunedesparticularit6sdecertainesplacesroyalesalafian9aisequi recreentunespacefenne,sansperspectiveaveclatrameurbaineenvironnante.Enfin,lastatueerigeeenl888 quirepr6senteungrandscientifique廿an9ais,Andr6-MarieAmpere,reprendlescodesdesespacesd6diesaux souverains.Elleveillesursonecrinetconcentresurelletouslesregards. N6anmoinsplusieurselementspeuventnousfairedouterdu<<cqrqcだだmyq/>>.D'abordl'absencedestatue deroiaucentre.Symboledel'autoriteaBellecourouencoresurlaplacedesVOsgesAParis,lastatueestle pointfbcalsurlequeltouslesregardsdoiventsediriger.11n'yajamaiseudetelprmetsurlaplaceHenriIV quin'ah6rit6qued'unefbntaineetbienapresdelastamed'Amp6re.Ensecondlieu,l'absenced'homog6neit6 8)L'αγ/咋施/〃/elFvi//es-/'"r6α"js"7ese/o"ses允"庇加e"応αr"s"9"es,CamilloSitte,p.59 9)Pノαc“庇〃o".・Por"α姉d'zイ"eW//e,CharlesDelfante,JeanPelletier,p.54. −163−

(13)

desfafadesetdeshauteursdebatimentenleveaulieulaprestancequisiedauxplacesroyales. D'autrepart,l'installationd'unmobilierurbain,composeentreautred'unecolonneMorris,decabines telephoniques,d'arcades,d'unebouchedemetrodanslespremiereetsecondemoitiesduXXcmesiecle brouillelerapportdelastamealaplace.Lepersonnaged'Ampereestmoinspresentparcequemoinsvisible. NouspouvonsdoncconclureensupposantquelaplaceHenrilVetaituneplaceroyaledansl'espritmaisque celanes'estpastraduitdansl'espacephysique.Lastatued'Amperenetr6neplusdanssonecrinquisetrouve parsemed'autresverticalit6s.Sonomnipotences'estompeet,avec,lesymbolenationalisteausensdelallleme Republique,periodealaquellelastatuefilterigee. 4.Unsalonurbain,excroiSsancedelarueVictorHugo LesdimensionsdelaplaceAmpereenfbntunespaceataillehumaine.Elleoccupeunesuperficied'un peuplusde2000m2.Elleestal'oppos6dugigantismedesavoisine,laplaceBellecourquial'envergure d'uneplacecentrale,dufaitdesatailleetnotammentdelatenuereguliered'6venementsparticipantau rayonnementdeljノon.Ellen'apasnonplusd'attributdecentralitequelestransportsconferent,parexemple, alaplaceCarnot.Sataillemodesteenfaitavanttoutuneplacereplieesurelle-memeetdontl'interactionse limiteavecl'espaceperipheriqueimmediat.Eneffet,ellenedisposepasdecommerceattirantau-deldd'un perimetredeproximite.Neanmoins,ilfautnoterler61ejoueparlarueVictorHugo,ruepi6tonnequijouxte laplaceAmpereetl'incorporedansunedynamiquedecirculationmeridienne.Surtoutlepanorientaldela place,onconstateun伽ximportantdepietonsquicreeunva-et-vientnord/sud:c'estlerythmedynamique. Parfbis,Al'heuredesrepasetauxheureschaudesdelajournee,despietonsquittentce<<"zo"ve"ze"/veγ"cα/>》 pourvenirseposerdanslapartiecentraledelaplace.IIstrouventletempsdesereposeroudeserassasier surdesmarchescirculairesauniveaudusolousurdesbancs.Lacirculationestmoindreetlesattitudesplus <<pqss”鄙》>.Cesr6HexionsnousamenentaenvisagerlaplaceAmperecommeun<<sα/o〃〃r加加》>・Onvient s'yposeruntempslimitepourseressourceretsurtoutseplacerenretraitduHotanonymedespassantsdupan orientaldelaplace・Ladichotomies'articuleentreunespaceexposeotllespersonnessontenmouvement,et unespacerefilgeotll'onvientchercherdel'apaisement・En61antlametaphore,l'espacepeutetrevucomme untheatreacielouvert.Lasceneotldefilentlespassantscontrasteavecleparterrequiestunezonederepos, amenageedebancsetdeplacesassises.Commeparmimetismeavecleregarddelastatue,lesspectateursont lesyeuxriv6sversleHotdespietonsquiincarnelaScene. Si,globalement,laplaceatoUjoursgard6unaspectintimisteduiaitdesesfaiblesdimensions,cesalonurbain avusonausteriteheriteedel'histoires'effaceravecl'apparitiond'unmobilierurbaindensequiarecompose laplace,notammentauniveaudusol,danslesanneesl970.

