• 検索結果がありません。

㸪ᅧ୰ ᆒ

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2021

シェア "㸪ᅧ୰ ᆒ"

Copied!
7
0
0

読み込み中.... (全文を見る)

全文

(1)

ከࢳࣕࣥࢿࣝ QCM ࢆ⏝࠸ࡓࢹ࢕ࣇ࢓ࣞࣥࢩ࣭ࣕࣝࢫࣃࢵࢱࣜࣥࢢࡢィ  すᮧ ኴ୍㑻

㸪ᑠἨ ᏹஅ

㸨㸨

㸪ᅧ୰ ᆒ

㸨㸨

㸪ᒣᴟ ⰾᶞ

Abstract㸸

Key words㸸

ࡣࡌࡵ࡟

Shizuoka University

ከࢳࣕࣥࢿࣝ QCM ࢆ⏝࠸ࡓࢹ࢕ࣇ࢓ࣞࣥࢩ࣭ࣕࣝࢫࣃࢵࢱࣜࣥࢢࡢィ  すᮧ ኴ୍㑻

㸪ᑠἨ ᏹஅ

㸨㸨

㸪ᅧ୰ ᆒ

㸨㸨

㸪ᒣᴟ ⰾᶞ

Measurements of Differential Sputtering Yields Using Multi Channel Quartz Crystal Microbalance

By

Taichiro NISHIMURA*, Hiroyuki KOIZUMI **, Hitoshi KUNINAKA ** and Yoshiki Yamagiwa

Abstract㸸Life time assessment of an ion engine needs sputtering characteristics on grid material. Sputter yield on molybdenum due to xenon ion impingement was measured by a conventional weight loss technique using a miniature ion engine. New multiple Quartz crystal Microbalance (QCM) system, positioned in hemispherical on the target plane, revealed the differential sputtering yields. The resulted sputtering yields agreed with the data given by the other conventional methods.

Key words㸸Ion engine, Ion optics, Grid life time, Sputtering, QCM

1. ࡣࡌࡵ࡟

࢖࢜ࣥࢫࣛࢫࢱࡢᑑ࿨ࢆไ㝈ࡍࡿせ⣲࡟ࡣ࢖࢜ࣥຍ㏿ࢢࣜࢵࢻࡢᦆ⪖ࡀ࠶ࡿ㸬ࡑࡢ⪏ஂㄆᐃ࡟ࡣᐇ᫬㛫࡛ࡢᩘ

୓᫬㛫⣭ࡢ⪏ஂヨ㦂ࢆ⾜࡞࠺⌧≧ࡀ࠶ࡾ㸪௒ᚋࡢ⪏ஂᛶㄆᐃ࡟ࡣᩘ༓᫬㛫⣭ࡢᐇ᫬㛫⪏ஂヨ㦂࡜ᩘ್ᑑ࿨ண ࡜

ࢆྜࢃࡏࡓ⪏ஂㄆᐃ᪉ᘧࡀᥦ᱌ࡉࢀ࡚࠸ࡿ㸬ࡋ࠿ࡋ࡞ࡀࡽ㸪ࡇࡢࡼ࠺࡞ࢢࣜࢵࢻ⪏ஂᛶホ౯⏝ᩘ್ゎᯒࢶ࣮ࣝࡢ 㛤Ⓨ࡛ࡣ㸪㐺ṇ࡞≀⌮ࣔࢹࣝཬࡧ࢔ࣝࢦࣜࢬ࣒ࡢ౑⏝ࡸィ⟬ࡢ㧗㏿໬࡞࡝㸪ࢥ࣮ࢻ㛤Ⓨୖࡢᵝࠎ࡞ၥ㢟ࢆඞ᭹ࡍ

ࡿᚲせᛶࡀ࠶ࡿࡢ࡟ຍ࠼㸪ྛ✀ᐇ㦂ࢹ࣮ࢱྲྀᚓࡶ㔜せ࡜࡞ࡿ㸬≉࡟㸪ࢫࣃࢵࢱࣜࣥࢢ≉ᛶ࡟㛵ࡍࡿ᝟ሗࡣࢢࣜࢵ

ࢻຎ໬ホ౯࡟ࡣ㔜せ࡞≀ᛶ್࡛࠶ࡾ㸪༢࡟ࢢࣜࢵࢻࡀ๐ࢀࡿ㔞ࡔࡅ࡛࡞ࡃ㸪ࢫࣃࢵࢱࣜࣥࢢ࡟ࡼࡗ࡚ᨺฟࡉࢀࡓ ࢢࣜࢵࢻᮦᩱཎᏊࡢᑕฟ᪉ྥ࠾ࡼࡧ෌௜╔⌧㇟ࡶ⪃៖ࡍࡿᚲせࡀ࠶ࡿ㸬