(14)

NaissanceetmutationsdelaplaceAmperedansI'espaceurbaindLyon IIILerCamenagementfbnctionnalistedelaplace Nousallonsdanscettepartiedecrireetanalyserl'espaceurbainactueldelaplaceAmpere.Nousnous pencheronsainsisurlamanieredontlaplaceAmpereaet6reamenageedanslesanneesl970pourcomprendre lelegsetsonimbriquationdansletissuurbaind'aUjourd'hui. L'etudedesusagesdecetespaceurbainnouspennettradesoulignerlapertinenceounond'unamenagement datantmaintenantd'unequarantained'annees.Cetamenagementest-ilencore<<d'αα"α/"を>>,oubienpeut-on leconsidererconⅡ、e<<o6”〃e>>,<<dどpassを>〉? A、L'e叩acevoulu:nouveauvisageetnouvellesfOnctions Lefbnctionnalismeestuncouranturbanistiquedatantdesanneesl930,apparutal'occasiondelapublication delaCharted'Athenes,quiconsisteapenserunespacecommeunlieudevantremplirunefbnctionunique,et dontlacompositiondevraetreoptimaleetrationnellepourteniraumieuxcer61e. C'estenanalysantlacompositiondelaplaceAmperequenousavonspuend6duirequecetespacefUt am6nageensuivantuntelprincipe・Nousallonsdonc,pourcomprendrelafbnctionqueremplitcetteplace, commencerparenonceretd6criresacompositiondemaniereexhaustive. 1.Unmobilierurbainultra-pr6Sent Reamenageeenl976pouraccueillirunestationdum6trolyonnais,lastation<<Ampere-VictorHugo>>,la placeAmpereaprisunvisagetoutafaitnouveau.Ellefilttoutd'abordentierementrepav6epourdansun soucidecohesionaveclenouveaupavagedelarueVictorHugo,reamenageeelleaussipourfairepasserla lignedemetro.Lepavageesthomogeneetreprendunmotifdevaguesgraceadesjeuxdecouleurssurles pav6s・SurlaplaceAmpere,trois61ementsstructurentl'ensembledel'espace:cesonttroisbancsenpierre quiconstituentuncerclepourdeuxd'entreeux,etungranddemi-cerclepourletroisieme.Cesbancs,qui jouentsurleshauteursavecunesurelevationoubienunenfbncementparrapportausol,dominentetdonnent lacompositionprincipaledelaplace,luiconferantunaspectmin6ral. Legranddemi-cercleestorienteverslarueVictorHugoetlastationdemetro,situeeal'estdelaplace.ll entourelastameAmpere,creantparcetteoccasionunesortedemiseenscenetheatrale,axeesurlastatue, etlamettantgrandementenvaleurpourlespietonsquiarriventdelarueVictorHugo.Al'inverse,lepublic provenantdel'ouestdelaplaceetlespersonnesassisesdansledemi-cerclecentralneprofitentaucunement delastatuequirestecacheeparunerangeed'arbresouleurtourneledos. Amperesiegesursonfauteuildebronze,aucentredelaplace,juchesurunpiedestaldepierregravede quelqueslionsetdesesnombreuxtitresdegloire.Lastatuerepresentelegrandhommeavecsonencyclopedie