ᮏ◊✲࡛ࡣࢫࣃࢵࢱࣜࣥࢢ≉ᛶゎ᫂ࡢࡓࡵ࡟㸪ࢫࣃࢵࢱ⋡ཬࡧᚤศࢫࣃࢵࢱ⋡ࡢᐇ㦂ⓗ ᐃࢆ⾜ࡗࡓ㸬ࢫࣃࢵ

ࢱ⋡ࡣ୍ධᑕ⢏Ꮚ࠶ࡓࡾࡢࢫࣃࢵࢱཎᏊᩘ࡛࠶ࡾweight loss ἲ࡟ࡼࡾồࡵࡽࢀࡓ㸬ࡇࢀࡣ㸪ᐇ㦂୰࡟↷ᑕࡋࡓ

࢖࢜ࣥ⢏Ꮚᩘ࠾ࡼࡧᐇ㦂๓ᚋࡢ⿕↷ᑕᮦࡢ㉁㔞ᕪ࠿ࡽᚓࡽࢀࡓࢫࣃࢵࢱ⢏Ꮚᩘࡼࡾ⟬ฟࡍࡿ᪉ἲ࡛࠶ࡾ㸪ࡇࢀࡲ

࡛࡟ከࡃࡢ ᐃ஦౛ࡀ࠶ࡿ㸬୍᪉࡛㸪ᚤศࢫࣃࢵࢱ⋡ࡣ࠶ࡿ᪉ྥ࡬ࡢ༢఩❧యゅ࠶ࡓࡾࡢᑕฟᩘ࡛࠶ࡾ㸪෌௜╔

⌧㇟ࢆ⪃៖ࡍࡿୖ࡛ᚲせ୙ྍḞ࡞ࣃ࣓࣮ࣛࢱ࡛࠶ࡿ㸬ከࡃࡢ ᐃᡭἲࡣ㸪㸯ࡘࡢỈᬗ᣺ືᏊᚤᑠኳ⛗㸦QCM㸧

ࢆᤄᘬࡍࡿࡇ࡜࡛඲᪉ྥࡢᚤศࢫࣃࢵࢱ⋡ࢆྲྀᚓࡍࡿ᪉ἲ࡛࠶ࡿ㸬ࡋ࠿ࡋ࡞ࡀࡽ㸪㸯ࡘࡢQCMࢆᤄᘬࡍࡿᐇ㦂

࡛ࡣ㸪ᐇ㦂᫬㛫ࡢ㛗ᮇ໬ࡸࡑࢀ࡟క࠺⎔ቃኚ໬࡟ࡼࡿㄗᕪ㸪ࡉࡽ࡟ࡣᤄᘬ⿦⨨ࡸQCMタഛࡢࢥࢫࢺ㠃࡜࠸ࡗࡓ ᠱᛕ஦㡯ࡀ࠶ࡿ㸬ࡑࡇ࡛㸪ᮏ◊✲࡛ࡣᏳ౯࡞QCMࢆ」ᩘྠ᫬࡟⏝࠸ࡿࡇ࡜࡟ࡼࡾ㸪඲᪉ྥࡢᚤศࢫࣃࢵࢱ⋡ࢆ

ྠ᫬࡟ྲྀᚓࡍࡿᡭἲࢆᥦ᱌ࡋࡓ㸬ࡇࡢᡭἲࢆ⏝࠸ࡿࡇ࡜࡟ࡼࡾ㸪ᐇ㦂᫬㛫ࡢ▷⦰ࡸ ᐃࡢྠ᫬ᛶࡀᮇᚅ࡛ࡁࡿࠋ

(2)

2

᭱⤊ⓗ࡟ࡣC-C」ྜᮦ࡟࠾ࡅࡿࢫࣃࢵࢱ≉ᛶྲྀᚓࢆ┠ᶆ࡜ࡋ࡚࠸ࡿࡀ㸪௒ᅇࡢᐇ㦂࡟࠾࠸࡚ࡣ㸪ᮏᡭἲ㸸ከࢳࣕ

ࣥࢿࣝ㹏㹁㹋࡟ࡼࡿ ᐃࢩࢫࢸ࣒㸦Multiple QCM System㸧ࡢጇᙜᛶࢆホ౯ࡍࡿࡓࡵ࡟㸪ẚ㍑ࢹ࣮ࢱࡢከ࠸ࣔࣜ

ࣈࢹࣥࢆࢱ࣮ࢤࢵࢺᮦᩱ࡜ࡋ࡚⏝࠸᳨࡚ドᐇ㦂ࢆ⾜ࡗࡓ㸬 2. ᐇ㦂᪉ἲ

2.1. ᐇ㦂⿦⨨

ᮏᐇ㦂࡟⏝࠸ࡓᐇ㦂⿦⨨ࢆᅗ㸯࡟♧ࡍ㸬࢖࢜ࣥ※࡟ࡣᑠᆺ࣐࢖ࢡࣟἼᨺ㟁ᘧ࢖࢚࢜ࣥࣥࢪࣥ㸦ȝ1㸧[1]㸪ࣅ࣮࣒

※࡟ࡣ࢟ࢭࣀࣥ࢞ࢫࢆ⏝࠸㸪ࢱ࣮ࢤࢵࢺ࡟ࡣࣔࣜࣈࢹࣥᯈࢆ౑⏝ࡋࡓ㸬ࢱ࣮ࢤࢵࢺᯈ࠿ࡽࢫࣃࢵࢱࡉࢀࡓ⢏Ꮚࡣ 㸵ࡘࡢỈᬗ᣺ືᏊᚤᑠኳ⛗࠿ࡽ࡞ࡿ ᐃ⿦⨨㸦Multiple QCM System㸧࡟ࡼࡾ ᐃࡉࢀࡿ㸬ࡲࡓ㸪ᮏᐇ㦂ࡣ┿✵ᵴ 㸦┤ᚄ1 m ×㛗ࡉ1.4 m 㸧ෆ࡛ࢱ࣮࣎ศᏊ࣏ࣥࣉ࡜࣮ࣟࢱ࣮࣏ࣜࣥࣉ࡟ࡼࡾ1×10-3 㹼 7×10-3 Pa ࡢ┿✵ᗘ࡟࡚

⾜ࢃࢀࡓ㸬⿦⨨ࡢヲ⣽ࡣᚋ࡟ㄝ᫂ࡍࡿ㸬

Ion Source

Target

QCM Ion

Beam

Turbo-molecular Pump

Rotary Pump Ion Gauge Xe Gas Flow meter

Ion Source

Target

QCM Ion

Beam

Turbo-molecular Pump

Rotary Pump Ion Gauge Xe Gas Flow meter

(a) ᐇ㦂⿦⨨඲యࡢᶍᘧᅗ (b) ᐇ㦂⿦⨨ᅗ

ᅗ 1 ᐇ㦂⿦⨨

2.1.1. ࢖࢜ࣥ※ཬࡧᶆⓗᮦᩱ

࢖࢜ࣥ※࡟⏝࠸ࡿȝ㸯ࡣᨺ㟁ᐊ┤ᚄ 20 mm ࡢᑠᆺ࢖࢚࢜ࣥࣥࢪ࡛ࣥ࠶ࡿ㸬࢖࢜ࣥࣅ࣮࣒ࡢ୰࿴ࡣȝ㸯ୗὶ 10 mm ࡟タ⨨ࡉࢀࡓࢱࣥࢢࢫࢸࣥࣇ࢕࣓ࣛࣥࢺ࡟ࡼࡾ⾜࡞ࡗࡓ㸬ࢱ࣮ࢤࢵࢺᮦᩱ࡜࡞ࡿࣔࣜࣈࢹࣥ෇ᯈ㸦ij40 mm㸪 ཌࡉ 1 mm㸧ࡣȝ㸯ୗὶ 100 mm ࡟㓄⨨ࡉࢀ㸪࢖࢜ࣥࣅ࣮࣒ࡣࢱ࣮ࢤࢵࢺ⾲㠃࡟ᑐࡋ࡚ᆶ┤࡟ධᑕࡋࡓ㸬ࡲࡓ㸪 ࢱ࣮ࢤࢵࢺᖹ㠃㸦ȝ㸯ୗὶ 100 mm㸧࡛ࡢࣅ࣮࣒ࣉࣟࣇ࢓࢖ࣝࡣ㸪ࣛࣥࢢ࣑ࣗ࢔ࣉ࣮ࣟࣈ㸦ij3 mm㸪W㸧࡟࡚㸪

ࣅ࣮࣒୰ᚰ㧗ࡉ㸪୰ᚰ࠿ࡽ༙ᚄ 100 mm ࡢ⠊ᅖࢆᤄᘬࡍࡿࡇ࡜࡛ྲྀᚓࡋࡓ㸦ᅗ㸰㸧㸬ᅗ㸱࡟ࡣ 1000 eV ࡛ࡢ඾ᆺ

ⓗ࡞࢖࢜ࣥࣅ࣮࣒㟁ὶᐦᗘศᕸࢆ♧ࡍ㸦ࡇࡢ࡜ࡁ㸪ὶ㔞 0.4 sccm㸪࣐࢖ࢡࣟἼᢞධ㟁ຊ 10 W㸪ࢫࢡ࣮ࣜࣥ㟁ᴟ

1000 V㸪࢔ࢡࢭࣝ㟁ᴟ -300 V㸪ࣅ࣮࣒㟁ὶ 5 mA㸧㸬␗࡞ࡿࣅ࣮࣒࢚ࢿࣝࢠ࣮࡟࠾࠸࡚ࡶ࡯ࡰྠᵝ࡞ศᕸᙧ≧ࢆᚓ

ࡓ㸬

54 宇宙航空研究開発機構研究開発報告 JAXA–RR–09–004

(3)

Ion Beam

Probe Ion Beam

cylinder

Probe path Ion

Beam

Probe Ion Beam

cylinder

Probe path

2 ࣉ࣮ࣟࣈィ ᡭἲ

0 0.02 0.04 0.06 0.08 0.1 0.12 0.14

-10 -5 0 5 10

Probe Position [cm]

Current Density [mA/cm2]