(15)

-165-asespieds,saplumeetsonecritoireenmain.Enete,deuxsphinxdebronzealimententunpetitbassinsitu6 aupieddelastame.L'assiseestcompleteeparlapresencededixbancsenboispositionnesendemi-cercle. IIssuiventl'arrondisuddudemi-cerclecentralallantmemejusqu'aleprolongerunpeuversl'estsanspour autantdessineruncercleentier. Ladated'apparitiondesbancsenboisresteindefinie.Ilparaittoutefbisfbrtprobablequeceux-ciaientet6 installesquelquesanneesapresler6amenagementdelaplacecarilsn'apparaissentpassurlesphotographies del'inaugurationenl976.IIssemblentavoiret6rajoutesdansunespacenonpr6vuiceteffetcommeen temoignelapositiond'unbancmalorientecardirectementfaceaunehaieetaccol6auxautreselementsdu mobilier. Lemobilierurbainestcompleteparl'implantationder6verberesetappliquesmurales,datantdu r6amenagementdelaplace.IdentiquesdceuxinstallesdanslarueVictorHugo,ilscreentainsiuneunitedans l'espacededeambulationdespietons.Discretes,lesappliquesnepolluentpaslesfafadesdesbatimentsqui entourentlaplaceAmpereetpennettentainsiderespecterl'aspectetlavaleurarchitecturaledeceux-ci. Ilfautsignalerd'autresel6mentsmarquantsdumobilierurbaindelaplace:lacolonneMorris,lessanitaires publicsetlescabinest616phoniques. LacolonneMorrissitueeaunord-estdelaplace,alasortiedelastationdemetro,estcertainementundes elementsdumobilierurbainlesplusoriginauxdelaplace.Eneffet,cetyped'aifichagepublicitaired'origine parisienne,quisupporteexclusivementlesannoncesdespectaclesoudemanifestationsculturelles,esttres peupresentdanslavilledeLyon.ImposanteparsatailleettypiquedumobilierparisiendudebutduXXcm。 siecle,lacolonnetoumesurelle-meme. Plac6sAl'extremiteestdelaplace,lessanitairespublicsetlescabinestelephoniquessontfacilement reperablesdufaitdeleurempriseausol.Latailledecesequipementspublicspeutd'ailleursparaftre etonnanteauregarddelapetitesuperficiedelaplace.Onnoteraegalementlapresencedanscettepartiedela placeunebomeincendieetunrange-v61os. Undernierpointaaborderdanslacompositiondelaplaceestceluidelav6getation.Lacompositionv6getale esticicaracteriseeparuneligned'arbresalign6sselonunaxenord/suddanslapartieoccidentaledela place・Onconstateegalementlapr6sencedetroisautresarbresdontnotammentunaucentred'undesbancs circulairesenpie汀eetunautre,plusimposant,situ6aunord. DegrandsbacsAHeursalignessurlecOt6orientaldelaplaceempechentl'entreedevehiculesautomobiles. Cependantlaplaceresteaccessiblepourcertainsd'entreeuxgraceuneentr6epr6vueal'estsurlarue d'Auvergne.