ᅗ 3 㟁ὶᐦᗘศᕸ㸦1000 eV㸪ȣ㸯ୗὶ100 mm㸧

2.1.2.  ᐃ⣔

ᮏᐇ㦂࡟ ᐃ⿦⨨࡜ࡋ࡚⏝࠸ࡓỈᬗ᣺ືᏊᚤᑠኳ⛗㸦QCM㸧ࢆᅗ4࡟♧ࡍ㸬QCMࡣỈᬗ᣺ືᏊࡢ㟁ᴟ࡟௜╔

ࡍࡿ≀㉁ࡢ㉁㔞࡟ᛂࡌ࡚ඹ᣺࿘Ἴᩘࡀኚື㸦ῶᑡ㸧ࡍࡿᛶ㉁ࢆ฼⏝ࡋ㸪Ỉᬗ࡟╔ࡋࡓ≀㉁㉁㔞ࢆィ ࡍࡿࢭࣥࢧ

࣮࡛࠶ࡿ㸬௒ᅇ⏝࠸ࡿQCM࡛ࡣ௨ୗࡢ᥮⟬ᘧ[2]࡟ࡼࡾ㸪 ᐃࡋࡓQCM㟁ᴟࡢ࿘Ἴᩘኚ໬㔞 [Hz/min] ࢆࢫࣃ

ࢵࢱ≀௜╔㔞 [ng/min] ࡟᥮⟬ࡍࡿࡇ࡜࡛༢఩᫬㛫࠶ࡓࡾࡢQCM㟁ᴟ࡬ࡢ௜╔⋡ࡀồࡵࡽࢀࡿ㸬 P m

r

F F Δ

×

− ×

=

Δ

π

2

μ

2

8 0

(1)

ࡇࡇ࡛㸪F0QCMࢭࣥࢧ࣮ࡢ࿘Ἴᩘ㸪rQCM㟁ᴟ┤ᚄ㸦㸻5[mm]㸧࡛࠶ࡾ㸪

μ

࠾ࡼࡧP࡟ࡘ࠸࡚ࡣࡑ

ࢀࡒࢀỈᬗ᣺ືᏊࡢࡏࢇ᩿ᛂຊ࡜ẚ㔜࡛࠶ࡾ㸪ᘧ㸦㸯㸧࠿ࡽQCM㟁ᴟࡣ࿘Ἴᩘኚ໬㔞1 [Hz] ࠶ࡓࡾ1.07 [ng]

╔ࡋ࡚࠸ࡿ᥮⟬࡟࡞ࡿ㸬

(a) QCM㟁ᴟ (b) QCM඲యᅗ ᅗ 4 ᮏᐇ㦂࡟⏝࠸ࡓQCM

ᮏᐇ㦂࡟࡚᪂ࡓ࡟స〇ࡋࡓMultiple QCM System ࡣ㸵ࡘࡢQCM࠿ࡽᵓᡂࡉࢀ㸪ᅗ㸯࡟♧ࡍࡼ࠺࡟ࢱ࣮ࢤࢵ

ࢺ୰ᚰ࠿ࡽ༙ᚄ100 mm ࡢ෇ᘼୖࢆࢱ࣮ࢤࢵࢺ⾲㠃࡜ᆶ┤࡟ᑐࡋ࡚࡞ࡍゅȘ㸦㸻᳨ฟゅ㸧ࡀࡑࢀࡒࢀ 20 ~ 80 deg ࡜࡞ࡿࡼ࠺࡟ࡑࢀࡒࢀタ⨨ࡉࢀࡿ㸦ᅗ5(a)㸧㸬ඛ❧ࡗ࡚⾜ࡗࡓணഛᐇ㦂࠿ࡽ㸪ᮏᐇ㦂࡟⏝࠸ࡿQCMࡢࡲࢃ

ࡾ࡟㟼㟁࢝ࣂ࣮ࢆタ⨨ࡍࡿᚲせࡀ࠶ࡿࡇ࡜ࡀࢃ࠿ࡗࡓ㸬ࡇࢀࡣ⇕ⓗཪࡣ㟁Ẽⓗ࡞ᙳ㡪ࢆ㐽᩿ࡍࡿᙺ๭ࢆࡶࡘ㸬ࡇ ࡢ㟼㟁࢝ࣂ࣮ࡣ஧㔜ᵓ㐀࡜࡞ࡗ࡚࠾࠸㸪ෆഃࡢ࢝ࣂ࣮ࡣࡑࢀࡒࢀࡢQCMࢆそ࠸㸦ᅗ5(b)㸧㸪እഃࡢ࢝ࣂ࣮ࡣQCM ࢩࢫࢸ࣒඲యࢆそࡗ࡚࠸ࡿ㸦ᅗ5(c)㸧㸬࡞࠾㸪୧᪉ࡢ࢝ࣂ࣮ࡣQCM㟁ᴟṇ㠃ࡢࡳȭ4 mm ࡢ✰ࡀ㛤࠸࡚࠸ࡿ㸬

(4)

ࡇࢀࡽࡢ✰ࡣࢱ࣮ࢤࢵࢺ࠿ࡽࢫࣃࢵࢱࡉࢀࡓ≀㉁ࡢᨺฟ᪉ྥࢆ㝈ᐃࡉࡏࡿࡓࡵࡢ㸪ࢥ࣓࣮ࣜࢱ࡜ࡋ࡚ࡢᙺ๭ࡶే

ࡏᣢࡘ㸬

QCM Inner cover Outer cover

QCM Inner cover Outer cover

(a) QCM (b) ෆഃ࢝ࣂ࣮ (c) እഃ࢝ࣂ࣮

5 QCMཬࡧ㟼㟁ࢩ࣮ࣝࢻࡢᵓ㐀

2.2. ᐇ㦂ᡭ㡰

ࡇࡇ࡛ࡣ㸪ᮏ◊✲࡟࠾࠸࡚⾜ࡗࡓ㸰✀㢮ࡢᐇ㦂࡟ࡘ࠸࡚ࡢㄝ᫂ࢆ⾜࠺㸬ࡲࡎ㸪Weight Loss ἲࢆ⏝࠸ࡓࢫࣃࢵ

ࢱ⋡ ᐃ࡟ࡘ࠸࡚ㄝ᫂ࡋࡓ㸪Multiple QCM System ࢆ⏝࠸ࡓᚤศࢫࣃࢵࢱ⋡ ᐃ࡟ࡘ࠸࡚㏙࡭ࡿ㸬࢟ࢭࣀࣥࣅ

࣮࣒ࡣࣔࣜࣈࢹࣥࢱ࣮ࢤࢵࢺ࡟ᑐࡋ࡚ᆶ┤࡟ධᑕࡋ㸪ࣅ࣮࣒࢚ࢿࣝࢠ࣮ࡣ 500㸪750㸪1000㸪1500 eV ࡜ኚ࠼࡚

ࡑࢀࡒࢀࡢᐇ㦂ࢆ⾜ࡗࡓ㸬ࡲࡓ㸪ᐇ㦂୰࡟ࡣ㸪ࢱ࣮ࢤࢵࢺ࡟ධᑕࡉࢀࡿ㟁ὶ㔞㸪ࢱ࣮ࢤࢵࢺ ᗘཬࡧQCM ᗘ

ࢆ ᐃࡋ࡚࠸ࡿ㸬ࡇࡇ࡛㸪ࡇࢀࡽࡢᐇ㦂࡟࡚ᅛᐃࡋࡓືస᮲௳ࢆ⾲㸯࡟♧ࡍ㸬

1 ᅛᐃືస᮲௳

᥎㐍๣㸦ࣅ࣮࣒※㸧 Xe ᥎㐍๣ὶ㔞 0.4sccm

ࢱ࣮ࢤࢵࢺᮦᩱ Mo

ࢱ࣮ࢤࢵࢺ㟁ᅽ -30V

2.2.1. ࢫࣃࢵࢱ⋡ ᐃ

ࢫࣃࢵࢱ⋡ࡣᐇ㦂๓ᚋࡢࢱ࣮ࢤࢵࢺ㉁㔞ᕪཬࡧᐇ㦂୰ࡢ࢖࢜ࣥ↷ᑕ㔞ࡼࡾồࡵࡽࢀࡿ㸬ྛᐇ㦂࡟࠾࠸࡚㸪↷ᑕ

᫬㛫ࡣ㸯᫬㛫࡟ᅛᐃࡋ࡚⾜ࡗࡓ㸬ᐇ㦂୰࡟ࢫࣃࢵࢱࡉࢀࡓཎᏊᩘ㸦Na㸧࡜ࢱ࣮ࢤࢵࢺ࡟ධᑕࡋࡓ࢖࢜ࣥᩘ㸦Ni

ࡼࡾ௨ୗࡢᘧࢆ⏝࠸࡚ࢫࣃࢵࢱ⋡㸦Y [atoms/ion] ࡣ⟬ฟࡉࢀࡿ㸬

e I M

M M N Y N

T Mo

b a

i a

) 1 ( +

γ

=

= (2)

ࡇࡇ࡛㸪MaཬࡧMbࡣᐇ㦂๓ᚋࡢࢱ࣮ࢤࢵࢺ㉁㔞ࢆ♧ࡋ㸪ITࡣᐇ㦂୰ࡢ඲ࢱ࣮ࢤࢵࢺ㟁ὶࢆ♧ࡋ࡚࠸ࡿ㸬ࢫ

ࣃࢵࢱཎᏊᩘࡣ㟁Ꮚኳ⛗࡟ࡼࡾ ᐃࡋࡓᐇ㦂๓ᚋࡢࢱ࣮ࢤࢵࢺࡢ㉁㔞ᕪࢆཎᏊ㉁㔞 MMo࡛㝖ࡍࡇ࡜࡟ࡼࡾ⟬ฟ ࡋࡓ㸬ࡲࡓ㸪ࢱ࣮ࢤࢵࢺ࡬ࡢධᑕ࢖࢜ࣥᩘࡣࢱ࣮ࢤࢵࢺ㟁ὶ࠿ࡽ⟬ฟࡋࡓ㸦࢟ࢭࣀࣥ࢖࢜ࣥࡣࡍ࡭࡚㸯౯࡛࠶ࡿ