(16)

NaissanceetmutationsdelaplaceAmperedansIespaceurbainaLyon 2.Lesfbnctionsdelaplace Apresladescriptiondelacompositionetdel'agencementdumobilierurbainsurlaplace,nouspouvons analyserlesr胡exionsqu'ontpuavoirlesurbanistes,architectes,paysagistessurlavocationadonneracette placelorsdesonream6nagement. Ilestd'abord伽ppantdevoirquecetteplaceest,essentiellementsicen'estuniquement,d6di6ealadetente. Eneffetl'offred'assisesesttresimportanteauregarddelatailledelaplace.Ainsipourunesurfaced'environ 2000m2,laplaceAmpereproposel'accueild'unecentainedepersonnes,sil'ondenombre3personnespar bancsenboisetentrelOet20personnespourlesbancsenpie汀e・ lln'estcependantpasetonnantqu'unetelleoffrefptpenseeetquecetteid6ed'espacederepos,dezone d'assise,fntexploitee.Unepi6tonisationdelarueVictorHugoeutlieujusteapressonream6nagement,en 1976,quiapennisdefairepasserunenouvellelignedum6trolyonnaisetd'installerunestationalaplace Ampere.C'estcettepietonisation,malaccueillieAsesdebutsparlescommer9antsdelarueenquestion,qui aaiguilleler6amenagementdelaplaceAmpere.Eneffetlenouvelaxepi6tonfbnn6parlarueVictorHugo, danslacontinuitedelaplaceBellecouretdelaruedelaRepublique,estalorsal'6poquel'undesplusgrands espacesd'Europed6di6suniquement肌ad6ambulationpi6tonne.Laplacedevaitalorsservird'espacede repospourdespietonsquiauraientmarchedepuislaplaceBellecour. Ilfautegalementvoirquelesam6nageursavaientvudanslastationdem6tro<<Ampere-VictorHugo>>, install6esurlaplacememe,uneautresourcedepassagedepietonsquelaplacedevaitpouvoiraccueillir. Outreleselementsd'assisesquimontrentbienlecaractered'airederepos,d'autresel6mentsdumobilier urbaint6moignentd'uneid6esimilairedepause.Surlapartieoccidentaledelaplaceapparaissentun mobilierurbain<<pratique>>,desel6mentsdelaviequotidiennequiinvitental'a汀6t・Ainsiseretrouventun range-v61os,deuxcabinestel6phoniques,dontunepourpersonneshandicapees,destoilettespubliques,de nombreusespoubellesetundistributeurautomatique.Tbusces616mentssontplac6sderrierelegranddemi -cerclecentral.IIssontdoncinvisiblesauxyeuxdescitadinsassissurlesbancsdelaplaceetdespietonsdela rueVictorHugo. Nouspouvonsalorsclairementdessinerdeuxespacesdanslaplace:unespacedereposd6di6alatranquillit6, lad6ambulationetlasociabilite,etunespacedeviepratiquecachederrierelegranddemi-cerclecentral. Tbusces61ementsdel'espaceurbainexpliquentlamanieredontfiltam6nag6elaplace:uneairederepos entierementtourneeverslarueVictorHugoetlastationdem6tro、11s'agitd'unespacededetente,unlieude miseensc6nedelaviepietonne.

(17)