56 宇宙航空研究開発機構研究開発報告 JAXA–RR–09–004

(5)

࡜௬ᐃ㸧㸬࡞࠾㸪Ȗࡣ஧ḟ㟁Ꮚᨺฟಀᩘ࡛࠶ࡿࡀ௒ᅇࡢ⟬ฟ࡟࠾࠸࡚ࡣ⪃៖ࡋ࡚࠸࡞࠸㸬

2.2.2. ᚤศࢫࣃࢵࢱ⋡ ᐃ

ࢫࣃࢵࢱ≀ࡢᨺฟ᪉ྥࢆ♧ࡍᚤศࢫࣃࢵࢱ⋡ࡣQCMࢆ⏝࠸ࡓࣜ࢔ࣝࢱ࢖࣒ィ ࡟ࡼࡾồࡵࡽࢀࡿ㸬༢఩᫬㛫

࠶ࡓࡾ࡟᳨ฟゅĮ ᪉ྥ࡬ᨺฟࡋࡓࢫࣃࢵࢱཎᏊᩘ㸦n)㸧࡜ࡑࡢ㛫࡟ࢱ࣮ࢤࢵࢺ࡟ධᑕࡋࡓ࢖࢜ࣥᩘ㸦ni㸧ཬ ࡧQCMࡢ❧యゅ㸦sr㸧ࡼࡾ௨ୗࡢᘧࢆ⏝࠸࡚ᚤศࢫࣃࢵࢱ⋡㸦y) [atoms/ion/steradian] ࡣ⟬ฟࡉࢀࡿ㸬

) 2

1 (

) ( )

) (

( L

S e

i Ȗ M

Į m n sr

Į Į n y

i Mo

i = +

= (3)

ࡇࡇ࡛㸪SQCM㟁ᴟࡢ㠃✚㸪Lࡣࢱ࣮ࢤࢵࢺ୰ᚰ࠿ࡽQCM㟁ᴟࡲ࡛ࡢ㊥㞳ࢆ♧ࡋ㸪iiࡣࢱ࣮ࢤࢵࢺ㟁ὶ

ࢆ♧ࡋ࡚࠸ࡿ㸬ࡲࡓ㸪᳨ฟゅ Į = 20 ~ 80 deg ࡟఩⨨ࡍࡿ㸵ࡘࡢQCM㟁ᴟࡢࡑࢀࡒࢀࡢ࿘Ἴᩘኚື⋡ࢆ๓㏙

ࡢᘧ㸦㸯㸧࡟ࡼࡾ௜╔⋡࡬࡜᥮⟬ࡍࡿࡇ࡜࡟ࡼࡾ㸪༢఩᫬㛫࠶ࡓࡾࡢĮ᪉ྥ࡬ࡢࢫࣃࢵࢱ㉁㔞 m)ࡀồࡵࡽࢀ

ࡿ㸬࡞࠾ඛ⛬࡜ྠᵝ㸪஧ḟ㟁Ꮚᨺฟಀᩘࡣ⪃៖ࡋ࡚࠾ࡽࡎ㸪࢟ࢭࣀࣥ࢖࢜ࣥࡣࡍ࡭࡚㸯౯࡛࠶ࡿ࡜௬ᐃࡋ࡚࠸ࡿ㸬 3. ᐇ㦂⤖ᯝ࣭⪃ᐹ

3.1. ࢫࣃࢵࢱ⋡ ᐃ⤖ᯝ

ྛࣅ࣮࣒࢚ࢿࣝࢠ࣮࡟࠾࠸࡚㸪㸯᫬㛫↷ᑕᐇ㦂๓ᚋࡢ㉁㔞ᕪࡼࡾࣔࣜࣈࢹࣥࡢ࢟ࢭࣀࣥ࡟ࡼࡿࢫࣃࢵࢱ㔞ࢆぢ

✚ࡶࡗ࡚ᚓࡽࢀࡓࢫࣃࢵࢱ⋡ࢆẚ㍑ࡋࡓ௚ࡢᩥ⊩್[3][4][5][6]࡜ඹ࡟ᅗ㸴࡟♧ࡍ㸬

0.1 1 10

1.E+02 1.E+03 1.E+04

Ion Energy [eV]

Sputter Yields [atoms/ion]

Present Study Zoerb Tartz Kolasinski

Yamamura&Tawara

ᅗ 6 ࢫࣃࢵࢱ⋡

ᅗ㸴ࡢࢹ࣮ࢱࢆẚ࡭ࡿ࡜㸪ᮏᐇ㦂࡟࡚ᚓࡽࢀࡓࢫࣃࢵࢱ⋡ࡣ௚ࡢᐇ㦂⤖ᯝཬࡧᒣᮧࣔࢹ࡛ࣝࡢࢫࣃࢵࢱ⋡ࡼࡾࡶ

ᑡࡋᑠࡉ࠸್ࢆ♧ࡋ࡚࠸ࡿഴྥࡀ࠶ࡿࡀ㸪ศᕸࡣࡼࡃఝ࡚࠸ࡿࡇ࡜ࡀࢃ࠿ࡿ㸬ࡇࡇ࡛㸪ࢫࣃࢵࢱ⋡ࡀᑠࡉࡃ࡞ࡗ ࡓせᅉ࡜ࡋ࡚ࡣ㸪๓㏙ࡢᘧ㸦㸰㸧࡟࠾࠸࡚㸪஧ḟ㟁Ꮚᨺฟࡢᙳ㡪ࢆ⪃៖ࡋ࡚࠸࡞࠸ࡇ࡜ࡀᣲࡆࡽࢀࡿ㸬஧ḟ㟁Ꮚ ᨺฟࢆ⪃៖ࡋ࡚࠸࡞࠸⌧≧࡛ࡣ㸪ࢱ࣮ࢤࢵࢺ࡬ࡢὶධ࢖࢜ࣥᩘࢆ㐣๫࡟ぢ✚ࡶࡗ࡚࠸ࡿࡇ࡜࡟࡞ࡿ㸬ࡋࡓࡀࡗ࡚㸪

஧ḟ㟁Ꮚᨺฟࢆ⪃៖ࡍࡿ࡜ࢫࣃࢵࢱ⋡ࡣ௒ᅇࡢぢ✚ࡶࡾࡼࡾࡶ኱ࡁࡃ࡞ࡿ㸬

(6)

3.2. ᚤศࢫࣃࢵࢱ⋡ ᐃ

Multiple QCM System ࡟ࡼࡿࣜ࢔ࣝࢱ࢖࣒ィ ࡟ࡼࡾᚓࡽࢀࡓᚤศࢫࣃࢵࢱ⋡ࢆᅗ㸵࡟♧ࡋ㸪ࣅ࣮࣒࢚ࢿࣝ

ࢠ࣮ࡀ 500 eV ࡢ࡜ࡁࡢᚤศࢫࣃࢵࢱ⋡ࢆ௚ࡢᩥ⊩್[3][7]࡜ẚ㍑ࡋࡓ⤖ᯝࢆᅗ㸶࡟♧ࡍ㸬ࡲࡓ㸪࡝ࡕࡽࡢᅗࡶᴟ

ᗙᶆ࡛⾲♧ࡋ࡚࠾ࡾ㸪⥳ࡢ▮༳ࡢྥࡁ࠿ࡽ࢖࢜ࣥࣅ࣮࣒ࡀධᑕࡋࡓ࡜ࡁࡢࢱ࣮ࢤࢵࢺ㠃࡟ᑐࡋ࡚ᆶ┤࠿ࡽQCM

᳨ฟゅȘ᪉ྥ࡬ࡢᚤศࢫࣃࢵࢱ⋡ࢆ♧ࡋ࡚࠸ࡿ㸬

0 0.1 0.2 0.3

0 0.1 0.2 0.3

Diff. Sputter Yield [atoms/ion/steradian]

1500eV 1000eV 750eV 500eV

0 0.1 0.2

0 0.1 0.2

Diff. Sputter Yield [atoms/ion/steradian]

Present Study Shutthanandan Zoerb

7 ᚤศࢫࣃࢵࢱ⋡ ᅗ 8 500eV࡟࠾ࡅࡿᚤศࢫࣃࢵࢱ⋡ࡢᩥ⊩್࡜ࡢẚ㍑

ᚓࡽࢀࡓᅗ㸵ࡢ⤖ᯝ࠿ࡽ㸪ᮏᐇ㦂࡛ᚓࡽࢀࡓᚤศࢫࣃࢵࢱ⋡ࡢ᭱኱್ࡣȘࡀ 40 ~ 50 deg ࡢ࡜ࡁ࡛࠶ࡗࡓ㸬ࡲ

ࡓ㸪ᅗ㸶࡟࠾ࡅࡿ௚ࡢᩥ⊩್࡜ࡢẚ㍑⤖ᯝࡼࡾ㸪ᮏᐇ㦂࡟࡚Multiple QCM System࡛ྲྀᚓࡋࡓศᕸࡣ௚ࡢᐇ㦂

࡟ࡼࡾᚓࡽࢀ࡚࠸ࡿศᕸ࡜ྠᵝࡢഴྥࢆ♧ࡋ࡚࠾ࡾ㸪≉࡟Shutthanandan࡜ࡣ࡯ࡰྠᵝࡢ್ࢆᚓࡓ㸬ࡇࢀࡽࡢ

⤖ᯝࡼࡾ㸪௒ᅇࡢᐇ㦂࡟࡚᪂ࡓ࡟ヨࡳࡓ ᐃ᪉ἲࡢ᭷ຠᛶࡀ☜ㄆࡉࢀࡓ㸬 4. ࠾ࢃࡾ࡟

ᮏ◊✲࡛ࡣ㸪ከࢳࣕࣥࢿ࡛ࣝࡢィ ࡢඛ㥑ࡅ࡜ࡋ࡚᪂ࡓ࡟Multiple QCM Systemࢆస〇ࡋ㸪ࡑࡢጇᙜᛶホ౯ ࡢࡓࡵ࡟࢟ࢭࣀࣥ࢖࢜ࣥࣅ࣮࣒ࢆࣔࣜࣈࢹࣥࢱ࣮ࢤࢵࢺ࡟↷ᑕࡋ㸪ࢫࣃࢵࢱ⋡ཬࡧᚤศࢫࣃࢵࢱ⋡ࡢ ᐃࢆ⾜࡞