-167-B、L'espacev6cu:lesespacesactuelsdelaplace Lesam6nageursvoulaientattribuerunefbnctiondereposAcetteplace.Maisl'am6nagementremplit-ilbien cettefbnctionetlepublicyadhere-t-il?Nousallons6galementrendrecomptedurapportqu,entretientla placeavecsonenvironnementdirectdepuissonr6amenagementetanalyserl'impactsurlamanieredevivre danscetespace. Nousdevonsenpremierlieusoulignerleslimitesdenotreemde.Eneffetnousellenes'estd6roul6eque durantlap6riodehivemaleetilresten6cessaired'envisagerlesdifferencesd'usagesdeslieuxenfbnctiondes saisons,del'heureetdutemps・Ainsilerythmedeviedelaplacen'estpaslememel'6te1orsquelesjours s'allongent,quelatemp6raturesefaitpluscl6mente,quelesterrassesdecafes'6talent.Lecadretemporelde l'etudeestdoncceluidel'hiver. Commenousavonspulevoirlaplaceestcomposeeetamenag6epourpouvoiraccueillirunpublicimportant d6sireuxdes'asseoir.Cetam6nagementn'estutilequepourcertainsmomentsdelajournee.Ilesteneffet utilis6asajustevaleurlemidietal7heures,c'est-A-direrespectivementpourlerepasdelamijourneeet pourlasortiedesclassesetdesuniversit6salentours.Lemidilespersonnesquitravaillentdanslesenvirons peuventsedonnerrendez-vouspourmanger,etlesetudiantsouecolierss'yretrouventapreslescoursavant deprendrelestransportsencommunouderentrerchezeuxdpied. Pendantlesautreshoraireslaplaceparaitbienvide.Lenombredebancsetdeplacesassisessemblealors d6mesur6parrapportal'usage・Quelquespersonnesdefavoris6es,sansdomicilefixe,arpententlaplaceen attendantquelajoumeepasse.IIsprofitentdelamiseenscenedelarueVictorHugo.Lastationdem6tro, elle,nejouepasenlafaveurdelaplaceAmpere.Elleesteffectivementorienteedetellemanierequelasortie defaitinstinctivementverslarueVictorHugo.Ilestainsipossibledesortirdelastationsansapercevoir aucunementlaplace.Laplaceaifinnesoncaracteredetransitionendehorsdes<</7ez"巳s"po腕/e>>・ Eneffetoutrelesquelquesmomentspendantlesquelslaplaceremplitpleinementsonr61e,ellen'estqu'un lieudetransitionpourdespietonsquil'aperfoiventdepuislarueVictorHugooudepuislastationdemetro, ouencorelatraversentencontoumantsoncentre.LesHuxquiontlieuentrel'estetl'ouestsontcaract6ris6s parun6vitementducentredelaplace.EllefiltamenageepourinviterlesgensAs'asseoiretnefavorisepas parun6vitementducentredelaplace,EllefUtamenageepourinviterlesgensasasseoiretnefavorisepas lecheminement.Ainsil'amenagementcentralendemi-cerclequecomposelegrandbancenpierrefbnneune barrierephysiquequiempechelepi6tondetransiterparlemilieu.Dememelesdeuxautresbancsenpierre quijouentsurleshauteursn'invitentpaslespi6tonsalestraverser.Lazonecentraledelaplacesetrouve decefaitetreunezonede<<"o"pqssqge>>otl,outrelespi6tonsd6sireuxdes'arreter,raressontceuxquiy p6netrent.

(18)

NaissanceetmutationsdelaplaceAmperedansI'espaceurbaindLyon C.Lesinteractionsdelaplaceavecsonenvoironnementurbain L'espaceconsid6reiciestceluidestramesurbainesduquamerd'Ainay.L'analyser6velel'inscriptionde laplacedansunespacedenseauxfbnnesheriteesdesXVIIIem。etXIXcm。siecles,multifbnctionnel(habitat, commerce,servicesmajeurs,productionartisanaleetequipementscollectifS),adominanter6sidentielle toutefbis.IIfautsoulignerler61equ'ontjou61escontraintestopographiquesdanslastructuredesfbnnes urbaines.Eneffetl'6troitessedelapresqu'11e,sonenclavemententrelesdeuxneuves,1'impossibilit6 techniquedebatirdenombreuxpontssurleRhOnepeuventaussietredesfacteursdeladensite,dela rationalit6delastructuredesparcelles,del'am6nagementdesilotsbatisetdesvoies. 1.Latramebatie Lese16mentsbatissontsljetsadespositionsdeproximite,d'accolement,voired'inclusionlesunsparrapport auxautres.L'espacebatiesttresdense,etselonlesinfbrmationsfburniesparlePlanlocald'urbanisme,

l

'

h

a

b

i

t

a

t

a

u

s

s

i

'

0

)

.

l

l

e

s

t

e

n

e

f

f

e

t

c

l

a

s

s

6

e

U

A

,

t

e

r

m

e

q

u

i

d

e

s

i

g

n

e

u

n

e

z

o

n

e

d

e

n

s

e

e

t

m

u

l

t

i

f

b

n

c

t

i

o

n

n

e

l

l

e

d

u

centredel'agglom6rationlyonnaiseDenombreuxbatimentssingulierssontpresents.IIsontdesfbnneset desfbnctionsdifferentesdesbatimentsdel'espacesuddelapresqu'1lequitemoignentdeleuranciennete, appuy6eparlefaitquel'urbanisationdelapresqu'iles'estfaitedunordverslesud.Danslequartier d'Ainay,lesfbnnesimposantessontcelleSdebatimentsadministratifSoureligieux.IIsoccupentdessurfaces 6quivalentesaparfbisdeuxilotsd'habitations・IIss'inserentdanslatramebatiesansd6fbnnerlatrameviaire :1'abbayed'Ainay,datantduXIemcsiecleetdoncant6rieuredl'avanc6eurbaineenestunbonexemple・Ces batimentssesontdoncimposesauprocessusd'urbanisation. LaplaceAmperes'inseredansunenvironnementdens6mentbatietorganiseenilots,comportantal'origine descoursint6rieuresetquiontetedensifi6s・Lesaxesfbrmentunquadrillage.Lesfbrmesbatiessont r6gulieres,pourlaplupartrectangulairesetauxdimensionsconstantes・Larelationdesimilariteentreles fbnnesmontrelafbnctionr6sidentielled'unetramerelativementancienne,caract6ristiquedesXVIIIemcet XIXcmesiecles,homOgene,avecunplanorthogonaletunalignementdubatilelongdesvoies. 2.Lesrelationsentrelestramesviaireetparcellaire Lesparcellessontengrandem"oriteaccol6esauxvoiesdedesserte.Quelquesunesseulementsontinclues danslesilotsdufaitdessubdivisionsquionteulieu.Ilyadoncuneliaisondirecteentrelesparcellesetles voiesquioccupentuneoudeuxfbnctions:unefbnctiondedesserteouunefbnctiondeliaisonentrelenord 10)Planlocald'urbanismedelaCommunauteurbainedeLyon −169−

(19)