ࡗࡓ㸬ࡑࡢ⤖ᯝ㸪ࢫࣃࢵࢱ⋡ཬࡧᚤศࢫࣃࢵࢱ⋡ࡣࡑࢀࡒࢀ௚ࡢᩥ⊩್࡜ྠᵝࡢഴྥࢆᚓࡓ㸬ࡋࡓࡀࡗ࡚㸪௒ᅇ

⾜ࡗࡓᐇ㦂ᡭἲ࡟࠾ࡅࡿᐇ㦂ࡢጇᙜᛶ࡜Multiple QCM Systemࡢ᭷ຠᛶࢆ♧ࡍࡇ࡜ࡀ࡛ࡁࡓ࡜ゝ࠼ࡿ㸬

௒ᚋࡣ㸪ࢱ࣮ࢤࢵࢺ࡬ࡢࣅ࣮࣒ࡢධᑕゅࢆኚ᭦ࡋࡓᐇ㦂㸪ࡼࡾప࢚ࢿࣝࢠ࣮㡿ᇦ࡟࠾ࡅࡿࢫࣃࢵࢱࣜࣥࢢ≉ᛶ ࡢ ᐃ㸪ࣔࣜࣈࢹࣥ࠿ࡽ࢖࢚࢜ࣥࣥࢪࣥࢢࣜࢵࢻᮦᩱ࡛࠶ࡿC-C」ྜᮦࢆ⏝࠸ࡓᐇ㦂㸪➼ࢆ⾜࠺ணᐃ࡛࠶ࡿ㸬

ཧ⪃ᩥ⊩

[1] Koizumi, H., Kuninaka, H., “Antenna Design Method and Performance Improvement of a Micro-Ion Engine Using Microwave Discharge”, 26th International Symposium on Space Technology and Science, ISTS 2008-b-29, 2008.

[2] ᫂ᫍ㟁Ẽᰴᘧ఍♫, ”ᖹᡂ㸯㸶ᖺᗘ Ᏹᐂ⏝QCMࡢ᳨ウཬࡧヨస ᡂᯝሗ࿌᭩”, JX-PSPC-211868, 2007.

[3] Kirk A. Zoerb, John D. Williams, Desiree D. Williams, and Azer P. Yalin ”Differential Sputtering

䃐=30㼻 䃐=30㼻

䃐=60㼻 䃐=60㼻

Ion beam Ion beam

58 宇宙航空研究開発機構研究開発報告 JAXA–RR–09–004

(7)

Yields of Refractory Metals by Xenon, Krypton, and Argon Ion Bombardment at Normal and Oblique Incidences”, IEPC-2005-293, 2005.

[4] Tartz, M., Neumann, H., Fritsche, B., Leiter, H., and Esch, J., “Investigation of Sputter Behavior of Ion Thruster Grid Materials,” 40th Joint Propulsion Conference, AIAA - 2004-4114, 2004.

[5] Kolasinki, R.D., “Oblique Angle Sputtering Yield Measurements for Ion Thruster Grid Materials”, 41st Joint Propulsion Conference, AIAA -2005-3526, 2005.

[6] Yamamura, Y., Tawara, H., “Energy Dependence of Ion-induced Sputtering Yields from Monatomic Solid at Normal Incidence,” Atomic Data and Nuclear Tables, Vol.62, No.2, pp.149-253, 1996.

[7] Shutthanan, V., Ray, P., Shivaparan, N., Smith, R., Thevuthasan, T., and Manteniek, M., “On the Measurement of Low-energy Sputtering Yield Using Rutherford Backscattering Spectrometry”, 25th International Electric Propulsion Conference, IEPC paper 97-069.

参照

関連したドキュメント

Awad and Sibanda 22 used the homotopy analysis method to study heat and mass transfer in a micropolar fluid subject to Dufour and Soret effects.. Most boundary value problems in

Solutions of this equation can describe the outer or inner free surface of a static meniscus the static liquid bridge free surface between the shaper and the crystal surface

When the velocity of moving point load was equal to, as well as on the order of twice, the celerity of surface- mode waves in shallow water, relatively large bending moment appeared

This difference inequality was introduced in [14] to study the existence of attractors for some nonlinear wave equations with nonlinear dissipation.. Some other applications to

We shed new light on a long-known way to utilize the algorithm of multiple relatively robust representations, MR 3 , for this task by casting the singular value problem in terms of

Theorem 2 and its corollaries enable us to prove a new representation theorem for δ-subharmonic functions, which is analogous to known results about Poisson integrals on a ball due

Such caps are proven to be complete by using some new ideas depending on the concept of a regular point with respect to a complete plane arc.. As a corollary, an improvement on

New exactly solvable rationally-extended radial oscillator and Scarf I potentials are generated by using a constructive supersymmetric quantum mechanical method based on