etlesudetl'estetl'ouest・Lesparcellesobeissental'axedesrues・Decefaitlestramesparcellaireetviaire ontdesfiguressemblablesetfbnnentunetramequadrill6e.Ladistributionviaireestdense.Cetel6mentesta relieraladensitedubatiquin6cessitedeplusnombreusesvoiesdedesserte. L'analysedestramesurbainesmontreunfbrtheritagedel'amenagement,desstructuresetinfi・astructures duXIXcmesiecle.Lestramesviaireetbatiesquadrillees,latrameparcellairedecoupeeenlotissementsdont ondevineunesubdivisiondesilotsquiaeulieudepuis,ladensitedel'espacebati,sontautantd'61ements anciensdanslesquelss'inscritler6amenagementdelaplacedanslesanneesl970. ConcluSion Nousavonseuaemdieruneplaceoriginaleaussibiendanssafbnne,sonorganisation,sesusagesquedans l'histoireetlessymbolesqu'elleaportesetgardeencoredepuispresdedeuxsiecles.Seulesdeshypotheses peuventetreavanc6espourelucidersagenesedansunpass6troubleetdifficilementdatable・Laplace Ampereatoljoursfaitpartiedupaysagelyonnaisenpem6melmouvementetenadaptationconstanteavec sonepoque.Eneffet,malgre1esinchangesarchitecturauxdesbatimentsr6sidentielsquiconserventencore l'histoireduXIXemcsiecle,laplace,elle,s'adapteenfbnctiondesusagescontemporainsdelavilleetdes id6esurbainesenvogue.Aljourd'huilaplaceestam6nageetellequelavilleetlesacteursdel'urbaindes ann6esl9701evoulaient.L'ancienneplacevideduXIXemesieclequilaisseunelibert6totaled'usagedela placesetransfbnneenunespacefbnctionnelquirepondadesbesoins,desattentes:c'estl'arriveedumetro, lamodemisationdestransportsencommunetunretourdelapi6tonisationenvilleparlarueVictorHugo. Cecimontrebienquel'espacepublics'adapteenfbnctiondesepoquesauxcitadinsetegalementalamaniere dontlesspecialistesoulesacteursdecisionnelspensentl'espaceetsesusages. Bibliographie L'α'℃h舵c""で〃Lyo"(tome2),JacquesBeauibrt,EditeurJean-PierreHuguet,2001. L'α〃dセ〃'"/esv///es-/'z"6α"な〃ese/o"ses/b"旋加e"応α"伽j9"es,CamilloSitte、Seuil,coll.<<Point>>,Vienne,1889. 4"asル加o"9"e"Gm"Lyo",CharlesDelfante,JeanPelletier,EditionsXavierLejeune,2004. ⑰""α"”/e姥加earm"d伽e"e"r成りo",JeanPelletier,EditionELAH,1998. Dic"o""αjだ〃な”"9"e娩勿o",PatriceB6ghain,BrunoBenoit,GerardCorneloup,BrunoTh6venon,EditionsSt6phane Baches,2009. Fq""s伽""α"",NicolasJacquet,EditionsLesBeauxJours,2008. L)ノo",庇p/acee"p/αce,MontmaneuxBaylEditionsLesSillonsduTemps,1995. Lyo"C左FMgj"es〃"“ノo"芯.Lα/br"7α"o"庇ノac",ArthurKleinclausz,Lyon,EditionsPierreMasson,1925. Lyo",/'α〃emaW//e,GilbertGardes,EditionsduCNRS,Paris,1988. かo〃sec”reが"”/"e.・Les〃由o応cacノ7曲‘/'""e〃リノsだ"e"se,G6rardComeloup,G6rardAmsellem,EditionsLesBeaux

(20)

NaissanceetmutationsdelaplaceAmperedansl'espaceurbainAIyon Jours,2007. 〃o",S"ルo"e"esd'""eW//erecoノ"posde."ノ℃ル"ecr"ree/"r6α"/s"7el789-/9/4,DominiqueBertin,NathalieMathian, EditionsLyonnaisesd'Artetd'Histoire,2008. MXFee"vα/e"〆咋scoe"応d'肋お伽"sた9"α〃/erd'"/"qy,CelineDumont,memoiredemaitrise,UniversiteJeanMoulinグ LyonlII,2000. Lap/tJceCqr"or,po/"rcルα"d伽""αis.。〃〃eSpqcep"Mcso"s/e"sio",AurelieDelage,M6moiredeMasterl,STDDQD ge〃ographie,2005. Lesp/qces"L)ノo",CharlesDelfante,JacquelineSalmon,nonpublie. PPP/a〃〃ceeSc″sctL

岫州

)'o0″"″.・Por"α/応d'""ev"/e,CharlesDeliante,JeanPelletier,EditionsStephaneBaches,2009 /330-2"0,CharlesDelfante,JeanPelletier,EditionsStephaneBaches,2009

参照

関連したドキュメント

And we per- formed analysis and evaluation experiments using the 100 W capacity prototype refrigerator using the hybrid regenerator, with the aim of applying Stirling refrigerators

toursofthesehandsinFig6,Fig.7(a)andFig.7(b).A changeoftangentialdirection,Tbover90゜meansaconvex

[r]

特許権は,権利発生要件として行政庁(特許庁)の審査が必要不可欠であ

今回のわが国の臓器移植法制定の国会論議をふるかぎり,只,脳死体から

これに対し,わが国における会社法規部の歴史は,社内弁護士抜きの歴史

106-7頁;舟本信光「欠陥車事故訴訟の問題点」自動車事故民事責任の構造37-8

成人刑事手続で要請されるものを少年手続にも適用し,認めていこうとす